3. тиканипа̄то
1. пат̣хамавагго
1. мӯласуттам̣
50. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, акусаламӯла̄ни. катама̄ни тӣн̣и? лобхо акусаламӯлам̣, досо акусаламӯлам̣, мохо акусаламӯлам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и акусаламӯла̄нӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘лобхо досо ча мохо ча, пурисам̣ па̄пачетасам̣;
хим̣санти аттасамбхӯта̄, тачаса̄рам̣ва сампхала’’нти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. пат̣хамам̣.
2. дха̄тусуттам̣
51. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, дха̄туйо. катама̄ тиссо? рӯпадха̄ту, арӯпадха̄ту, ниродхадха̄ту – има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо дха̄туйо’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘рӯпадха̄тум̣ [рӯпадха̄ту (саббаттха)] парин̃н̃а̄йа, арӯпесу асан̣т̣хита̄;
ниродхе йе вимуччанти, те джана̄ маччуха̄йино.
‘‘ка̄йена аматам̣ дха̄тум̣, пхусайитва̄ [пхуссайитва̄ (сйа̄.), пхассайитва̄ (пӣ.)] нирӯпадхим̣;
упадхиппат̣иниссаггам̣, саччхикатва̄ ана̄саво;
десети самма̄самбуддхо, асокам̣ вираджам̣ пада’’нти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. дутийам̣.
3. пат̣хамаведана̄суттам̣
52. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, ведана̄. катама̄ тиссо? сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄ –
има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо ведана̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘сама̄хито сампаджа̄но, сато буддхасса са̄вако;
ведана̄ ча паджа̄на̄ти, ведана̄нан̃ча самбхавам̣.
‘‘йаттха чета̄ нируджджханти, магган̃ча кхайага̄минам̣;
ведана̄нам̣ кхайа̄ бхиккху, ниччха̄то париниббуто’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. татийам̣.
4. дутийаведана̄суттам̣
53. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, ведана̄. катама̄ тиссо? сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄. сукха̄, бхиккхаве, ведана̄ дуккхато дат̣т̣хабба̄; дуккха̄ ведана̄ саллато дат̣т̣хабба̄; адуккхамасукха̄ ведана̄ аниччато дат̣т̣хабба̄. йато кхо, бхиккхаве, бхиккхуно сукха̄ ведана̄ дуккхато дит̣т̣ха̄ хоти, дуккха̄ ведана̄ саллато дит̣т̣ха̄ хоти, адуккхамасукха̄ ведана̄ аниччато дит̣т̣ха̄ хоти; айам̣ вуччати, бхиккхаве, ‘бхиккху арийо саммаддасо аччхеччхи [аччхеджджи (сӣ. пӣ.), аччхиджджи (ка.)], тан̣хам̣, виваттайи [ва̄ваттайи (сӣ. ат̣т̣ха.)] сам̣йоджанам̣, самма̄ ма̄на̄бхисамайа̄ антамака̄си дуккхасса̄’’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘йо сукхам̣ дуккхато адда [даккхи (сӣ. пӣ. ка.), адаккхи (сйа̄.)], дуккхамаддаккхи саллато;
адуккхамасукхам̣ сантам̣, адаккхи нам̣ аниччато.
‘‘са ве саммаддасо бхиккху, йато таттха вимуччати;
абхин̃н̃а̄восито санто, са ве йога̄тиго мунӣ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. чатуттхам̣.
5. пат̣хамаесана̄суттам̣
54. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, есана̄. катама̄ тиссо? ка̄месана̄, бхавесана̄, брахмачарийесана̄ – има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо есана̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘сама̄хито сампаджа̄но, сато буддхасса са̄вако;
есана̄ ча паджа̄на̄ти, есана̄нан̃ча самбхавам̣.
‘‘йаттха чета̄ нируджджханти, магган̃ча кхайага̄минам̣;
есана̄нам̣ кхайа̄ бхиккху, ниччха̄то париниббуто’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. пан̃чамам̣.
6. дутийаесана̄суттам̣
55. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, есана̄. катама̄ тиссо? ка̄месана̄, бхавесана̄, брахмачарийесана̄ – има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо есана̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘ка̄месана̄ бхавесана̄, брахмачарийесана̄ саха;
ити саччапара̄ма̄со, дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ самуссайа̄.
‘‘саббара̄гавираттасса, тан̣хаккхайавимуттино;
есана̄ пат̣иниссат̣т̣ха̄, дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄ самӯхата̄;
есана̄нам̣ кхайа̄ бхиккху, нира̄со акатхам̣катхӣ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. чхат̣т̣хам̣.
7. пат̣хамаа̄савасуттам̣
56. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тайоме, бхиккхаве, а̄сава̄. катаме тайо? ка̄ма̄саво, бхава̄саво, авиджджа̄саво – име кхо, бхиккхаве, тайо а̄сава̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘сама̄хито сампаджа̄но, сато буддхасса са̄вако;
а̄саве ча паджа̄на̄ти, а̄сава̄нан̃ча самбхавам̣.
‘‘йаттха чета̄ нируджджханти, магган̃ча кхайага̄минам̣;
а̄сава̄нам̣ кхайа̄ бхиккху, ниччха̄то париниббуто’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. саттамам̣.
8. дутийаа̄савасуттам̣
57. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тайоме, бхиккхаве, а̄сава̄. катаме тайо? ка̄ма̄саво, бхава̄саво, авиджджа̄саво – име кхо, бхиккхаве, тайо а̄сава̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘йасса ка̄ма̄саво кхӣн̣о, авиджджа̄ ча вира̄джита̄;
бхава̄саво париккхӣн̣о, виппамутто нирӯпадхи;
дха̄рети антимам̣ дехам̣, джетва̄ ма̄рам̣ сава̄хини’’нти [сава̄хананти (бахӯсу)].
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. ат̣т̣хамам̣.
9. тан̣ха̄суттам̣
58. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, тан̣ха̄. катама̄ тиссо? ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄ – има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо тан̣ха̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘тан̣ха̄йогена сам̣йутта̄, раттачитта̄ бхава̄бхаве;
те йогайутта̄ ма̄расса, айогаккхемино джана̄;
сатта̄ гаччханти сам̣са̄рам̣, джа̄тӣмаран̣ага̄мино.
‘‘йе ча тан̣хам̣ пахантва̄на, вӣтатан̣ха̄ [никкан̣ха̄ ча (сӣ. ка.)] бхава̄бхаве;
те ве [те ча (сӣ. пӣ. ка.)] па̄ран̇гата̄ [па̄рагата̄ (ка. сӣ. сйа̄.)] локе, йе патта̄ а̄саваккхайа’’нти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. навамам̣.
10. ма̄радхеййасуттам̣
59. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣхи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху атиккамма ма̄радхеййам̣ а̄диччова вирочати. катамехи тӣхи? идха, бхиккхаве, бхиккху асекхена сӣлаккхандхена саманна̄гато хоти, асекхена сама̄дхиккхандхена саманна̄гато хоти, асекхена пан̃н̃а̄ккхандхена саманна̄гато хоти – имехи кхо, бхиккхаве, тӣхи дхаммехи саманна̄гато бхиккху атиккамма ма̄радхеййам̣ а̄диччова вирочатӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘сӣлам̣ сама̄дхи пан̃н̃а̄ ча, йасса ете субха̄вита̄;
атиккамма ма̄радхеййам̣, а̄диччова вирочатӣ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. дасамам̣.
пат̣хамо вагго нит̣т̣хито.
тассудда̄нам̣ –
мӯладха̄ту атха ведана̄ дуве, есана̄ ча дуве а̄сава̄ дуве;
тан̣ха̄то ча атха [тан̣ха̄то атха (сйа̄.)] ма̄радхеййато, ваггама̄ху пат̣хаманти муттаманти.
2. дутийавагго
1. пун̃н̃акирийаваттхусуттам̣
60. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пун̃н̃акирийаваттхӯни. катама̄ни тӣн̣и? да̄намайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, сӣламайам̣ пун̃н̃акирийаваттху, бха̄вана̄майам̣ пун̃н̃акирийаваттху – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и пун̃н̃акирийаваттхӯнӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘пун̃н̃амева со сиккхеййа, а̄йатаггам̣ сукхудрайам̣;
да̄нан̃ча самачарийан̃ча, меттачиттан̃ча бха̄вайе.
‘‘ете дхамме бха̄вайитва̄, тайо сукхасамуддайе;
абйа̄паджджхам̣ сукхам̣ локам̣, пан̣д̣ито упападжджатӣ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. пат̣хамам̣.
2. чаккхусуттам̣
61. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, чаккхӯни. катама̄ни тӣн̣и? мам̣сачаккху, диббачаккху, пан̃н̃а̄чаккху – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и чаккхӯнӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘мам̣сачаккху диббачаккху, пан̃н̃а̄чаккху ануттарам̣;
ета̄ни тӣн̣и чаккхӯни, аккха̄си пурисуттамо.
‘‘мам̣сачаккхусса уппа̄до, магго диббасса чаккхуно;
йато н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄чаккху ануттарам̣;
йасса чаккхусса пат̣ила̄бха̄, саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. дутийам̣.
3. индрийасуттам̣
62. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣, ан̃н̃индрийам̣, ан̃н̃а̄та̄виндрийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и индрийа̄нӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘секхасса сиккхама̄насса, уджумагга̄нуса̄рино;
кхайасмим̣ пат̣хамам̣ н̃а̄н̣ам̣, тато ан̃н̃а̄ анантара̄.
‘‘тато ан̃н̃а̄ вимуттасса, н̃а̄н̣ам̣ ве хоти та̄дино;
акуппа̄ ме вимуттӣти, бхавасам̣йоджанаккхайа̄.
‘‘са ве [саче (сӣ. сйа̄.)] индрийасампанно, санто сантипаде рато;
дха̄рети антимам̣ дехам̣, джетва̄ ма̄рам̣ сава̄хини’’нти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. татийам̣.
4. аддха̄суттам̣
63. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тайоме, бхиккхаве, аддха̄. катаме тайо? атӣто аддха̄, ана̄гато аддха̄, паччуппанно аддха̄ – име кхо, бхиккхаве, тайо аддха̄’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘аккхеййасан̃н̃ино сатта̄, аккхеййасмим̣ патит̣т̣хита̄;
аккхеййам̣ апарин̃н̃а̄йа, йогама̄йанти маччуно.
‘‘аккхеййан̃ча парин̃н̃а̄йа, аккха̄та̄рам̣ на ман̃н̃ати;
пхут̣т̣хо вимоккхо манаса̄, сантипадамануттарам̣.
‘‘са ве [саче (ка.)] аккхеййасампанно, санто сантипаде рато;
сан̇кха̄йасевӣ дхаммат̣т̣хо, сан̇кхйам̣ нопети ведагӯ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. чатуттхам̣.
5. дуччаритасуттам̣
64. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, дуччарита̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ка̄йадуччаритам̣, вачӣдуччаритам̣, манодуччаритам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и дуччарита̄нӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘ка̄йадуччаритам̣ катва̄, вачӣдуччарита̄ни ча;
манодуччаритам̣ катва̄, йан̃чан̃н̃ам̣ досасам̣хитам̣.
‘‘акатва̄ кусалам̣ каммам̣, катва̄на̄кусалам̣ бахум̣;
ка̄йасса бхеда̄ дуппан̃н̃о, нирайам̣ сопападжджатӣ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. пан̃чамам̣.
6. сучаритасуттам̣
65. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, сучарита̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ка̄йасучаритам̣, вачӣсучаритам̣, маносучаритам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и сучарита̄нӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘ка̄йадуччаритам̣ хитва̄, вачӣдуччарита̄ни ча;
манодуччаритам̣ хитва̄, йан̃чан̃н̃ам̣ досасам̣хитам̣.
‘‘акатва̄кусалам̣ каммам̣, катва̄на кусалам̣ бахум̣;
ка̄йасса бхеда̄ саппан̃н̃о, саггам̣ со упападжджатӣ’’ти.
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. чхат̣т̣хам̣.
7. сочеййасуттам̣
66. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, сочеййа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ка̄йасочеййам̣, вачӣсочеййам̣, маносочеййам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и сочеййа̄нӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘ка̄йасучим̣ вачӣсучим̣ [ва̄ча̄сучим̣ (ка.)], четосучимана̄савам̣;
сучим̣ сочеййасампаннам̣, а̄ху саббаппаха̄йина’’нти [а̄ху нинха̄тапа̄паканти (а. ни. 3.122) йуттатарам̣].
айампи аттхо вутто бхагавата̄, ити ме сутанти. саттамам̣.
8. монеййасуттам̣
67. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄, вуттамарахата̄ти ме сутам̣ –
‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, монеййа̄ни. катама̄ни тӣн̣и? ка̄йамонеййам̣, вачӣмонеййам̣, маномонеййам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, тӣн̣и монеййа̄нӣ’’ти. етаматтхам̣ бхагава̄ авоча. таттхетам̣ ити вуччати –
‘‘ка̄йамуним̣ вачӣмуним̣, маномунимана̄савам̣;
муним̣ монеййасампаннам̣, а̄ху нинха̄тапа̄пака’’нти [а̄ху саббаппаха̄йинанти (а. ни. 3.123)].