7. арӯпадхаммававаттанавагго
1. сатиуппаджджанапан̃хо
1. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, катиха̄ка̄рехи сати уппаджджатӣ’’ти? ‘‘саттарасаха̄ка̄рехи, маха̄ра̄джа, сати уппаджджатӣ’’ти. ‘‘катамехи саттарасаха̄ка̄рехӣ’’ти? ‘‘абхиджа̄натопи, маха̄ра̄джа, сати уппаджджати, кат̣умика̄йапи сати уппаджджати, ол̣а̄рикавин̃н̃а̄н̣атопи сати уппаджджати, хитавин̃н̃а̄н̣атопи сати уппаджджати, ахитавин̃н̃а̄н̣атопи сати уппаджджати, сабха̄ганимиттатопи сати уппаджджати, висабха̄ганимиттатопи сати уппаджджати, катха̄бхин̃н̃а̄н̣атопи сати уппаджджати, лаккхан̣атопи сати уппаджджати, са̄ран̣атопи сати уппаджджати, мудда̄топи сати уппаджджати, ган̣ана̄топи сати уппаджджати, дха̄ран̣атопи сати уппаджджати, бха̄ванатопи сати уппаджджати, поттхаканибандханатопи сати уппаджджати, упаниккхепатопи сати уппаджджати, анубхӯтатопи сати уппаджджатӣти.
‘‘катхам̣ абхиджа̄нато сати уппаджджати? йатха̄, маха̄ра̄джа, а̄йасма̄ ча а̄нандо кхуджджуттара̄ ча упа̄сика̄, йе ва̄ пана ан̃н̃епи кечи джа̄тиссара̄ джа̄тим̣ саранти, евам̣ абхиджа̄нато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ кат̣умика̄йа сати уппаджджати? йо пакатийа̄ мут̣т̣хассатико, паре ча там̣ сара̄панаттхам̣ нибандханти, евам̣ кат̣умика̄йа сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ ол̣а̄рикавин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати? йада̄ радждже ва̄ абхиситто хоти, сота̄паттипхалам̣ ва̄ патто хоти, евам̣ ол̣а̄рикавин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ хитавин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати? йамхи сукха̄пито, ‘амукасмим̣ евам̣ сукха̄пито’ти сарати, евам̣ хитавин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ ахитавин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати? йамхи дуккха̄пито, ‘амукасмим̣ евам̣ дуккха̄пито’ти сарати, евам̣ ахитавин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ сабха̄ганимиттато сати уппаджджати? садисам̣ пуггалам̣ дисва̄ ма̄тарам̣ ва̄ питарам̣ ва̄ бха̄тарам̣ ва̄ бхагиним̣ ва̄ сарати, от̣т̣хам̣ ва̄ гон̣ам̣ ва̄ гадрабхам̣ ва̄ дисва̄ ан̃н̃ам̣ та̄дисам̣ от̣т̣хам̣ ва̄ гон̣ам̣ ва̄ гадрабхам̣ ва̄ сарати, евам̣ сабха̄ганимиттато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ висабха̄ганиматтато сати уппаджджати? асукасса на̄ма ван̣н̣о едисо, саддо едисо, гандхо едисо, расо едисо, пхот̣т̣хаббо едисоти сарати, евампи висабха̄ганимиттатопи сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ катха̄бхин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати? йо пакатийа̄ мут̣т̣хассатико хоти, там̣ паре сара̄пенти, тена со сарати, евам̣ катха̄бхин̃н̃а̄н̣ато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ лаккхан̣ато сати уппаджджати? йо пакатийа̄ балӣбадда̄нам̣ ан̇гена джа̄на̄ти, лаккхан̣ена джа̄на̄ти, евам̣ лаккхан̣ато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ са̄ран̣ато сати уппаджджати? йо пакатийа̄ мут̣т̣хассатико хоти, йо там̣ ‘сара̄хи бхо, сара̄хи бхо’ти пунаппунам̣ сара̄пети, евам̣ са̄ран̣ато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ мудда̄то сати уппаджджати? липийа̄ сиккхитатта̄ джа̄на̄ти ‘имасса аккхарасса анантарам̣ имам̣ аккхарам̣ ка̄табба’нти евам̣ мудда̄то сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ ган̣ана̄то сати уппаджджати? ган̣ана̄йа сиккхитатта̄ ган̣ака̄ бахумпи ган̣енти, евам̣ ган̣ана̄то сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ дха̄ран̣ато сати уппаджджати? дха̄ран̣а̄йа сиккхитатта̄ дха̄ран̣ака̄ бахумпи дха̄ренти, евам̣ дха̄ран̣ато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ бха̄вана̄то сати уппаджджати? идха бхиккху анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхӣдам̣, екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, евам̣ бха̄вана̄то сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ поттхаканибандханато сати уппаджджати? ра̄джа̄но ануса̄санийам̣ ассаранта̄ [ануссаранта̄ (саббаттха)] етам̣ поттхакам̣ а̄харатха̄ти, тена поттхакена ануссаранти, евам̣ поттхаканибандханато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ упаниккхепато сати уппаджджати? упаниккхиттам̣ бхан̣д̣ам̣ дисва̄ сарати, евам̣ упаниккхепато сати уппаджджати.
‘‘катхам̣ анубхӯтато сати уппаджджати? дит̣т̣хатта̄ рӯпам̣ сарати, сутатта̄ саддам̣ сарати, гха̄йитатта̄ гандхам̣ сарати, са̄йитатта̄ расам̣ сарати, пхут̣т̣хатта̄ пхот̣т̣хаббам̣ сарати, вин̃н̃а̄татта̄ дхаммам̣ сарати, евам̣ анубхӯтато сати уппаджджати. имехи кхо, маха̄ра̄джа, саттарасаха̄ка̄рехи сати уппаджджатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
сатиуппаджджанапан̃хо пат̣хамо.
2. буддхагун̣асатипат̣ила̄бхапан̃хо
2. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, тумхе етам̣ бхан̣атха ‘йо вассасатам̣ акусалам̣ кареййа, маран̣ака̄ле ча екам̣ буддхагун̣ам̣ сатим̣ пат̣илабхеййа, со девесу уппаджджеййа̄’ти етам̣ на саддаха̄ми, еван̃ча пана вадетха ‘етена па̄н̣а̄типа̄тена нирайе уппаджджеййа̄’ти етампи на саддаха̄мӣ’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, кхуддакопи па̄са̄н̣о вина̄ на̄ва̄йа удаке уппилавеййа̄’’ти. ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ва̄хасатампи па̄са̄н̣а̄нам̣ на̄ва̄йа а̄ропитам̣ удаке уппилавеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, на̄ва̄, евам̣ кусала̄ни камма̄ни дат̣т̣хабба̄нӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
буддхагун̣асатипат̣ила̄бхапан̃хо дутийо.
3. дуккхаппаха̄нава̄йамапан̃хо
3. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ким̣ тумхе атӣтасса дуккхасса паха̄на̄йа ва̄йаматха̄’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, ана̄гатасса дуккхасса паха̄на̄йа ва̄йаматха̄’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана паччуппаннасса дуккхасса паха̄на̄йа ва̄йаматха̄’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘йади тумхе на атӣтасса дуккхасса паха̄на̄йа ва̄йаматха, на ана̄гатасса дуккхасса паха̄на̄йа ва̄йаматха, на паччуппаннасса дуккхасса паха̄на̄йа ва̄йаматха, атха киматтха̄йа ва̄йаматха̄’’ти. тхеро а̄ха ‘кинти, маха̄ра̄джа, идан̃ча дуккхам̣ нируджджхеййа, ан̃н̃ан̃ча дуккхам̣ нуппаджджеййа̄’ти етадаттха̄йа ва̄йама̄ма̄’’ти.
‘‘аттхи пана те, бханте на̄гасена, ана̄гатам̣ дуккха’’нти? ‘‘наттхи [катха̄. 828, 829 пасситаббам̣], маха̄ра̄джа̄’’ти ‘‘тумхе кхо, бханте на̄гасена, атипан̣д̣ита̄, йе тумхе асанта̄нам̣ ана̄гата̄нам̣ дуккха̄нам̣ паха̄на̄йа ва̄йаматха̄’’ти? ‘‘аттхи пана те, маха̄ра̄джа, кечи пат̣ира̄джа̄но паччаттхика̄ пачча̄митта̄ паччупат̣т̣хита̄ хонтӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, аттхӣ’’ти. ‘‘ким̣ну кхо, маха̄ра̄джа, тада̄ тумхе парикхам̣ кхан̣а̄пеййа̄тха, па̄ка̄рам̣ чина̄пеййа̄тха гопурам̣ ка̄ра̄пеййа̄тха, ат̣т̣а̄лакам̣ ка̄ра̄пеййа̄тха, дхан̃н̃ам̣ атихара̄пеййа̄тха̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, пат̣икаччева там̣ пат̣ийаттам̣ хотӣ’’ти. ‘‘ким̣ тумхе, маха̄ра̄джа, тада̄ хаттхисмим̣ сиккхеййа̄тха, ассасмим̣ сиккхеййа̄тха, ратхасмим̣ сиккхеййа̄тха, дханусмим̣ сиккхеййа̄тха, тхарусмим̣ сиккхеййа̄тха̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, пат̣икаччева там̣ сиккхитам̣ хотӣ’’ти. ‘‘киссаттха̄йа̄’’ти? ‘‘ана̄гата̄нам̣, бханте, бхайа̄нам̣ пат̣иба̄ханаттха̄йа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, аттхи ана̄гатам̣ бхайа’’нти? ‘‘наттхи, бханте’’ти. ‘‘тумхе ча кхо, маха̄ра̄джа, атипан̣д̣ита̄, йе тумхе асанта̄нам̣ ана̄гата̄нам̣ бхайа̄нам̣ пат̣иба̄ханаттха̄йа пат̣ийа̄детха̄’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йада̄ твам̣ пипа̄сито бхавеййа̄си, тада̄ твам̣ удапа̄нам̣ кхан̣а̄пеййа̄си, поккхаран̣им̣ кхан̣а̄пеййа̄си, тал̣а̄кам̣ кхан̣а̄пеййа̄си ‘па̄нӣйам̣ пивисса̄мӣ’’’ти? ‘‘на хи, бханте, пат̣икаччева там̣ пат̣ийаттам̣ хотӣ’’ти. ‘‘киссаттха̄йа̄’’ти? ‘‘ана̄гата̄нам̣, бханте, пипа̄са̄нам̣ пат̣иба̄ханаттха̄йа пат̣ийаттам̣ хотӣ’’ти. ‘‘аттхи пана, маха̄ра̄джа, ана̄гата̄ пипа̄са̄’’ти? ‘‘наттхи, бханте’’ти. ‘‘тумхе кхо, маха̄ра̄джа, атипан̣д̣ита̄, йе тумхе асанта̄нам̣ ана̄гата̄нам̣ пипа̄са̄нам̣ пат̣иба̄ханаттха̄йа там̣ пат̣ийа̄детха̄’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йада̄ твам̣ бубхуккхито бхавеййа̄си, тада̄ твам̣ кхеттам̣ каса̄пеййа̄си, са̄лим̣ вапа̄пеййа̄си ‘бхаттам̣ бхун̃джисса̄мӣ’’’ти? ‘‘на хи, бханте, пат̣икаччева там̣ пат̣ийаттам̣ хотӣ’’ти. ‘‘киссаттха̄йа̄’’ти. ‘‘ана̄гата̄нам̣, бханте, бубхуккха̄нам̣ пат̣иба̄ханаттха̄йа̄’’ти. ‘‘аттхи пана, маха̄ра̄джа, ана̄гата̄ бубхуккха̄’’ти? ‘‘наттхи, бханте’’ти. ‘‘тумхе кхо, маха̄ра̄джа, атипан̣д̣ита̄, йе тумхе асанта̄нам̣ ана̄гата̄нам̣ бубхуккха̄нам̣ пат̣иба̄ханаттха̄йа пат̣ийа̄детха̄’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
дуккхаппаха̄нава̄йамапан̃хо татийо.
4. брахмалокапан̃хо
4. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, кӣвадӯро ито брахмалоко’’ти? ‘‘дӯро кхо, маха̄ра̄джа, ито брахмалоко кӯт̣а̄га̄раматта̄ сила̄ тамха̄ патита̄ ахораттена ат̣т̣хачатта̄лӣсайоджанасахасса̄ни бхассама̄на̄ чатӯхи ма̄сехи патхавийам̣ патит̣т̣хахеййа̄’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, тумхе евам̣ бхан̣атха ‘сеййатха̄пи балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамева иддхима̄ бхиккху четовасиппатто джамбудӣпе антарахито брахмалоке па̄тубхавеййа̄’ти етам̣ вачанам̣ на саддаха̄ми, евам̣ атисӣгхам̣ та̄ва бахӯни йоджанасата̄ни гаччхиссатӣ’’ти.
тхеро а̄ха ‘‘кухим̣ пана, маха̄ра̄джа, тава джа̄табхӯмӣ’’ти? ‘‘аттхи, бханте, аласандо на̄ма дӣпо, таттха̄хам̣ джа̄то’’ти. ‘‘кӣва дӯро, маха̄ра̄джа, ито аласандо хотӣ’’ти? ‘‘двиматта̄ни, бханте, йоджанасата̄нӣ’’ти. ‘‘абхиджа̄на̄си ну твам̣, маха̄ра̄джа, таттха кин̃чидева каран̣ӣйам̣ каритва̄ сарита̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, сара̄мӣ’’ти. ‘‘лахум̣ кхо твам̣, маха̄ра̄джа, гатоси двиматта̄ни йоджанасата̄нӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
брахмалокапан̃хо чатуттхо.
5. двиннам̣ локуппанна̄нам̣ самакабха̄вапан̃хо
5. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо идха ка̄лан̇като брахмалоке уппаджджеййа, йо ча идха ка̄лан̇като касмӣре уппаджджеййа, ко чиратарам̣ ко сӣгхатара’’нти? ‘‘самакам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘кухим̣ пана, маха̄ра̄джа, тава джа̄танагара’’нти? ‘‘аттхи, бханте, каласига̄мо на̄ма, таттха̄хам̣ джа̄то’’ти. ‘‘кӣва дӯро, маха̄ра̄джа, ито каласига̄мо хотӣ’’ти. ‘‘двиматта̄ни, бханте, йоджанасата̄нӣ’’ти. ‘‘кӣва дӯрам̣, маха̄ра̄джа, ито касмӣрам̣ хотӣ’’ти? ‘‘два̄даса, бханте, йоджана̄нӣ’’ти. ‘‘ин̇гха, твам̣ маха̄ра̄джа, каласига̄мам̣ чинтехӣ’’ти. ‘‘чинтито, бханте’’ти. ‘‘ин̇гха, твам̣ маха̄ра̄джа, касмӣрам̣ чинтехӣ’’ти. ‘‘чинтитам̣ бханте’’ти. ‘‘катамам̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, чирена чинтитам̣, катамам̣ сӣгхатара’’нти? ‘‘самакам̣ бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йо идха ка̄лан̇като брахмалоке уппаджджеййа, йо ча идха ка̄лан̇като касмӣре уппаджджеййа, самакам̣ йева уппаджджантӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, две сакун̣а̄ а̄ка̄сена гаччхеййум̣, тесу еко учче руккхе нисӣдеййа, еко нӣче руккхе нисӣдеййа, тесам̣ самакам̣ патит̣т̣хита̄нам̣ катамасса чха̄йа̄ пат̣хаматарам̣ патхавийам̣ патит̣т̣хахеййа, катамасса чха̄йа̄ чирена патхавийам̣ патит̣т̣хахеййа̄’’ти? ‘‘самакам̣, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йо идха ка̄лан̇като брахмалоке уппаджджеййа, йо ча идха ка̄лан̇като касмӣре уппаджджеййа, самакам̣ йева уппаджджантӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
двиннам̣ локуппанна̄нам̣ самакабха̄вапан̃хо пан̃чамо.
6. боджджхан̇гапан̃хо
6. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘кати ну кхо, бханте на̄гасена, боджджхан̇га̄’’ти? ‘‘сатта кхо, маха̄ра̄джа, боджджхан̇га̄’’ти. ‘‘катихи пана, бханте, боджджхан̇гехи буджджхатӣ’’ти? ‘‘екена кхо, маха̄ра̄джа, боджджхан̇гена буджджхати дхаммавичайасамбоджджхан̇гена̄’’ти. ‘‘атха кисса ну кхо, бханте, вуччанти ‘сатта боджджхан̇га̄’’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, аси косийа̄ паккхитто аггахито хаттхена уссахати чхеджджам̣ чхиндиту’’нти. ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, дхаммавичайасамбоджджхан̇гена вина̄ чхахи боджджхан̇гехи на буджджхатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
боджджхан̇гапан̃хо чхат̣т̣хо.
7. па̄папун̃н̃а̄нам̣ аппа̄наппабха̄вапан̃хо
7. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, катарам̣ ну кхо бахутарам̣ пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄’’ти? ‘‘пун̃н̃ам̣ кхо, маха̄ра̄джа, бахутарам̣, апун̃н̃ам̣ тхока’’нти. ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти? ‘‘апун̃н̃ам̣ кхо, маха̄ра̄джа, каронто виппат̣иса̄рӣ хоти ‘па̄пакаммам̣ майа̄ ката’нти, тена па̄пам̣ на вад̣д̣хати. пун̃н̃ам̣ кхо, маха̄ра̄джа, каронто авиппат̣иса̄рӣ хоти, авиппат̣иса̄рино па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведети, сукхино читтам̣ сама̄дхийати, сама̄хито йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, тена ка̄ран̣ена пун̃н̃ам̣ вад̣д̣хати. пурисо кхо, маха̄ра̄джа, чхиннахаттхапа̄до бхагавато екам̣ уппалахаттхам̣ датва̄ еканавутикаппа̄ни винипа̄там̣ на гаччхиссати. имина̄пи, маха̄ра̄джа, ка̄ран̣ена бхан̣а̄ми ‘пун̃н̃ам̣ бахутарам̣, апун̃н̃ам̣ тхока’’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
па̄папун̃н̃а̄нам̣ аппа̄наппабха̄вапан̃хо саттамо.
8. джа̄нанта̄джа̄нантапа̄пакаран̣апан̃хо
8. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо джа̄нанто па̄пакаммам̣ кароти, йо аджа̄нанто па̄пакаммам̣ кароти, касса бахутарам̣ апун̃н̃а’’нти? тхеро а̄ха ‘‘йо кхо, маха̄ра̄джа, аджа̄нанто па̄пакаммам̣ кароти, тасса бахутарам̣ апун̃н̃а’’нти. ‘‘тена хи, бханте на̄гасена, йо амха̄кам̣ ра̄джапутто ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ аджа̄нанто па̄пакаммам̣ кароти, там̣ майам̣ дигун̣ам̣ дан̣д̣ема̄’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, таттам̣ айогул̣ам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ еко джа̄нанто ган̣хеййа, еко аджа̄нанто ган̣хеййа, катамо [касса (ка.)] балаватарам̣ д̣айхеййа̄’’ти. ‘‘йо кхо, бханте, аджа̄нанто ган̣хеййа, со [тасса (пӣ. ка.)] балаватарам̣ д̣айхеййа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йо аджа̄нанто па̄пакаммам̣ кароти, тасса бахутарам̣ апун̃н̃а’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
джа̄нанта̄джа̄нантапа̄пакаран̣апан̃хо ат̣т̣хамо.
9. уттаракурука̄дигаманапан̃хо
9. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, аттхи кочи, йо имина̄ сарӣрена уттаракурум̣ ва̄ гаччхеййа, брахмалокам̣ ва̄, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана дӣпа’’нти? ‘‘аттхи, маха̄ра̄джа, йо имина̄ ча̄туммаха̄бхӯтикена ка̄йена уттаракурум̣ ва̄ гаччхеййа, брахмалокам̣ ва̄, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана дӣпа’’нти.
‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, имина̄ ча̄туммаха̄бхӯтикена ка̄йена уттаракурум̣ ва̄ гаччхеййа, брахмалокам̣ ва̄, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана дӣпа’’нти? ‘‘абхиджа̄на̄си ну, твам̣ маха̄ра̄джа, имисса̄ патхавийа̄ видаттхим̣ ва̄ ратанам̣ ва̄ лан̇гхита̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, абхиджа̄на̄ми ‘ахам̣, бханте на̄гасена, ат̣т̣хапи ратанийо лан̇гхемӣ’’’ти. ‘‘катхам̣, твам̣ маха̄ра̄джа, ат̣т̣хапи ратанийо лан̇гхесӣ’’ти? ‘‘ахан̃хи, бханте, читтам̣ уппа̄деми ‘еттха нипатисса̄мӣ’ти саха читтуппа̄дена ка̄йо ме лахуко хотӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, иддхима̄ бхиккху четовасиппатто ка̄йам̣ читте сама̄ропетва̄ читтавасена веха̄сам̣ гаччхатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
уттаракурука̄дигаманапан̃хо навамо.
10. дӣгхат̣т̣хипан̃хо
10. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, тумхе евам̣ бхан̣атха ‘ат̣т̣хика̄ни дӣгха̄ни йоджанасатика̄нипӣ’ти, руккхопи та̄ва наттхи йоджанасатико, куто пана ат̣т̣хика̄ни дӣгха̄ни йоджанасатика̄ни бхависсантӣ’’ти?
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, сутам̣ те ‘маха̄самудде пан̃чайоджанасатика̄пи маччха̄ аттхӣ’’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, сута’’нти. ‘‘нану маха̄ра̄джа, пан̃чайоджанасатикасса маччхасса ат̣т̣хика̄ни дӣгха̄ни бхависсанти йоджанасатика̄нипӣ’’ти?
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
дӣгхат̣т̣хипан̃хо дасамо.
11. асса̄сапасса̄саниродхапан̃хо
11. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, тумхе евам̣ бхан̣атха ‘сакка̄ асса̄сапасса̄се ниродхету’’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, сакка̄ асса̄сапасса̄се ниродхету’’нти. ‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, сакка̄ асса̄сапасса̄се ниродхету’’нти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, сутапуббо те кочи ка̄каччхама̄но’’ти. ‘‘а̄ма, бханте, сутапуббо’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, со саддо ка̄йе намите вирамеййа̄’’ти. ‘‘а̄ма, бханте, вирамеййа̄’’ти. ‘‘со хи на̄ма, маха̄ра̄джа, саддо абха̄витака̄йасса абха̄витасӣласса абха̄витачиттасса абха̄витапан̃н̃асса ка̄йе намите вирамиссати, ким̣ пана бха̄витака̄йасса бха̄витасӣласса бха̄витачиттасса бха̄витапан̃н̃асса чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паннасса асса̄сапасса̄са̄ на нируджджхиссантӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
асса̄сапасса̄саниродхапан̃хо ека̄дасамо.
12. самуддапан̃хо
12. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ‘самуддо самуддо’ти вуччати, кена ка̄ран̣ена удакам̣ ‘самуддо’ти вуччатӣ’’ти? тхеро а̄ха ‘‘йаттакам̣, маха̄ра̄джа, удакам̣, таттакам̣ лон̣ам̣. йаттакам̣ лон̣ам̣, таттакам̣ удакам̣. тасма̄ ‘самуддо’ти вуччатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
самуддапан̃хо два̄дасамо.
13. самуддаекарасапан̃хо
13. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, кена ка̄ран̣ена самуддо екарасо лон̣арасо’’ти? ‘‘чирасан̣т̣хитатта̄ кхо, маха̄ра̄джа, удакасса самуддо екарасо лон̣арасо’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
самуддаекарасапан̃хо терасамо.
14. сукхумапан̃хо
14. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, сакка̄ саббам̣ сукхумам̣ чхиндиту’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, сакка̄ саббам̣ сукхумам̣ чхиндиту’’нти. ‘‘ким̣ пана, бханте, саббам̣ сукхума’’нти? ‘‘дхаммо кхо, маха̄ра̄джа, саббасукхумо, на кхо, маха̄ра̄джа, дхамма̄ саббе сукхума̄, ‘сукхума’нти ва̄ ‘тхӯла’нти ва̄ дхамма̄наметамадхивачанам̣. йам̣ кин̃чи чхиндитаббам̣, саббам̣ там̣ пан̃н̃а̄йа чхиндати, наттхи дутийам̣ пан̃н̃а̄йа чхедана’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
сукхумапан̃хо чуддасамо.
15. вин̃н̃а̄н̣ана̄наттхапан̃хо
15. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ‘вин̃н̃а̄н̣а’нти ва̄ ‘пан̃н̃а̄’ти ва̄ ‘бхӯтасмим̣ джӣво’ти ва̄ име дхамма̄ на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча, уда̄ху екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти? ‘‘виджа̄наналаккхан̣ам̣, маха̄ра̄джа, вин̃н̃а̄н̣ам̣, паджа̄наналаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄, бхӯтасмим̣ джӣво нупалаббхатӣ’’ти. ‘‘йади джӣво нупалаббхати, атха ко чарахи чаккхуна̄ рӯпам̣ пассати, сотена саддам̣ сун̣а̄ти, гха̄нена гандхам̣ гха̄йати, дживха̄йа расам̣ са̄йати, ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхусати, манаса̄ дхаммам̣ виджа̄на̄тӣ’’ти? тхеро а̄ха ‘‘йади джӣво чаккхуна̄ рӯпам̣ пассати…пе… манаса̄ дхаммам̣ виджа̄на̄ти, со джӣво чаккхудва̄ресу уппа̄т̣итесу махантена а̄ка̄сена бахимукхо сут̣т̣хутарам̣ рӯпам̣ пассеййа, сотесу уппа̄т̣итесу, гха̄не уппа̄т̣ите, дживха̄йа уппа̄т̣ита̄йа, ка̄йе уппа̄т̣ите махантена а̄ка̄сена сут̣т̣хутарам̣ саддам̣ сун̣еййа, гандхам̣ гха̄йеййа, расам̣ са̄йеййа, пхот̣т̣хаббам̣ пхусеййа̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, бхӯтасмим̣ джӣво нупалаббхатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
вин̃н̃а̄н̣ана̄наттхапан̃хо паннарасамо.
16. арӯпадхаммававаттха̄надуккарапан̃хо
16. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, дуккарам̣ ну кхо бхагавата̄ ката’’нти? тхеро а̄ха ‘‘дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ ката’’нти. ‘‘ким̣ пана, бханте на̄гасена, бхагавата̄ дуккарам̣ ката’’нти. ‘‘дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катам̣ имесам̣ арӯпӣнам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е ваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ аккха̄там̣ ‘айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ читта’’’нти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо на̄ва̄йа маха̄самуддам̣ аджджхога̄хетва̄ хаттхапут̣ена удакам̣ гахетва̄ дживха̄йа са̄йитва̄ джа̄неййа ну кхо, маха̄ра̄джа, со пурисо ‘‘идам̣ ган̇га̄йа удакам̣, идам̣ йамуна̄йа удакам̣, идам̣ ачираватийа̄ удакам̣, идам̣ сарабхуйа̄ удакам̣, идам̣ махийа̄ удака’’’нти? ‘‘дуккарам̣, бханте, джа̄ниту’’нти. ‘‘ито дуккаратарам̣ кхо, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катам̣ имесам̣ арӯпӣнам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е ваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ аккха̄там̣ ‘айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ читта’’’нти. ‘‘сут̣т̣ху, бханте’’ти ра̄джа̄ аббха̄нумодӣти.
арӯпадхаммававаттха̄надуккарапан̃хо сол̣асамо.
арӯпадхаммававаттха̄навагго саттамо.
имасмим̣ вагге сол̣аса пан̃ха̄.
милиндапан̃хапуччха̄висаджджана̄
тхеро а̄ха ‘‘джа̄на̄си кхо, маха̄ра̄джа, сампати ка̄ вела̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, джа̄на̄ми ‘сампати пат̣хамо йа̄мо атикканто, маджджхимо йа̄мо паваттати, укка̄ падӣпӣйанти, чатта̄ри пат̣а̄ка̄ни а̄н̣атта̄ни гамиссанти бхан̣д̣ато ра̄джадеййа̄нӣ’’’ти.
йонака̄ евама̄хам̣су ‘‘каллоси, маха̄ра̄джа, пан̣д̣ито тхеро’’ти. ‘‘а̄ма, бхан̣е, пан̣д̣ито тхеро, едисо а̄чарийо бхавеййа ма̄дисо ча антева̄сӣ, начирассева пан̣д̣ито дхаммам̣ а̄джа̄неййа̄’’ти. тасса пан̃хавеййа̄каран̣ена тут̣т̣хо ра̄джа̄ тхерам̣ на̄гасенам̣ сатасахассаггханакена камбалена аччха̄детва̄ ‘‘бханте на̄гасена, аджджатагге те ат̣т̣хасатам̣ бхаттам̣ пан̃н̃апеми, йам̣ кин̃чи антепуре каппийам̣, тена ча пава̄ремӣ’’ти а̄ха. алам̣ маха̄ра̄джа джӣва̄мӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄ми, бханте на̄гасена, джӣваси, апи ча атта̄нан̃ча раккха, маман̃ча раккха̄хӣ’’ти. ‘‘катхам̣ атта̄нам̣ раккхаси, ‘на̄гасено милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ паса̄дети, на ча кин̃чи алабхӣ’ти пара̄пава̄до [параппава̄до (ка.)] а̄гаччхеййа̄ти, евам̣ атта̄нам̣ раккха. катхам̣ мамам̣ раккхаси, ‘милиндо ра̄джа̄ пасанно пасанна̄ка̄рам̣ на каротӣ’ти пара̄пава̄до а̄гаччхеййа̄ти, евам̣ мамам̣ раккха̄хӣ’’ти. ‘‘татха̄ хоту, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘сеййатха̄пи, бханте, сӣхо мигара̄джа̄ суван̣н̣апан̃джаре паккхиттопи бахимукхо йева хоти, евамева кхо ахам̣, бханте, кин̃ча̄пи ага̄рам̣ аджджха̄васа̄ми бахимукхо йева пана аччха̄ми. саче ахам̣, бханте, ага̄расма̄ ана̄га̄рийам̣ паббаджеййам̣, на чирам̣ джӣвеййам̣, бахӯ ме паччаттхика̄’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено милиндасса ран̃н̃о пан̃хам̣ висаджджетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ сан̇гха̄ра̄мам̣ агама̄си. ачирапакканте ча а̄йасманте на̄гасене милиндасса ран̃н̃о етадахоси ‘‘ким̣ майа̄ пуччхитам̣, ким̣ бхадантена на̄гасенена висаджджита’’нти? атха кхо милиндасса ран̃н̃о етадахоси ‘‘саббам̣ майа̄ супуччхитам̣, саббам̣ бхадантена на̄гасенена сувисаджджита’’нти. а̄йасматопи на̄гасенасса сан̇гха̄ра̄магатасса етадахоси ‘‘ким̣ милиндена ран̃н̃а̄ пуччхитам̣, ким̣ майа̄ висаджджита’’нти. атха кхо а̄йасмато на̄гасенасса етадахоси ‘‘саббам̣ милиндена ран̃н̃а̄ супуччхитам̣, саббам̣ майа̄ сувисаджджита’’нти.
атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено тасса̄ раттийа̄ аччайена пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена милиндасса ран̃н̃о нивесанам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча –
‘‘ма̄ кхо бхадантасса евам̣ ахоси ‘на̄гасено майа̄ пан̃хам̣ пуччхито’ти тенева соманассена там̣ ратта̄васесам̣ вӣтина̄месӣти на те евам̣ дат̣т̣хаббам̣. тасса майхам̣, бханте, там̣ ратта̄васесам̣ етадахоси ‘ким̣ майа̄ пуччхитам̣, ким̣ бхадантена висаджджита’нти, ‘саббам̣ майа̄ супуччхитам̣, саббам̣ бхадантена сувисаджджита’’’нти.
тхеропи евама̄ха – ‘‘ма̄ кхо маха̄ра̄джасса евам̣ ахоси ‘милиндасса ран̃н̃о майа̄ пан̃хо висаджджито’ти тенева соманассена там̣ ратта̄васесам̣ вӣтина̄месӣти на те евам̣ дат̣т̣хаббам̣. тасса майхам̣, маха̄ра̄джа, там̣ ратта̄васесам̣ етадахоси ‘ким̣ милиндена ран̃н̃а̄ пуччхитам̣, ким̣ майа̄ висаджджита’нти, ‘саббам̣ милиндена ран̃н̃а̄ супуччхитам̣, саббам̣ майа̄ сувисаджджита’’’нти итиха те маха̄на̄га̄ ан̃н̃аман̃н̃асса субха̄ситам̣ саманумодим̣сӯти.
милиндапан̃хапуччха̄висаджджана̄ нит̣т̣хита̄.
мен̣д̣акапан̃ха̄рамбхакатха̄
ат̣т̣хамантапариваджджанӣйат̣т̣ха̄на̄ни
бхассаппава̄до [бхассаппаведӣ (сӣ. пӣ.)] ветан̣д̣ӣ, атибуддхи вичаккхан̣о;
милиндо н̃а̄н̣абхеда̄йа, на̄гасенамупа̄гами.
васанто тасса чха̄йа̄йа, парипуччхам̣ пунаппунам̣;
пабхиннабуддхи хутва̄на, сопи а̄си типет̣ако.
наван̇гам̣ анумаджджанто, раттибха̄ге рахогато;
аддаккхи мен̣д̣аке пан̃хе, дуннивет̣хе саниггахе.
‘‘парийа̄йабха̄ситам̣ аттхи, аттхи сандха̄йабха̄ситам̣;
сабха̄вабха̄ситам̣ аттхи, дхаммара̄джасса са̄сане.
‘‘тесаматтхам̣ авин̃н̃а̄йа, мен̣д̣аке джинабха̄сите;
ана̄гатамхи аддха̄не, виггахо таттха хессати.
‘‘ханда катхим̣ паса̄детва̄, чхеджджа̄песса̄ми мен̣д̣аке;
тасса ниддит̣т̣хамаггена, ниддисиссантйана̄гате’’ти.
атха кхо милиндо ра̄джа̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ уддхасте [ут̣т̣хите (сйа̄.), уггате (сӣ. пӣ.)] арун̣е сӣсам̣ нхатва̄ сираси ан̃джалим̣ паггахетва̄ атӣта̄на̄гатапаччуппанне самма̄самбуддхе ануссаритва̄ ат̣т̣ха ваттапада̄ни сама̄дийи ‘‘ито ме ана̄гата̄ни сатта диваса̄ни ат̣т̣ха гун̣е сама̄дийитва̄ тапо чаритаббо бхависсати, сохам̣ чин̣н̣атапо сама̄но а̄чарийам̣ а̄ра̄дхетва̄ мен̣д̣аке пан̃хе пуччхисса̄мӣ’’ти. атха кхо милиндо ра̄джа̄ пакатидуссайугам̣ апанетва̄ а̄бхаран̣а̄ни ча омун̃читва̄ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ мун̣д̣акапат̣исӣсакам̣ сӣсе пат̣имун̃читва̄ мунибха̄вамупагантва̄ ат̣т̣ха гун̣е сама̄дийи ‘‘имам̣ сатта̄хам̣ майа̄ на ра̄джаттхо ануса̄ситаббо, на ра̄гӯпасан̃хитам̣ читтам̣ уппа̄детаббам̣, на досӯпасан̃хитам̣ читтам̣ уппа̄детаббам̣, на мохӯпасан̃хитам̣ читтам̣ уппа̄детаббам̣, да̄сакаммакарапорисе джанепи нива̄тавуттина̄ бхавитаббам̣, ка̄йикам̣ ва̄часикам̣ анураккхитаббам̣, чхапи а̄йатана̄ни ниравасесато анураккхитабба̄ни, метта̄бха̄вана̄йа ма̄насам̣ паккхипитабба’’нти. име ат̣т̣ха гун̣е сама̄дийитва̄ тесвева ат̣т̣хасу гун̣есу ма̄насам̣ патит̣т̣хапетва̄ бахи аниккхамитва̄ сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ ат̣т̣хаме дивасе пабха̄та̄йа раттийа̄ пагева па̄тара̄сам̣ катва̄ оккхиттачаккху митабха̄н̣ӣ сусан̣т̣хитена ирийа̄патхена авиккхиттена читтена хат̣т̣хена удаггена виппасаннена тхерам̣ на̄гасенам̣ упасан̇камитва̄ тхерасса па̄де сираса̄ вандитва̄ екамантам̣ т̣хито идамавоча –
‘‘аттхи ме, бханте на̄гасена, кочи аттхо тумхехи саддхим̣ мантайитаббо, на таттха ан̃н̃о кочи татийо иччхитаббо, сун̃н̃е ока̄се павивитте аран̃н̃е ат̣т̣хан̇гупа̄гате саман̣аса̄руппе. таттха со пан̃хо пуччхитаббо бхависсати, таттха ме гуйхам̣ на ка̄таббам̣ на рахассакам̣, араха̄махам̣ рахассакам̣ сун̣итум̣ сумантане упагате, упама̄йапи со аттхо упапариккхитаббо, йатха̄ ким̣ вийа, йатха̄ на̄ма, бханте на̄гасена, маха̄патхавӣ никкхепам̣ арахати никкхепе упагате. евамева кхо, бханте на̄гасена, араха̄махам̣ рахассакам̣ сун̣итум̣ сумантане упагате’’ти. гаруна̄ саха павивиттапаванам̣ пависитва̄ идамавоча – ‘‘бханте на̄гасена, идха пурисена мантайитука̄мена ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни париваджджайитабба̄ни бхаванти, на тесу т̣ха̄несу вин̃н̃ӯ пурисо аттхам̣ мантети, мантитопи аттхо парипатати на самбхавати. катама̄ни ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни? висамат̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, сабхайам̣ париваджджанӣйам̣, атива̄тат̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, пат̣иччханнат̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, деват̣т̣ха̄нам̣ париваджджанӣйам̣, пантхо париваджджанӣйо, сан̇га̄мо [сан̇камо (сӣ. пӣ.)] париваджджанӣйо, удакатиттхам̣ париваджджанӣйам̣. има̄ни ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни париваджджанӣйа̄нӣ’’ти.
тхеро а̄ха ‘‘ко досо висамат̣т̣ха̄не, сабхайе, атива̄те, пат̣иччханне, деват̣т̣ха̄не, пантхе, сан̇га̄ме, удакатиттхе’’ти? ‘‘висаме, бханте на̄гасена, мантито аттхо викирати видхамати паггхарати на самбхавати, сабхайе мано сантассати, сантассито на самма̄ аттхам̣ саманупассати, атива̄те саддо авибхӯто хоти, пат̣иччханне упассутим̣ тит̣т̣ханти, деват̣т̣ха̄не мантито аттхо гарукам̣ парин̣амати, пантхе мантито аттхо туччхо бхавати, сан̇га̄ме чан̃чало бхавати, удакатиттхе па̄кат̣о бхавати. бхаватӣха –
‘‘‘висамам̣ сабхайам̣ атива̄то, пат̣иччханнам̣ деванисситам̣;
пантхо ча сан̇га̄мо титтхам̣, ат̣т̣хете париваджджийа̄’’’ти.
ат̣т̣ха мантанасса париваджджанӣйат̣т̣ха̄на̄ни.
ат̣т̣хамантавина̄сакапуггала̄
‘‘бханте на̄гасена, ат̣т̣химе пуггала̄ мантийама̄на̄ мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄денти. катаме ат̣т̣ха? ра̄гачарито досачарито мохачарито ма̄начарито луддхо аласо екачинтӣ ба̄лоти. име ат̣т̣ха пуггала̄ мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дентӣ’’ти.
тхеро а̄ха ‘‘тесам̣ ко досо’’ти? ‘‘ра̄гачарито, бханте на̄гасена, ра̄гавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, досачарито досавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, мохачарито мохавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, ма̄начарито ма̄навасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, луддхо лобхавасена мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, аласо аласата̄йа мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, екачинтӣ екачинтита̄йа мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети, ба̄ло ба̄лата̄йа мантитам̣ аттхам̣ бйа̄па̄дети. бхаватӣха –
‘‘‘ратто дут̣т̣хо ча мӯл̣хо ча, ма̄нӣ луддхо татха̄ласо;
екачинтӣ ча ба̄ло ча, ете аттхавина̄сака̄’’’ти.
ат̣т̣ха мантавина̄сакапуггала̄.
навагуйхамантавидхам̣сакам̣
‘‘бханте на̄гасена, навиме пуггала̄ мантитам̣ гуйхам̣ виваранти на дха̄ренти. катаме нава? ра̄гачарито досачарито мохачарито бхӣруко а̄мисагаруко иттхӣ сон̣д̣о пан̣д̣ако да̄рако’’ти.
тхеро а̄ха ‘‘тесам̣ ко досо’’ти? ‘‘ра̄гачарито, бханте на̄гасена, ра̄гавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, досачарито, бханте, досавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, мӯл̣хо мохавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, бхӣруко бхайавасена мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, а̄мисагаруко а̄мисахету мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, иттхӣ пан̃н̃а̄йа иттарата̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, сон̣д̣ико сура̄лолата̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, пан̣д̣ако анекам̣сиката̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети, да̄рако чапалата̄йа мантитам̣ гуйхам̣ виварати на дха̄рети. бхаватӣха –
‘‘‘ратто дут̣т̣хо ча мӯл̣хо ча, бхӣру а̄мисагаруко [а̄мисачаккхуко (сӣ. пӣ.)];
иттхӣ сон̣д̣о пан̣д̣ако ча, навамо бхавати да̄рако.
‘‘навете пуггала̄ локе, иттара̄ чалита̄ чала̄;
етехи мантитам̣ гуйхам̣, кхиппам̣ бхавати па̄кат̣а’’’нти.
нава гуйхамантавидхам̣сака̄ пуггала̄.
ат̣т̣ха пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхака̄ран̣ам̣
‘‘бханте на̄гасена, ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати. катамехи ат̣т̣хахи? вайапарин̣а̄мена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, йасапарин̣а̄мена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, парипуччха̄йа буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, титтхасам̣ва̄сена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, йонисо манасика̄рена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, са̄каччха̄йа буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, снехӯпасеванена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати, патирӯпадесава̄сена буддхи парин̣амати парипа̄кам̣ гаччхати. бхаватӣха –
‘‘‘вайена йасапуччха̄хи, титтхава̄сена йонисо;
са̄каччха̄ снехасам̣сева̄, патирӯпавасена ча.
‘‘ета̄ни ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни, буддхивисадака̄ран̣а̄;
йесам̣ ета̄ни самбхонти, тесам̣ буддхи пабхиджджатӣ’’’ти.
ат̣т̣ха пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхака̄ран̣а̄ни.
а̄чарийагун̣ам̣
‘‘бханте на̄гасена, айам̣ бхӯмибха̄го ат̣т̣ха мантадосавиваджджито, ахан̃ча локе парамо мантисаха̄йо [мантасаха̄йо (сӣ.)], гуйхаманураккхӣ ча̄хам̣ йа̄ва̄хам̣ джӣвисса̄ми та̄ва гуйхаманураккхисса̄ми, ат̣т̣хахи ча ме ка̄ран̣ехи буддхи парин̣а̄мам̣ гата̄, дуллабхо етарахи ма̄дисо антева̄сӣ, самма̄ пат̣ипанне антева̄сике йе а̄чарийа̄нам̣ пан̃чавӣсати а̄чарийагун̣а̄, техи гун̣ехи а̄чарийена самма̄ пат̣ипаджджитаббам̣. катаме пан̃чавӣсати гун̣а̄?
‘‘идха, бханте на̄гасена, а̄чарийена антева̄симхи сататам̣ самитам̣ а̄раккха̄ упат̣т̣хапетабба̄, асеванасевана̄ джа̄нитабба̄, паматта̄ппаматта̄ джа̄нитабба̄, сеййавака̄со джа̄нитаббо, гелан̃н̃ам̣ джа̄нитаббам̣, бходжанасса [бходжанӣйам̣ (сйа̄.)] ладдха̄ладдхам̣ джа̄нитаббам̣, висесо джа̄нитаббо, паттагатам̣ сам̣вибхаджитаббам̣, асса̄ситаббо ‘ма̄ бха̄йи, аттхо те абхиккаматӣ’ти, ‘имина̄ пуггалена пат̣ичаратӣ’ти [пат̣ичара̄хӣти (ка.)] пат̣ича̄ро джа̄нитаббо, га̄ме пат̣ича̄ро джа̄нитаббо, виха̄ре пат̣ича̄ро джа̄нитаббо, на тена ха̄со даво ка̄таббо [на тена саха салла̄по ка̄таббо (сӣ. пӣ.)], тена саха а̄ла̄по ка̄таббо, чхиддам̣ дисва̄ адхива̄сетаббам̣, саккаччака̄рина̄ бхавитаббам̣, акхан̣д̣ака̄рина̄ бхавитаббам̣, арахассака̄рина̄ бхавитаббам̣, ниравасесака̄рина̄ бхавитаббам̣, ‘джанемимам̣ [джа̄немимам̣ (сйа̄.)] сиппесӯ’ти джанакачиттам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, ‘катхам̣ айам̣ на париха̄йеййа̄’ти вад̣д̣хичиттам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, ‘балавам̣ имам̣ кароми сиккха̄балена̄’ти читтам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, меттачиттам̣ упат̣т̣хапетаббам̣, а̄пада̄су на виджахитаббам̣, каран̣ӣйе наппамаджджитаббам̣, кхалите дхаммена паггахетабботи. име кхо, бханте, пан̃чавӣсати а̄чарийасса а̄чарийагун̣а̄, техи гун̣ехи майи самма̄ пат̣ипаджджассу, сам̣сайо ме, бханте, уппанно, аттхи мен̣д̣акапан̃ха̄ джинабха̄сита̄, ана̄гате аддха̄не таттха виггахо уппаджджиссати, ана̄гате ча аддха̄не дуллабха̄ бхависсанти тумха̄диса̄ буддхиманто, тесу ме пан̃хесу чаккхум̣ дехи парава̄да̄нам̣ ниггаха̄йа̄’’ти.
упа̄сакагун̣ам̣
тхеро ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ даса упа̄сакасса упа̄сакагун̣е паридӣпеси. ‘‘даса име, маха̄ра̄джа, упа̄сакасса упа̄сакагун̣а̄. катаме даса, идха, маха̄ра̄джа, упа̄сако сан̇гхена сама̄насукхадуккхо хоти, дхамма̄дхипатеййо хоти, йатха̄балам̣ сам̣вибха̄гарато хоти, джинаса̄санапариха̄ним̣ дисва̄ абхивад̣д̣хийа̄ ва̄йамати. самма̄дит̣т̣хико хоти, апагатакотӯхаламан̇галико джӣвитахетупи на ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ уддисати, ка̄йикава̄часикан̃часса раккхитам̣ хоти, самагга̄ра̄мо хоти самаггарато, анусӯйако хоти, на ча куханавасена са̄сане чарати, буддхам̣ саран̣ам̣ гато хоти, дхаммам̣ саран̣ам̣ гато хоти, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гато хоти. име кхо, маха̄ра̄джа, даса упа̄сакасса упа̄сакагун̣а̄, те саббе гун̣а̄ тайи сам̣виджджанти, там̣ те йуттам̣ паттам̣ ануччхавикам̣ патирӯпам̣ йам̣ твам̣ джинаса̄санапариха̄ним̣ дисва̄ абхивад̣д̣хим̣ иччхаси, кароми те ока̄сам̣, пуччха мам̣ твам̣ йатха̄сукха’’нти.
мен̣д̣акапан̃ха̄рамбхакатха̄ нит̣т̣хита̄.