1. маха̄вагго

1. пан̃н̃аттипан̃хо

1. атха кхо милиндо ра̄джа̄ йена̄йасма̄ на̄гасено тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ на̄гасенена саддхим̣ саммоди, саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. а̄йасма̄пи кхо на̄гасено пат̣исаммоданӣйенева [пат̣исаммоди, тенева (сӣ.)] милиндасса ран̃н̃о читтам̣ а̄ра̄дхеси. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘катхам̣ бхаданто н̃а̄йати, кинна̄моси бханте’’ти? ‘‘на̄гасено’’ти кхо ахам̣, маха̄ра̄джа, н̃а̄йа̄ми, ‘‘на̄гасено’’ти кхо мам̣, маха̄ра̄джа, сабрахмача̄рӣ самуда̄чаранти, апи ча ма̄та̄питаро на̄мам̣ каронти ‘‘на̄гасено’’ти ва̄ ‘‘сӯрасено’’ти ва̄ ‘‘вӣрасено’’ти ва̄ ‘‘сӣхасено’’ти ва̄, апи ча кхо, маха̄ра̄джа, сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ йадидам̣ на̄гасеноти, на хеттха пуггало упалаббхатӣти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ евама̄ха ‘‘сун̣анту ме бхонто пан̃часата̄ йонака̄ асӣтисахасса̄ ча бхиккхӯ, айам̣ на̄гасено евама̄ха ‘на хеттха пуггало упалаббхатӣ’ти, каллам̣ ну кхо тадабхинандиту’’нти. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘саче, бханте на̄гасена, пуггало нӯпалаббхати, ко чарахи тумха̄кам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ дети, ко там̣ парибхун̃джати, ко сӣлам̣ раккхати, ко бха̄ванамануйун̃джати, ко маггапхаланибба̄на̄ни саччхикароти, ко па̄н̣ам̣ ханати, ко адиннам̣ а̄дийати, ко ка̄месумиччха̄ча̄рам̣ чарати, ко муса̄ бхан̣ати, ко маджджам̣ пивати, ко пан̃ча̄нантарийакаммам̣ кароти, тасма̄ наттхи кусалам̣, наттхи акусалам̣, наттхи кусала̄кусала̄нам̣ камма̄нам̣ катта̄ ва̄ ка̄рета̄ ва̄, наттхи сукатадуккат̣а̄нам̣ камма̄нам̣ пхалам̣ випа̄ко, саче, бханте на̄гасена, йо тумхе ма̄рети, наттхи тасса̄пи па̄н̣а̄типа̄то, тумха̄кампи, бханте на̄гасена, наттхи а̄чарийо, наттхи упаджджха̄йо, наттхи упасампада̄. ‘на̄гасеноти мам̣, маха̄ра̄джа, сабрахмача̄рӣ самуда̄чарантӣ’ти йам̣ вадеси, ‘катамо еттха на̄гасено? кинну кхо, бханте, кеса̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘лома̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘накха̄…пе… данта̄…пе… тачо…пе… мам̣сам̣…пе… нха̄ру…пе… ат̣т̣хи…пе… ат̣т̣химин̃джам̣…пе… ваккам̣…пе… хадайам̣…пе… йаканам̣…пе… киломакам̣…пе… пихакам̣…пе… паппха̄сам̣…пе… антам̣…пе… антагун̣ам̣…пе… ударийам̣…пе… карӣсам̣…пе… питтам̣…пе… семхам̣…пе… пуббо…пе… лохитам̣…пе… седо…пе… медо…пе… ассу…пе… васа̄…пе… кхел̣о…пе… син̇гха̄н̣ика̄…пе… ласика̄…пе… муттам̣…пе… маттхаке маттхалун̇гам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на химаха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, бханте, рӯпам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘нахи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ведана̄ на̄гасено’’ти?‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘сан̃н̃а̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘сан̇кха̄ра̄ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, ан̃н̃атра рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘тамахам̣ бханте, пуччханто пуччханто на пасса̄ми на̄гасенам̣. на̄гасенасаддо йева ну кхо, бханте, на̄гасено’’ти? ‘‘на хи маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ко панеттха на̄гасено, аликам̣ твам̣, бханте, бха̄саси муса̄ва̄дам̣, наттхи на̄гасено’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча ‘‘твам̣ кхоси, маха̄ра̄джа, кхаттийасукхума̄ло аччантасукхума̄ло, тасса те, маха̄ра̄джа, маджджханхикасамайам̣ татта̄йа бхӯмийа̄ ун̣ха̄йа ва̄лика̄йа кхара̄йа саккхаракатхалика̄йа [кхара̄ саккхаракат̣халава̄лика̄ (сӣ. пӣ.)] маддитва̄ па̄дена̄гаччхантасса па̄да̄ руджджанти, ка̄йо киламати, читтам̣ упахан̃н̃ати, дуккхасахагатам̣ ка̄йавин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, ким̣ ну кхо твам̣ па̄дена̄гатоси, уда̄ху ва̄ханена̄’’ти? ‘‘на̄хам̣, бханте, па̄дена̄гаччха̄ми, ратхена̄хам̣ а̄гатосмӣ’’ти. ‘‘саче, твам̣ маха̄ра̄джа, ратхена̄гатоси, ратхам̣ ме а̄рочехи, ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ӣса̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘аккхо ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘чакка̄ни ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ратхапан̃джарам̣ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ратхадан̣д̣ако ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йугам̣ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘расмийо ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘патодалат̣т̣хи ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, ӣса̄аккхачаккаратхапан̃джараратхадан̣д̣айугарасмипатода̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, ан̃н̃атра ӣса̄аккхачаккаратхапан̃джараратхадан̣д̣айугарасмипатода̄ ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘тамахам̣, маха̄ра̄джа, пуччханто пуччханто на пасса̄ми ратхам̣. ратхасаддойева ну кхо, маха̄ра̄джа, ратхо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘ко панеттха ратхо, аликам̣, твам̣ маха̄ра̄джа, бха̄саси муса̄ва̄дам̣, наттхи ратхо, твам̣си, маха̄ра̄джа, сакаладжамбудӣпе аггара̄джа̄, касса пана твам̣ бха̄йитва̄ муса̄ва̄дам̣ бха̄саси, сун̣анту ме бхонто пан̃часата̄ йонака̄ асӣтисахасса̄ ча бхиккхӯ, айам̣ милиндо ра̄джа̄ евама̄ха ‘ратхена̄хам̣ а̄гатосмӣ’ти, саче твам̣, маха̄ра̄джа, ратхена̄гато‘си, ратхам̣ ме а̄рочехӣ’ти вутто сама̄но ратхам̣ на сампа̄дети, каллам̣ ну кхо тадабхинандиту’’нти. евам̣ вутте пан̃часата̄ йонака̄ а̄йасмато на̄гасенасса са̄дхука̄рам̣ датва̄ милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавочум̣ ‘‘ида̄ни кхо твам̣, маха̄ра̄джа, сакконто бха̄сассӯ’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘на̄хам̣, бханте на̄гасена, муса̄ бхан̣а̄ми, ӣсан̃ча пат̣ичча аккхан̃ча пат̣ичча чакка̄ни ча пат̣ичча ратхапан̃джаран̃ча пат̣ичча ратхадан̣д̣акан̃ча пат̣ичча ‘ратхо’ти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ паваттатӣ’’ти.

‘‘са̄дху кхо, твам̣ маха̄ра̄джа, ратхам̣ джа̄на̄си, евамева кхо, маха̄ра̄джа, майхампи кесе ча пат̣ичча ломе ча пат̣ичча…пе… маттхаке маттхалун̇ган̃ча пат̣ичча рӯпан̃ча пат̣ичча веданан̃ча пат̣ичча сан̃н̃ан̃ча пат̣ичча сан̇кха̄ре ча пат̣ичча вин̃н̃а̄н̣ан̃ча пат̣ичча ‘на̄гасено’ти сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро на̄маматтам̣ паваттати, параматтхато панеттха пуггало нӯпалаббхати. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, ваджира̄йа бхиккхунийа̄ бхагавато саммукха̄ –

‘‘‘йатха̄ хи ан̇гасамбха̄ра̄, хоти саддо ратхо ити;

евам̣ кхандхесу сантесу, хоти ‘‘сатто’’ти саммутӣ’’’ти [пасса сам̣. ни. 1.171].

‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄ни, йади буддхо тит̣т̣хеййа са̄дхука̄рам̣ дадеййа, са̄дху са̄дху на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄нӣ’’ти.

пан̃н̃аттипан̃хо пат̣хамо.

2. вассаган̣анапан̃хо

2. ‘‘кативассоси твам̣, бханте на̄гасена̄’’ти? ‘‘саттавассохам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ке те, бханте, сатта, твам̣ ва̄ сатта, ган̣ана̄ ва̄ сатта̄’’ти?

тена кхо пана самайена милиндасса ран̃н̃о сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣итасса алан̇катапат̣ийаттасса патхавийам̣ чха̄йа̄ диссати, удакаман̣ике ча чха̄йа̄ диссати. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено милиндам̣ ра̄джа̄нам̣ етадавоча ‘‘айам̣ те, маха̄ра̄джа, чха̄йа̄ патхавийам̣ удакаман̣ике ча диссати, ким̣ пана, маха̄ра̄джа, твам̣ ва̄ ра̄джа̄, чха̄йа̄ ва̄ ра̄джа̄’’ти? ‘‘ахам̣, бханте на̄гасена, ра̄джа̄, на̄йам̣ чха̄йа̄ ра̄джа̄, мам̣ пана нисса̄йа чха̄йа̄ паваттатӣ’’ти. ‘‘евамева кхо, маха̄ра̄джа, васса̄нам̣ ган̣ана̄ сатта, на пана̄хам̣ сатта, мам̣ пана нисса̄йа сатта паваттати, чха̄йӯпамам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘аччхарийам̣, бханте на̄гасена, аббхутам̣, бханте на̄гасена, атичитра̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни висаджджита̄нӣ’’ти.

вассаган̣анапан̃хо дутийо.

3. вӣмам̣санапан̃хо

3. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, саллаписсаси майа̄ саддхи’’нти? ‘‘саче, твам̣ маха̄ра̄джа, пан̣д̣итава̄дам̣ [пан̣д̣итава̄да̄ (сӣ. пӣ.)] саллаписсаси саллаписса̄ми, саче пана ра̄джава̄дам̣ саллаписсаси на саллаписса̄мӣ’’ти. ‘‘катхам̣, бханте на̄гасена, пан̣д̣ита̄ саллапантӣ’’ти? ‘‘пан̣д̣ита̄нам̣ кхо, маха̄ра̄джа, салла̄пе а̄вет̣ханампи кайирати, ниббет̣ханампи кайирати, ниггахопи кайирати, пат̣икаммампи кайирати, висса̄сопи [висесопи (сӣ. пӣ.)] кайирати, пат̣ивисса̄сопи кайирати, на ча тена пан̣д̣ита̄ куппанти, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, пан̣д̣ита̄ саллапантӣ’’ти. ‘‘катхам̣ пана, бханте, ра̄джа̄но саллапантӣ’’ти? ‘‘ра̄джа̄но кхо, маха̄ра̄джа, салла̄пе екам̣ ваттхум̣ пат̣иджа̄нанти, йо там̣ ваттхум̣ виломети, тасса дан̣д̣ам̣ а̄н̣а̄пенти ‘имасса дан̣д̣ам̣ пан̣етха̄’ти, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, ра̄джа̄но саллапантӣ’’ти. ‘‘пан̣д̣итава̄да̄хам̣, бханте, саллаписса̄ми, но ра̄джава̄дам̣, виссат̣т̣хо бхаданто саллапату йатха̄ бхиккхуна̄ ва̄ са̄ман̣ерена ва̄ упа̄сакена ва̄ а̄ра̄микена ва̄ саддхим̣ саллапати, евам̣ виссат̣т̣хо бхаданто саллапату ма̄ бха̄йатӯ’’ти. ‘‘сут̣т̣ху маха̄ра̄джа̄’’ти тхеро аббха̄нумоди.

ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, пуччхисса̄мӣ’’ти. ‘‘пуччха маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘пуччхитоси ме бханте’’ти. ‘‘висаджджитам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘ким̣ пана, бханте, тайа̄ висаджджита’’нти? ‘‘ким̣ пана, маха̄ра̄джа, тайа̄ пуччхита’’нти.

вӣмам̣санапан̃хо татийо.

4. анантака̄йапан̃хо

4. атха кхо милиндасса ран̃н̃о етадахоси ‘‘пан̣д̣ито кхо айам̣ бхиккху пат̣ибало майа̄ саддхим̣ саллапитум̣, бахука̄ни ча ме т̣ха̄на̄ни пуччхитабба̄ни бхависсанти, йа̄ва апуччхита̄ни йева та̄ни т̣ха̄на̄ни бхависсанти, атха сӯрийо аттхам̣ гамиссати, йам̣нӯна̄хам̣ све антепуре саллапеййа’’нти. атха кхо ра̄джа̄ девамантийам̣ етадавоча ‘‘тена хи, твам̣ девамантийа, бхадантасса а̄рочеййа̄си ‘све антепуре ран̃н̃а̄ саддхим̣ салла̄по бхависсатӣ’’’ти. идам̣ ватва̄ милиндо ра̄джа̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ тхерам̣ на̄гасенам̣ а̄пуччхитва̄ ратхам̣ абхирӯхитва̄ ‘‘на̄гасено на̄гасено’’ти саджджха̄йам̣ каронто пакка̄ми.

атха кхо девамантийо а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘ра̄джа̄, бханте, милиндо евама̄ха ‘све антепуре ран̃н̃а̄ саддхим̣ салла̄по бхависсатӣ’’’ти. ‘‘сут̣т̣хӯ’’ти тхеро аббха̄нумоди. атха кхо тасса̄ раттийа̄ аччайена девамантийо ча анантака̄йо ча ман̇куро ча саббадинно ча йена милиндо ра̄джа̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ милиндам̣ етадавочум̣ ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, бхаданто на̄гасено’’ти? ‘‘а̄ма а̄гаччхатӯ’’ти. ‘‘киттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти? ‘‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти.

атха кхо саббадинно а̄ха ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, дасахи бхиккхӯхи саддхи’’нти, дутийампи кхо ра̄джа̄ а̄ха ‘‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти. дутийампи кхо саббадинно а̄ха ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, дасахи бхиккхӯхи саддхи’’нти. татийампи кхо ра̄джа̄ а̄ха ‘‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’ти. татийампи кхо саббадинно а̄ха ‘‘а̄гаччхату, маха̄ра̄джа, дасахи бхиккхӯхи саддхи’’нти. ‘‘саббо пана̄йам̣ сакка̄ро пат̣ийа̄дито, ахам̣ бхан̣а̄ми ‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’ти. айам̣, бхан̣е саббадинно, ан̃н̃атха̄ бхан̣ати, ким̣ ну майам̣ наппат̣ибала̄ бхиккхӯнам̣ бходжанам̣ да̄ту’’нти? евам̣ вутте саббадинно ман̇ку ахоси.

атха кхо девамантийо ча анантака̄йо ча ман̇куро ча йена̄йасма̄ на̄гасено тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавочум̣ ‘‘ра̄джа̄, бханте, милиндо евама̄ха ‘йаттаке бхиккхӯ иччхати, таттакехи бхиккхӯхи саддхим̣ а̄гаччхатӯ’’’ти. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа асӣтийа̄ бхиккхусахассехи саддхим̣ са̄галам̣ па̄виси.

атха кхо анантака̄йо а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ нисса̄йа гаччханто а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘бханте на̄гасена, йам̣ панетам̣ брӯси ‘на̄гасено’ти, катамо еттха, на̄гасено’’ти? тхеро а̄ха ‘‘ко панеттха ‘на̄гасено’ти ман̃н̃асӣ’’ти? ‘‘йо со, бханте, аббхантаре ва̄то джӣво пависати ча никкхамати ча, со ‘на̄гасено’ти ман̃н̃а̄мӣ’’ти. ‘‘йади панесо ва̄то никкхамитва̄ наппависеййа, пависитва̄ на никкхамеййа, джӣвеййа ну кхо со пурисо’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йе паниме сан̇кхадхамака̄ сан̇кхам̣ дхаменти, тесам̣ ва̄то пуна пависатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йе паниме вам̣садхамака̄ вам̣сам̣ дхаменти, тесам̣ ва̄то пуна пависатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘йе паниме син̇гадхамака̄ син̇гам̣ дхаменти, тесам̣ ва̄то пуна пависатӣ’’ти? ‘‘на хи бханте’’ти. ‘‘атха кисса пана тена на марантӣ’’ти. ‘‘на̄хам̣ пат̣ибало тайа̄ ва̄дина̄ саддхим̣ саллапитум̣, са̄дху, бханте, аттхам̣ джаппехӣ’’ти. ‘‘несо джӣво, асса̄сапасса̄са̄ на̄мете ка̄йасан̇кха̄ра̄’’ти тхеро абхидхаммакатхам̣ катхеси. атха анантака̄йо упа̄сакаттам̣ пат̣иведесӣти.

анантака̄йапан̃хо чатуттхо.

5. паббаджджапан̃хо

5. атха кхо а̄йасма̄ на̄гасено йена милиндасса ран̃н̃о нивесанам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ сапарисам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппетва̄ сампава̄ретва̄ екамекам̣ бхиккхум̣ екамекена дуссайугена аччха̄детва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ тичӣварена аччха̄детва̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘бханте на̄гасена дасахи, бхиккхӯхи саддхим̣ идха нисӣдатха, авасеса̄ гаччхантӯ’’ти.

атха кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ видитва̄ ан̃н̃атарам̣ нӣчам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо милиндо ра̄джа̄ а̄йасмантам̣ на̄гасенам̣ етадавоча ‘‘бханте на̄гасена, кимхи хоти катха̄салла̄по’’ти? ‘‘аттхена майам̣, маха̄ра̄джа, аттхика̄, аттхе хоту катха̄салла̄по’’ти.

ра̄джа̄ а̄ха ‘‘киматтхийа̄, бханте на̄гасена, тумха̄кам̣ паббаджджа̄, ко ча тумха̄кам̣ параматтхо’’ти. тхеро а̄ха ‘‘кинти, маха̄ра̄джа, идам̣ дуккхам̣ нируджджхеййа, ан̃н̃ан̃ча дуккхам̣ на уппаджджеййа̄ти. етадаттха̄, маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ паббаджджа̄, анупа̄да̄ паринибба̄нам̣ кхо пана амха̄кам̣ параматтхо’’ти.

‘‘ким̣ пана, бханте на̄гасена, саббе етадаттха̄йа паббаджантӣ’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа, кечи етадаттха̄йа паббаджанти, кечи ра̄джа̄бхинӣта̄ [ра̄джабхӣтита̄ (сӣ.)] паббаджанти, кечи чора̄бхинӣта̄ [чорабхӣтита̄ (сӣ.)] паббаджанти, кечи ин̣ат̣т̣а̄ паббаджанти, кечи а̄джӣвикаттха̄йа паббаджанти, йе пана самма̄ паббаджанти, те етадаттха̄йа паббаджантӣ’’ти.

‘‘твам̣ пана, бханте, етадаттха̄йа паббаджитосӣ’’ти? ‘‘ахам̣ кхо, маха̄ра̄джа, дахарако санто паббаджито, на джа̄на̄ми имасса на̄маттха̄йа паббаджа̄мӣти, апи ча кхо ме евам̣ ахоси ‘пан̣д̣ита̄ име саман̣а̄ сакйапуттийа̄, те мам̣ сиккха̄пессантӣ’ти, сва̄хам̣ техи сиккха̄пито джа̄на̄ми ча пасса̄ми ча ‘имасса на̄маттха̄йа паббаджджа̄’’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

паббаджджапан̃хо пан̃чамо.

6. пат̣исандхипан̃хо

6. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, аттхи кочи мато на пат̣исандахатӣ’’ти. тхеро а̄ха ‘‘кочи пат̣исандахати, кочи на пат̣исандахатӣ’’ти. ‘‘ко пат̣исандахати, ко на пат̣исандахатӣ’’ти? ‘‘сакилесо, маха̄ра̄джа, пат̣исандахати, никкилесо на пат̣исандахатӣ’’ти. ‘‘твам̣ пана, бханте на̄гасена, пат̣исандахиссасӣ’’ти? ‘‘саче, маха̄ра̄джа, саупа̄да̄но бхависса̄ми пат̣исандахисса̄ми, саче анупа̄да̄но бхависса̄ми на пат̣исандахисса̄мӣ’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

пат̣исандхипан̃хо чхат̣т̣хо.

7. йонисоманасика̄рапан̃хо

7. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йо на пат̣исандахати, нану со йонисо манасика̄рена на пат̣исандахатӣ’’ти? ‘‘йонисо ча маха̄ра̄джа, манасика̄рена пан̃н̃а̄йа ча ан̃н̃ехи ча кусалехи дхаммехӣ’’ти. ‘‘нану, бханте, йонисо манасика̄ро йева пан̃н̃а̄’’ти? ‘‘на хи, маха̄ра̄джа, ан̃н̃о манасика̄ро, ан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄, имесам̣ кхо, маха̄ра̄джа, аджел̣акагон̣амахим̣саот̣т̣хагадрабха̄нампи манасика̄ро аттхи, пан̃н̃а̄ пана тесам̣ наттхӣ’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

йонисоманасика̄рапан̃хо саттамо.

8. манасика̄ралаккхан̣апан̃хо

8. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘ким̣лаккхан̣о, бханте на̄гасена, манасика̄ро, ким̣лаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти? ‘‘ӯханалаккхан̣о кхо, маха̄ра̄джа, манасика̄ро, чхеданалаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти.

‘‘катхам̣ ӯханалаккхан̣о манасика̄ро, катхам̣ чхеданалаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄, опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘джа̄на̄си, твам̣ маха̄ра̄джа, йавала̄ваке’’ти. ‘‘а̄ма, бханте, джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘катхам̣, маха̄ра̄джа, йавала̄вака̄ йавам̣ лунантӣ’’ти? ‘‘ва̄мена, бханте, хаттхена йавакала̄пам̣ гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена да̄ттам̣ гахетва̄ да̄ттена чхиндантӣ’’ти.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, йавала̄вако ва̄мена хаттхена йавакала̄пам̣ гахетва̄ даккхин̣ена хаттхена да̄ттам̣ гахетва̄ йавам̣ чхиндати, евамева кхо, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро манасика̄рена ма̄насам̣ гахетва̄ пан̃н̃а̄йа килесе чхиндати, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, ӯханалаккхан̣о манасика̄ро, евам̣ чхеданалаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

манасика̄ралаккхан̣апан̃хо ат̣т̣хамо.

9. сӣлалаккхан̣апан̃хо

9. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, йам̣ панетам̣ брӯси ‘ан̃н̃ехи ча кусалехи дхаммехӣ’ти, катаме те кусала̄ дхамма̄’’ти? ‘‘сӣлам̣, маха̄ра̄джа, саддха̄ вӣрийам̣ сати сама̄дхи, име те кусала̄ дхамма̄’’ти. ‘‘ким̣лаккхан̣ам̣, бханте, сӣла’’нти? ‘‘патит̣т̣ха̄налаккхан̣ам̣, маха̄ра̄джа, сӣлам̣ саббесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, индрийабалабоджджхан̇гамагган̇гасатипат̣т̣ха̄насаммаппадха̄наиддхипа̄даджха̄навимоккхаса- ма̄дхисама̄паттӣнам̣ сӣлам̣ патит̣т̣хам̣, сӣле патит̣т̣хито кхо, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа пан̃чиндрийа̄ни бха̄вети саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийанти, саббе кусала̄ дхамма̄ на париха̄йантӣ’’ти. ‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, йе кечи бӣджага̄мабхӯтага̄ма̄ вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти, саббе те патхавим̣ нисса̄йа патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджанти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа пан̃чиндрийа̄ни бха̄вети саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийа’’нти.

‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, йе кечи балакаран̣ӣйа̄ камманта̄ кайиранти, саббе те патхавим̣ нисса̄йа патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа кайиранти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа пан̃чиндрийа̄ни бха̄вети саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийа’’нти.

‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, нагаравад̣д̣хакӣ нагарам̣ ма̄петука̄мо пат̣хамам̣ нагарат̣т̣ха̄нам̣ содха̄петва̄ кха̄н̣укан̣т̣акам̣ апакад̣д̣ха̄петва̄ бхӯмим̣ самам̣ ка̄ра̄петва̄ тато апарабха̄ге вӣтхичатуккасин̇гха̄т̣ака̄дипариччхедена вибхаджитва̄ нагарам̣ ма̄пети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа пан̃чиндрийа̄ни бха̄вети саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийа’’нти.

‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, лан̇гхако сиппам̣ дассетука̄мо патхавим̣ кхан̣а̄петва̄ саккхаракатхалам̣ апакад̣д̣ха̄петва̄ бхӯмим̣ самам̣ ка̄ра̄петва̄ мудука̄йа бхӯмийа̄ сиппам̣ дассети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро сӣлам̣ нисса̄йа сӣле патит̣т̣ха̄йа пан̃чиндрийа̄ни бха̄вети саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийанти. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ –

‘‘‘сӣле патит̣т̣ха̄йа наро сапан̃н̃о, читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайам̣;

а̄та̄пӣ нипако бхиккху, со имам̣ виджат̣айе джат̣а’нти [пасса сам̣. ни. 1.23].

‘‘‘айам̣ патит̣т̣ха̄ дхаран̣ӣва па̄н̣инам̣, идан̃ча мӯлам̣ кусала̄бхивуд̣д̣хийа̄;

мукхан̃чидам̣ саббаджина̄нуса̄сане, йо сӣлаккхандхо варапа̄тимоккхийо’’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

сӣлалаккхан̣апан̃хо навамо.

10. сампаса̄даналаккхан̣асаддха̄пан̃хо

10. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ким̣лаккхан̣а̄ саддха̄’’ти? ‘‘сампаса̄даналаккхан̣а̄ ча, маха̄ра̄джа, саддха̄, сампаккханданалаккхан̣а̄ ча̄’’ти. ‘‘катхам̣, бханте, сампаса̄даналаккхан̣а̄ саддха̄’’ти? ‘‘саддха̄ кхо, маха̄ра̄джа, уппаджджама̄на̄ нӣваран̣е виккхамбхети, винӣваран̣ам̣ читтам̣ хоти аччхам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, сампаса̄даналаккхан̣а̄ саддха̄’’ти.

‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ра̄джа̄ чаккаваттӣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа саддхим̣ аддха̄намаггаппат̣ипанно париттам̣ удакам̣ тареййа, там̣ удакам̣ хаттхӣхи ча ассехи ча ратхехи ча паттӣхи ча кхубхитам̣ бхавеййа а̄вилам̣ лул̣итам̣ калалӣбхӯтам̣. уттин̣н̣о ча ра̄джа̄ чаккаваттӣ мануссе а̄н̣а̄пеййа ‘па̄нӣйам̣, бхан̣е, а̄харатха, пивисса̄мӣ’ти, ран̃н̃о ча удакаппаса̄дако ман̣и бхавеййа. ‘евам̣ дева̄’ти кхо те манусса̄ ран̃н̃о чаккаваттисса пат̣иссутва̄ там̣ удакаппаса̄дакам̣ ман̣им̣ удаке паккхипеййум̣, тасмим̣ удаке паккхиттаматте сан̇кхасева̄лапан̣акам̣ вигаччхеййа, каддамо ча саннисӣдеййа, аччхам̣ бхавеййа удакам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣. тато ран̃н̃о чаккаваттисса па̄нӣйам̣ упана̄меййум̣ ‘пивату, дева, па̄нӣйа’нти.

‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, удакам̣, евам̣ читтам̣ дат̣т̣хаббам̣, йатха̄ те манусса̄, евам̣ йога̄вачаро дат̣т̣хаббо, йатха̄ сан̇кхасева̄лапан̣акам̣ каддамо ча, евам̣ килеса̄ дат̣т̣хабба̄. йатха̄ удакаппаса̄дако ман̣и, евам̣ саддха̄ дат̣т̣хабба̄, йатха̄ удакаппаса̄даке ман̣имхи удаке паккхиттаматте сан̇кхасева̄лапан̣акам̣ вигаччхеййа, каддамо ча саннисӣдеййа, аччхам̣ бхавеййа удакам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣, евамева кхо, маха̄ра̄джа, саддха̄ уппаджджама̄на̄ нӣваран̣е виккхамбхети, винӣваран̣ам̣ читтам̣ хоти аччхам̣ виппасаннам̣ ана̄вилам̣, евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, сампаса̄даналаккхан̣а̄ саддха̄’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

сампаса̄даналаккхан̣асаддха̄пан̃хо дасамо.

11. сампаккханданалаккхан̣асаддха̄пан̃хо

11. ‘‘катхам̣, бханте, сампаккханданалаккхан̣а̄ саддха̄’’ти,? ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро ан̃н̃есам̣ читтам̣ вимуттам̣ пасситва̄ сота̄паттипхале ва̄ сакада̄га̄мипхале ва̄ ана̄га̄мипхале ва̄ арахатте ва̄ сампаккхандати йогам̣ кароти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, сампаккханданалаккхан̣а̄ саддха̄’’ти.

‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, упарипаббате маха̄мегхо абхиппавассеййа, там̣ удакам̣ йатха̄ниннам̣ паваттама̄нам̣ паббатакандарападараса̄кха̄ парипӯретва̄ надим̣ парипӯреййа, са̄ убхато кӯла̄ни сам̣виссандантӣ гаччхеййа, атха маха̄джанака̄йо а̄гантва̄ тасса̄ надийа̄ утта̄натам̣ ва̄ гамбхӣратам̣ ва̄ аджа̄нанто бхӣто виттхато тӣре тит̣т̣хеййа, атхан̃н̃атаро пурисо а̄гантва̄ аттано тха̄ман̃ча балан̃ча сампассанто га̄л̣хам̣ каччхам̣ бандхитва̄ паккхандитва̄ тареййа, там̣ тин̣н̣ам̣ пасситва̄ маха̄джанака̄йопи тареййа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йога̄вачаро ан̃н̃есам̣ читтам̣ вимуттам̣ пасситва̄ сота̄паттипхале ва̄ сакада̄га̄мипхале ва̄ ана̄га̄мипхале ва̄ арахатте ва̄ сампаккхандати йогам̣ кароти аппаттасса паттийа̄ анадхигатасса адхигама̄йа асаччхикатасса саччхикирийа̄йа. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, сампаккханданалаккхан̣а̄ саддха̄ти. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ сам̣йуттаника̄йаваре –

‘‘‘саддха̄йа таратӣ огхам̣, аппама̄дена ан̣н̣авам̣;

вӣрийена дуккхамаччети, пан̃н̃а̄йа парисуджджхатӣ’’’ти [пасса сам̣. ни. 1.246].

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

сампаккханданалаккхан̣асаддха̄пан̃хо ека̄дасамо.

12. вӣрийалаккхан̣апан̃хо

12. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ким̣лаккхан̣ам̣ вӣрийа’’нти? ‘‘упаттхамбханалаккхан̣ам̣, маха̄ра̄джа, вӣрийам̣, вӣрийӯпаттхамбхита̄ саббе кусала̄ дхамма̄ на париха̄йантӣ’’ти.

‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо гехе патанте ан̃н̃ена да̄руна̄ упаттхамбхеййа, упаттхамбхитам̣ сантам̣ евам̣ там̣ гехам̣ на патеййа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, упаттхамбханалаккхан̣ам̣ вӣрийам̣, вӣрийӯпаттхамбхита̄ саббе кусала̄ дхамма̄ на париха̄йантӣ’’ти.

‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, париттакам̣ сенам̣ махатӣ сена̄ бхан̃джеййа, тато ра̄джа̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ анусса̄реййа анупесеййа аттано париттака̄йа сена̄йа балам̣ анупадам̣ дадеййа, та̄йа саддхим̣ париттака̄ сена̄ махатим̣ сенам̣ бхан̃джеййа. евамева кхо, маха̄ра̄джа, упаттхамбханалаккхан̣ам̣ вӣрийам̣, вӣрийӯпаттхамбхита̄ саббе кусала̄ дхамма̄ на париха̄йанти. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘вӣрийава̄ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети. са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети. суддхаматта̄нам̣ парихаратӣ’’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

вӣрийалаккхан̣апан̃хо два̄дасамо.

13. сатилаккхан̣апан̃хо

13. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ким̣лаккхан̣а̄ сатӣ’’ти? ‘‘апила̄паналаккхан̣а̄, маха̄ра̄джа, сати, упагган̣ханалаккхан̣а̄ ча̄’’ти. ‘‘катхам̣, бханте, апила̄паналаккхан̣а̄ сатӣ’’ти? ‘‘сати, маха̄ра̄джа, уппаджджама̄на̄ кусала̄кусаласа̄ваджджа̄наваджджахӣнаппан̣ӣтакан̣хасуккасаппат̣ибха̄гадхамме апила̄пети ‘име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, име чатта̄ро саммаппадха̄на̄, име чатта̄ро иддхипа̄да̄, има̄ни пан̃чиндрийа̄ни, има̄ни пан̃ча бала̄ни, име сатта боджджхан̇га̄, айам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго, айам̣ саматхо, айам̣ випассана̄, айам̣ виджджа̄, айам̣ вимуттӣ’ти. тато йога̄вачаро севитаббе дхамме севати, асевитаббе дхамме на севати. бхаджитаббе дхамме бхаджати абхаджиттаббе дхамме на бхаджати. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, апила̄паналаккхан̣а̄ сатӣ’’ти.

‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о чаккаваттисса бхан̣д̣а̄га̄рико ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ са̄йам̣ па̄там̣ йасам̣ сара̄пети ‘еттака̄, дева, те хаттхӣ, еттака̄ асса̄, еттака̄ ратха̄, еттака̄ паттӣ, еттакам̣ хиран̃н̃ам̣, еттакам̣ суван̣н̣ам̣, еттакам̣ са̄патеййам̣, там̣ дево саратӯ’ти ран̃н̃о са̄патеййам̣ апила̄пети. евамева кхо, маха̄ра̄джа, сати уппаджджама̄на̄ кусала̄кусаласа̄ваджджа̄наваджджахӣнаппан̣ӣтакан̣хасуккасаппат̣ибха̄гадхамме апила̄пети ‘име чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, име чатта̄ро саммаппадха̄на̄, име чатта̄ро иддхипа̄да̄, има̄ни пан̃чиндрийа̄ни, има̄ни пан̃ча бала̄ни, име сатта боджджхан̇га̄, айам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго, айам̣ саматхо, айам̣ випассана̄, айам̣ виджджа̄, айам̣ вимуттӣ’ти. тато йога̄вачаро севитаббе дхамме севати, асевитаббе дхамме на севати. бхаджитаббе дхамме бхаджати, абхаджитаббе дхамме на бхаджати. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, апила̄паналаккхан̣а̄ сатӣ’’ти.

‘‘катхам̣, бханте, упагган̣ханалаккхан̣а̄ сатӣ’’ти? ‘‘сати, маха̄ра̄джа, уппаджджама̄на̄ хита̄хита̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвети ‘име дхамма̄ хита̄, име дхамма̄ ахита̄. име дхамма̄ упака̄ра̄, име дхамма̄ анупака̄ра̄’ти. тато йога̄вачаро ахите дхамме апанудети, хите дхамме упагган̣ха̄ти. анупака̄ре дхамме апанудети, упака̄ре дхамме упагган̣ха̄ти. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, упагган̣ханалаккхан̣а̄ сатӣ’’ти.

‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, ран̃н̃о чаккаваттисса парин̣а̄йакаратанам̣ ран̃н̃о хита̄хите джа̄на̄ти ‘име ран̃н̃о хита̄, име ахита̄. име упака̄ра̄, име анупака̄ра̄’ти. тато ахите апанудети, хите упагган̣ха̄ти. анупака̄ре апанудети, упака̄ре упагган̣ха̄ти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, сати уппаджджама̄на̄ хита̄хита̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвети ‘име дхамма̄ хита̄, име дхамма̄ ахита̄. име дхамма̄ упака̄ра̄, име дхамма̄ анупака̄ра̄’ти. тато йога̄вачаро ахите дхамме апанудети, хите дхамме упагган̣ха̄’ти. анупака̄ре дхамме апанудети, упака̄ре дамме упагган̣ха̄ти. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, упагган̣ханалаккхан̣а̄ сати. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘сатин̃ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

сатилаккхан̣апан̃хо терасамо.

14. сама̄дхипан̃хо

14. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ким̣лаккхан̣о сама̄дхӣ’’ти? ‘‘памукхалаккхан̣о, маха̄ра̄джа, сама̄дхи, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те сама̄дхипамукха̄ хонти сама̄дхининна̄ сама̄дхипон̣а̄ сама̄дхипаббха̄ра̄’’ти.

‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кӯт̣а̄га̄расса йа̄ йа̄чи гопа̄насийо, сабба̄ та̄ кӯт̣ан̇гама̄ хонти кӯт̣анинна̄ кӯт̣асамосаран̣а̄, кӯт̣ам̣ та̄сам̣ аггамаккха̄йати. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те сама̄дхипамукха̄ хонти сама̄дхининна̄ сама̄дхипон̣а̄ сама̄дхипаббха̄ра̄ти.

‘‘бхиййо опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, кочи ра̄джа̄ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа саддхим̣ сан̇га̄мам̣ отареййа, сабба̄ва сена̄ хаттхӣ ча асса̄ ча ратха̄ ча паттӣ ча таппамукха̄ [тампамукха̄ (сйа̄. ка.)] бхавеййум̣ таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ там̣ йева анупарийа̄йеййум̣. евамева кхо, маха̄ра̄джа, йе кечи кусала̄ дхамма̄, саббе те сама̄дхипамукха̄ хонти сама̄дхининна̄ сама̄дхипон̣а̄ сама̄дхипаббха̄ра̄. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, памукхалаккхан̣о сама̄дхи. бха̄ситампетам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ – ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха, сама̄хито, бхиккхаве, бхиккху йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

сама̄дхипан̃хо чуддасамо.

15. пан̃н̃а̄лаккхан̣апан̃хо

15. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, ким̣лаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти? ‘‘пуббева кхо, маха̄ра̄джа, майа̄ вуттам̣ ‘чхеданалаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’ти, апи ча обха̄саналаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти. ‘‘катхам̣, бханте, обха̄саналаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти? ‘‘пан̃н̃а̄, маха̄ра̄джа, уппаджджама̄на̄ авиджджандхака̄рам̣ видхамети, виджджобха̄сам̣ джанети, н̃а̄н̣а̄локам̣ видам̣сети, арийасачча̄ни па̄кат̣а̄ни кароти. тато йога̄вачаро ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄ саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣ’’ти.

‘‘опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, пурисо андхака̄ре гехе падӣпам̣ павесеййа, павит̣т̣хо падӣпо андхака̄рам̣ видхамети, обха̄сам̣ джанети, а̄локам̣ видам̣сети, рӯпа̄ни па̄кат̣а̄ни кароти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, пан̃н̃а̄ уппаджджама̄на̄ авиджджандхака̄рам̣ видхамети, виджджобха̄сам̣ джанети, н̃а̄н̣а̄локам̣ видам̣сети, арийасачча̄ни па̄кат̣а̄ни кароти. тато йога̄вачаро ‘аничча’нти ва̄ ‘дуккха’нти ва̄ ‘анатта̄’ти ва̄ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа, обха̄саналаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

пан̃н̃а̄лаккхан̣апан̃хо паннарасамо.

16. на̄на̄дхамма̄нам̣ екакиччаабхиниппха̄данапан̃хо

16. ра̄джа̄ а̄ха ‘‘бханте на̄гасена, име дхамма̄ на̄на̄ санта̄ екам̣ аттхам̣ абхиниппха̄дентӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа, име дхамма̄ на̄на̄ санта̄ екам̣ аттхам̣ абхиниппха̄денти, килесе ханантӣ’’ти.

‘‘катхам̣, бханте, име дхамма̄ на̄на̄ санта̄ екам̣ аттхам̣ абхиниппха̄денти, килесе хананти? опаммам̣ карохӣ’’ти. ‘‘йатха̄, маха̄ра̄джа, сена̄ на̄на̄ санта̄ хаттхӣ ча асса̄ ча ратха̄ ча паттӣ ча екам̣ аттхам̣ абхиниппха̄денти, сан̇га̄ме парасенам̣ абхивиджинанти. евамева кхо, маха̄ра̄джа, име дхамма̄ на̄на̄ санта̄ екам̣ аттхам̣ абхиниппха̄денти, килесе ханантӣ’’ти.

‘‘каллоси, бханте на̄гасена̄’’ти.

на̄на̄дхамма̄нам̣ екакиччаабхиниппха̄данапан̃хо сол̣асамо.

маха̄вагго пат̣хамо.

имасмим̣ вагге сол̣аса пан̃ха̄.