2. дутийавагго

1. витаккасуттам̣

38. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘татха̄гатам̣, бхиккхаве, арахантам̣ самма̄самбуддхам̣ две витакка̄ бахулам̣ самуда̄чаранти – кхемо ча витакко, павивеко ча [вивеко ча (сйа̄.)]. абйа̄паджджха̄ра̄мо [абйа̄паджджа̄ра̄мо (ка.), абйа̄баджджха̄ра̄мо (?)], бхиккхаве, татха̄гато абйа̄паджджхарато. таменам̣, бхиккхаве, татха̄гатам̣ абйа̄паджджха̄ра̄мам̣ абйа̄паджджхаратам̣ есева витакко бахулам̣ самуда̄чарати – ‘има̄йа̄хам̣ ирийа̄йа на кин̃чи бйа̄ба̄дхеми тасам̣ ва̄ тха̄варам̣ ва̄’ти.

‘‘павивека̄ра̄мо, бхиккхаве, татха̄гато павивекарато. таменам̣, бхиккхаве, татха̄гатам̣ павивека̄ра̄мам̣ павивекаратам̣ есева витакко бахулам̣ самуда̄чарати – ‘йам̣ акусалам̣ там̣ пахӣна’нти.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, тумхепи абйа̄паджджха̄ра̄ма̄ вихаратха абйа̄паджджхарата̄. тесам̣ во, бхиккхаве, тумха̄кам̣ абйа̄паджджха̄ра̄ма̄нам̣ вихаратам̣ абйа̄паджджхарата̄нам̣ есева витакко бахулам̣ самуда̄чариссати – ‘има̄йа майам̣ ирийа̄йа на кин̃чи бйа̄ба̄дхема тасам̣ ва̄ тха̄варам̣ ва̄’ти.

‘‘павивека̄ра̄ма̄, бхиккхаве, вихаратха павивекарата̄. тесам̣ во, бхиккхаве, тумха̄кам̣ павивека̄ра̄ма̄нам̣ вихаратам̣ павивекарата̄нам̣ есева витакко бахулам̣ самуда̄чариссати – ‘ким̣ акусалам̣, ким̣ аппахӣнам̣, ким̣ паджаха̄ма̄’’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘татха̄гатам̣ буддхамасайхаса̄хинам̣, дуве витакка̄ самуда̄чаранти нам̣;

кхемо витакко пат̣хамо удӣрито, тато вивеко дутийо пака̄сито.

‘‘тамонудам̣ па̄рагатам̣ махесим̣, там̣ паттипаттам̣ васимам̣ ана̄савам̣;

висантарам̣ [весантарам̣ (сӣ. ка.), виссантарам̣ (пӣ.)] тан̣хаккхайе вимуттам̣, там̣ ве муним̣ антимадехадха̄рим̣;

ма̄ран̃джахам̣ [ма̄раджахам̣ (сйа̄.), ма̄наджахам̣ (сӣ. ка.), ма̄нам̣ джахам̣ (пӣ.)] брӯми джара̄йа па̄рагум̣.

‘‘селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хито, йатха̄пи пассе джанатам̣ самантато;

татхӯпамам̣ дхаммамайам̣ сумедхо, па̄са̄дама̄руйха самантачаккху;

сока̄ватин̣н̣ам̣ джанатамапетасоко, авеккхати джа̄тиджара̄бхибхӯта’’нти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. пат̣хамам̣.

2. десана̄суттам̣

39. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса две дхаммадесана̄ парийа̄йена бхаванти. катама̄ две? ‘па̄пам̣ па̄пакато пассатха̄’ти – айам̣ пат̣хама̄ дхаммадесана̄; ‘па̄пам̣ па̄пакато дисва̄ таттха ниббиндатха вираджджатха вимуччатха̄’ти – айам̣ дутийа̄ дхаммадесана̄. татха̄гатасса, бхиккхаве, арахато самма̄самбуддхасса има̄ две дхаммадесана̄ парийа̄йена бхавантӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘татха̄гатасса буддхасса, саббабхӯта̄нукампино;

парийа̄йавачанам̣ пасса, две ча дхамма̄ пака̄сита̄.

‘‘па̄пакам̣ пассатха четам̣ [чекам̣ (сӣ. пӣ.), чхека̄ (сйа̄.)], таттха ча̄пи вираджджатха;

тато вираттачитта̄се, дуккхассантам̣ кариссатха̄’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. дутийам̣.

3. виджджа̄суттам̣

40. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘авиджджа̄, бхиккхаве, пуббан̇гама̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄ анвадева ахирикам̣ аноттаппам̣; виджджа̄ ча кхо, бхиккхаве, пуббан̇гама̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄ анвадева хироттаппа’’нти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘йа̄ ка̄чима̄ дуггатийо, асмим̣ локе парамхи ча;

авиджджа̄мӯлика̄ сабба̄, иччха̄лобхасамуссайа̄.

‘‘йато ча хоти па̄пиччхо, ахирӣко ана̄даро;

тато па̄пам̣ пасавати, апа̄йам̣ тена гаччхати.

‘‘тасма̄ чхандан̃ча лобхан̃ча, авиджджан̃ча вира̄джайам̣;

виджджам̣ уппа̄дайам̣ бхиккху, сабба̄ дуггатийо джахе’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. татийам̣.

4. пан̃н̃а̄парихӣнасуттам̣

41. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘те, бхиккхаве, сатта̄ супарихӣна̄ йе арийа̄йа пан̃н̃а̄йа парихӣна̄. те дит̣т̣хева дхамме дуккхам̣ вихаранти савигха̄там̣ саупа̄йа̄сам̣ сапарил̣а̄хам̣; ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ дуггати па̄т̣икан̇кха̄. те [те ча кхо (?)], бхиккхаве, сатта̄ апарихӣна̄ йе арийа̄йа пан̃н̃а̄йа апарихӣна̄. те дит̣т̣хева дхамме сукхам̣ вихаранти авигха̄там̣ анупа̄йа̄сам̣ апарил̣а̄хам̣; ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугати па̄т̣икан̇кха̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘пан̃н̃а̄йа париха̄нена, пасса локам̣ садевакам̣;

нивит̣т̣хам̣ на̄марӯпасмим̣, идам̣ саччанти ман̃н̃ати.

‘‘пан̃н̃а̄ хи сет̣т̣ха̄ локасмим̣, йа̄йам̣ ниббедхага̄минӣ;

йа̄йа самма̄ паджа̄на̄ти, джа̄тибхавапариккхайам̣.

‘‘тесам̣ дева̄ манусса̄ ча, самбуддха̄нам̣ сатӣматам̣;

пихайанти ха̄сапан̃н̃а̄нам̣ [ха̄супан̃н̃а̄нам̣ (сӣ. ат̣т̣ха.)], сарӣрантимадха̄рина’’нти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. чатуттхам̣.

5. суккадхаммасуттам̣

42. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘двеме, бхиккхаве, сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄ленти. катаме две? хирӣ [хири (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] ча, оттаппан̃ча. име че, бхиккхаве, две сукка̄ дхамма̄ локам̣ на па̄леййум̣, найидха пан̃н̃а̄йетха ма̄та̄ти ва̄ ма̄туччха̄ти ва̄ ма̄тула̄нӣти ва̄ а̄чарийабхарийа̄ти ва̄ гарӯнам̣ да̄ра̄ти ва̄. самбхедам̣ локо агамисса йатха̄ аджел̣ака̄ куккут̣асӯкара̄ сон̣асин̇га̄ла̄ [сон̣асига̄ла̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, име две сукка̄ дхамма̄ локам̣ па̄ленти тасма̄ пан̃н̃а̄йати ма̄та̄ти ва̄ ма̄туччха̄ти ва̄ ма̄тула̄нӣти ва̄ а̄чарийабхарийа̄ти ва̄ гарӯнам̣ да̄ра̄ти ва̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘йесам̣ че хириоттаппам̣, саббада̄ ча на виджджати;

вокканта̄ суккамӯла̄ те, джа̄тимаран̣ага̄мино.

‘‘йесан̃ча хириоттаппам̣, сада̄ самма̄ упат̣т̣хита̄;

вирӯл̣хабрахмачарийа̄ те, санто кхӣн̣апунаббхава̄’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. пан̃чамам̣.

6. аджа̄тасуттам̣

43. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘аттхи, бхиккхаве, аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатам̣. но четам̣, бхиккхаве, абхависса аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатам̣, найидха джа̄тасса бхӯтасса катасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йетха. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, аттхи аджа̄там̣ абхӯтам̣ акатам̣ асан̇кхатам̣, тасма̄ джа̄тасса бхӯтасса катасса сан̇кхатасса ниссаран̣ам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘джа̄там̣ бхӯтам̣ самуппаннам̣, катам̣ сан̇кхатамаддхувам̣;

джара̄маран̣асан̇гха̄т̣ам̣, роганӣл̣ам̣ [роганид̣д̣хам̣ (сӣ.)] пабхан̇гурам̣ [пабхан̇гунам̣ (ка. сӣ. ка.), пабхан̇гун̣ам̣ (сйа̄.)].

‘‘а̄ха̄ранеттиппабхавам̣, на̄лам̣ тадабхинандитум̣;

тасса ниссаран̣ам̣ сантам̣, атакка̄вачарам̣ дхувам̣.

‘‘аджа̄там̣ асамуппаннам̣, асокам̣ вираджам̣ падам̣;

ниродхо дуккхадхамма̄нам̣, сан̇кха̄рӯпасамо сукхо’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. чхат̣т̣хам̣.

7. нибба̄надха̄тусуттам̣

44. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘двема̄, бхиккхаве, нибба̄надха̄туйо. катаме две? саупа̄дисеса̄ ча нибба̄надха̄ту, анупа̄дисеса̄ ча нибба̄надха̄ту.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, саупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту? идха, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто. тасса тит̣т̣хантева пан̃чиндрийа̄ни йесам̣ авигха̄татта̄ [авигататта̄ (сӣ. ат̣т̣ха.)] мана̄па̄мана̄пам̣ паччанубхоти, сукхадуккхам̣ пат̣исам̣ведети. тасса йо ра̄гаккхайо, досаккхайо, мохаккхайо – айам̣ вуччати, бхиккхаве, саупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, анупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту? идха, бхиккхаве, бхиккху арахам̣ хоти кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄ вимутто. тасса идхева, бхиккхаве, саббаведайита̄ни анабхинандита̄ни сӣти бхависсанти [сӣтӣбхависсанти (?)]. айам̣ вуччати, бхиккхаве, анупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту. има̄ кхо, бхиккхаве, две нибба̄надха̄туйо’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘дуве има̄ чаккхумата̄ пака̄сита̄, нибба̄надха̄тӯ анисситена та̄дина̄;

ека̄ хи дха̄ту идха дит̣т̣хадхаммика̄, саупа̄дисеса̄ бхаванеттисан̇кхайа̄;

анупа̄дисеса̄ пана сампара̄йика̄, йамхи нируджджханти бхава̄ни саббасо.

‘‘йе етадан̃н̃а̄йа падам̣ асан̇кхатам̣, вимуттачитта̄ бхаванеттисан̇кхайа̄;

те дхаммаса̄ра̄дхигама̄ кхайе рата̄, пахам̣су те саббабхава̄ни та̄дино’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. саттамам̣.

8. пат̣исалла̄насуттам̣

45. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘пат̣исалла̄на̄ра̄ма̄ [пат̣исалла̄на̄ра̄ма̄ (ка.)], бхиккхаве, вихаратха пат̣исалла̄нарата̄, аджджхаттам̣ четосаматхамануйутта̄, анира̄катаджджха̄на̄, випассана̄йа саманна̄гата̄, брӯхета̄ сун̃н̃а̄га̄ра̄нам̣. пат̣исалла̄на̄ра̄ма̄нам̣, бхиккхаве, вихаратам̣ пат̣исалла̄нарата̄нам̣ аджджхаттам̣ четосаматхамануйутта̄нам̣ анира̄катамаджджха̄на̄нам̣ випассана̄йа саманна̄гата̄нам̣ брӯхета̄нам̣ сун̃н̃а̄га̄ра̄нам̣ двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄, сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘йе сантачитта̄ нипака̄, сатиманто ча [сатимантова (сӣ. ка.)] джха̄йино;

самма̄ дхаммам̣ випассанти, ка̄месу анапеккхино.

‘‘аппама̄дарата̄ санта̄, пама̄де бхайадассино;

абхабба̄ париха̄на̄йа, нибба̄нассева сантике’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. ат̣т̣хамам̣.

9. сиккха̄нисам̣сасуттам̣

46. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘сиккха̄нисам̣са̄, бхиккхаве, вихаратха пан̃н̃уттара̄ вимуттиса̄ра̄ сата̄дхипатеййа̄. сиккха̄нисам̣са̄нам̣, бхиккхаве, вихаратам̣ пан̃н̃уттара̄нам̣ вимуттиса̄ра̄нам̣ сата̄дхипатеййа̄нам̣ двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄, сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘парипун̣н̣асиккхам̣ [парипун̣н̣асекхам̣ (сӣ.), парипун̣н̣асеккхам̣ (сйа̄.)] апаха̄надхаммам̣, пан̃н̃уттарам̣ джа̄тикхайантадассим̣;

там̣ ве муним̣ антимадехадха̄рим̣, ма̄ран̃джахам̣ брӯми джара̄йа па̄рагум̣.

‘‘тасма̄ сада̄ джха̄нарата̄ сама̄хита̄, а̄та̄пино джа̄тикхайантадассино;

ма̄рам̣ сасенам̣ абхибхуййа бхиккхаво, бхаватха джа̄тимаран̣асса па̄рага̄’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. навамам̣.

10. джа̄гарийасуттам̣

47. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘джа̄гаро часса, бхиккхаве, бхиккху вихареййа сато сампаджа̄но сама̄хито памудито виппасанно ча таттха ка̄лавипассӣ ча кусалесу дхаммесу. джа̄гарасса, бхиккхаве, бхиккхуно вихарато сатасса сампаджа̄насса сама̄хитасса памудитасса виппасаннасса таттха ка̄лавипассино кусалесу дхаммесу двиннам̣ пхала̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ пхалам̣ па̄т̣икан̇кхам̣ – дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄, сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘джа̄гаранта̄ сун̣а̄тхетам̣, йе сутта̄ те пабуджджхатха;

сутта̄ джа̄гаритам̣ сеййо, наттхи джа̄гарато бхайам̣.

‘‘йо джа̄гаро ча сатима̄ сампаджа̄но, сама̄хито мудито виппасанно ча;

ка̄лена со самма̄ дхаммам̣ паривӣмам̣сама̄но, екодибхӯто вихане тамам̣ со.

‘‘тасма̄ хаве джа̄гарийам̣ бхаджетха, а̄та̄пӣ бхиккху нипако джха̄нала̄бхӣ;

сам̣йоджанам̣ джа̄тиджара̄йа чхетва̄, идхева самбодхимануттарам̣ пхусе’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. дасамам̣.

11. а̄па̄йикасуттам̣

48. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘двеме, бхиккхаве, а̄па̄йика̄ нерайика̄ идамаппаха̄йа. катаме две? йо ча абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃о, йо ча парипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чарантам̣ амӯлакена абрахмачарийена ануддхам̣сети. име кхо, бхиккхаве, две а̄па̄йика̄ нерайика̄ идамаппаха̄йа̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘абхӯтава̄дӣ нирайам̣ упети, йо ва̄пи катва̄ на кароми ча̄ха;

убхопи те печча сама̄ бхаванти, нихӣнакамма̄ мануджа̄ параттха.

‘‘ка̄са̄вакан̣т̣ха̄ бахаво, па̄падхамма̄ асан̃н̃ата̄;

па̄па̄ па̄пехи каммехи, нирайам̣ те упападжджаре.

‘‘сеййо айогул̣о бхутто, татто аггисикхӯпамо;

йан̃че бхун̃джеййа дуссӣло, рат̣т̣хапин̣д̣амасан̃н̃ато’’ти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. ека̄дасамам̣.

12. дит̣т̣хигатасуттам̣

49. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –

‘‘двӣхи, бхиккхаве, дит̣т̣хигатехи парийут̣т̣хита̄ деваманусса̄ олӣйанти еке, атидха̄ванти еке; чаккхуманто ча пассанти.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, олӣйанти еке? бхава̄ра̄ма̄, бхиккхаве, деваманусса̄ бхаварата̄ бхавасаммудита̄ тесам̣ бхаваниродха̄йа дхамме десийама̄не читтам̣ на паккхандати на пасӣдати на сантит̣т̣хати на̄дхимуччати. евам̣ кхо, бхиккхаве, олӣйанти еке.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, атидха̄ванти еке? бхавенева кхо панеке ат̣т̣ӣйама̄на̄ хара̄йама̄на̄ джигуччхама̄на̄ вибхавам̣ абхинанданти – йато кира, бхо, айам̣ атта̄ [сатто (сӣ. ка.)] ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ уччхиджджати винассати на хоти парам̣ маран̣а̄; етам̣ сантам̣ етам̣ пан̣ӣтам̣ етам̣ йа̄тха̄ванти. евам̣ кхо, бхиккхаве, атидха̄ванти еке.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, чаккхуманто пассанти? идха бхиккху бхӯтам̣ бхӯтато пассати; бхӯтам̣ бхӯтато дисва̄ бхӯтасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа пат̣ипанно хоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, чаккхуманто пассантӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –

‘‘йе [йо (сйа̄. ка.)] бхӯтам̣ бхӯтато дисва̄, бхӯтасса ча атиккамам̣;

йатха̄бхӯте вимуччанти, бхаватан̣ха̄ париккхайа̄.

‘‘са ве [саче (ка. сӣ. сйа̄. пӣ.)] бхӯтапарин̃н̃о, со вӣтатан̣хо бхава̄бхаве;

бхӯтасса вибхава̄ бхиккху, на̄гаччхати пунаббхава’’нти.

айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. два̄дасамам̣.

дутийо вагго нит̣т̣хито.

тассудда̄нам̣ –

две индрийа̄ две тапанӣйа̄, сӣлена апаре дуве;

анотта̄пӣ кухана̄ две ча, сам̣веджанӣйена те даса.

витакка̄ десана̄ виджджа̄, пан̃н̃а̄ дхаммена пан̃чамам̣;

аджа̄там̣ дха̄тусалла̄нам̣, сиккха̄ джа̄гарийена ча;

апа̄йадит̣т̣хийа̄ чева [йева (сӣ. сйа̄.)], ба̄вӣсати пака̄сита̄ти.

дуканипа̄то нит̣т̣хито.