пат̣хамага̄тха̄сан̇ган̣икам̣

саттанагаресу пан̃н̃аттасиккха̄падаван̣н̣ана̄

335. екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ти екасмим̣ ам̣сакӯт̣е чӣварам̣ катва̄; са̄дхукам̣ уттара̄сан̇гам̣ катва̄ти аттхо. пагган̣хитва̄на ан̃джалинти дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ уккхипитва̄. а̄сӣсама̄нарӯпо ва̄ти пачча̄сӣсама̄нарӯпо вийа. кисса твам̣ идха ма̄гатоти кена ка̄ран̣ена киматтхам̣ паттхайама̄но твам̣ идха а̄гато. ко евама̄ха? самма̄самбуддхо. кам̣ евама̄ха? а̄йасмантам̣ упа̄лим̣. ити а̄йасма̄ упа̄ли бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘двӣсу винайесӯ’’ти имам̣ га̄тхам̣ пуччхи. атхасса бхагава̄ ‘‘бхаддако те умман̇го’’тиа̄дӣни ватва̄ там̣ виссаджджеси. еса найо саббаттха. ити име саббапан̃хе буддхака̄ле упа̄литтхеро пуччхи. бхагава̄ бйа̄ка̄си. сан̇гӣтика̄ле пана маха̄кассапаттхеро пуччхи. упа̄литтхеро бйа̄ка̄си.

таттха бхаддако те умман̇готи бхаддака̄ те пан̃ха̄; пан̃ха̄ хи авиджджандхака̄рато уммуджджитва̄ т̣хитатта̄ ‘‘умман̇го’’ти вуччати. таггха̄ти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. йасма̄ мам̣ пуччхаси, тасма̄ те ахамаккхиссанти аттхо. сампат̣иччханаттхе ва̄, ‘‘таггха̄’’ти хи имина̄ вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ аккхиссанти а̄ха. ‘‘сама̄дахитва̄ висиббенти, са̄мисена, саситтхака’’нти има̄ни тӣн̣ийева сиккха̄пада̄ни бхаггесу пан̃н̃атта̄ни.

чатувипаттиван̣н̣ана̄

336. йам̣ там̣ пуччхимха̄ти йам̣ твам̣ апуччхимха̄. акиттайӣти абха̄си. ноти амха̄кам̣. там̣ там̣ бйа̄катанти йам̣ йам̣ пут̣т̣хам̣, там̣ тадева бйа̄катам̣. анан̃н̃атха̄ти ан̃н̃атха̄ акатва̄ бйа̄катам̣.

йе дут̣т̣хулла̄ са̄ сӣлавипаттӣти еттха кин̃ча̄пи сӣлавипатти на̄ма пан̃хе наттхи, атха кхо дут̣т̣хуллам̣ виссаджджетука̄мата̄йетам̣ вуттам̣. чатӯсу хи випаттӣсу дут̣т̣хуллам̣ ека̄йа випаттийа̄ сан̇гахитам̣, адут̣т̣хуллам̣ тӣхи випаттӣхи сан̇гахитам̣. тасма̄ ‘‘йе дут̣т̣хулла̄ са̄ сӣлавипаттӣ’’ти ватва̄ тамева виттха̄рато дассетум̣ ‘‘па̄ра̄джикам̣ сан̇гха̄дисесо сӣлавипаттӣти вуччатӣ’’ти а̄ха.

ида̄ни тиссаннам̣ випаттӣнам̣ васена адут̣т̣хуллам̣ дассетум̣ ‘‘тхуллаччайа’’нтиа̄дима̄ха. таттха йо ча̄йам̣, аккосати хаса̄дхиппа̄йоти идам̣ дуббха̄ситасса ваттхудассанаттхам̣ вуттам̣.

аббха̄чиккхантӣти ‘‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’ти ваданта̄ аббха̄чиккханти.

айам̣ са̄ а̄джӣвавипаттисаммата̄ти айам̣ чхахи сиккха̄падехи сан̇гахита̄ а̄джӣвавипатти на̄ма чатуттха̄ випатти саммата̄ти етта̄вата̄ ‘‘адут̣т̣хулла’’нти идам̣ виссаджджитам̣ хоти.

ида̄ни ‘‘йе ча йа̄вататийака̄’’ти пан̃хам̣ виссаджджетум̣ ‘‘ека̄даса̄’’тиа̄дима̄ха.

чхеданака̄диван̣н̣ана̄

337. йасма̄ пана ‘‘йе ча йа̄вататийака̄’’ти айам̣ пан̃хо ‘‘ека̄даса йа̄вататийака̄’’ти евам̣ сан̇кха̄васена виссаджджито, тасма̄ сан̇кха̄нусандхивасенева ‘‘кати чхеданака̄нӣ’’тиа̄дике ан̃н̃е антара̄пан̃хе пуччхи. тесам̣ виссаджджанаттхам̣ ‘‘чха чхеданака̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘екам̣ бхеданакам̣, екам̣ удда̄ланакам̣, содаса джа̄нанти пан̃н̃атта̄’’ти идамева апуббам̣. сесам̣ маха̄вагге вибхаттамева. йам̣ панетам̣ апуббам̣ таттха екам̣ бхеданаканти сӯчигхарам̣. екам̣ удда̄ланаканти тӯлонаддхаман̃чапӣт̣хам̣. содаса̄ти сол̣аса. джа̄нанти пан̃н̃атта̄ти ‘‘джа̄на’’нти евам̣ ватва̄ пан̃н̃атта̄, те евам̣ ведитабба̄ – ‘‘джа̄нам̣ сан̇гхикам̣ ла̄бхам̣ парин̣атам̣ аттано парин̣а̄меййа, джа̄нам̣ пуббупагатам̣ бхиккхум̣ анупакхаджджа нисаджджам̣ каппеййа, джа̄нам̣ саппа̄н̣акам̣ удакам̣ тин̣ам̣ ва̄ маттикам̣ ва̄ син̃чеййа ва̄ син̃ча̄пеййа ва̄, джа̄нам̣ бхиккхунипарипа̄читам̣ пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джеййа, джа̄нам̣ а̄са̄дана̄пеккхо бхуттасмим̣ па̄читтийам̣, джа̄нам̣ саппа̄н̣акам̣ удакам̣ парибхун̃джеййа, джа̄нам̣ йатха̄дхаммам̣ нихата̄дхикаран̣ам̣, джа̄нам̣ дут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ пат̣иччха̄деййа, джа̄нам̣ ӯнавӣсативассам̣ пуггалам̣ упасампа̄деййа, джа̄нам̣ тхеййасаттхена саддхим̣, джа̄нам̣ татха̄ва̄дина̄ бхиккхуна̄ аката̄нудхаммена, джа̄нам̣ татха̄на̄ситам̣ саман̣уддесам̣, джа̄нам̣ сан̇гхикам̣ ла̄бхам̣ парин̣атам̣ пуггаласса парин̣а̄меййа, джа̄нам̣ па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄паннам̣ бхиккхуним̣ нева аттана̄ пат̣ичодеййа, джа̄нам̣ чорим̣ ваджджхам̣ видитам̣ анапалокетва̄, джа̄нам̣ сабхиккхукам̣ а̄ра̄мам̣ ана̄пуччха̄ пависеййа̄’’ти.

аса̄дха̄ран̣а̄диван̣н̣ана̄

338. ида̄ни ‘‘са̄дха̄ран̣ам̣ аса̄дха̄ран̣а’’нти имам̣ пуримапан̃хам̣ виссадждженто ‘‘вӣсам̣ две сата̄нӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха бхиккхунӣхи аса̄дха̄ран̣есу чха сан̇гха̄дисеса̄ти виссат̣т̣хи, ка̄йасам̣сагго, дут̣т̣хуллам̣, аттака̄ма, кут̣и, виха̄роти. две анийатехи ат̣т̣ха̄ти двӣхи анийатехи саддхим̣ ат̣т̣ха име.

ниссаггийа̄ни два̄даса̄ти –

дхованан̃ча пат̣иггахо, косеййасуддхадвебха̄га̄;

чхаббасса̄ни нисӣданам̣, две лома̄ пат̣хамо патто;

вассика̄ а̄ран̃н̃акена ча̄ти – име два̄даса.

двевӣсати кхуддака̄ти –

сакало бхиккхунӣвагго, парампаран̃ча бходжанам̣;

анатириттам̣ абхихат̣ам̣, пан̣ӣтан̃ча ачелакам̣;

ӯнам̣ дут̣т̣хуллачха̄данам̣.

ма̄туга̄мена саддхин̃ча, йа̄ ча аниккхантара̄джаке;

сантам̣ бхиккхум̣ ана̄пуччха̄, вика̄ле га̄маппавесана̄.

нисӣдане ча йа̄ сиккха̄, вассика̄ йа̄ ча са̄т̣ика̄;

два̄вӣсати има̄ сиккха̄, кхуддакесу пака̄сита̄ти.

бхиккхӯхи аса̄дха̄ран̣есупи сан̇гхамха̄ даса ниссарети ‘‘сан̇гхамха̄ нисса̄рӣйатӣ’’ти евам̣ вибхан̇ге вутта̄, ма̄тика̄йам̣ пана ‘‘нисса̄ран̣ӣйам̣ сан̇гха̄дисеса’’нти евам̣ а̄гата̄ даса. ниссаггийа̄ни два̄даса̄ти бхиккхунивибхан̇ге вибхатта̄ни ниссаггийа̄нева. кхуддака̄пи таттха вибхаттакхуддака̄ ева. татха̄ чатта̄ро па̄т̣идесанӣйа̄, ити сатан̃чева тим̣сан̃ча сиккха̄ вибхан̇ге бхиккхунӣнам̣ бхиккхӯхи аса̄дха̄ран̣а̄. сесам̣ имасмим̣ са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ависсаджджане утта̄намева.

ида̄ни випаттийо ча ‘‘йехи саматхехи саммантӣ’’ти идам̣ пан̃хам̣ виссадждженто ат̣т̣хева па̄ра̄джика̄тиа̄дима̄ха. таттха дура̄сада̄ти имина̄ тесам̣ саппат̣ибхайатам̣ дассети. кан̣хасаппа̄дайо вийа хи ете дура̄сада̄ дурӯпагамана̄ дура̄саджджана̄, а̄паджджийама̄на̄ мӯлаччхеда̄йа сам̣ваттанти. та̄лаваттхусамӯпама̄ти саббам̣ та̄лам̣ уддхаритва̄ та̄ласса ваттхуматтакаран̣ена самӯпама̄. йатха̄ ваттхуматтакато та̄ло на пуна па̄катико хоти, евам̣ на пуна па̄катика̄ хонти.

евам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ упамам̣ дассетва̄ пуна екекасса вуттам̣ упамам̣ дассенто пан̣д̣упала̄сотиа̄дима̄ха. авирул̣хӣ бхаванти тети йатха̄ ете пан̣д̣упала̄са̄дайо пунахарита̄дибха̄вена авирул̣хидхамма̄ хонти; евам̣ па̄ра̄джика̄пи пуна пакатисӣла̄бха̄вена авирул̣хидхамма̄ хонтӣти аттхо. етта̄вата̄ ‘‘випаттийо ча йехи саматхехи саммантӣ’’ти еттха има̄ та̄ва ат̣т̣ха па̄ра̄джикавипаттийо кехичи саматхехи на саммантӣти евам̣ дасситам̣ хоти. йа̄ пана випаттийо самманти, та̄ дассетум̣ тевӣсати сан̇гха̄дисеса̄тиа̄ди вуттам̣. таттха тӣхи саматхехӣти саббасан̇га̄хикавачанаметам̣. сан̇гха̄дисеса̄ хи двӣхи саматхехи самманти, на тин̣аваттха̄ракена. сеса̄ тӣхипи самманти.

две упосатха̄ две пава̄ран̣а̄ти идам̣ бхиккхӯнан̃ча бхиккхунӣнан̃ча васена вуттам̣. вибхаттиматтадассаненева четам̣ вуттам̣, на саматхехи вӯпасаманавасена. бхиккхуупосатхо, бхиккхуниупосатхо, бхиккхупава̄ран̣а̄, бхиккхунипава̄ран̣а̄ти има̄пи хи чатассо вибхаттийо; вибхаджана̄нӣти аттхо. чатта̄ри камма̄нӣти адхамменавагга̄дӣни упосатхакамма̄ни. пан̃чева уддеса̄ чатуро бхаванти анан̃н̃атха̄ти бхиккхӯнам̣ пан̃ча уддеса̄ бхиккхунӣнам̣ чатуро бхаванти, ан̃н̃атха̄ на бхаванти; има̄ апара̄пи вибхаттийо. а̄паттиккхандха̄ ча бхаванти сатта, адхикаран̣а̄ни чатта̄рӣти има̄ пана вибхаттийо саматхехи самманти, тасма̄ саттахи саматхехӣтиа̄дима̄ха. атха ва̄ ‘‘две упосатха̄ две пава̄ран̣а̄ чатта̄ри камма̄ни пан̃чева уддеса̄ чатуро бхаванти, анан̃н̃атха̄’’ти има̄пи чатассо вибхаттийо нисса̄йа ‘‘нассантете винассантете’’тиа̄дина̄ найена йа̄ а̄паттийо а̄паджджанти, та̄ йасма̄ вуттаппака̄рехева саматхехи самманти, тасма̄ там̣мӯлака̄нам̣ а̄паттӣнам̣ саматхадассанаттхампи та̄ вибхаттийо вутта̄ти ведитабба̄. киччам̣ екена̄ти кичча̄дхикаран̣ам̣ екена саматхена саммати.

па̄ра̄джика̄диа̄паттиван̣н̣ана̄

339. евам̣ пуччха̄нуккамена саббапан̃хе виссаджджетва̄ ида̄ни ‘‘а̄паттиккхандха̄ ча бхаванти сатта̄’’ти еттха сан̇гахитаа̄паттиккхандха̄нам̣ паччекам̣ ниббачанаматтам̣ дассенто па̄ра̄джикантиа̄дима̄ха. таттха па̄ра̄джиканти га̄тха̄йа айаматтхо – йадидам̣ пуггала̄паттисиккха̄падапа̄ра̄джикесу а̄паттипа̄ра̄джикам̣ на̄ма вуттам̣, там̣ а̄паджджанто пуггало йасма̄ пара̄джито пара̄джайама̄панно саддхамма̄ чуто параддхо бхат̣т̣хо ниран̇като ча хоти, анихате тасмим̣ пуггале пуна упосатхаппава̄ран̣а̄дибхедо сам̣ва̄со наттхи. тенетам̣ ити вуччатӣти тена ка̄ран̣ена етам̣ а̄паттипа̄ра̄джиканти вуччати. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – йасма̄ пара̄джито хоти тена, тасма̄ етам̣ па̄ра̄джиканти вуччати.

дутийага̄тха̄йапи бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄ аттхаматтамева дассетум̣ сан̇гхова дети парива̄сантиа̄ди вуттам̣. айам̣ панеттха аттхо – имам̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄тука̄масса йам̣ там̣ а̄паттивут̣т̣ха̄нам̣ тасса а̄димхи чева парива̄сада̄наттха̄йа а̄дито сесе маджджхе ма̄наттада̄наттха̄йа мӯла̄йапат̣икассанена ва̄ саха ма̄наттада̄наттха̄йа, аваса̄не аббха̄наттха̄йа ча сан̇гхо иччхитаббо, на хеттха екампи каммам̣ вина̄ сан̇гхена сакка̄ ка̄тунти сан̇гхо, а̄димхи чева сесе ча иччхитаббо асса̄ти сан̇гха̄дисесо.

татийага̄тха̄йа анийато на нийатоти йасма̄ на нийато, тасма̄ анийато айама̄паттиккхандхоти аттхо. ким̣ ка̄ран̣а̄ на нийатоти? анекам̣сикатам̣ падам̣, йасма̄ идам̣ сиккха̄падам̣ анекам̣сена катанти аттхо. катхам̣ анекам̣сена? тин̣н̣аман̃н̃атарам̣ т̣ха̄нам̣, тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ ан̃н̃атарена ка̄ретабботи хи таттха вуттам̣, тасма̄ ‘‘анийато’’ти павуччати, со а̄паттиккхандхо анийатоти вуччати. йатха̄ ча тин̣н̣ам̣ ан̃н̃атарам̣ т̣ха̄нам̣, евам̣ двиннам̣ дхамма̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ т̣ха̄нам̣ йаттха вуттам̣, сопи анийато ева.

чатуттхага̄тха̄йа аччайо тена само наттхӣти десана̄га̄минӣсу аччайесу тена само тхӯло аччайо наттхи, тенетам̣ ити вуччати; тхӯлатта̄ аччайасса етам̣ тхуллаччайанти вуччатӣти аттхо.

пан̃чамага̄тха̄йа ниссаджджитва̄на десети тенетанти ниссаджджитва̄ десетаббато ниссаггийанти вуччатӣти аттхо.

чхат̣т̣хага̄тха̄йа па̄тети кусалам̣ дхамманти сан̃чичча а̄паджджантасса кусаладхаммасан̇кха̄там̣ кусалачиттам̣ па̄тети, тасма̄ па̄тети читтанти па̄читтийам̣. йам̣ пана читтам̣ па̄тети, там̣ йасма̄ арийамаггам̣ апараджджхати, читтасаммохака̄ран̣ан̃ча хоти, тасма̄ ‘‘арийамаггам̣ апараджджхати, читтасаммоханат̣т̣ха̄на’’нти ча вуттам̣.

па̄т̣идесанӣйага̄тха̄су ‘‘га̄райхам̣ а̄вусо дхаммам̣ а̄паджджи’’нти вуттага̄райхабха̄вака̄ран̣адассанаттхамева бхиккху ан̃н̃а̄тако сантотиа̄ди вуттам̣. пат̣идесетаббато пана са̄ а̄патти па̄т̣идесанӣйа̄ти вуччати.

дуккат̣ага̄тха̄йа апараддхам̣ вираддхан̃ча кхалитанти саббаметам̣ ‘‘йан̃ча дуккат̣а’’нти еттха вуттасса дуккат̣асса парийа̄йавачанам̣. йан̃хи дут̣т̣ху катам̣ вирӯпам̣ ва̄ катам̣, там̣ дуккат̣ам̣. там̣ панетам̣ йатха̄ саттха̄ра̄ вуттам̣; евам̣ акататта̄ апараддхам̣, кусалам̣ вираджджхитва̄ паваттатта̄ вираддхам̣, арийаваттапат̣ипадам̣ ана̄рул̣хатта̄ кхалитам̣. йам̣ мануссо карети идам̣ панасса опамманидассанам̣. тассаттхо – йатха̄ хи йам̣ локе мануссо а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо па̄пам̣ кароти, там̣ дуккат̣анти паведенти; евамидампи буддхаппат̣икут̣т̣хена ла̄макабха̄вена па̄пам̣, тасма̄ дуккат̣анти ведитаббам̣.

дуббха̄ситага̄тха̄йа дуббха̄ситам̣ дура̄бхат̣т̣ханти дут̣т̣ху а̄бхат̣т̣хам̣ бха̄ситам̣ лапитанти дура̄бхат̣т̣хам̣. йам̣ дура̄бхат̣т̣хам̣, там̣ дуббха̄ситанти аттхо. кин̃ча бхиййо? сам̣килит̣т̣хан̃ча йам̣ падам̣, сам̣килит̣т̣хам̣ йасма̄ там̣ падам̣ хотӣти аттхо. татха̄ йан̃ча вин̃н̃ӯ гараханти, йасма̄ ча нам̣ вин̃н̃ӯ гарахантӣти аттхо. тенетам̣ ити вуччатӣти тена сам̣килит̣т̣хабха̄вена ча вин̃н̃угараханена̄пи ча етам̣ ити вуччати; ‘‘дуббха̄сита’’нти евам̣ вуччатӣти аттхо.

секхийага̄тха̄йа ‘‘а̄ди четам̣ чаран̣ан̃ча̄’’тиа̄дина̄ найена секхасса сантакабха̄вам̣ дӣпети. тасма̄ секхасса идам̣ секхийанти айаметтха сан̇кхепаттхо. идам̣ ‘‘гарукалахукан̃ча̄пӣ’’тиа̄дипан̃хехи асан̇гахитасса ‘‘ханда ва̄кйам̣ сун̣ома те’’ти имина̄ пана а̄йа̄чанавачанена сан̇гахитасса аттхасса дӣпанаттхам̣ вуттанти ведитаббам̣.

чханнамативассатӣтиа̄димхипи есева найо. таттха чханнамативассатӣти гехам̣ та̄ва тин̣а̄дӣхи аччханнам̣ ативассати. идам̣ пана а̄паттисан̇кха̄там̣ гехам̣ чханнам̣ ативассати; мӯла̄паттин̃хи чха̄денто ан̃н̃ам̣ навам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати. виват̣ам̣ на̄тивассатӣти гехам̣ та̄ва авиват̣ам̣ суччханнам̣ на̄тивассати. идам̣ пана а̄паттисан̇кха̄там̣ гехам̣ виват̣ам̣ на̄тивассати; мӯла̄паттин̃хи виваранто десана̄га̄миним̣ десетва̄ вут̣т̣ха̄нага̄минито вут̣т̣хахитва̄ суддханте патит̣т̣ха̄ти. а̄йатим̣ сам̣варанто ан̃н̃ам̣ а̄паттим̣ на̄паджджати. тасма̄ чханнам̣ виваретха̄ти тена ка̄ран̣ена десана̄га̄миним̣ десенто вут̣т̣ха̄нага̄минито ча вут̣т̣хаханто чханнам̣ виваретха. евам̣ там̣ на̄тивассатӣти еван̃четам̣ виват̣ам̣ на̄тивассатӣти аттхо.

гати мига̄нам̣ павананти аджджхока̄се бйаггха̄дӣхи парипа̄тийама̄на̄нам̣ мига̄нам̣ паванам̣ руккха̄дигаханам̣ аран̃н̃ам̣ гати пат̣исаран̣ам̣ хоти, там̣ патва̄ те асса̄санти. етенева найена а̄ка̄со паккхӣнам̣ гати. авассам̣ упагаманат̣т̣хена пана вибхаво гати дхамма̄нам̣, саббесампи сан̇кхатадхамма̄нам̣ вина̄сова тесам̣ гати. на хи те вина̄сам̣ агаччханта̄ т̣ха̄тум̣ сакконти. сучирампи т̣хатва̄ пана нибба̄нам̣ арахато гати, кхӣн̣а̄савасса арахато анупа̄дисесанибба̄надха̄ту екам̣сена гатӣти аттхо.

пат̣хамага̄тха̄сан̇ган̣икаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.