1. пан̃н̃аттипан̃хо

1. атха кхо милиндо ра̄джа̄ йена̄йасма̄ на̄гасено тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ на̄гасенена саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. а̄йасма̄пи кхо на̄гасено пат̣исаммоданӣйенева [пат̣исаммоди, тенева (сӣ.)] милиндасса ран̃н̃о читтам̣ а̄ра̄дхеси. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘катхам̣ бхаданто н̃а̄йати, кинна̄моси бханте’’ти? ‘‘на̄гасено’’ти кхо ахам̣, маха̄ра̄джа, н̃а̄йа̄ми, ‘‘на̄гасено’’ти кхо мам̣, маха̄ра̄джа, сабрахмача̄рӣ самуда̄чаранти, апи ча ма̄та̄питаро на̄мам̣ каронти ‘‘на̄гасено’’ти ва̄ ‘‘сӯрасено’’ти ва̄ ‘‘вӣрасено’’ти ва̄ ‘‘сӣхасено’’ти ва̄, апи ча кхо, маха̄ра̄джа, сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ йадидам̣ на̄гасеноти, на хеттха пуггало упалаббхатӣти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ евама̄ха ‘‘сун̣анту ме бхонто пан̃часата̄ йонака̄ асӣтисахасса̄ ча бхиккхӯ, айам̣ на̄гасено евама̄ха ‘на хеттха пуггало упалаббхатӣ’ти, каллам̣ ну кхо тадабхинандиту’’нти. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘саче, бханте на̄гасена, пуггало нӯпалаббхати, ко чарахи тумха̄кам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ дети, ко там̣ парибхун̃джати, ко сӣлам̣ раккхати, ко бха̄ванамануйун̃джати, ко маггапхаланибба̄на̄ни саччхикароти, ко па̄н̣ам̣ ханати, ко адиннам̣ а̄дийати, ко ка̄месумиччха̄ча̄рам̣ чарати, ко муса̄ бхан̣ати, ко маджджам̣ пивати, ко пан̃ча̄нантарийакаммам̣ кароти, тасма̄ наттхи кусалам̣, наттхи акусалам̣, наттхи кусала̄кусала̄нам̣ камма̄нам̣ катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, саче, бханте на̄гасена, йо тумхе ма̄рети, наттхи тасса̄пи па̄н̣а̄типа̄то, тумха̄кампи, бханте на̄гасена, наттхи а̄чарийо, наттхи упаджджха̄йо, наттхи упасампада̄. ‘на̄гасеноти мам̣, маха̄ра̄джа, сабрахмача̄рӣ самуда̄чарантӣ’ти йам̣ вадеси, ‘катамо еттха на̄гасено? кинну кхо, бханте, кеса̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘лома̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘накха̄…пе… данта̄…пе… тачо…пе… мам̣сам̣…пе… нха̄ру…пе… ат̣т̣хи…пе… ат̣т̣химин̃джам̣…пе… ваккам̣…пе… хадайам̣…пе… йаканам̣…пе… киломакам̣…пе… пихакам̣…пе… паппха̄сам̣…пе… антам̣…пе… антагун̣ам̣…пе… ударийам̣…пе… карӣсам̣…пе… питтам̣…пе… семхам̣…пе… пуббо…пе… лохитам̣…пе… седо…пе… медо…пе… ассу…пе… васа̄…пе… кхел̣о…пе… син̇гха̄н̣ика̄…пе… ласика̄…пе… муттам̣…пе… маттхаке маттхалун̇гам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на химаха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, рӯпам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘нахи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ведана̄ на̄гасено’’ти?‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘сан̃н̃а̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘сан̇кха̄ра̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, ан̃н̃атра рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тамахам̣ бханте, пуччханто пуччханто на пасса̄ми на̄гасенам̣. на̄гасенасаддо йева ну кхо, бханте, на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ко панеттха на̄гасено, аликам̣ твам̣, бханте, бха̄саси муса̄ва̄дам̣, наттхи на̄гасено’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча ‘‘твам̣ кхоси, маха̄ра̄джа, кхаттийасукхума̄ло аччантасукхума̄ло, тасса те, маха̄ра̄джа, маджджханхикасамайам̣ татта̄йа бхӯмийа̄ ун̣ха̄йа ва̄лика̄йа кхара̄йа саккхаракатхалика̄йа [кхара̄ саккхаракат̣халава̄лика̄ (сӣ. пӣ.)] маддитва̄ па̄дена̄гаччхантасса па̄да̄ руджджанти, ка̄йо киламати, читтам̣ упахан̃н̃ати, дуккхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, ким̣ ну кхо твам̣ па̄дена̄гатоси, уда̄ху ва̄ханена̄’’ти? ‘‘на̄хам̣, бханте, па̄дена̄гаччха̄ми, ратхена̄хам̣ а̄гатосмӣ’’ти. ‘‘саче, твам̣ маха̄ра̄джа, ратхена̄гатоси, ратхам̣ ме а̄рочехи, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ӣса̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘аккхо ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘чакка̄ни ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ратхапан̃джарам̣ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ратхадан̣д̣ако ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йугам̣ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘расмийо ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘патодалат̣т̣хи ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ӣса̄аккхачаккаратхапан̃джараратхадан̣д̣айугарасмипатода̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, ан̃н̃атра ӣса̄аккхачаккаратхапан̃джараратхадан̣д̣айугарасмипатода̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘тамахам̣, маха̄ра̄джа, пуччханто пуччханто на пасса̄ми ратхам̣. ратхасаддойева ну кхо, маха̄ра̄джа, ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ко панеттха ратхо, аликам̣, твам̣ маха̄ра̄джа, бха̄саси муса̄ва̄дам̣, наттхи ратхо, твам̣си, маха̄ра̄джа, сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄, касса пана твам̣ бха̄йитва̄ муса̄ва̄дам̣ бха̄саси, сун̣анту ме бхонто пан̃часата̄ йонака̄ асӣтисахасса̄ ча бхиккхӯ, айам̣ милиндо ра̄джа̄ евама̄ха ‘ратхена̄хам̣ а̄гатосмӣ’ти, саче твам̣, маха̄ра̄джа, ратхена̄гато‘си, ратхам̣ ме а̄рочехӣ’ти вутто сама̄но ратхам̣ на сампа̄дети, каллам̣ ну кхо тадабхинандиту’’нти. евам̣ вутте пан̃часата̄ йонака̄ а̄йасмато на̄гасенасса са̄дхука̄рам̣ датва̄ милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавочум̣ ‘‘ида̄ни кхо твам̣, маха̄ра̄джа, сакконто бха̄сассӯ’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘на̄хам̣, бханте на̄гасена, муса̄ бхан̣а̄ми, ӣсан̃ча пат̣ичча аккхан̃ча пат̣ичча чакка̄ни ча пат̣ичча ратхапан̃джаран̃ча пат̣ичча ратхадан̣д̣акан̃ча пат̣ичча ‘ратхо’ти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ паваттатӣ’’ти.

‘‘са̄дху кхо, твам̣ маха̄ра̄джа, ратхам̣ джа̄на̄си, евамева кхо, маха̄ра̄джа, майхампи кесе ча пат̣ичча ломе ча пат̣ичча…пе… маттхаке маттхалун̇ган̃ча пат̣ичча рӯпан̃ча пат̣ичча веданан̃ча пат̣ичча сан̃н̃ан̃ча пат̣ичча сан̇кха̄ре ча пат̣ичча вин̃н̃а̄н̣ан̃ча пат̣ичча ‘на̄гасено’ти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ паваттати, параматтхато панеттха пуггало нӯпалаббхати. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, ваджира̄йа бхиккхунийа̄ бхагавато саммукха̄ –

‘‘‘йатха̄ хи ан̇гасамбха̄ра̄, хоти саддо ратхо ити;

евам̣ кхандхесу сантесу, хоти ‘‘сатто’’ти саммутӣ’’’ти [пасса сам̣. ни. 1.171].

‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄ни, йади буддхо тит̣т̣хеййа са̄дхука̄рам̣ дадеййа, са̄дху са̄дху на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄нӣ’’ти.

пан̃н̃аттипан̃хо пат̣хамо.