2. самуддавагго
1. ла̄булатан̇гапан̃хо
1. ‘‘бханте на̄гасена, ‘ла̄булата̄йа екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ла̄булата̄ тин̣е ва̄ кат̣т̣хе ва̄ лата̄йа ва̄ сон̣д̣ика̄хи а̄ламбитва̄ тассӯпари вад̣д̣хати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена арахатте абхивад̣д̣хитука̄мена манаса̄ а̄рамман̣ам̣ а̄ламбитва̄ арахатте абхивад̣д̣хитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, ла̄булата̄йа екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ –
‘‘‘йатха̄ ла̄булата̄ на̄ма, тин̣е кат̣т̣хе лата̄йа ва̄;
а̄ламбитва̄ сон̣д̣ика̄хи, тато вад̣д̣хати уппари.
‘‘‘татхева буддхапуттена, арахаттапхалака̄мина̄;
а̄рамман̣ам̣ а̄ламбитва̄, вад̣д̣хитаббам̣ асеккхапхале’’’ти.
ла̄булатан̇гапан̃хо пат̣хамо.
2. падуман̇гапан̃хо
2. ‘‘бханте на̄гасена, ‘падумасса тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, падумам̣ удаке джа̄там̣ удаке сам̣ваддхам̣ анупалиттам̣ удакена, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена куле ган̣е ла̄бхе йасе сакка̄ре самма̄нана̄йа парибхогапаччайесу ча саббаттха анупалиттена бхавитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, падумасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, падумам̣ удака̄ аччуггамма т̣ха̄ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена саббалокам̣ абхибхавитва̄ аччуггамма локуттарадхамме т̣ха̄таббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, падумасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, падумам̣ аппаматтакенапи анилена еритам̣ чалати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена аппаматтакесупи килесесу сам̣йамо каран̣ӣйо, бхайадасса̄вина̄ вихаритаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, падумасса татийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена ‘ан̣уматтесу ваджджесу бхайадасса̄вӣ сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесӯ’ти.
падуман̇гапан̃хо дутийо.
3. бӣджан̇гапан̃хо
3. ‘‘бханте на̄гасена, ‘бӣджасса две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, бӣджам̣ аппакампи сама̄нам̣ бхаддаке кхетте вуттам̣ деве самма̄ дха̄рам̣ павеччханте субахӯни пхала̄ни анудассати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена йатха̄ пат̣ипа̄дитам̣ сӣлам̣ кевалам̣ са̄ман̃н̃апхаламанудассати. евам̣ самма̄ пат̣ипаджджитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, бӣджасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, бӣджам̣ супарисодхите кхетте ропитам̣ кхиппамева сам̣вирӯхати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена ма̄насам̣ супариггахитам̣ сун̃н̃а̄га̄ре парисодхитам̣ сатипат̣т̣ха̄накхеттаваре кхиттам̣ кхиппамева вирӯхати. идам̣, маха̄ра̄джа, бӣджасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена ануруддхена –
‘‘‘йатха̄пи кхетте [йатха̄ кхетте (сӣ.)] парисуддхе, бӣджан̃часса патит̣т̣хитам̣;
випулам̣ тасса пхалам̣ хоти, апи тосети кассакам̣.
‘‘‘татхева йогино читтам̣, сун̃н̃а̄га̄ре висодхитам̣;
сатипат̣т̣ха̄накхеттамхи, кхиппамева вирӯхатӣ’’’ти.
бӣджан̇гапан̃хо татийо.
4. са̄лакалйа̄н̣икан̇гапан̃хо
4. ‘‘бханте на̄гасена, ‘са̄лакалйа̄н̣ика̄йа екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, са̄лакалйа̄н̣ика̄ на̄ма антопатхавийам̣ йева абхивад̣д̣хати хаттхасатампи бхиййопи, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни чатассо пат̣исамбхида̄ чхал̣абхин̃н̃а̄йо кевалан̃ча саман̣адхаммам̣ сун̃н̃а̄га̄ре йева парипӯрайитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, са̄лакалйа̄н̣ика̄йа екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена ра̄хулена –
‘‘‘са̄лакалйа̄н̣ика̄ на̄ма, па̄дапо дхаран̣ӣрухо;
антопатхавийам̣ йева, сатахаттхопи вад̣д̣хати.
‘‘‘йатха̄ ка̄ламхи сампатте, парипа̄кена со думо;
угган̃чхитва̄на ека̄хам̣, сатахаттхопи вад̣д̣хати.
‘‘‘евамева̄хам̣ маха̄вӣра, са̄лакалйа̄н̣ика̄ вийа;
аббхантаре сун̃н̃а̄га̄ре, дхаммато абхивад̣д̣хайи’’’нти.
са̄лакалйа̄н̣икан̇гапан̃хо чатуттхо.
5. на̄ван̇гапан̃хо
5. ‘‘бханте на̄гасена, ‘на̄ва̄йа тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ бахувидхада̄русан̇гха̄т̣асамава̄йена бахумпи джанам̣ та̄райати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена а̄ча̄расӣлагун̣аваттаппат̣иваттабахувидхадхаммасан̇гха̄т̣асамава̄йена садевако локо та̄райитаббо. идам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄йа пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ бахувидхаӯмиттханитавегависат̣ама̄ват̣т̣авегам̣ сахати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена бахувидхакилесаӯмивегам̣ ла̄бхасакка̄райасасилокапӯджанавандана̄ паракулесу нинда̄пасам̣са̄сукхадуккхасамма̄нанавима̄нанабахувидхадосаӯмивеган̃ча сахитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄йа дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄ апаримитаманантамапа̄рамаккхобхитагамбхӣре махатимаха̄гхосе тимитимин̇галамакарамаччхаган̣а̄куле махатимаха̄самудде чарати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена типариват̣т̣а два̄даса̄ка̄ра чатусачча̄бхисамайаппат̣иведхе ма̄насам̣ сан̃ча̄райитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄йа татийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена сам̣йуттаника̄йаваре саччасам̣йутте –
‘‘‘витаккента̄ ча кхо тумхе, бхиккхаве, ‘‘идам̣ дуккха’’нти витаккеййа̄тха, ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти витаккеййа̄тха, ‘‘айам̣ дуккханиродхо’’ти витаккеййа̄тха, ‘‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти витаккеййа̄тха̄’’’ти.
на̄ван̇гапан̃хо пан̃чамо.
6. на̄ва̄лагганакан̇гапан̃хо
6. ‘‘бханте на̄гасена, ‘на̄ва̄лагганакасса две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни две ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄лагганакам̣ бахуӯмиджа̄ла̄кулавиккхобхитасалилатале махатимаха̄самудде на̄вам̣ лаггети т̣хапети, на дети диса̄видисам̣ харитум̣, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена ра̄гадосамохӯмиджа̄ле махатимаха̄витаккасампаха̄ре читтам̣ лаггетаббам̣, на да̄таббам̣ диса̄видисам̣ харитум̣. идам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄лагганакасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄лагганакам̣ на плавати [на пилавати (сӣ. пӣ.)] висӣдати, хаттхасатепи удаке на̄вам̣ лаггети т̣ха̄намупанети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена ла̄бхайасасакка̄рама̄нанаванданапӯджанаапачитӣсу ла̄бхаггайасаггепи на плавитаббам̣, сарӣрайа̄панаматтаке йева читтам̣ т̣хапетаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, на̄ва̄лагганакасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ –
‘‘‘йатха̄ самудде лагганакам̣, на плавати висӣдати;
татхева ла̄бхасакка̄ре, ма̄ плаватха висӣдатха̄’’’ти.
на̄ва̄лагганакан̇гапан̃хо чхат̣т̣хо.
7. кӯпан̇гапан̃хо
7. ‘‘бханте на̄гасена, ‘кӯпасса екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кӯпо раджджун̃ча вараттан̃ча лан̇ка̄ран̃ча дха̄рети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена сатисампаджан̃н̃асаманна̄гатена бхавитаббам̣, абхикканте пат̣икканте а̄локите вилоките самин̃джите паса̄рите сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е асите пӣте кха̄йите са̄йите учча̄рапасса̄вакамме гате т̣хите нисинне сутте джа̄гарите бха̄сите тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рина̄ бхавитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, кӯпасса екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена ‘сато, бхиккхаве, бхиккху вихареййа сампаджа̄но, айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ’’’ти.
кӯпан̇гапан̃хо саттамо.
8. нийа̄макан̇гапан̃хо
8. ‘‘бханте на̄гасена, ‘нийа̄макасса тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни тӣн̣и ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, нийа̄мако раттиндивам̣ сататам̣ самитам̣ аппаматто йаттаппайатто на̄вам̣ са̄рети, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена читтам̣ нийа̄майама̄нена раттиндивам̣ сататам̣ самитам̣ аппаматтена йаттаппайаттена йонисо манасика̄рена читтам̣ нийа̄метаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, нийа̄макасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена дхаммападе –
‘‘‘аппама̄дарата̄ хотха, сачиттаманураккхатха;
дугга̄ уддхаратхатта̄нам̣, пан̇ке саннова [саттова (сӣ. пӣ.)] кун̃джаро’ти.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, нийа̄макасса йам̣ кин̃чи маха̄самудде калйа̄н̣ам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄, саббам̣ там̣ видитам̣ хоти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена кусала̄кусалам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣ хӣнаппан̣ӣтам̣ кан̣хасуккасаппат̣ибха̄гам̣ виджа̄нитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, нийа̄макасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, нийа̄мако йанте муддикам̣ дети ‘ма̄ кочи йантам̣ а̄маситтха̄’ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена читте сам̣варамуддика̄ да̄табба̄ ‘ма̄ кин̃чи па̄пакам̣ акусалавитаккам̣ витаккесӣ’ти, идам̣, маха̄ра̄джа, нийа̄макасса татийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена сам̣йуттаника̄йаваре ‘ма̄, бхиккхаве, па̄паке акусале витакке витаккеййа̄тха, сеййатхӣдам̣, ка̄мавитаккам̣ бйа̄па̄давитаккам̣ вихим̣са̄витакка’’’нти.
нийа̄макан̇гапан̃хо ат̣т̣хамо.
9. каммака̄ран̇гапан̃хо
9. ‘‘бханте на̄гасена, ‘каммака̄расса екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’нти йам̣ вадеси, катамам̣ там̣ екам̣ ан̇гам̣ гахетабба’’нти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, каммака̄ро евам̣ чинтайати ‘бхатако ахам̣ има̄йа на̄ва̄йа каммам̣ кароми, има̄йа̄хам̣ на̄ва̄йа ва̄хаса̄ бхаттаветанам̣ лабха̄ми, на ме пама̄до каран̣ӣйо, аппама̄дена ме айам̣ на̄ва̄ ва̄хетабба̄’ти, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена евам̣ чинтайитаббам̣ ‘имам̣ кхо ахам̣ ча̄тумаха̄бхӯтикам̣ ка̄йам̣ саммасанто сататам̣ самитам̣ аппаматто упат̣т̣хитассати сато сампаджа̄но сама̄хито екаггачитто джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣асокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччисса̄мӣти аппама̄до ме каран̣ӣйо’ти, идам̣, маха̄ра̄джа, каммака̄расса екам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ –
‘‘‘ка̄йам̣ имам̣ саммасатха, париджа̄на̄тха пунаппунам̣;
ка̄йе сабха̄вам̣ дисва̄на, дуккхассантам̣ кариссатха̄’ти.
каммака̄ран̇гапан̃хо навамо.
10. самуддан̇гапан̃хо
10. ‘‘бханте на̄гасена, ‘самуддасса пан̃ча ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’ти йам̣ вадеси, катама̄ни та̄ни пан̃ча ан̇га̄ни гахетабба̄нӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо матена кун̣апена саддхим̣ на сам̣васати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена ра̄гадосамохама̄надит̣т̣химаккхапал̣а̄саисса̄маччхарийама̄йа̄са̄т̣хеййакут̣илависамадуччаритакилесамалехи саддхим̣ на сам̣васитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, самуддасса пат̣хамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо мутта̄ман̣ивел̣урийасан̇кхасила̄пава̄л̣апхаликаман̣ививидхаратананичайам̣ дха̄ренто пидахати, на бахи викирати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена маггапхаладжха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттивипассана̄бхин̃н̃а̄вивидхагун̣аратана̄ни адхигантва̄ пидахитабба̄ни, на бахи нӣхаритабба̄ни. идам̣, маха̄ра̄джа, самуддасса дутийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо махантехи маха̄бхӯтехи саддхим̣ сам̣васати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена аппиччхам̣ сантут̣т̣хам̣ дхутава̄дам̣ саллекхавуттим̣ а̄ча̄расампаннам̣ ладжджим̣ песалам̣ гарум̣ бха̄ванӣйам̣ ватта̄рам̣ вачанаккхамам̣ чодакам̣ па̄пагарахим̣ ова̄дакам̣ ануса̄сакам̣ вин̃н̃а̄пакам̣ сандассакам̣ сама̄дапакам̣ самуттеджакам̣ сампахам̣сакам̣ калйа̄н̣амиттам̣ сабрахмача̄рим̣ нисса̄йа васитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, маха̄самуддасса татийам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо навасалиласампун̣н̣а̄хи ган̇га̄йамуна̄ачираватӣсарабхӯмахӣа̄дӣхи надӣсатасахассехи анталиккхе салиладха̄ра̄хи ча пӯритопи сакам̣ велам̣ на̄тиваттати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена ла̄бхасакка̄расилокаванданама̄нанапӯджанака̄ран̣а̄ джӣвитахетупи сан̃чичча сиккха̄падавӣтиккамо на каран̣ӣйо. идам̣, маха̄ра̄джа, маха̄самуддасса чатуттхам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена –
‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа [паха̄ра̄дха (сӣ. пӣ.)], маха̄самуддо т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиккамати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йам̣ маха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, там̣ мама са̄вака̄ джӣвитахетупи на̄тиккамантӣ’ти.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄ра̄джа, маха̄самуддо саббасавантӣхи ган̇га̄йамуна̄ачираватӣсарабхӯмахӣхи анталиккхе удакадха̄ра̄хипи на парипӯрати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йогина̄ йога̄вачарена уддесапарипуччха̄саванадха̄ран̣авиниччхайаабхидхаммавинайага̄л̣хасуттантавиггахападаниккхепападасандхи падавибхаттинаван̇гаджинаса̄санаварам̣ сун̣антена̄пи на таппитаббам̣. идам̣, маха̄ра̄джа, маха̄самуддасса пан̃чамам̣ ан̇гам̣ гахетаббам̣. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ дева̄тидевена сутасомаджа̄таке –
‘‘‘агги йатха̄ тин̣акат̣т̣хам̣ даханто, на таппати са̄гаро ва̄ надӣхи;
евампи че [евампи ве (сйа̄.), евам̣ хи ме (ка.) джа̄. 1 асӣтинипа̄те] пан̣д̣ита̄ ра̄джасет̣т̣ха, сутва̄ на таппанти субха̄ситена̄’’’ти.
самуддан̇гапан̃хо дасамо.самуддавагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
ла̄булата̄ ча падумам̣, бӣджам̣ са̄лакалйа̄н̣ика̄;
на̄ва̄ ча на̄ва̄лагганам̣, кӯпо нийа̄мако татха̄;
каммака̄ро самуддо ча, вагго тена павуччатӣти.