4. нибба̄навагго
1. пхасса̄дивиниббхуджанапан̃хо
1. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, сакка̄ имесам̣ дхамма̄нам̣ екатобха̄вагата̄нам̣ виниббхуджитва̄ виниббхуджитва̄ на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄петум̣ ‘айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, айам̣ витакко, айам̣ вича̄ро’ти’’? ‘‘на сакка̄, маха̄ра̄джа, имесам̣ дхамма̄нам̣ екатобха̄вагата̄нам̣ виниббхуджитва̄ виниббхуджитва̄ на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄петум̣ ‘айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, айам̣ витакко, айам̣ вича̄ро’’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о сӯдо арасам̣ ва̄ расам̣ ва̄ [йӯсам̣ ва̄ расам̣ ва̄ (сӣ. сйа̄. пӣ.)] кареййа, со таттха дадхимпи паккхипеййа, лон̣ампи паккхипеййа, син̇гиверампи паккхипеййа, джӣракампи паккхипеййа, маричампи паккхипеййа, ан̃н̃а̄нипи пака̄ра̄ни паккхипеййа, таменам̣ ра̄джа̄ евам̣ вадеййа, ‘дадхисса ме расам̣ а̄хара, лон̣асса ме расам̣ а̄хара, син̇гиверасса ме расам̣ а̄хара, джӣракасса ме расам̣ а̄хара, маричасса ме расам̣ а̄хара, саббесам̣ ме паккхитта̄нам̣ расам̣ а̄хара̄’ти. сакка̄ ну кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ раса̄нам̣ екатобха̄вагата̄нам̣ виниббхуджитва̄ виниббхуджитва̄ расам̣ а̄харитум̣ амбилаттам̣ ва̄ лаван̣аттам̣ ва̄ титтакаттам̣ ва̄ кат̣укаттам̣ ва̄ каса̄йаттам̣ ва̄ мадхураттам̣ ва̄’’ти? ‘‘на хи, бханте, сакка̄ тесам̣ раса̄нам̣ екатобха̄вагата̄нам̣ виниббхуджитва̄ виниббхуджитва̄ расам̣ а̄харитум̣ амбилаттам̣ ва̄ лаван̣аттам̣ ва̄ титтакаттам̣ ва̄ кат̣укаттам̣ ва̄ каса̄йаттам̣ ва̄ мадхураттам̣ ва̄, апи ча кхо пана сакена сакена лаккхан̣ена упат̣т̣хахантӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, на сакка̄ имесам̣ дхамма̄нам̣ екатобха̄вагата̄нам̣ виниббхуджитва̄ виниббхуджитва̄ на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄петум̣ ‘айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣, айам̣ витакко, айам̣ вича̄ро’ти, апи ча кхо пана сакена сакена лаккхан̣ена упат̣т̣хахантӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
пхасса̄дивиниббхуджанапан̃хо пат̣хамо.
2. на̄гасенапан̃хо
2. тхеро а̄ха ‘‘лон̣ам̣, маха̄ра̄джа, чаккхувин̃н̃еййа’’нти. ‘‘а̄ма, бханте, чаккхувин̃н̃еййа’’нти. ‘‘сут̣т̣ху кхо, маха̄ра̄джа, джа̄на̄хӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, дживха̄вин̃н̃еййа’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, дживха̄вин̃н̃еййа’’нти. ‘‘ким̣ пана, бханте, саббам̣ лон̣ам̣ дживха̄йа виджа̄на̄тӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, саббам̣ лон̣ам̣ дживха̄йа виджа̄на̄ти’’.
‘‘йади, бханте, саббам̣ лон̣ам̣ дживха̄йа виджа̄на̄ти, кисса пана там̣ сакат̣ехи балӣбадда̄ [балибадда̄ (сӣ. пӣ.)] а̄харанти, нану лон̣амева а̄харитабба’’нти? ‘‘на сакка̄, маха̄ра̄джа, лон̣амева а̄харитум̣ екатобха̄вагата̄ ете дхамма̄ гочарана̄наттагата̄ лон̣ам̣ гарубха̄во ча̄ти. сакка̄ пана, маха̄ра̄джа, лон̣ам̣ тула̄йа тулайиту’’нти? ‘‘а̄ма, бханте, сакка̄’’ти. ‘‘на сакка̄, маха̄ра̄джа, лон̣ам̣ тула̄йа тулайитум̣, гарубха̄во тула̄йа тулийатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
на̄гасенапан̃хо дутийо.
3. пан̃ча̄йатанакамманиббаттапан̃хо
3. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йа̄нима̄ни пан̃ча̄йатана̄ни, ким̣ ну та̄ни на̄на̄каммехи ниббатта̄ни, уда̄ху екена каммена̄’’ти? ‘‘на̄на̄каммехи, маха̄ра̄джа, ниббатта̄ни, на екена каммена̄’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, екасмим̣ кхетте на̄на̄бӣджа̄ни ваппеййум̣, тесам̣ на̄на̄бӣджа̄нам̣ на̄на̄пхала̄ни ниббаттеййу’’нти? ‘‘а̄ма, бханте, ниббаттеййу’’нти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йа̄ни йа̄ни пан̃ча̄йатана̄ни, та̄ни та̄ни на̄на̄каммехи ниббатта̄ни, на екена каммена̄’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
пан̃ча̄йатанакамманиббаттапан̃хо татийо.
4. каммана̄на̄каран̣апан̃хо
4. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, кена ка̄ран̣ена манусса̄ на саббе самака̄, ан̃н̃е аппа̄йука̄, ан̃н̃е дӣгха̄йука̄, ан̃н̃е бахва̄ба̄дха̄ ан̃н̃е аппа̄ба̄дха̄, ан̃н̃е дуббан̣н̣а̄, ан̃н̃е ван̣н̣аванто, ан̃н̃е аппесаккха̄, ан̃н̃е махесаккха̄, ан̃н̃е аппабхога̄, ан̃н̃е маха̄бхога̄, ан̃н̃е нӣчакулӣна̄, ан̃н̃е маха̄кулӣна̄, ан̃н̃е дуппан̃н̃а̄, ан̃н̃е пан̃н̃аванто’’ти?
тхеро а̄ха ‘‘кисса пана, маха̄ра̄джа, руккха̄ на саббе самака̄, ан̃н̃е амбила̄, ан̃н̃е лаван̣а̄, ан̃н̃е титтака̄, ан̃н̃е кат̣ука̄, ан̃н̃е каса̄ва̄, ан̃н̃е мадхура̄’’ти? ‘‘ман̃н̃а̄ми, бханте, бӣджа̄нам̣ на̄на̄каран̣ена̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, камма̄нам̣ на̄на̄каран̣ена манусса̄ на саббе самака̄, ан̃н̃е аппа̄йука̄, ан̃н̃е дӣгха̄йука̄, ан̃н̃е бахва̄ба̄дха̄, ан̃н̃е аппа̄ба̄дха̄, ан̃н̃е дуббан̣н̣а̄, ан̃н̃е ван̣н̣аванто, ан̃н̃е аппесаккха̄, ан̃н̃е махесаккха̄, ан̃н̃е аппабхога̄, ан̃н̃е маха̄бхога̄, ан̃н̃е нӣчакулӣна̄, ан̃н̃е маха̄кулӣна̄, ан̃н̃е дуппан̃н̃а̄, ан̃н̃е пан̃н̃аванто. бха̄ситампетам̣ маха̄ра̄джа бхагавата̄ – ‘каммассака̄, ма̄н̣ава, сатта̄ каммада̄йа̄да̄ каммайонӣ каммабандхӯ каммаппат̣исаран̣а̄, каммам̣ сатте вибхаджати йадидам̣ хӣнаппан̣ӣтата̄йа̄’’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
каммана̄на̄каран̣апан̃хо чатуттхо.
5. ва̄йа̄макаран̣апан̃хо
5. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘кинти имам̣ дуккхам̣ нируджджхеййа, ан̃н̃ан̃ча дуккхам̣ нуппаджджеййа̄’ти. етадаттха̄, маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ паббаджджа̄’’ти. ‘‘ким̣ пат̣икаччева ва̄йамитена, нану сампатте ка̄ле ва̄йамитабба’’нти? тхеро а̄ха ‘‘сампатте ка̄ле, маха̄ра̄джа, ва̄йа̄мо акиччакаро бхавати, пат̣икаччева ва̄йа̄мо киччакаро бхаватӣ’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йада̄ твам̣ пипа̄сито бхавеййа̄си, тада̄ твам̣ удапа̄нам̣ кхан̣а̄пеййа̄си, тал̣а̄кам̣ кхан̣а̄пеййа̄си ‘па̄нӣйам̣ пивисса̄мӣ’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, сампатте ка̄ле ва̄йа̄мо акиччакаро бхавати, пат̣икаччева ва̄йа̄мо киччакаро бхаватӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йада̄ твам̣ бубхуккхито бхавеййа̄си, тада̄ твам̣ кхеттам̣ каса̄пеййа̄си, са̄лим̣ ропа̄пеййа̄си, дхан̃н̃ам̣ атихара̄пеййа̄си ‘бхаттам̣ бхун̃джисса̄мӣ’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, сампатте ка̄ле ва̄йа̄мо акиччакаро бхавати, пат̣икаччева ва̄йа̄мо киччакаро бхаватӣти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йада̄ те сан̇га̄мо паччупат̣т̣хито бхавеййа, тада̄ твам̣ парикхам̣ кхан̣а̄пеййа̄си, па̄ка̄рам̣ ка̄ра̄пеййа̄си, гопурам̣ ка̄ра̄пеййа̄си, ат̣т̣а̄лакам̣ ка̄ра̄пеййа̄си, дхан̃н̃ам̣ атихара̄пеййа̄си, тада̄ твам̣ хаттхисмим̣ сиккхеййа̄си, ассасмим̣ сиккхеййа̄си, ратхасмим̣ сиккхеййа̄си, дханусмим̣ сиккхеййа̄си, тхарусмим̣ сиккхеййа̄сӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, сампатте ка̄ле ва̄йа̄мо акиччакаро бхавати, пат̣икаччева ва̄йа̄мо киччакаро бхавати. бха̄ситампетам̣ маха̄ра̄джа бхагавата̄ –
‘‘‘пат̣икаччева там̣ кайира̄, йам̣ джан̃н̃а̄ хитаматтано;
на са̄кат̣икачинта̄йа, манта̄ дхӣро параккаме.
‘‘‘йатха̄ са̄кат̣ико мат̣т̣хам̣ [на̄ма (сӣ. пӣ. ка.) сам̣. ни. 1.103], самам̣ хитва̄ маха̄патхам̣;
висамам̣ маггама̄руйха, аккхаччхиннова джха̄йати.
‘‘‘евам̣ дхамма̄ апаккамма, адхаммамануваттийа;
мандо маччу мукхам̣ патто, аккхаччхиннова джха̄йатӣ’’’ти [сочатӣти (саббаттха)].
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
ва̄йа̄макаран̣апан̃хо пан̃чамо.
6. нерайикаггиун̣хабха̄вапан̃хо
6. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘па̄катикааггито нерайико агги маха̄бхита̄патаро хоти, кхуддакопи па̄са̄н̣о па̄катике аггимхи паккхитто дивасампи паччама̄но [дхамама̄но (сӣ. пӣ.)] на вилайам̣ гаччхати, кӯт̣а̄га̄раматтопи па̄са̄н̣о нерайикаггимхи паккхитто кхан̣ена вилайам̣ гаччхатӣ’ти, етам̣ вачанам̣ на саддаха̄ми, еван̃ча пана вадетха ‘йе ча таттха уппанна̄ сатта̄, те анека̄нипи вассасахасса̄ни нирайе паччама̄на̄ на вилайам̣ гаччхантӣ’ти, тампи вачанам̣ на саддаха̄мӣ’’ти.
тхеро а̄ха ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йа̄ та̄ санти макаринийопи сусума̄ринийопи каччхапинийопи моринийопи капотинийопи, ким̣ну та̄ каккхал̣а̄ни па̄са̄н̣а̄ни саккхара̄йо ча кха̄дантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, кха̄дантӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана та̄ни та̄сам̣ куччхийам̣ кот̣т̣хаббхантарагата̄ни вилайам̣ гаччхантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, вилайам̣ гаччхантӣ’’ти. ‘‘йо пана та̄сам̣ куччхийам̣ габбхо, сопи вилайам̣ гаччхатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти? ‘‘ман̃н̃а̄ми, бханте, камма̄дхикатена на вилайам̣ гаччхатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, камма̄дхикатена нерайика̄ сатта̄ анека̄нипи вассасахасса̄ни нирайе паччама̄на̄ на вилайам̣ гаччханти. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘со на та̄ва ка̄лам̣ кароти, йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхотӣ’’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йа̄ та̄ санти сӣхинийопи бйаггхинийопи дӣпинийопи куккуринийопи, ким̣ну та̄ каккхал̣а̄ни ат̣т̣хика̄ни мам̣са̄ни кха̄дантӣти? ‘‘а̄ма, бханте, кха̄дантӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана та̄ни та̄сам̣ куччхийам̣ кот̣т̣хаббхантарагата̄ни вилайам̣ гаччхантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, вилайам̣ гаччхантӣ’’ти. ‘‘йо пана та̄сам̣ куччхийам̣ габбхо, сопи вилайам̣ гаччхатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти? ‘‘ман̃н̃а̄ми, бханте, камма̄дхикатена на вилайам̣ гаччхатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, камма̄дхикатена нерайика̄ сатта̄ анека̄нипи вассасахасса̄ни нирайе паччама̄на̄ на вилайам̣ гаччхантӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йа̄ та̄ санти йонакасукхума̄линийопи кхаттийасукхума̄линийопи бра̄хман̣асукхума̄линийопи гахапатисукхума̄линийопи, ким̣ну та̄ каккхал̣а̄ни кхаджджака̄ни мам̣са̄ни кха̄дантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, кха̄дантӣ’’ти. ‘‘ким̣ пана та̄ни та̄сам̣ куччхийам̣ кот̣т̣хаббхантарагата̄ни вилайам̣ гаччхантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, вилайам̣ гаччхантӣ’’ти. ‘‘йо пана та̄сам̣ куччхийам̣ габбхо сопи вилайам̣ гаччхатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти. ‘‘ман̃н̃а̄ми, бханте, камма̄дхикатена на вилайам̣ гаччхатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, камма̄дхикатена нерайика̄ сатта̄ анека̄нипи вассасахасса̄ни нирайе паччама̄на̄ на вилайам̣ гаччханти. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘‘со на та̄ва ка̄лам̣ кароти, йа̄ва на там̣ па̄пакаммам̣ бйантӣхотӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
нерайикаггиун̣хабха̄вапан̃хо чхат̣т̣хо.
7. патхависандха̄ракапан̃хо
7. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, тумхе бхан̣атха ‘айам̣ маха̄ патхавӣ удаке патит̣т̣хита̄, удакам̣ ва̄те патит̣т̣хитам̣, ва̄то а̄ка̄се патит̣т̣хито’ти, етампи вачанам̣ на саддаха̄мӣ’’ти. тхеро дхаммакаракена [дхаммакаран̣ена (ка.)] удакам̣ гахетва̄ ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ сан̃н̃а̄песи ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, имам̣ удакам̣ ва̄тена а̄дха̄ритам̣, евам̣ тампи удакам̣ ва̄тена а̄дха̄рита’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
патхависандха̄ракапан̃хо саттамо.
8. ниродханибба̄напан̃хо
8. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ниродхо нибба̄на’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, ниродхо нибба̄на’’нти. ‘‘катхам̣, бханте, на̄гасена, ниродхо нибба̄на’’нти? ‘‘саббе ба̄лапутхуджджана̄ кхо, маха̄ра̄джа, аджджхаттикаба̄хире а̄йатане абхинанданти абхиваданти аджджхоса̄йа тит̣т̣ханти, те тена сотена вуйханти, на паримуччанти джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокена паридевена дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи на паримуччанти дуккхасма̄ти вада̄ми. сутава̄ ча кхо, маха̄ра̄джа, арийаса̄вако аджджхаттикаба̄хире а̄йатане на̄бхинандати на̄бхивадати на̄джджхоса̄йа тит̣т̣хати, тасса там̣ анабхинандато анабхивадато анаджджхоса̄йа тит̣т̣хато тан̣ха̄ нируджджхати, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти, еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хоти, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, ниродхо нибба̄на’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
ниродханибба̄напан̃хо ат̣т̣хамо.
9. нибба̄налабханапан̃хо
9. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, саббева лабханти нибба̄на’’нти? ‘‘на кхо, маха̄ра̄джа, саббева лабханти нибба̄нам̣, апи ча кхо, маха̄ра̄джа, йо самма̄ пат̣ипанно абхин̃н̃еййе дхамме абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййе дхамме париджа̄на̄ти, паха̄таббе дхамме паджахати, бха̄ветаббе дхамме бха̄вети, саччхика̄таббе дхамме саччхикароти, со лабхати нибба̄на’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
нибба̄налабханапан̃хо навамо.
10. нибба̄насукхаджа̄нанапан̃хо
10. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо на лабхати нибба̄нам̣, джа̄на̄ти со ‘сукхам̣ нибба̄на’’’нти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, йо на лабхати нибба̄нам̣, джа̄на̄ти со ‘сукхам̣ нибба̄на’’’нти. ‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, алабханто джа̄на̄ти ‘сукхам̣ нибба̄на’’’нти? ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йесам̣ наччхинна̄ хаттхапа̄да̄, джа̄неййум̣ те, маха̄ра̄джа, ‘дуккхам̣ хаттхапа̄даччхедана’’’нти? ‘‘а̄ма, бханте, джа̄неййу’’нти. ‘‘катхам̣ джа̄неййу’’нти? ‘‘ан̃н̃есам̣, бханте, чхиннахаттхапа̄да̄нам̣ паридевитасаддам̣ сутва̄ джа̄нанти ‘дуккхам̣ хаттхапа̄даччхедана’’’нти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йесам̣ дит̣т̣хам̣ нибба̄нам̣, тесам̣ саддам̣ сутва̄ джа̄на̄ти ‘сукхам̣ нибба̄на’’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
нибба̄насукхаджа̄нанапан̃хо дасамо.
нибба̄навагго чатуттхо.
имасмим̣ вагге даса пан̃ха̄.