мен̣д̣акапан̃ха̄рамбхакатха̄

ат̣т̣хамантапариваджджанӣйат̣т̣ха̄на̄ни

бхассаппава̄до [бхассаппаведӣ (сӣ. пӣ.)] ветан̣д̣ӣ, атибуддхи вичаккхан̣о;

милиндо н̃а̄н̣абхеда̄йа, на̄гасенамупа̄гами.

васанто тасса чха̄йа̄йа, парипуччхам̣ пунаппунам̣;

пабхиннабуддхи хутва̄на, сопи а̄си типет̣ако.

наван̇гам̣ анумаджджанто, раттибха̄ге рахогато;

аддаккхи мен̣д̣аке пан̃хе, дуннивет̣хе саниггахе.

‘‘парийа̄йабха̄ситам̣ аттхи, аттхи сандха̄йабха̄ситам̣;

сабха̄вабха̄ситам̣ аттхи, дхаммара̄джасса са̄сане.

‘‘тесаматтхам̣ авин̃н̃а̄йа, мен̣д̣аке джинабха̄сите;

ана̄гатамхи аддха̄не, виггахо таттха хессати.

‘‘ханда катхим̣ паса̄детва̄, чхеджджа̄песса̄ми мен̣д̣аке;

тасса ниддит̣т̣хамаггена, ниддисиссантйана̄гате’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ уддхасте [ут̣т̣хите (сйа̄.), уггате (сӣ. пӣ.)] арун̣е сӣсам̣ нхатва̄ сираси ан̃джалим̣ паггахетва̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанне самма̄самбуддхе ануссаритва̄ ат̣т̣ха ваттапада̄ни сама̄дийи ‘‘ито ме ана̄гата̄ни сатта диваса̄ни ат̣т̣ха гун̣е сама̄дийитва̄ тапо чаритаббо бхависсати, сохам̣ чин̣н̣атапо сама̄но а̄чарийам̣ а̄ра̄дхетва̄ мен̣д̣аке пан̃хе пуччхисса̄мӣ’’ти. атха кхо милиндо ра̄джа̄ пакатидуссайугам̣ апанетва̄ а̄бхаран̣а̄ни ча омун̃читва̄ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ мун̣д̣акапат̣исӣсакам̣ сӣсе пат̣имун̃читва̄ мунибха̄вамупагантва̄ ат̣т̣ха гун̣е сама̄дийи ‘‘имам̣ сатта̄хам̣ майа̄ на ра̄джаттхо ануса̄ситаббо, на ра̄гӯпасан̃хитам̣ читтам̣ уппа̄детаббам̣, на досӯпасан̃хитам̣ читтам̣ уппа̄детаббам̣, на мохӯпасан̃хитам̣ читтам̣ уппа̄детаббам̣, да̄сакаммакарапорисе джанепи нива̄тавуттина̄ бхавитаббам̣, ка̄йикам̣ ва̄часикам̣ анураккхитаббам̣, чхапи а̄йатана̄ни ниравасесато анураккхитабба̄ни, метта̄бха̄вана̄йа ма̄насам̣ паккхипитабба’’нти. име ат̣т̣ха гун̣е сама̄дийитва̄ тесвева ат̣т̣хасу гун̣есу ма̄насам̣ патит̣т̣хапетва̄ бахи аниккхамитва̄ сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ ат̣т̣хаме дивасе пабха̄та̄йа раттийа̄ пагева па̄тара̄сам̣ катва̄ оккхиттачаккху митабха̄н̣ӣ сусан̣т̣хитена ирийа̄патхена авиккхиттена читтена хат̣т̣хена удаггена виппасаннена тхерам̣ на̄гасенам̣ упасан̇камитва̄ тхерасса па̄де сираса̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хито идамавоча –

‘‘аттхи ме, бханте на̄гасена, кочи аттхо тумхехи саддхим̣ мантайитаббо, на таттха ан̃н̃о кочи татийо иччхитаббо, сун̃н̃е ока̄се павивитте аран̃н̃е ат̣т̣хан̇гупа̄гате саман̣аса̄руппе. таттха со пан̃хо пуччхитаббо бхависсати, таттха ме гуйхам̣ на ка̄таббам̣ на рахассакам̣, араха̄махам̣ рахассакам̣ сун̣итум̣ сумантане упагате, упама̄йапи со аттхо упапариккхитаббо, йатха̄ ким̣ вийа, йатха̄ на̄ма, бханте на̄гасена, маха̄патхавӣ никкхепам̣ арахати никкхепе упагате. евамева кхо, бханте на̄гасена, араха̄махам̣ рахассакам̣ сун̣итум̣ сумантане упагате’’ти. гаруна̄ саха павивиттапаванам̣ пависитва̄ идамавоча – ‘‘бханте на̄гасена, идха пурисена мантайитука̄мена ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни париваджджайитабба̄ни бхаванти, на тесу т̣ха̄несу вин̃н̃ӯ пурисо аттхам̣ мантети, мантитопи аттхо парипатати на самбхавати. катама̄ни ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни? висамат̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, сабхайам̣ париваджджанӣйам̣, атива̄тат̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, пат̣иччханнат̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, деват̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, пантхо париваджджанӣйо, сан̇га̄мо [сан̇камо (сӣ. пӣ.)] париваджджанӣйо, удакатиттхам̣ париваджджанӣйам̣. има̄ни ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни париваджджанӣйа̄нӣ’’ти.

тхеро а̄ха ‘‘ко досо висамат̣т̣ха̄не, сабхайе, атива̄те, пат̣иччханне, деват̣т̣ха̄не, пантхе, сан̇га̄ме, удакатиттхе’’ти? ‘‘висаме, бханте на̄гасена, мантито аттхо викирати видхамати паггхарати на самбхавати, сабхайе мано сантассати, сантассито на самма̄ аттхам̣ саманупассати, атива̄те саддо авибхӯто хоти, пат̣иччханне упассутим̣ тит̣т̣ханти, деват̣т̣ха̄не мантито аттхо гарукам̣ парин̣амати, пантхе мантито аттхо туччхо бхавати, сан̇га̄ме чан̃чало бхавати, удакатиттхе па̄кат̣о бхавати. бхаватӣха –

‘‘‘висамам̣ сабхайам̣ атива̄то, пат̣иччханнам̣ деванисситам̣;

пантхо ча сан̇га̄мо титтхам̣, ат̣т̣хете париваджджийа̄’’’ти.

ат̣т̣ха мантанасса париваджджанӣйат̣т̣ха̄на̄ни.

ат̣т̣хамантавина̄сакапуггала̄

‘‘бханте на̄гасена, ат̣т̣химе пуггала̄ мантийама̄на̄ мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄денти. катаме ат̣т̣ха? ра̄гачарито досачарито мохачарито ма̄начарито луддхо аласо екачинтӣ ба̄лоти. име ат̣т̣ха пуггала̄ мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дентӣ’’ти.

тхеро а̄ха ‘‘тесам̣ ко досо’’ти? ‘‘ра̄гачарито, бханте на̄гасена, ра̄гавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, досачарито досавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, мохачарито мохавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, ма̄начарито ма̄навасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, луддхо лобхавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, аласо аласата̄йа мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, екачинтӣ екачинтита̄йа мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, ба̄ло ба̄лата̄йа мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети. бхаватӣха –

‘‘‘ратто дут̣т̣хо ча мӯл̣хо ча, ма̄нӣ луддхо татха̄ласо;

екачинтӣ ча ба̄ло ча, ете аттхавина̄сака̄’’’ти.

ат̣т̣ха мантавина̄сакапуггала̄.

навагуйхамантавидхам̣сакам̣

‘‘бханте на̄гасена, навиме пуггала̄ мантитам̣ гуйхам̣ виваранти на дха̄ренти. катаме нава? ра̄гачарито досачарито мохачарито бхӣруко а̄мисагаруко иттхӣ сон̣д̣о пан̣д̣ако да̄рако’’ти.

тхеро а̄ха ‘‘тесам̣ ко досо’’ти? ‘‘ра̄гачарито, бханте на̄гасена, ра̄гавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, досачарито, бханте, досавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, мӯл̣хо мохавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, бхӣруко бхайавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, а̄мисагаруко а̄мисахету мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, иттхӣ пан̃н̃а̄йа иттарата̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, сон̣д̣ико сура̄лолата̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, пан̣д̣ако анекам̣сиката̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, да̄рако чапалата̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети. бхаватӣха –

‘‘‘ратто дут̣т̣хо ча мӯл̣хо ча, бхӣру а̄мисагаруко [а̄мисачаккхуко (сӣ. пӣ.)];

иттхӣ сон̣д̣о пан̣д̣ако ча, навамо бхавати да̄рако.

‘‘навете пуггала̄ локе, иттара̄ чалита̄ чала̄;

етехи мантитам̣ гуйхам̣, кхиппам̣ бхавати па̄кат̣а’’’нти.

нава гуйхамантавидхам̣сака̄ пуггала̄.

ат̣т̣ха пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхака̄ран̣ам̣

‘‘бханте на̄гасена, ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати. катамехи ат̣т̣хахи? вайапарин̣а̄мена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, йасапарин̣а̄мена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, парипуччха̄йа буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, титтхасам̣ва̄сена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, йонисо манасика̄рена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, са̄каччха̄йа буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, снехӯпасеванена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, патирӯпадесава̄сена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати. бхаватӣха –

‘‘‘вайена йасапуччха̄хи, титтхава̄сена йонисо;

са̄каччха̄ снехасам̣сева̄, патирӯпавасена ча.

‘‘ета̄ни ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни, буддхивисадака̄ран̣а̄;

йесам̣ ета̄ни самбхонти, тесам̣ буддхи пабхиджджатӣ’’’ти.

ат̣т̣ха пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхака̄ран̣а̄ни.

а̄чарийагун̣ам̣

‘‘бханте на̄гасена, айам̣ бхӯмибха̄го ат̣т̣ха мантадосавиваджджито, ахан̃ча локе парамо мантисаха̄йо [мантасаха̄йо (сӣ.)], гуйхаманураккхӣ ча̄хам̣ йа̄ва̄хам̣ джӣвисса̄ми та̄ва гуйхаманураккхисса̄ми, ат̣т̣хахи ча ме ка̄ран̣ехи буддхи парин̣а̄мам̣ гата̄, дуллабхо етарахи ма̄дисо антева̄сӣ, самма̄ пат̣ипанне антева̄сике йе а̄чарийа̄нам̣ пан̃чавӣсати а̄чарийагун̣а̄, техи гун̣ехи а̄чарийена самма̄ пат̣ипаджджитаббам̣. катаме пан̃чавӣсати гун̣а̄?

‘‘идха, бханте на̄гасена, а̄чарийена антева̄симхи сататам̣ самитам̣ а̄раккха̄ упат̣т̣хапетабба̄, асеванасевана̄ джа̄нитабба̄, паматта̄ппаматта̄ джа̄нитабба̄, сеййавака̄со джа̄нитаббо, гелан̃н̃ам̣ джа̄нитаббам̣, бходжанасса [бходжанӣйам̣ (сйа̄.)] ладдха̄ладдхам̣ джа̄нитаббам̣, висесо джа̄нитаббо, паттагатам̣ сам̣вибхаджитаббам̣, асса̄ситаббо ‘ма̄ бха̄йи, аттхо те абхиккаматӣ’ти, ‘имина̄ пуггалена пат̣ичаратӣ’ти [пат̣ичара̄хӣти (ка.)] пат̣ича̄ро джа̄нитаббо, га̄ме пат̣ича̄ро джа̄нитаббо, виха̄ре пат̣ича̄ро джа̄нитаббо, на тена ха̄со даво ка̄таббо [на тена саха салла̄по ка̄таббо (сӣ. пӣ.)], тена саха а̄ла̄по ка̄таббо, чхиддам̣ дисва̄ адхива̄сетаббам̣, саккаччака̄рина̄ бхавитаббам̣, акхан̣д̣ака̄рина̄ бхавитаббам̣, арахассака̄рина̄ бхавитаббам̣, ниравасесака̄рина̄ бхавитаббам̣, ‘джанемимам̣ [джа̄немимам̣ (сйа̄.)] сиппесӯ’ти джанакачиттам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, ‘катхам̣ айам̣ на париха̄йеййа̄’ти вад̣д̣хичиттам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, ‘балавам̣ имам̣ кароми сиккха̄балена̄’ти читтам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, меттачиттам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, а̄пада̄су на виджахитаббам̣, каран̣ӣйе наппамаджджитаббам̣, кхалите дхаммена паггахетабботи. име кхо, бханте, пан̃чавӣсати а̄чарийасса а̄чарийагун̣а̄, техи гун̣ехи майи самма̄ пат̣ипаджджассу, сам̣сайо ме, бханте, уппанно, аттхи мен̣д̣акапан̃ха̄ джинабха̄сита̄, ана̄гате аддха̄не таттха виггахо уппаджджиссати, ана̄гате ча аддха̄не дуллабха̄ бхависсанти тумха̄диса̄ буддхиманто, тесу ме пан̃хесу чаккхум̣ дехи парава̄да̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’ти.

упа̄сакагун̣ам̣

тхеро ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ даса упа̄сакасса упа̄сакагун̣е паридӣпеси. ‘‘даса име, маха̄ра̄джа, упа̄сакасса упа̄сакагун̣а̄. катаме даса, идха, маха̄ра̄джа, упа̄сако сан̇гхена сама̄насукхадуккхо хоти, дхамма̄дхипатеййо хоти, йатха̄балам̣ сам̣вибха̄гарато хоти, джинаса̄санапариха̄ним̣ дисва̄ абхивад̣д̣хийа̄ ва̄йамати. самма̄дит̣т̣хико хоти, апагатакотӯхаламан̇галико джӣвитахетупи на ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ уддисати, ка̄йикава̄часикан̃часса раккхитам̣ хоти, самагга̄ра̄мо хоти самаггарато, анусӯйако хоти, на ча куханавасена са̄сане чарати, буддхам̣ саран̣ам̣ гато хоти, дхаммам̣ саран̣ам̣ гато хоти, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато хоти. име кхо, маха̄ра̄джа, даса упа̄сакасса упа̄сакагун̣а̄, те саббе гун̣а̄ тайи сам̣виджджанти, там̣ те йуттам̣ паттам̣ ануччхавикам̣ патирӯпам̣ йам̣ твам̣ джинаса̄санапариха̄ним̣ дисва̄ абхивад̣д̣хим̣ иччхаси, кароми те ока̄сам̣, пуччха мам̣ твам̣ йатха̄сукха’’нти.

мен̣д̣акапан̃ха̄рамбхакатха̄ нит̣т̣хита̄.