5. буддхавагго
1. буддхасса аттхинаттхибха̄вапан̃хо
1. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, буддхо тайа̄ дит̣т̣хо’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘атха те а̄чарийехи буддхо дит̣т̣хо’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте на̄гасена, наттхи буддхо’’ти. ‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, химавати ӯха̄ надӣ тайа̄ дит̣т̣ха̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘атха те питара̄ ӯха̄ надӣ дит̣т̣ха̄’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘тена хи, маха̄ра̄джа, наттхи ӯха̄ надӣ’’ти. ‘‘аттхи, бханте, кин̃ча̄пи майа̄ ӯха̄ надӣ на дит̣т̣ха̄, питара̄пи ме ӯха̄ надӣ на дит̣т̣ха̄, апи ча аттхи ӯха̄ надӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, кин̃ча̄пи майа̄ бхагава̄ на дит̣т̣хо, а̄чарийехипи ме бхагава̄ на дит̣т̣хо, апи ча аттхи бхагава̄’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
буддхасса аттхинаттхибха̄вапан̃хо пат̣хамо.
2. буддхасса ануттарабха̄вапан̃хо
2. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, буддхо ануттаро’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, бхагава̄ ануттаро’’ти. ‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, адит̣т̣хапуббам̣ джа̄на̄си ‘буддхо ануттаро’’’ти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йехи адит̣т̣хапуббо маха̄самуддо, джа̄неййум̣ те, маха̄ра̄джа, маханто кхо маха̄самуддо гамбхӣро аппамеййо дуппарийога̄хо, йаттхима̄ пан̃ча маха̄надийо сататам̣ самитам̣ аппенти, сеййатхидам̣, ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣ, нева тасса ӯнаттам̣ ва̄ пӯраттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, джа̄неййу’’нти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, са̄ваке маханте париниббуте пасситва̄ джа̄на̄ми ‘бхагава̄ ануттаро’’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
буддхасса ануттарабха̄вапан̃хо дутийо.
3. буддхасса ануттарабха̄ваджа̄нанапан̃хо
3. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, сакка̄ джа̄нитум̣ ‘буддхо ануттаро’’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, сакка̄ джа̄нитум̣ ‘бхагава̄ ануттаро’’’ти. ‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, сакка̄ джа̄нитум̣ ‘буддхо ануттаро’’’ти. ‘‘бхӯтапуббам̣, маха̄ра̄джа, тиссаттхеро на̄ма лекха̄чарийо ахоси, бахӯни васса̄ни аббхатӣта̄ни ка̄лан̇катасса катхам̣ со н̃а̄йатӣ’’ти. ‘‘лекхена бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йо дхаммам̣ пассати, со бхагавантам̣ пассати, дхаммо хи, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ десито’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
буддхасса ануттарабха̄ваджа̄нанапан̃хо татийо.
4. дхаммадит̣т̣хапан̃хо
4. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, дхаммо тайа̄ дит̣т̣хо’’ти. ‘‘буддханеттийа̄ кхо, маха̄ра̄джа, буддхапан̃н̃аттийа̄ йа̄ваджӣвам̣ са̄вакехи ваттитабба’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
дхаммадит̣т̣хапан̃хо чатуттхо.
5. асан̇каманапат̣исандаханапан̃хо
5. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, на ча сан̇камати пат̣исандахати ча̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, на ча сан̇камати пат̣исандахати ча̄’’ти. ‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, на ча сан̇камати пат̣исандахати ча, опаммам̣ карохӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо падӣпато падӣпам̣ падӣпеййа, ким̣ну кхо со, маха̄ра̄джа, падӣпо падӣпамха̄ сан̇канто’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, на ча сан̇камати пат̣исандахати ча̄’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘абхиджа̄на̄си ну, твам̣ маха̄ра̄джа, дахарако санто силока̄чарийасса сантике кин̃чи силокам̣ гахита’’нти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘ким̣ну кхо, маха̄ра̄джа, со силоко а̄чарийамха̄ сан̇канто’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, на ча сан̇камати пат̣исандахати ча̄ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
асан̇каманапат̣исандаханапан̃хо пан̃чамо.
6. ведагӯпан̃хо
6. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ведагӯ упалаббхатӣ’’ти? тхеро а̄ха ‘‘параматтхена кхо, маха̄ра̄джа, ведагӯ нупалаббхатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
ведагӯпан̃хо чхат̣т̣хо.
7. ан̃н̃ака̄йасан̇каманапан̃хо
7. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, аттхи кочи сатто йо имамха̄ ка̄йа̄ ан̃н̃ам̣ ка̄йам̣ сан̇каматӣ’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘йади, бханте на̄гасена, имамха̄ ка̄йа̄ ан̃н̃ам̣ ка̄йам̣ сан̇каманто наттхи, нану мутто бхависсати па̄пакехи каммехӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, йади на пат̣исандахеййа, мутто бхависсати па̄пакехи каммехӣти, йасма̄ ча кхо, маха̄ра̄джа, пат̣исандахати, тасма̄ на паримутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо ан̃н̃атарасса пурисасса амбам̣ авахареййа, ким̣ со дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти. ‘‘на кхо со, маха̄ра̄джа, та̄ни амба̄ни авахари, йа̄ни тена ропита̄ни, касма̄ дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти? ‘‘та̄ни, бханте, амба̄ни нисса̄йа джа̄та̄ни, тасма̄ дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, имина̄ на̄марӯпена каммам̣ кароти собханам̣ ва̄ асобханам̣ ва̄, тена каммена ан̃н̃ам̣ на̄марӯпам̣ пат̣исандахати, тасма̄ на паримутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
ан̃н̃ака̄йасан̇каманапан̃хо саттамо.
8. каммапхалааттхибха̄вапан̃хо
8. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, имина̄ на̄марӯпена каммам̣ катам̣ кусалам̣ ва̄ акусалам̣ ва̄, кухим̣ та̄ни камма̄ни тит̣т̣хантӣ’’ти? ‘‘анубандхеййум̣ кхо, маха̄ра̄джа, та̄ни камма̄ни чха̄йа̄ва анапа̄йинӣ’’ти [анупа̄йинӣти (ка.)]. ‘‘сакка̄ пана, бханте, та̄ни камма̄ни дассетум̣ ‘идха ва̄ идха ва̄ та̄ни камма̄ни тит̣т̣хантӣ’’’ти? ‘‘на сакка̄, маха̄ра̄джа, та̄ни камма̄ни дассетум̣ ‘идха ва̄ идха ва̄ та̄ни камма̄ни тит̣т̣хантӣ’’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йа̄нима̄ни руккха̄ни аниббаттапхала̄ни, сакка̄ тесам̣ пхала̄ни дассетум̣ ‘идха ва̄ идха ва̄ та̄ни пхала̄ни тит̣т̣хантӣ’’’ти. ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, аббоччхинна̄йа сантатийа̄ на сакка̄ та̄ни камма̄ни дассетум̣ ‘идха ва̄ идха ва̄ та̄ни камма̄ни тит̣т̣хантӣ’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
каммапхалааттхибха̄вапан̃хо ат̣т̣хамо.
9. уппаджджатиджа̄нанапан̃хо
9. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо уппаджджати, джа̄на̄ти со ‘уппаджджисса̄мӣ’’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, йо уппаджджати джа̄на̄ти со ‘уппаджджисса̄мӣ’’’ти. ‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кассако гахапатико бӣджа̄ни патхавийам̣ никкхипитва̄ самма̄ деве вассанте джа̄на̄ти ‘дхан̃н̃ам̣ ниббаттиссатӣ’’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, джа̄неййа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йо уппаджджати, джа̄на̄ти со ‘уппаджджисса̄мӣ’’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
уппаджджатиджа̄нанапан̃хо навамо.
10. буддханидассанапан̃хо
10. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, буддхо аттхӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, бхагава̄ аттхӣ’’ти. ‘‘сакка̄ пана, бханте на̄гасена, буддхо нидассетум̣ идхава̄ идхава̄’’ти? ‘‘париниббуто, маха̄ра̄джа, бхагава̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄, на сакка̄ бхагава̄ нидассетум̣ ‘идха ва̄ идха ва̄’’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, махато аггиккхандхасса джалама̄насса йа̄ аччи аттхан̇гата̄, сакка̄ са̄ аччи дассетум̣ ‘идха ва̄ идха ва̄’’’ти? ‘‘на хи, бханте, нируддха̄ са̄ аччи аппан̃н̃аттим̣ гата̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, бхагава̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббуто аттхан̇гато, на сакка̄ бхагава̄ нидассетум̣ ‘идха ва̄ идха ва̄’ ти, дхаммака̄йена пана кхо, маха̄ра̄джа, сакка̄ бхагава̄ нидассетум̣. дхаммо хи, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ десито’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
буддханидассанапан̃хо дасамо.
буддхавагго пан̃чамо.
имасмим̣ вагге даса пан̃ха̄.