2. аддха̄навагго
1. дхаммасантатипан̃хо
1. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо уппаджджати, со ева со, уда̄ху ан̃н̃о’’ти? тхеро а̄ха ‘‘на ча со, на ча ан̃н̃о’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, йада̄ твам̣ дахаро тарун̣о мандо утта̄насеййако ахоси, со йева твам̣ етарахи маханто’’ти? ‘‘на хи, бханте, ан̃н̃о со дахаро тарун̣о мандо утта̄насеййако ахоси, ан̃н̃о ахам̣ етарахи маханто’’ти. ‘‘евам̣ санте кхо, маха̄ра̄джа, ма̄та̄типи на бхависсати, пита̄типи на бхависсати, а̄чарийотипи на бхависсати, сиппава̄типи на бхависсати, сӣлава̄типи на бхависсати, пан̃н̃ава̄типи на бхависсати. ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ан̃н̃а̄ ева калаласса ма̄та̄, ан̃н̃а̄ аббудасса ма̄та̄, ан̃н̃а̄ песийа̄ ма̄та̄, ан̃н̃а̄ гханасса ма̄та̄, ан̃н̃а̄ кхуддакасса ма̄та̄, ан̃н̃а̄ махантасса ма̄та̄, ан̃н̃о сиппам̣ сиккхати, ан̃н̃о сиккхито бхавати, ан̃н̃о па̄пакаммам̣ кароти, ан̃н̃асса хаттхапа̄да̄ чхиджджантӣ’’ти? ‘‘на хи, бханте. твам̣ пана, бханте, евам̣ вутте ким̣ вадеййа̄сӣ’’ти? тхеро а̄ха ‘‘ахан̃н̃ева кхо, маха̄ра̄джа, дахаро ахосим̣ тарун̣о мандо утта̄насеййако, ахан̃н̃ева етарахи маханто, имамева ка̄йам̣ нисса̄йа саббе те екасан̇гахита̄’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо падӣпам̣ падӣпеййа, ким̣ со саббараттим̣ падӣпеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, саббараттим̣ падӣпеййа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, йа̄ пуриме йа̄ме аччи, са̄ маджджхиме йа̄ме аччӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йа̄ маджджхиме йа̄ме аччи, са̄ паччхиме йа̄ме аччӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ан̃н̃о со ахоси пуриме йа̄ме падӣпо, ан̃н̃о маджджхиме йа̄ме падӣпо, ан̃н̃о паччхиме йа̄ме падӣпо’’ти? ‘‘на хи бханте, там̣ йева нисса̄йа саббараттим̣ падӣпито’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, дхаммасантати сандахати, ан̃н̃о уппаджджати, ан̃н̃о нируджджхати, апуббам̣ ачаримам̣ вийа сандахати, тена на ча со, на ча ан̃н̃о, пуримавин̃н̃а̄н̣е паччхимавин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кхӣрам̣ дуйхама̄нам̣ ка̄лантарена дадхи париваттеййа, дадхито наванӣтам̣, наванӣтато гхатам̣ париваттеййа, йо ну кхо, маха̄ра̄джа, евам̣ вадеййа ‘йам̣ йева кхӣрам̣ там̣ йева дадхи, йам̣ йева дадхи там̣ йева наванӣтам̣, йам̣ йева наванӣтам̣ там̣ йева гхата’нти, самма̄ ну кхо со, маха̄ра̄джа, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘на хи бханте, там̣йева нисса̄йа самбхӯта’’нти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, дхаммасантати сандахати, ан̃н̃о уппаджджати, ан̃н̃о нируджджхати, апуббам̣ ачаримам̣ вийа сандахати, тена на ча со, на ча ан̃н̃о, пуримавин̃н̃а̄н̣е паччхимавин̃н̃а̄н̣ам̣ сан̇гахам̣ гаччхатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
дхаммасантатипан̃хо пат̣хамо.
2. пат̣исандаханапан̃хо
2. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо на пат̣исандахати, джа̄на̄ти со ‘на пат̣исандахисса̄мӣ’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, йо на пат̣исандахати, джа̄на̄ти со ‘на пат̣исандахисса̄мӣ’ти. ‘‘катхам̣, бханте, джа̄на̄тӣ’’ти? ‘‘йо хету йо паччайо, маха̄ра̄джа, пат̣исандахана̄йа, тасса хетусса тасса паччайасса упарама̄ джа̄на̄ти со ‘на пат̣исандахисса̄мӣ’’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кассако гахапатико каситва̄ ча вапитва̄ ча дхан̃н̃а̄га̄рам̣ парипӯреййа. со апарена самайена нева кассеййа на ваппеййа, йатха̄самбхатан̃ча дхан̃н̃ам̣ парибхун̃джеййа ва̄ висаджджеййа ва̄ йатха̄ паччайам̣ ва̄ кареййа, джа̄неййа со, маха̄ра̄джа, кассако гахапатико ‘на ме дхан̃н̃а̄га̄рам̣ парипӯрессатӣ’ти? ‘‘а̄ма, бханте, джа̄неййа̄’’ти. ‘‘катхам̣ джа̄неййа̄’’ти? ‘‘йо хету йо паччайо дхан̃н̃а̄га̄расса парипӯран̣а̄йа, тасса хетусса тасса паччайасса упарама̄ джа̄на̄ти ‘на ме дхан̃н̃а̄га̄рам̣ парипӯрессатӣ’’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, йо хету йо паччайо пат̣исандахана̄йа, тасса хетусса тасса паччайасса упарама̄ джа̄на̄ти со ‘на пат̣исандахисса̄мӣ’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
пат̣исандаханапан̃хо дутийо.
3. н̃а̄н̣апан̃н̃а̄пан̃хо
3. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йасса н̃а̄н̣ам̣ уппаннам̣, тасса пан̃н̃а̄ уппанна̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, йасса н̃а̄н̣ам̣ уппаннам̣, тасса пан̃н̃а̄ уппанна̄’’ти. ‘‘ким̣, бханте, йан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ са̄ йева пан̃н̃а̄’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, йан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ са̄ йева пан̃н̃а̄’’ти. ‘‘йасса пана, бханте, тан̃н̃ева н̃а̄н̣ам̣ са̄ йева пан̃н̃а̄ уппанна̄, ким̣ саммуйхеййа со, уда̄ху на саммуйхеййа̄’’ти? ‘‘каттхачи, маха̄ра̄джа, саммуйхеййа, каттхачи на саммуйхеййа̄’’ти. ‘‘кухим̣, бханте, саммуйхеййа̄’’ти? ‘‘ан̃н̃а̄тапуббесу ва̄, маха̄ра̄джа, сиппат̣т̣ха̄несу, агатапубба̄йа ва̄ диса̄йа, ассутапубба̄йа ва̄ на̄мапан̃н̃аттийа̄ саммуйхеййа̄’’ти. ‘‘кухим̣ на саммуйхеййа̄’’ти? ‘‘йам̣ кхо пана, маха̄ра̄джа, та̄йа пан̃н̃а̄йа катам̣ ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄, тахим̣ на саммуйхеййа̄’’ти. ‘‘мохо панасса, бханте, кухим̣ гаччхатӣ’’ти? ‘‘мохо кхо, маха̄ра̄джа, н̃а̄н̣е уппаннаматте таттхева нируджджхатӣ’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо андхака̄рагехе падӣпам̣ а̄ропеййа, тато андхака̄ро нируджджхеййа, а̄локо па̄тубхавеййа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, н̃а̄н̣е уппаннаматте мохо таттхева нируджджхатӣ’’ти.
‘‘пан̃н̃а̄ пана, бханте, кухим̣ гаччхатӣ’’ти? ‘‘пан̃н̃а̄пи кхо, маха̄ра̄джа, сакиччайам̣ катва̄ таттхева нируджджхати, йам̣ пана та̄йа пан̃н̃а̄йа катам̣ ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄, там̣ на нируджджхатӣ’’ти.
‘‘бханте на̄гасена, йам̣ панетам̣ брӯси ‘пан̃н̃а̄ сакиччайам̣ катва̄ таттхева нируджджхати, йам̣ пана та̄йа пан̃н̃а̄йа катам̣ ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄, там̣ на нируджджхатӣ’ти, тасса опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, йо кочи пурисо раттим̣ лекхам̣ песетука̄мо лекхакам̣ паккоса̄петва̄ падӣпам̣ а̄ропетва̄ лекхам̣ ликха̄пеййа, ликхите пана лекхе падӣпам̣ виджджха̄пеййа, виджджха̄питепи падӣпе лекхам̣ на винассеййа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, пан̃н̃а̄ сакиччайам̣ катва̄ таттхева нируджджхати, йам̣ пана та̄йа пан̃н̃а̄йа катам̣ ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄, там̣ на нируджджхатӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пураттхимесу джанападесу манусса̄ анугхарам̣ пан̃ча пан̃ча удакагхат̣ака̄ни т̣хапенти а̄лимпанам̣ виджджха̄петум̣, гхаре падитте та̄ни пан̃ча удакагхат̣ака̄ни гхарассӯпари кхипанти, тато агги виджджха̄йати, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, тесам̣ манусса̄нам̣ евам̣ хоти ‘пуна техи гхат̣ехи гхат̣акиччам̣ карисса̄ма̄’’’ти? ‘‘на хи, бханте, алам̣ техи гхат̣ехи, ким̣ техи гхат̣ехӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пан̃ча удакагхат̣ака̄ни, евам̣ пан̃чиндрийа̄ни дат̣т̣хабба̄ни саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийам̣. йатха̄ те манусса̄, евам̣ йога̄вачаро дат̣т̣хаббо. йатха̄ агги, евам̣ килеса̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ пан̃чахи удакагхат̣акехи агги виджджха̄пӣйати, евам̣ пан̃чиндрийехи килеса̄ виджджха̄пийанти, виджджха̄пита̄пи килеса̄ на пуна самбхаванти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, пан̃н̃а̄ сакиччайам̣ катва̄ таттхева нируджджхати, йам̣ пана та̄йа пан̃н̃а̄йа катам̣ ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄, там̣ на нируджджхатӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, веджджо пан̃чамӯлабхесаджджа̄ни гахетва̄ гила̄накам̣ упасан̇камитва̄ та̄ни пан̃чамӯлабхесаджджа̄ни писитва̄ [пим̣ситва̄ (сӣ. пӣ.)] гила̄накам̣ па̄йеййа, техи ча доса̄ ниддхамеййум̣, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса веджджасса евам̣ хоти ‘пуна техи пан̃чамӯлабхесаджджехи бхесаджджакиччам̣ карисса̄мӣ’’’ти? ‘‘на хи, бханте, алам̣ техи пан̃чамӯлабхесаджджехи, ким̣ техи пан̃чамӯлабхесаджджехӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пан̃чамӯлабхесаджджа̄ни, евам̣ пан̃чиндрийа̄ни дат̣т̣хабба̄ни саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийам̣, йатха̄ веджджо, евам̣ йога̄вачаро дат̣т̣хаббо. йатха̄ бйа̄дхи, евам̣ килеса̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ бйа̄дхито пурисо, евам̣ путхуджджано дат̣т̣хаббо. йатха̄ пан̃чамӯлабхесаджджехи гила̄насса доса̄ ниддханта̄, досе ниддханте гила̄но арого хоти, евам̣ пан̃чиндрийехи килеса̄ ниддхамӣйанти, ниддхамита̄ ча килеса̄ на пуна самбхаванти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, пан̃н̃а̄ сакиччайам̣ катва̄ таттхева нируджджхати, йам̣ пана та̄йа пан̃н̃а̄йа катам̣ ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄, там̣ на нируджджхатӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, сан̇га̄ма̄вачаро йодхо пан̃ча кан̣д̣а̄ни гахетва̄ сан̇га̄мам̣ отареййа парасенам̣ виджетум̣, со сан̇га̄магато та̄ни пан̃ча кан̣д̣а̄ни кхипеййа, техи ча парасена̄ бхиджджеййа, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, тасса сан̇га̄ма̄вачарасса йодхасса евам̣ хоти ‘пуна техи кан̣д̣ехи кан̣д̣акиччам̣ карисса̄мӣ’’’ти? ‘‘на хи, бханте, алам̣ техи кан̣д̣ехи, ким̣ техи кан̣д̣ехӣ’’ти? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пан̃ча кан̣д̣а̄ни, евам̣ пан̃чиндрийа̄ни дат̣т̣хабба̄ни саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийам̣. йатха̄, маха̄ра̄джа, сан̇га̄ма̄вачаро йодхо, евам̣ йога̄вачаро дат̣т̣хаббо. йатха̄ парасена̄, евам̣ килеса̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ пан̃чахи кан̣д̣ехи парасена̄ бхиджджати, евам̣ пан̃чиндрийехи килеса̄ бхиджджанти, бхагга̄ ча килеса̄ на пуна самбхаванти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, пан̃н̃а̄ сакиччайам̣ катва̄ таттхева нируджджхати, йам̣ пана та̄йа пан̃н̃а̄йа катам̣ ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄, там̣ на нируджджхатӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
н̃а̄н̣апан̃н̃а̄пан̃хо татийо.
4. пат̣исандаханапуггалаведийанапан̃хо
4. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо на пат̣исандахати, ведети со кин̃чи дуккхам̣ ведана’’нти? тхеро а̄ха ‘‘кин̃чи ведети, кин̃чи на ведетӣ’’ти. ‘‘ким̣ ведети, ким̣ на ведетӣ’’ти? ‘‘ка̄йикам̣, маха̄ра̄джа, веданам̣ ведети, четасикам̣ веданам̣ на ведетӣ’’ти. ‘‘катхам̣, бханте, ка̄йикам̣ веданам̣ ведети, катхам̣ четасикам̣ веданам̣ на ведетӣ’’ти? ‘‘йо хету йо паччайо ка̄йика̄йа дуккхаведана̄йа уппаттийа̄, тасса хетусса тасса паччайасса анупарама̄ ка̄йикам̣ дуккхаведанам̣ ведети, йо хету йо паччайо четасика̄йа дуккхаведана̄йа уппаттийа̄, тасса хетусса тасса паччайасса упарама̄ четасикам̣ дуккхаведанам̣ на ведети. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘со екам̣ веданам̣ ведети ка̄йикам̣ на четасика’’’нти.
‘‘бханте на̄гасена, йо дуккхам̣ веданам̣ ведети, касма̄ со на паринибба̄йатӣ’’ти? ‘‘наттхи, маха̄ра̄джа, арахато анунайо ва̄ пат̣игхо ва̄, на ча араханто апаккам̣ па̄тенти парипа̄кам̣ а̄гаменти пан̣д̣ита̄. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, тхерена са̄рипуттена дхаммасена̄патина̄ –
‘‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣ам̣, на̄бхинанда̄ми джӣвитам̣;
ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, ниббисам̣ бхатако йатха̄.
‘‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣ам̣, на̄бхинанда̄ми джӣвитам̣;
ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, сампаджа̄но патиссато’’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти [пасса тхерага̄. 654].
пат̣исандаханапуггалаведийанапан̃хо чатуттхо.
5. ведана̄пан̃хо
5. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, сукха̄ ведана̄ кусала̄ ва̄ акусала̄ ва̄ абйа̄ката̄ ва̄’’ти? ‘‘сийа̄, маха̄ра̄джа, кусала̄, сийа̄ акусала̄, сийа̄ абйа̄ката̄’’ти. ‘‘йади, бханте, кусала̄ на дуккха̄, йади дуккха̄ на кусала̄, кусалам̣ дуккханти нуппаджджатӣ’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, маха̄ра̄джа, идха пурисасса хаттхе таттам̣ айогул̣ам̣ никкхипеййа, дутийе хаттхе сӣтам̣ химапин̣д̣ам̣ никкхипеййа, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, убхопи те дахеййу’’нти? ‘‘а̄ма, бханте, убхопи те дахеййу’’нти. ‘‘ким̣ ну кхо, те маха̄ра̄джа, убхопи ун̣ха̄’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана те, маха̄ра̄джа, убхопи сӣтала̄’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘а̄джа̄на̄хи ниггахам̣ йади таттам̣ дахати, на ча те убхопи ун̣ха̄, тена нуппаджджати. йади сӣталам̣ дахати, на ча те убхопи сӣтала̄, тена нуппаджджати. кисса пана те, маха̄ра̄джа, убхопи даханти, на ча те убхопи ун̣ха̄, на ча те убхопи сӣтала̄? екам̣ ун̣хам̣, екам̣ сӣталам̣, убхопи те даханти, тена нуппаджджатӣ’’ти. ‘‘на̄хам̣ пат̣ибало тайа̄ ва̄дина̄ саддхим̣ саллапитум̣, са̄дху аттхам̣ джаппехӣ’’ти. тато тхеро абхидхаммасам̣йутта̄йа катха̄йа ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ сан̃н̃а̄песи –
‘‘чхайима̄ни, маха̄ра̄джа, геханиссита̄ни соманасса̄ни, чха неккхамманиссита̄ни соманасса̄ни, чха геханиссита̄ни доманасса̄ни, чха неккхамманиссита̄ни доманасса̄ни, чха геханиссита̄ упеккха̄, чха неккхамманиссита̄ упеккха̄ти, има̄ни чха чхакка̄ни, атӣта̄пи чхаттим̣савидха̄ ведана̄, ана̄гата̄пи чхаттим̣савидха̄ ведана̄, паччуппанна̄пи чхаттим̣савидха̄ ведана̄, тадекаджджхам̣ абхисан̃н̃ухитва̄ абхисампин̣д̣етва̄ ат̣т̣хасатам̣ ведана̄ хонтӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
ведана̄пан̃хо пан̃чамо.
6. на̄марӯпаекаттана̄наттапан̃хо
6. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ко пат̣исандахатӣ’’ти? тхеро а̄ха ‘‘на̄марӯпам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пат̣исандахатӣ’’ти. ‘‘ким̣ имам̣ йева на̄марӯпам̣ пат̣исандахатӣ’’ти? ‘‘на кхо, маха̄ра̄джа, имам̣ йева на̄марӯпам̣ пат̣исандахати, имина̄ пана, маха̄ра̄джа, на̄марӯпена каммам̣ кароти собханам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄, тена каммена ан̃н̃ам̣ на̄марӯпам̣ пат̣исандахатӣ’’ти. ‘‘йади, бханте, на имам̣ йева на̄марӯпам̣ пат̣исандахати, нану со мутто бхависсати па̄пакехи каммехӣ’’ти? тхеро а̄ха ‘‘йади на пат̣исандахеййа, мутто бхавеййа па̄пакехи каммехи. йасма̄ ча кхо, маха̄ра̄джа, пат̣исандахати, тасма̄ на мутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо ан̃н̃атарасса пурисасса амбам̣ авахареййа, таменам̣ амбаса̄мико гахетва̄ ран̃н̃о дассеййа ‘имина̄ дева пурисена майхам̣ амба̄ авахат̣а̄’ти, со евам̣ вадеййа ‘на̄хам̣, дева, имасса амбе авахара̄ми, ан̃н̃е те амба̄, йе имина̄ ропита̄, ан̃н̃е те амба̄, йе майа̄ авахат̣а̄, на̄хам̣ дан̣д̣аппатто’ти. ким̣ ну кхо со, маха̄ра̄джа, пурисо дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти? ‘‘кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа, пуримам̣, бханте, амбам̣ аппаччаккха̄йа паччхимена амбена со пурисо дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, имина̄ на̄марӯпена каммам̣ кароти собханам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄, тена каммена ан̃н̃ам̣ на̄марӯпам̣ пат̣исандахати, тасма̄ на мутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо ан̃н̃атарасса пурисасса са̄лим̣ авахареййа…пе… уччхум̣ авахареййа…пе… йатха̄ маха̄ра̄джа кочи пурисо хемантака̄ле аггим̣ джа̄летва̄ висиббетва̄ [висӣветва̄ (сӣ. пӣ.)] авиджджха̄петва̄ паккамеййа, атха кхо со агги ан̃н̃атарасса пурисасса кхеттам̣ д̣ахеййа [упад̣ахеййа (ка.)], таменам̣ кхеттаса̄мико гахетва̄ ран̃н̃о дассеййа ‘имина̄, дева, пурисена майхам̣ кхеттам̣ дад̣д̣ха’нти. со евам̣ вадеййа ‘на̄хам̣, дева, имасса кхеттам̣ джха̄пеми, ан̃н̃о со агги, йо майа̄ авиджджха̄пито, ан̃н̃о со агги, йенимасса кхеттам̣ дад̣д̣хам̣, на̄хам̣ дан̣д̣аппатто’ти. ким̣ ну кхо со, маха̄ра̄джа, пурисо дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти? ‘‘а̄ма, бханте, дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти. ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти? ‘‘кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа, пуримам̣, бханте, аггим̣ аппаччаккха̄йа паччхимена аггина̄ со пурисо дан̣д̣аппатто бхавеййа̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, имина̄ на̄марӯпена каммам̣ кароти собханам̣ ва̄ па̄пакам̣ ва̄, тена каммена ан̃н̃ам̣ на̄марӯпам̣ пат̣исандахати, тасма̄ на мутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо падӣпам̣ а̄да̄йа па̄са̄дам̣ абхирӯхитва̄ бхун̃джеййа, падӣпо джха̄йама̄но тин̣ам̣ джха̄пеййа, тин̣ам̣ джха̄йама̄нам̣ гхарам̣ джха̄пеййа, гхарам̣ джха̄йама̄нам̣ га̄мам̣ джха̄пеййа, га̄маджано там̣ пурисам̣ гахетва̄ евам̣ вадеййа ‘кисса твам̣, бхо пуриса, га̄мам̣ джха̄песӣ’ти, со евам̣ вадеййа ‘на̄хам̣, бхо, га̄мам̣ джха̄пеми, ан̃н̃о со падӣпагги, йасса̄хам̣ а̄локена бхун̃джим̣, ан̃н̃о со агги, йена га̄мо джха̄пито’ти, те вивадама̄на̄ тава сантике а̄гаччхеййум̣, касса твам̣, маха̄ра̄джа, ат̣т̣ам̣ [аттхам̣ (сӣ. пӣ.)] дха̄реййа̄сӣ’’ти? ‘‘га̄маджанасса бханте’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа, апи ча тато ева со агги ниббатто’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, кин̃ча̄пи ан̃н̃ам̣ ма̄ран̣антикам̣ на̄марӯпам̣, ан̃н̃ам̣ пат̣исандхисмим̣ на̄марӯпам̣, апи ча тато йева там̣ ниббаттам̣, тасма̄ на мутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо дахарим̣ да̄рикам̣ ва̄ретва̄ сун̇кам̣ датва̄ паккамеййа. са̄ апарена самайена махатӣ асса вайаппатта̄, тато ан̃н̃о пурисо сун̇кам̣ датва̄ вива̄хам̣ кареййа, итаро а̄гантва̄ евам̣ вадеййа ‘кисса пана ме твам̣, амбхо пуриса, бхарийам̣ несӣ’ти? со евам̣ вадеййа ‘на̄хам̣ тава бхарийам̣ неми, ан̃н̃а̄ са̄ да̄рика̄ дахарӣ тарун̣ӣ, йа̄ тайа̄ ва̄рита̄ ча диннасун̇ка̄ ча, ан̃н̃а̄йам̣ да̄рика̄ махатӣ вайаппатта̄ майа̄ ва̄рита̄ ча диннасун̇ка̄ ча̄’ти, те вивадама̄на̄ тава сантике а̄гаччхеййум̣. касса твам̣, маха̄ра̄джа, ат̣т̣ам̣ дха̄реййа̄сӣ’’ти? ‘‘пуримасса бханте’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа, апи ча тато йева са̄ махатӣ ниббатта̄’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, кин̃ча̄пи ан̃н̃ам̣ ма̄ран̣антикам̣ на̄марӯпам̣, ан̃н̃ам̣ пат̣исандхисмим̣ на̄марӯпам̣, апи ча тато йева там̣ ниббаттам̣, тасма̄ напаримутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо гопа̄лакасса хаттхато кхӣрагхат̣ам̣ кин̣итва̄ тассева хаттхе никкхипитва̄ паккамеййа ‘све гахетва̄ гамисса̄мӣ’ти, там̣ апараджджу дадхи сампаджджеййа. со а̄гантва̄ евам̣ вадеййа ‘дехи ме кхӣрагхат̣а’нти. со дадхим̣ дассеййа. итаро евам̣ вадеййа ‘на̄хам̣ тава хаттхато дадхим̣ кин̣а̄ми, дехи ме кхӣрагхат̣а’нти. со евам̣ вадеййа ‘аджа̄нато те кхӣрам̣ дадхибхӯта’нти те вивадама̄на̄ тава сантике а̄гаччхеййум̣, касса твам̣ маха̄ра̄джа, ат̣т̣ам̣ дха̄реййа̄сӣ’’ти? ‘‘гопа̄лакасса бханте’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄’’ти? ‘‘кин̃ча̄пи со евам̣ вадеййа, апи ча тато йева там̣ ниббатта’’нти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, кин̃ча̄пи ан̃н̃ам̣ ма̄ран̣антикам̣ на̄марӯпам̣, ан̃н̃ам̣ пат̣исандхисмим̣ на̄марӯпам̣, апи ча тато йева там̣ ниббаттам̣, тасма̄ на паримутто па̄пакехи каммехӣ’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
на̄марӯпаекаттана̄наттапан̃хо чхат̣т̣хо.
7. тхерапат̣исандахана̄пат̣исандаханапан̃хо
7. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, твам̣ пана пат̣исандахиссасӣ’’ти? ‘‘алам̣, маха̄ра̄джа, ким̣ те тена пуччхитена, нану майа̄ пат̣икаччева аккха̄там̣ ‘саче, маха̄ра̄джа, саупа̄да̄но бхависса̄ми, пат̣исандахисса̄ми, саче анупа̄да̄но бхависса̄ми, на пат̣исандахисса̄мӣ’’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочидева пурисо ран̃н̃о адхика̄рам̣ кареййа. ра̄джа̄ тут̣т̣хо адхика̄рам̣ дадеййа, со тена адхика̄рена пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гибхӯто паричареййа, со че джанасса а̄рочеййа ‘на ме ра̄джа̄ кин̃чи пат̣икаротӣ’ ти. ким̣ ну кхо со, маха̄ра̄джа, пурисо йуттака̄рӣ бхавеййа̄’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, ким̣ те тена пуччхитена, нану майа̄ пат̣икаччева аккха̄там̣ ‘саче саупа̄да̄но бхависса̄ми, пат̣исандахисса̄ми, саче анупа̄да̄но бхависса̄ми, на пат̣исандахисса̄мӣ’’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
тхерапат̣исандахана̄пат̣исандаханапан̃хо саттамо.
8. на̄марӯпапат̣исандаханапан̃хо
8. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йам̣ панетам̣ брӯси ‘на̄марӯпа’нти, таттха катамам̣ на̄мам̣, катамам̣ рӯпа’’нти. ‘‘йам̣ таттха, маха̄ра̄джа, ол̣а̄рикам̣, етам̣ рӯпам̣, йе таттха сукхума̄ читтачетасика̄ дхамма̄, етам̣ на̄ма’’нти. ‘‘бханте на̄гасена, кена ка̄ран̣ена на̄мам̣ йева на пат̣исандахати, рӯпам̣ йева ва̄’’ти? ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ӯпаниссита̄, маха̄ра̄джа, ете дхамма̄ екатова уппаджджантӣ’’ти.
‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, куккут̣ийа̄ калалам̣ на бхавеййа, ан̣д̣ампи на бхавеййа, йан̃ча таттха калалам̣, йан̃ча ан̣д̣ам̣, убхопете ан̃н̃аман̃н̃ӯпаниссита̄, екатова несам̣ уппатти хоти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йади таттха на̄мам̣ на бхавеййа, рӯпампи на бхавеййа, йан̃чева таттха на̄мам̣, йан̃чева рӯпам̣, убхопете ан̃н̃аман̃н̃ӯпаниссита̄, екатова несам̣ уппатти хоти. еваметам̣ дӣгхамаддха̄нам̣ сандха̄вита’’нти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
на̄марӯпапат̣исандаханапан̃хо ат̣т̣хамо.
9. аддха̄напан̃хо
9. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йам̣ панетам̣ брӯси ‘дӣгхамаддха̄на’нти, киметам̣ аддха̄нам̣ на̄ма̄’’ти? ‘‘атӣто, маха̄ра̄джа, аддха̄, ана̄гато аддха̄, паччуппанно аддха̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, саббе аддха̄ аттхӣ’’ти? ‘‘кочи, маха̄ра̄джа, аддха̄ аттхи, кочи наттхӣ’’ти. ‘‘катамо пана, бханте, аттхи, катамо наттхӣ’’ти? ‘‘йе те, маха̄ра̄джа, сан̇кха̄ра̄ атӣта̄ вигата̄ нируддха̄ випарин̣ата̄, со аддха̄ наттхи, йе дхамма̄ випа̄ка̄, йе ча випа̄кадхаммадхамма̄, йе ча ан̃н̃атра пат̣исандхим̣ денти, со аддха̄ аттхи. йе сатта̄ ка̄лан̇ката̄ ан̃н̃атра уппанна̄, со ча аддха̄ аттхи. йе сатта̄ ка̄лан̇ката̄ ан̃н̃атра ануппанна̄, со аддха̄ наттхи. йе ча сатта̄ париниббута̄, со ча аддха̄ наттхи париниббутатта̄’’ти.
‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.
аддха̄напан̃хо навамо.
аддха̄навагго дутийо.
имасмим̣ вагге нава пан̃ха̄.