4. чатуттхапа̄ра̄джикам̣
чатусаччавидӯ саттха̄, чатуттхам̣ йам̣ пака̄сайи;
па̄ра̄джикам̣ тасса да̄ни, патто сам̣ван̣н̣ана̄ккамо.
йасма̄ тасма̄ сувин̃н̃еййам̣, йам̣ пуббе ча пака̄ситам̣;
там̣ ваджджайитва̄ асса̄пи, хоти сам̣ван̣н̣ана̄ айам̣.
ваггумуда̄тӣрийабхиккхуваттхуван̣н̣ана̄
193. тена самайена буддхо бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати…пе… гихӣнам̣ каммантам̣ адхит̣т̣хема̄ти гихӣнам̣ кхеттесу чева а̄ра̄ма̄дӣсу ча каттаббакиччам̣ адхит̣т̣ха̄ма; ‘‘евам̣ ка̄таббам̣, евам̣ на ка̄табба’’нти а̄чиккха̄ма чева ануса̄са̄ма ча̄ти вуттам̣ хоти. дӯтеййанти дӯтакаммам̣. уттаримануссадхаммасса̄ти мануссе уттин̣н̣адхаммасса; мануссе атиккамитва̄ брахматтам̣ ва̄ нибба̄нам̣ ва̄ па̄панакадхаммасса̄ти аттхо. уттариманусса̄нам̣ ва̄ сет̣т̣хапуриса̄нам̣ джха̄йӣнан̃ча арийа̄нан̃ча дхаммасса. асуко бхиккхӯтиа̄дӣсу аттана̄ евам̣ мантайитва̄ паччха̄ гихӣнам̣ бха̄санта̄ ‘‘буддхараккхито на̄ма бхиккху пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ, дхаммараккхито дутийасса̄’’ти евам̣ на̄мавасенева ван̣н̣ам̣ бха̄сим̣сӯти ведитаббо. таттха есойева кхо а̄вусо сеййоти камманта̄дхит̣т̣ха̄нам̣ дӯтеййахаран̣ан̃ча бахусапаттам̣ маха̄сама̄рамбхам̣ на ча саман̣аса̄руппам̣. тато пана убхайатопи есо ева сеййо па̄сам̣сатаро сундаратаро йо амха̄кам̣ гихӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса уттаримануссадхаммасса ван̣н̣о бха̄сито. ким̣ вуттам̣ хоти? ирийа̄патхам̣ сан̣т̣хапетва̄ нисиннам̣ ва̄ чан̇камантам̣ ва̄ пуччханта̄нам̣ ва̄ апуччханта̄нам̣ ва̄ гихӣнам̣ ‘‘айам̣ асуко на̄ма бхиккху пат̣хамасса джха̄насса ла̄бхӣ’’ти евама̄дина̄ найена йо амха̄кам̣ ан̃н̃ена ан̃н̃асса уттаримануссадхаммасса ван̣н̣о бха̄сито бхависсати, есо ева сеййоти. ана̄гатасамбандхе пана асати на етехи со тасмим̣ кхан̣е бха̄ситова йасма̄ на йуджджати, тасма̄ ана̄гатасамбандхам̣ катва̄ ‘‘йо евам̣ бха̄сито бхависсати, со ева сеййо’’ти еваметтха аттхо ведитаббо. лаккхан̣ам̣ пана саддасаттхато парийеситаббам̣.
194. ван̣н̣ава̄ ахесунти ан̃н̃ойева несам̣ абхинаво сарӣраван̣н̣о уппаджджи, тена ван̣н̣ена ван̣н̣аванто ахесум̣. пӣн̣индрийа̄ти пан̃чахи паса̄дехи абхинивит̣т̣хока̄сасса парипун̣н̣атта̄ маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ амила̄табха̄вена пӣн̣индрийа̄. пасаннамукхаван̣н̣а̄ти кин̃ча̄пи ависесена ван̣н̣аванто сарӣраван̣н̣ато пана несам̣ мукхаван̣н̣о адхикатарам̣ пасанно; аччхо ана̄вило парисуддхоти аттхо. виппасанначхавиван̣н̣а̄ти йена ча те маха̄кан̣ика̄рапуппха̄дисадисена ван̣н̣ена ван̣н̣аванто, та̄дисо ан̃н̃есампи манусса̄нам̣ ван̣н̣о аттхи. йатха̄ пана имесам̣; евам̣ на тесам̣ чхавиван̣н̣о виппасанно. тена вуттам̣ – ‘‘виппасанначхавиван̣н̣а̄’’ти. итиха те бхиккхӯ нева уддесам̣ на парипуччхам̣ на каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джанта̄. атха кхо кухаката̄йа абхӯтагун̣асам̣ван̣н̣ана̄йа ладдха̄ни пан̣ӣтабходжана̄ни бхун̃джитва̄ йатха̄сукхам̣ нидда̄ра̄матам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄матан̃ча ануйун̃джанта̄ имам̣ сарӣрасобхам̣ па̄пун̣им̣су, йатха̄ там̣ ба̄ла̄ бхантамигаппат̣ибха̄га̄ти.
ваггумуда̄тӣрийа̄ти ваггумуда̄тӣрава̄сино. каччи бхиккхаве кхаманӣйанти бхиккхаве каччи тумха̄кам̣ идам̣ чатучаккам̣ навадва̄рам̣ сарӣрайантам̣ кхаманӣйам̣ сакка̄ кхамитум̣ сахитум̣ парихаритум̣ на кин̃чи дуккхам̣ уппа̄детӣти. каччи йа̄панӣйанти каччи саббакиччесу йа̄петум̣ гаметум̣ сакка̄, на кин̃чи антара̄йам̣ дассетӣти. куччхи парикантоти куччхи парикантито варам̣ бхавеййа; ‘‘парикатто’’типи па̄т̣хо йуджджати. евам̣ ваггумуда̄тӣрийе анекапарийа̄йена вигарахитва̄ ида̄ни йасма̄ техи катакаммам̣ чоракаммам̣ хоти, тасма̄ а̄йатим̣ ан̃н̃есампи еварӯпасса каммасса акаран̣аттхам̣ атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси.
195. а̄мантетва̄ ча пана ‘‘пан̃чиме бхиккхаве маха̄чора̄’’тиа̄дима̄ха. таттха санто сам̣виджджама̄на̄ти аттхи чева упалаббханти ча̄ти вуттам̣ хоти. идха̄ти имасмим̣ сатталоке. евам̣ хотӣти евам̣ пуббабха̄ге иччха̄ уппаджджати. куда̄ссу на̄ма̄ханти еттха суити нипа̄то; куда̄ на̄ма̄ти аттхо. со апарена самайена̄ти со пуббабха̄ге евам̣ чинтетва̄ ануккамена парисам̣ вад̣д̣хенто пантхадӯханакаммам̣ паччантимага̄мавилопанти евама̄дӣни катва̄ вепуллаппаттапарисо хутва̄ га̄мепи ага̄ме, джанападепи аджанападе каронто хананто гха̄тенто чхинданто чхеда̄пенто пачанто па̄ченто.
ити ба̄хиракамаха̄чорам̣ дассетва̄ тена садисе са̄сане пан̃ча маха̄чоре дассетум̣ ‘‘евамева кхо’’тиа̄дима̄ха. таттха па̄пабхиккхуноти ан̃н̃есу т̣ха̄несу мӯлаччхинно па̄ра̄джикаппатто ‘‘па̄пабхиккхӯ’’ти вуччати. идха пана па̄ра̄джикам̣ ана̄панно иччха̄ча̄ре т̣хито кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни маддитва̄ вичаранто ‘‘па̄пабхиккхӯ’’ти адхиппето. тасса̄пи ба̄хиракачорасса вийа пуббабха̄ге евам̣ хоти – ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хам̣…пе… париккха̄ра̄на’’нти. таттха саккатоти сакка̄раппатто. гарукатоти гарука̄раппатто. ма̄нитоти манаса̄ пийа̄йито. пӯджитоти чатупаччайа̄бхиха̄рапӯджа̄йа пӯджито. апачитоти апачитиппатто. таттха йасса чатта̄ро паччайе саккаритва̄ сут̣т̣ху абхисан̇кхате пан̣ӣтапан̣ӣте катва̄ денти, со саккато. йасмим̣ гарубха̄вам̣ паччупетва̄ денти, со гарукато. йам̣ манаса̄ пийа̄йанти, со ма̄нито. йасса саббампетам̣ каронти, со пӯджито. йасса абхива̄данапаччут̣т̣ха̄наан̃джаликамма̄дивасена параманипаччака̄рам̣ каронти, со апачито. имасса ча пана саббампи имам̣ лока̄мисам̣ паттхайама̄насса евам̣ хоти.
со апарена самайена̄ти со пуббабха̄ге евам̣ чинтетва̄ ануккамена сиккха̄йа атиббага̄раве уддхате уннал̣е чапале мукхаре викин̣н̣ава̄че мут̣т̣хассатӣ асампаджа̄не па̄катиндрийе а̄чарийупаджджха̄йехи париччаттаке ла̄бхагаруке па̄пабхиккхӯ сан̇ган̣хитва̄ ирийа̄патхасан̣т̣хапана̄дӣни кухакаватта̄ни сиккха̄петва̄ ‘‘айам̣ тхеро асукасмим̣ на̄ма сена̄сане вассам̣ упагамма ваттапат̣ипаттим̣ пӯрайама̄но вассам̣ васитва̄ ниггато’’ти локасамматасена̄санасам̣ван̣н̣ана̄дӣхи упа̄йехи локам̣ парипа̄четум̣ пат̣ибалехи джа̄така̄дӣсу катапаричайехи сарасампаннехи па̄пабхиккхӯхи сам̣ван̣н̣ийама̄нагун̣о хутва̄ сатена ва̄ сахассена ва̄ паривуто…пе… бхесаджджапариккха̄ра̄нам̣. айам̣ бхиккхаве пат̣хамо маха̄чороти айам̣ сандхиччхеда̄дичорако вийа на екам̣ кулам̣ на две, атха кхо маха̄джанам̣ ван̃четва̄ чатупаччайагахан̣ато ‘‘пат̣хамо маха̄чоро’’ти ведитаббо. йе пана суттантика̄ ва̄ а̄бхидхаммика̄ ва̄ винайадхара̄ ва̄ бхиккхӯ бхиккха̄ча̄ре асампаджджама̄не па̄л̣им̣ ва̄чента̄ ат̣т̣хакатхам̣ катхента̄ анумодана̄йа дхаммакатха̄йа ирийа̄патхасампаттийа̄ ча локам̣ паса̄дента̄ джанападача̄рикам̣ чаранти сакката̄ гаруката̄ ма̄нита̄ пӯджита̄ апачита̄, те ‘‘тантипавен̣игхат̣анака̄ са̄санаджотака̄’’ти ведитабба̄.
татха̄гатаппаведитанти татха̄гатена пат̣ивиддхам̣ паччаккхакатам̣ джа̄на̄питам̣ ва̄. аттано дахатӣти парисамаджджхе па̄л̣ин̃ча ат̣т̣хакатхан̃ча сам̣сандитва̄ мадхурена сарена паса̄данӣйам̣ суттантам̣ катхетва̄ дхаммакатха̄васена аччхарийаббхутаджа̄тена вин̃н̃ӯджанена ‘‘ахо, бханте, па̄л̣и ча ат̣т̣хакатха̄ ча супарисуддха̄, касса сантике угган̣хиттха̄’’ти пуччхито ‘‘ко амха̄дисе уггаха̄петум̣ саматтхо’’ти а̄чарийам̣ ануддиситва̄ аттана̄ пат̣ивиддхам̣ сайамбхун̃а̄н̣а̄дхигатам̣ дхаммавинайам̣ паведети. айам̣ татха̄гатена сатасахассакаппа̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни па̄рамийо пӯретва̄ киччхена касирена пат̣ивиддхадхамматтхенако дутийо маха̄чоро.
суддхам̣ брахмача̄ринти кхӣн̣а̄савабхиккхум̣. парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чарантанти нирупаккилесам̣ сет̣т̣хачарийам̣ чарантам̣; ан̃н̃ампи ва̄ ана̄га̄мим̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва сӣлавантам̣ путхуджджанам̣ авиппат̣иса̄ра̄диваттхукам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ чарантам̣. амӯлакена абрахмачарийена ануддхам̣сетӣти тасмим̣ пуггале авиджджама̄нена антимаваттхуна̄ анувадати чодети; айам̣ виджджама̄нагун̣амаккхӣ арийагун̣аттхенако татийо маха̄чоро.
гарубхан̣д̣а̄ни гарупариккха̄ра̄нӣти йатха̄ адинна̄да̄не ‘‘чатуро джана̄ сам̣видха̄йа гарубхан̣д̣ам̣ ава̄хару’’нти (пари. 479) еттха пан̃чама̄сакаггханакам̣ ‘‘гарубхан̣д̣а’’нти вуччати, идха пана на евам̣. атха кхо ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, ависсаджджийа̄ни на виссаджджетабба̄ни сан̇гхена ва̄ ган̣ена ва̄ пуггалена ва̄. виссаджджита̄нипи ависсаджджита̄ни хонти. йо виссаджджеййа, а̄патти тхуллаччайасса. катама̄ни пан̃ча? а̄ра̄мо, а̄ра̄маваттху…пе… да̄рубхан̣д̣ам̣, маттика̄бхан̣д̣а’’нти вачанато ависсаджджитаббатта̄ гарубхан̣д̣а̄ни. ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, авебхан̇гийа̄ни на вибхаджитабба̄ни сан̇гхена ва̄ ган̣ена ва̄ пуггалена ва̄. вибхатта̄нипи авибхатта̄ни хонти. йо вибхаджеййа, а̄патти тхуллаччайасса. катама̄ни пан̃ча? а̄ра̄мо, а̄ра̄маваттху…пе… да̄рубхан̣д̣ам̣, маттика̄бхан̣д̣а’’нти (чӯл̣ава. 322) вачанато авебхан̇гийатта̄ са̄дха̄ран̣апариккха̄рабха̄вена гарупариккха̄ра̄ни. а̄ра̄мо а̄ра̄маваттхӯтиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣ там̣ саббам̣ ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, ависсаджджийа̄нӣ’’ти кхандхаке а̄гатасуттаван̣н̣ана̄йамева бхан̣исса̄ма. техи гихӣ сан̇ган̣ха̄тӣти та̄ни датва̄ датва̄ гихӣм̣ сан̇ган̣ха̄ти анугган̣ха̄ти. упала̄петӣти ‘‘ахо амха̄кам̣ аййо’’ти евам̣ лапанаке анубандханаке саснехе кароти. айам̣ ависсаджджийам̣ авебхан̇гийан̃ча гарупариккха̄рам̣ татха̄бха̄вато тхенетва̄ гихи сан̇ган̣ханако чатуттхо маха̄чоро. со ча пана̄йам̣ имам̣ гарубхан̣д̣ам̣ куласан̇ган̣ханаттхам̣ виссадждженто куладӯсакадуккат̣ам̣ а̄паджджати. пабба̄джанӣйакамма̄рахо ча хоти. бхиккхусан̇гхам̣ абхибхавитва̄ иссаравата̄йа виссадждженто тхуллаччайам̣ а̄паджджати. тхеййачиттена виссадждженто бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ ка̄ретабботи.
айам̣ агго маха̄чороти айам̣ имесам̣ чора̄нам̣ джет̣т̣хачоро; имина̄ садисо чоро на̄ма наттхи, йо пан̃чиндрийаггахан̣а̄тӣтам̣ атисан̣хасукхумам̣ локуттарадхаммам̣ тхенети. ким̣ пана сакка̄ локуттарадхаммо хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни вийа ван̃четва̄ тхенетва̄ гахетунти? на сакка̄, тенева̄ха – ‘‘йо асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапатӣ’’ти. айан̃хи аттани асантам̣ там̣ дхаммам̣ кевалам̣ ‘‘аттхи майхам̣ есо’’ти уллапати, на пана саккоти т̣ха̄на̄ ча̄ветум̣, аттани ва̄ сам̣виджджама̄нам̣ ка̄тум̣. атха касма̄ чороти вуттоти? йасма̄ там̣ уллапитва̄ асантасамбха̄вана̄йа уппанне паччайе ган̣ха̄ти. еван̃хи ган̣хата̄ те паччайа̄ сукхумена упа̄йена ван̃четва̄ тхенетва̄ гахита̄ хонти. тенева̄ха – ‘‘там̣ кисса хету? тхеййа̄йа во бхиккхаве рат̣т̣хапин̣д̣о бхутто’’ти. айан̃хи еттха аттхо – йам̣ авочумха – ‘‘айам̣ агго маха̄чоро, йо асантам̣ абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ уллапатӣ’’ти. там̣ кисса хетӯти кена ка̄ран̣ена етам̣ авочумха̄ти че. ‘‘тхеййа̄йа во бхиккхаве рат̣т̣хапин̣д̣о бхутто’’ти бхиккхаве йасма̄ со тена рат̣т̣хапин̣д̣о тхеййа̄йа тхеййачиттена бхутто хоти. еттха хи вока̄ро ‘‘йе хи во арийа̄ аран̃н̃аванапаттха̄нӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.35-36) вийа падапӯран̣аматте нипа̄то. тасма̄ ‘‘тумхехи бхутто’’ти евамасса аттхо на дат̣т̣хаббо.
ида̄ни тамеваттхам̣ га̄тха̄хи вибхӯтатарам̣ каронто ‘‘ан̃н̃атха̄ санта’’нтиа̄дима̄ха. таттха ан̃н̃атха̄ сантанти апарисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄дикена ан̃н̃ена̄ка̄рена сантам̣. ан̃н̃атха̄ йо паведайети парисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄дикена ан̃н̃ена а̄ка̄рена йо паведеййа. ‘‘парамапарисуддхо ахам̣, аттхи ме аббхантаре локуттарадхаммо’’ти евам̣ джа̄на̄пеййа. паведетва̄ ча пана та̄йа паведана̄йа уппаннам̣ бходжанам̣ араха̄ вийа бхун̃джати. никачча китавассева бхуттам̣ тхеййена тасса танти никачча̄ти ван̃четва̄ ан̃н̃атха̄ сантам̣ ан̃н̃атха̄ дассетва̄. агумбаагаччхабхӯтамева са̄кха̄пала̄сапаллава̄диччха̄данена гумбамива гаччхамива ча атта̄нам̣ дассетва̄. китавассева̄ти ван̃чакасса кера̄т̣икасса гумбагаччхасан̃н̃а̄йа аран̃н̃е а̄гата̄гате сакун̣е гахетва̄ джӣвитакаппакасса са̄кун̣икассева. бхуттам̣ тхеййена тасса танти тасса̄пи анарахантассева сато арахантабха̄вам̣ дассетва̄ ладдхабходжанам̣ бхун̃джато; йам̣ там̣ бхуттам̣ там̣ йатха̄ са̄кун̣икакитавасса никачча ван̃четва̄ сакун̣аггахан̣ам̣, евам̣ мануссе ван̃четва̄ ладдхасса бходжанасса бхуттатта̄ тхеййена бхуттам̣ на̄ма хоти.
имам̣ пана аттхавасам̣ аджа̄нанта̄ йе евам̣ бхун̃джанти, ка̄са̄вакан̣т̣ха̄…пе… нирайам̣ те упападжджаре ка̄са̄вакан̣т̣ха̄ти ка̄са̄вена вет̣хитакан̣т̣ха̄. еттакамева арийаддхаджадха̄ран̣аматтам̣, сесам̣ са̄ман̃н̃ам̣ наттхӣти вуттам̣ хоти. ‘‘бхависсанти кхо пана̄нанда ана̄гатамаддха̄нам̣ готрабхуно ка̄са̄вакан̣т̣ха̄’’ти (ма. ни. 3.380) евам̣ вуттадуссӣла̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣. па̄падхамма̄ти ла̄макадхамма̄. асан̃н̃ата̄ти ка̄йа̄дӣхи асан̃н̃ата̄. па̄па̄ти ла̄макапуггала̄. па̄пехи каммехӣти техи каран̣ака̄ле а̄дӣнавам̣ адисва̄ катехи параван̃чана̄дӣхи па̄пакаммехи. нирайам̣ те упападжджарети нирасса̄дам̣ дуггатим̣ те упападжджанти; тасма̄ сеййо айогул̣оти га̄тха̄. тассаттхо – сача̄йам̣ дуссӣло асан̃н̃ато иччха̄ча̄ре т̣хито кухана̄йа локам̣ ван̃чако пуггало таттам̣ аггисикхӯпамам̣ айогул̣ам̣ бхун̃джеййа аджджхохареййа, тасса йан̃четам̣ рат̣т̣хапин̣д̣ам̣ бхун̃джеййа, йан̃четам̣ айогул̣ам̣, тесу двӣсу айогул̣ова бхутто сеййо сундаратаро пан̣ӣтатаро ча бхавеййа, на хи айогул̣асса бхуттатта̄ сампара̄йе саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена̄пи дуджджа̄напариччхедам̣ дуккхам̣ анубхавати. евам̣ пат̣иладдхасса пана тасса рат̣т̣хапин̣д̣асса бхуттатта̄ сампара̄йе вуттаппака̄рам̣ дуккхам̣ анубхоти, айан̃хи кот̣иппатто миччха̄джӣвоти.
евам̣ па̄пакирийа̄йа ана̄дӣнавадасса̄вӣнам̣ а̄дӣнавам̣ дассетва̄ ‘‘атха кхо бхагава̄ ваггумуда̄тӣрийе бхиккхӯ анекапарийа̄йена вигарахитва̄ дуббхарата̄йа дуппосата̄йа…пе… имам̣ сиккха̄падам̣ уддисеййа̄тха̄’’ти ча ватва̄ чатуттхапа̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апенто ‘‘йо пана бхиккху анабхиджа̄на’’нти а̄дима̄ха.
евам̣ мӯлаччхеджджавасена дал̣хам̣ катва̄ чатуттхапа̄ра̄джике пан̃н̃атте апарампи ануппан̃н̃аттаттха̄йа адхима̄наваттху удапа̄ди. тассуппаттидӣпанаттхам̣ етам̣ вуттам̣ – ‘‘еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хотӣ’’ти.
адхима̄наваттхуван̣н̣ана̄
196. таттха адит̣т̣хе дит̣т̣хасан̃н̃иноти арахатте н̃а̄н̣ачаккхуна̄ адит̣т̣хейева ‘‘дит̣т̣хам̣ амхехи арахатта’’нти дит̣т̣хасан̃н̃ино хутва̄. еса найо аппатта̄дӣсу. айам̣ пана висесо – аппаттети аттано санта̄не уппаттивасена аппатте. анадхигатети маггабха̄вана̄йа анадхигате; аппат̣иладдхетипи аттхо. асаччхикатети аппат̣ивиддхе паччавеккхан̣авасена ва̄ аппаччаккхакате. адхима̄нена̄ти адхигатама̄нена; ‘‘адхигата̄ майа’’нти евам̣ уппаннама̄нена̄ти аттхо, адхикама̄нена ва̄ тхаддхама̄нена̄ти аттхо. ан̃н̃ам̣ бйа̄карим̣сӯти арахаттам̣ бйа̄карим̣су; ‘‘паттам̣ а̄вусо амхехи арахаттам̣, катам̣ каран̣ӣйа’’нти бхиккхӯнам̣ а̄рочесум̣. тесам̣ маггена аппахӣнакилесатта̄ кевалам̣ саматхавипассана̄балена виккхамбхитакилеса̄нам̣ апарена самайена татха̄рӯпапаччайасама̄йоге ра̄га̄йа читтам̣ намати; ра̄гаттха̄йа наматӣти аттхо. еса найо итаресу.
тан̃ча кхо етам̣ аббоха̄риканти тан̃ча кхо етам̣ тесам̣ ан̃н̃абйа̄каран̣ам̣ аббоха̄рикам̣ а̄паттипан̃н̃а̄пане воха̄рам̣ на гаччхати; а̄паттийа̄ ан̇гам̣ на хотӣти аттхо.
касса пана̄йам̣ адхима̄но уппаджджати, касса нуппаджджатӣти? арийаса̄вакасса та̄ва нуппаджджати со хи маггапхаланибба̄напахӣнакилесаавасит̣т̣хакилесапаччавеккхан̣ена сан̃джа̄тасоманассо арийагун̣апат̣иведхе никкан̇кхо. тасма̄ сота̄панна̄дӣнам̣ ‘‘ахам̣ сакада̄га̄мӣ’’тиа̄дивасена адхима̄но нуппаджджати. дуссӣласса нуппаджджати, со хи арийагун̣а̄дхигаме нира̄сова. сӣлаватопи париччаттакаммат̣т̣ха̄насса нидда̄ра̄мата̄димануйуттасса нуппаджджати. супарисуддхасӣласса пана каммат̣т̣ха̄не аппаматтасса на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ паччайапариггахена витин̣н̣акан̇кхасса тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса а̄раддхавипассакасса уппаджджати, уппанно ча суддхасаматхала̄бхим̣ ва̄ суддхавипассана̄ла̄бхим̣ ва̄ антара̄ т̣хапети, со хи дасапи вӣсатипи тим̣сампи васса̄ни килесасамуда̄ча̄рам̣ апасситва̄ ‘‘ахам̣ сота̄панно’’ти ва̄ ‘‘сакада̄га̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘ана̄га̄мӣ’’ти ва̄ ман̃н̃ати. саматхавипассана̄ла̄бхим̣ пана арахаттейева т̣хапети. тасса хи сама̄дхибалена килеса̄ виккхамбхита̄, випассана̄балена сан̇кха̄ра̄ супариггахита̄, тасма̄ сат̣т̣химпи васса̄ни асӣтимпи васса̄ни вассасатампи килеса̄ на самуда̄чаранти, кхӣн̣а̄савассева читтача̄ро хоти. со евам̣ дӣгхараттам̣ килесасамуда̄ча̄рам̣ апассанто антара̄ ат̣хатва̄ва ‘‘араха̄ аха’’нти ман̃н̃атӣти.
савибхан̇гасиккха̄падаван̣н̣ана̄
197. анабхиджа̄нанти на абхиджа̄нам̣. йасма̄ пана̄йам̣ анабхиджа̄нам̣ самуда̄чарати, свасса санта̄не ануппанно н̃а̄н̣ена ча асаччхикатоти абхӯто хоти. тенасса падабха̄джане ‘‘асантам̣ абхӯтам̣ асам̣виджджама̄на’’нти ватва̄ ‘‘аджа̄нанто апассанто’’ти вуттам̣.
уттаримануссадхамманти уттариманусса̄нам̣ джха̄йӣнан̃чева арийа̄нан̃ча дхаммам̣. аттупана̄йиканти аттани там̣ упанети, атта̄нам̣ ва̄ таттха упанетӣти аттупана̄йико, там̣ аттупана̄йикам̣; евам̣ катва̄ самуда̄чареййа̄ти самбандхо. падабха̄джане пана йасма̄ уттаримануссадхаммо на̄ма джха̄нам̣ вимоккхам̣ сама̄дхи сама̄патти н̃а̄н̣адассанам̣…пе… сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣти евам̣ джха̄на̄дайо анекадхамма̄ вутта̄. тасма̄ тесам̣ саббесам̣ васена аттупана̄йикабха̄вам̣ дассенто ‘‘те ва̄ кусале дхамме аттани упанетӣ’’ти бахувачананиддесам̣ ака̄си. таттха ‘‘ете дхамма̄ майи сандиссантӣ’’ти самуда̄чаранто аттани упанети. ‘‘ахам̣ етесу сандисса̄мӣ’’ти самуда̄чаранто атта̄нам̣ тесу упанетӣти ведитаббо.
аламарийан̃а̄н̣адассананти еттха локийалокуттара̄ пан̃н̃а̄ джа̄нанат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣, чаккхуна̄ дит̣т̣хамива дхаммам̣ паччаккхакаран̣ато дассанат̣т̣хена дассананти н̃а̄н̣адассанам̣. арийам̣ висуддхам̣ уттамам̣ н̃а̄н̣адассананти арийан̃а̄н̣адассанам̣. алам̣ парийаттам̣ килесавиддхам̣санасаматтхам̣ арийан̃а̄н̣адассанаметтха, джха̄на̄дибхеде уттаримануссадхамме алам̣ ва̄ арийан̃а̄н̣адассанамасса̄ти аламарийан̃а̄н̣адассано, там̣ аламарийан̃а̄н̣адассанам̣ уттаримануссадхамманти евам̣ падаттхасамбандхо ведитаббо. таттха йена н̃а̄н̣адассанена со аламарийан̃а̄н̣адассаноти вуччати. тадева дассетум̣ ‘‘н̃а̄н̣анти тиссо виджджа̄, дассананти йам̣ н̃а̄н̣ам̣ там̣ дассанам̣; йам̣ дассанам̣ там̣ н̃а̄н̣а’’нти виджджа̄сӣсена падабха̄джанам̣ вуттам̣. махаггаталокуттара̄ панеттха сабба̄пи пан̃н̃а̄ ‘‘н̃а̄н̣а’’нти ведитабба̄.
самуда̄чареййа̄ти вуттаппака̄раметам̣ уттаримануссадхаммам̣ аттупана̄йикам̣ катва̄ а̄рочеййа. иттхийа̄ ва̄тиа̄ди пана а̄рочетаббапуггаланидассанам̣. етесан̃хи а̄рочите а̄рочитам̣ хоти на девама̄рабрахма̄нам̣, на̄пи петайаккхатираччха̄нагата̄нанти. ити джа̄на̄ми ити пасса̄мӣти самуда̄чаран̣а̄ка̄ранидассанаметам̣. падабха̄джане панасса ‘‘джа̄на̄махам̣ ете дхамме, пасса̄махам̣ ете дхамме’’ти идам̣ тесу джха̄на̄дӣсу дхаммесу джа̄нанапассана̄нам̣ паваттидӣпанам̣, ‘‘аттхи ча ме ете дхамма̄’’тиа̄ди аттупана̄йикабха̄вадӣпанам̣.
198. тато апарена самайена̄ти а̄паттипат̣иджа̄нанасамайадассанаметам̣. айам̣ пана а̄рочитаккхан̣ейева па̄ра̄джикам̣ а̄паджджати. а̄паттим̣ пана а̄панно йасма̄ парена чодито ва̄ ачодито ва̄ пат̣иджа̄на̄ти; тасма̄ ‘‘саманугга̄хийама̄но ва̄ асаманугга̄хийама̄но ва̄’’ти вуттам̣.
таттха саманугга̄хийама̄не та̄ва – ким̣ те адхигатанти адхигамапуччха̄; джха̄навимоккха̄дӣсу, сота̄паттимагга̄дӣсу ва̄ ким̣ тайа̄ адхигатанти. кинти те адхигатанти упа̄йапуччха̄. айан̃хи еттха̄дхиппа̄йо – ким̣ тайа̄ аниччалаккхан̣ам̣ дхурам̣ катва̄ адхигатам̣, дуккха̄натталаккхан̣есу ан̃н̃атарам̣ ва̄? ким̣ ва̄ сама̄дхивасена абхинивиситва̄, уда̄ху випассана̄васена? татха̄ ким̣ рӯпе абхинивиситва̄, уда̄ху арӯпе? ким̣ ва̄ аджджхаттам̣ абхинивиситва̄, уда̄ху бахиддха̄ти? када̄ те адхигатанти ка̄лапуччха̄. пуббан̣хамаджджханхика̄дӣсу катарасмим̣ ка̄лети вуттам̣ хоти? каттха те адхигатанти ока̄сапуччха̄. катарасмим̣ ока̄се, ким̣ раттит̣т̣ха̄не, дива̄т̣т̣ха̄не, руккхамӯле, ман̣д̣апе, катарасмим̣ ва̄ виха̄рети вуттам̣ хоти. катаме те килеса̄ пахӣна̄ти пахӣнакилесапуччха̄. катарамаггаваджджха̄ тава килеса̄ пахӣна̄ти вуттам̣ хоти. катамесам̣ твам̣ дхамма̄нам̣ ла̄бхӣти пат̣иладдхадхаммапуччха̄. пат̣хамамагга̄дӣсу катамесам̣ дхамма̄нам̣ твам̣ ла̄бхӣти вуттам̣ хоти.
тасма̄ ида̄ни чепи кочи бхиккху уттаримануссадхамма̄дхигамам̣ бйа̄кареййа, на со етта̄вата̄ва сакка̄таббо. имесу пана чхасу т̣ха̄несу содханаттхам̣ ваттаббо – ‘‘ким̣ те адхигатам̣, ким̣ джха̄нам̣, уда̄ху вимоккха̄дӣсу ан̃н̃атара’’нти? йо хи йена адхигато дхаммо, со тасса па̄кат̣о хоти. саче ‘‘идам̣ на̄ма ме адхигата’’нти вадати, тато ‘‘кинти те адхигата’’нти пуччхитаббо, ‘‘аниччалаккхан̣а̄дӣсу ким̣ дхурам̣ катва̄ ат̣т̣хатим̣са̄йа ва̄ а̄рамман̣есу рӯпа̄рӯпааджджхаттабахиддха̄дибхедесу ва̄ дхаммесу кена мукхена абхинивиситва̄’’ти йо хи йасса̄бхинивесо, со тасса па̄кат̣о хоти. саче ‘‘айам̣ на̄ма ме абхинивесо евам̣ майа̄ адхигата’’нти вадати, тато ‘‘када̄ те адхигата’’нти пуччхитаббо, ‘‘ким̣ пуббан̣хе, уда̄ху маджджханхика̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ ка̄ле’’ти саббесан̃хи аттана̄ адхигатака̄ло па̄кат̣о хоти. саче ‘‘асукасмим̣ на̄ма ка̄ле адхигатанти вадати, тато ‘‘каттха те адхигата’’нти пуччхитаббо, ‘‘ким̣ дива̄т̣т̣ха̄не, уда̄ху раттит̣т̣ха̄на̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ ока̄се’’ти саббесан̃хи аттана̄ адхигатока̄со па̄кат̣о хоти. саче ‘‘асукасмим̣ на̄ма ме ока̄се адхигата’’нти вадати, тато ‘‘катаме те килеса̄ пахӣна̄’’ти пуччхитаббо, ‘‘ким̣ пат̣хамамаггаваджджха̄, уда̄ху дутийа̄димаггаваджджха̄’’ти саббесан̃хи аттана̄ адхигатамаггена пахӣнакилеса̄ па̄кат̣а̄ хонти. саче ‘‘име на̄ма ме килеса̄ пахӣна̄’’ти вадати, тато ‘‘катамесам̣ твам̣ дхамма̄нам̣ ла̄бхӣ’’ти пуччхитаббо, ‘‘ким̣ сота̄паттимаггасса, уда̄ху сакада̄га̄мимагга̄дӣсу ан̃н̃атарасса̄’’ти саббесам̣ хи аттана̄ адхигатадхамма̄ па̄кат̣а̄ хонти. саче ‘‘имесам̣ на̄ма̄хам̣ дхамма̄нам̣ ла̄бхӣ’’ти вадати, етта̄вата̄писса вачанам̣ на саддха̄таббам̣, бахуссута̄ хи уггахапарипуччха̄кусала̄ бхиккхӯ има̄ни чха т̣ха̄на̄ни содхетум̣ сакконти.
имасса пана бхиккхуно а̄гаманапат̣ипада̄ содхетабба̄. йади а̄гаманапат̣ипада̄ на суджджхати, ‘‘има̄йа пат̣ипада̄йа локуттарадхаммо на̄ма на лаббхатӣ’’ти апанетаббо. йади панасса а̄гаманапат̣ипада̄ суджджхати, ‘‘дӣгхараттам̣ тӣсу сиккха̄су аппаматто джа̄гарийамануйутто чатӯсу паччайесу алагго а̄ка̄се па̄н̣исамена четаса̄ вихаратӣ’’ти пан̃н̃а̄йати, тасса бхиккхуно бйа̄каран̣ам̣ пат̣ипада̄йа саддхим̣ сам̣сандати. ‘‘сеййатха̄пи на̄ма ган̇годакам̣ йамунодакена саддхим̣ сам̣сандати самети; евамева супан̃н̃атта̄ тена бхагавата̄ са̄вака̄нам̣ нибба̄нага̄минӣ пат̣ипада̄ сам̣сандати нибба̄нан̃ча пат̣ипада̄ ча̄’’ти (дӣ. ни. 2.296) вуттасадисам̣ хоти.
апича кхо на еттакена̄пи сакка̄ро ка̄таббо. касма̄? екаччасса хи путхуджджанасса̄пи сато кхӣн̣а̄савапат̣ипаттисадиса̄ пат̣ипада̄ хоти, тасма̄ со бхиккху техи техи упа̄йехи утта̄сетаббо. кхӣн̣а̄савасса на̄ма асанийа̄пи маттхаке патама̄на̄йа бхайам̣ ва̄ чхамбхитаттам̣ ва̄ ломахам̣со ва̄ на хоти. сачасса бхайам̣ ва̄ чхамбхитаттам̣ ва̄ ломахам̣со ва̄ уппаджджати, ‘‘на твам̣ араха̄’’ти апанетаббо. саче пана абхӣрӯ аччхамбхӣ анутра̄сӣ хутва̄ сӣхо вийа нисӣдати, айам̣ бхиккху сампаннавеййа̄каран̣о саманта̄ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣхи песитам̣ сакка̄рам̣ арахатӣти.
па̄пиччхоти йа̄ са̄ ‘‘идхекаччо дуссӣлова сама̄но сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯти иччхатӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 851) найена вутта̄ па̄пиччха̄ та̄йа саманна̄гато. иччха̄пакатоти та̄йа па̄пика̄йа иччха̄йа апакато абхибхӯто па̄ра̄джико хутва̄.
висуддха̄пеккхоти аттано висуддхим̣ апеккхама̄но иччхама̄но паттхайама̄но. айан̃хи йасма̄ па̄ра̄джикам̣ а̄панно, тасма̄ бхиккхубха̄ве т̣хатва̄ абхаббо джха̄на̄дӣни адхигантум̣, бхиккхубха̄во хисса саггантара̄йо чева хоти маггантара̄йо ча. вуттан̃хетам̣ – ‘‘са̄ман̃н̃ам̣ дуппара̄мат̣т̣хам̣ нирайа̄йупакад̣д̣хатӣ’’ти (дха. па. 311). апарампи вуттам̣ – ‘‘ситхило хи парибба̄джо, бхиййо а̄кирате раджа’’нти (дха. па. 313). иччасса бхиккхубха̄во висуддхи на̄ма на хоти. йасма̄ пана гихӣ ва̄ упа̄сако ва̄ а̄ра̄мико ва̄ са̄ман̣еро ва̄ хутва̄ да̄насаран̣асӣласам̣вара̄дӣхи саггамаггам̣ ва̄ джха̄навимоккха̄дӣхи моккхамаггам̣ ва̄ а̄ра̄дхетум̣ бхаббо хоти, тасма̄сса гихиа̄дибха̄во висуддхи на̄ма хоти, тасма̄ там̣ висуддхим̣ апеккханато ‘‘висуддха̄пеккхо’’ти вуччати. тенева часса падабха̄джане ‘‘гихӣ ва̄ хотука̄мо’’тиа̄ди вуттам̣.
евам̣ вадеййа̄ти евам̣ бхан̣еййа. катхам̣? ‘‘аджа̄намевам̣ а̄вусо авачам̣ джа̄на̄ми, апассам̣ пасса̄мӣ’’ти. падабха̄джане пана ‘‘евам̣ вадеййа̄’’ти идам̣ падам̣ ануддхаритва̄ва йатха̄ ваданто ‘‘аджа̄намевам̣ а̄вусо авачам̣ джа̄на̄ми, апассам̣ пасса̄мӣ’’ти вадати на̄ма̄ти вуччати, там̣ а̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘на̄хам̣ ете дхамме джа̄на̄мӣ’’тиа̄ди вуттам̣. туччхам̣ муса̄ вилапинти ахам̣ вачанаттхавирахато туччхам̣ ван̃чана̄дхиппа̄йато муса̄ вилапим̣, абхан̣инти вуттам̣ хоти. падабха̄джане панасса ан̃н̃ена падабйан̃джанена аттхаматтам̣ дассетум̣ ‘‘туччхакам̣ майа̄ бхан̣ита’’нтиа̄ди вуттам̣.
пуриме упа̄да̄йа̄ти пурима̄ни тӣн̣и па̄ра̄джика̄ни а̄панне пуггале упа̄да̄йа. сесам̣ пуббе вуттанайатта̄ утта̄наттхатта̄ ча па̄кат̣амева̄ти.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
199. евам̣ уддит̣т̣хасиккха̄падам̣ пада̄нуккамена вибхаджитва̄ ида̄ни йасма̄ хет̣т̣ха̄ падабха̄джанӣйамхи ‘‘джха̄нам̣ вимоккхам̣ сама̄дхи сама̄патти н̃а̄н̣адассанам̣…пе… сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣ’’ти евам̣ сам̣кхиттенева уттаримануссадхаммо дассито, на виттха̄рена а̄паттим̣ а̄ропетва̄ танти т̣хапита̄. сан̇кхепадассите ча аттхе на саббе сабба̄ка̄рена найам̣ гахетум̣ сакконти, тасма̄ сабба̄ка̄рена найаггахан̣аттхам̣ пуна тадева падабха̄джанам̣ ма̄тика̄т̣ха̄не т̣хапетва̄ виттха̄рато уттаримануссадхаммам̣ дассетва̄ а̄паттибхедам̣ дассетука̄мо ‘‘джха̄нанти пат̣хамам̣ джха̄нам̣, дутийам̣ джха̄на’’нтиа̄дима̄ха. таттха пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи метта̄джха̄на̄дӣнипи асубхаджджха̄на̄дӣнипи а̄на̄па̄нассатисама̄дхиджджха̄нампи локийаджджха̄нампи локуттараджджха̄нампи сан̇гахитамева. тасма̄ ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджинтипи…пе… чатуттхам̣ джджха̄нам̣, метта̄джха̄нам̣, упеккха̄джха̄нам̣ асубхаджджха̄нам̣ а̄на̄па̄нассатисама̄дхиджджха̄нам̣, локийаджджха̄нам̣, локуттараджджха̄нам̣ сама̄паджджи’’нтипи бхан̣анто па̄ра̄джикова хотӣти ведитаббо.
сут̣т̣ху мутто вивидхехи ва̄ килесехи муттоти вимоккхо. со пана̄йам̣ ра̄гадосамохехи сун̃н̃атта̄ сун̃н̃ато. ра̄гадосамоханимиттехи анимиттатта̄ анимитто. ра̄гадосамохапан̣идхӣнам̣ абха̄вато аппан̣ихитоти вуччати. читтам̣ самам̣ а̄дахати а̄рамман̣е т̣хапетӣти сама̄дхи. арийехи сама̄паджджитаббато сама̄патти. сесаметтха вуттанайамева. еттха ча вимоккхаттикена ча сама̄дхиттикена ча арийамаггова вутто. сама̄паттиттикена пана пхаласама̄патти. тесу йам̣кин̃чи екампи падам̣ гахетва̄ ‘‘ахам̣ имасса ла̄бхӣмхӣ’’ти бхан̣анто па̄ра̄джикова хоти.
тиссо виджджа̄ти пуббенива̄са̄нуссати, диббачаккху, а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣анти. таттха екисса̄пи на̄мам̣ гахетва̄ ‘‘ахам̣ имисса̄ виджджа̄йа ла̄бхӣмхӣ’’ти бхан̣анто па̄ра̄джико хоти. сан̇кхепат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘виджджа̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’ти бхан̣антопи ‘тиссаннам̣ виджджа̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’ти бхан̣антопи па̄ра̄джико ва̄’’ти вуттам̣. маггабха̄вана̄падабха̄джане вутта̄ саттатим̣сабодхипаккхийадхамма̄ маггасампайутта̄ локуттара̄ва идха̄дхиппета̄. тасма̄ локуттара̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ саммаппадха̄на̄нам̣ иддхипа̄да̄нам̣ индрийа̄нам̣ бала̄нам̣ боджджхан̇га̄нам̣ арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса ла̄бхӣмхӣти вадато па̄ра̄джиканти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. маха̄паччарийа̄дӣсу пана ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’ти евам̣ екекакот̣т̣ха̄савасена̄пи ‘ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄насса ла̄бхӣмхӣ’ти евам̣ таттха екекадхаммавасена̄пи вадато па̄ра̄джикамева̄’’ти вуттам̣ тампи самети. касма̄? маггаккхан̣уппаннейева сандха̄йа вуттатта̄. пхаласаччхикирийа̄йапи екекапхалавасена па̄ра̄джикам̣ ведитаббам̣.
ра̄гасса паха̄нантиа̄диттике килесаппаха̄намева вуттам̣. там̣ пана йасма̄ маггена вина̄ наттхи, татийамаггена хи ка̄мара̄гадоса̄нам̣ паха̄нам̣, чатуттхена мохасса, тасма̄ ‘‘ра̄го ме пахӣно’’тиа̄дӣни вадатопи па̄ра̄джикам̣ вуттам̣.
ра̄га̄ читтам̣ винӣваран̣ата̄тиа̄диттике локуттарачиттамева вуттам̣. тасма̄ ‘‘ра̄га̄ ме читтам̣ винӣваран̣а’’нтиа̄дӣни вадатопи па̄ра̄джикамева.
сун̃н̃а̄га̄рападабха̄джане пана йасма̄ джха̄нена агхат̣етва̄ ‘‘сун̃н̃а̄га̄ре абхирама̄мӣ’’ти вачанаматтена па̄ра̄джикам̣ на̄дхиппетам̣, тасма̄ ‘‘пат̣хамена джха̄нена сун̃н̃а̄га̄ре абхиратӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тасма̄ йо джха̄нена гхат̣етва̄ ‘‘имина̄ на̄ма джха̄нена сун̃н̃а̄га̄ре абхирама̄мӣ’’ти вадати, айамева па̄ра̄джико хотӣти ведитаббо.
йа̄ ча ‘‘н̃а̄н̣а’’нти имасса падабха̄джане амбат̣т̣хасутта̄дӣсу (дӣ. ни. 1.254 а̄дайо) вутта̄су ат̣т̣хасу виджджа̄су випассана̄н̃а̄н̣аманомайиддхииддхивидхадиббасотачетопарийан̃а̄н̣абхеда̄ пан̃ча виджджа̄ на а̄гата̄, та̄су ека̄ випассана̄ва па̄ра̄джикаваттху на хоти, сеса̄ хонтӣти ведитабба̄. тасма̄ ‘‘випассана̄йа ла̄бхӣмхӣ’’типи ‘‘випассана̄н̃а̄н̣асса ла̄бхӣмхӣ’’типи вадато па̄ра̄джикам̣ наттхи. пхуссадеваттхеро пана бхан̣ати – ‘‘итара̄пи чатассо виджджа̄ н̃а̄н̣ена агхат̣ита̄ па̄ра̄джикаваттхӯ на хонти. тасма̄ ‘маномайасса ла̄бхӣмхи, иддхивидхасса, дибба̄йа сотадха̄туйа̄, четопарийасса ла̄бхӣмхӣ’ти вадатопи па̄ра̄джикам̣ наттхӣ’’ти. там̣ тасса антева̄сикехева пат̣иккхиттам̣ – ‘‘а̄чарийо на а̄бхидхаммико бхуммантарам̣ на джа̄на̄ти, абхин̃н̃а̄ на̄ма чатуттхаджджха̄напа̄дакова махаггатадхаммо, джха̄ненева иджджхати. тасма̄ маномайасса ла̄бхӣмхӣ’ти ва̄ ‘маномайан̃а̄н̣асса ла̄бхӣмхӣ’ти ва̄ йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ вадату па̄ра̄джикамева̄’’ти. еттха ча кин̃ча̄пи нибба̄нам̣ па̄л̣ийа̄ ана̄гатам̣, атха кхо ‘‘нибба̄нам̣ ме патта’’нти ва̄ ‘‘саччхиката’’нти ва̄ вадато па̄ра̄джикамева. касма̄? нибба̄насса ниббаттиталокуттаратта̄. татха̄ ‘‘чатта̄ри сачча̄ни пат̣ивиджджхим̣ пат̣ивиддха̄ни майа̄’’ти вадатопи па̄ра̄джикамева. касма̄? саччаппат̣иведхоти хи маггасса парийа̄йавачанам̣. йасма̄ пана ‘‘тиссо пат̣исамбхида̄ ка̄ма̄вачаракусалато чатӯсу н̃а̄н̣асампайуттесу читтуппа̄десу уппаджджанти, крийато чатӯсу н̃а̄н̣асампайуттесу читтуппа̄десу уппаджджанти, аттхапат̣исамбхида̄ етесу чева уппаджджати, чатӯсу маггесу чатӯсу пхалесу ча уппаджджатӣ’’ти вибхан̇ге (вибха. 746) вуттам̣. тасма̄ ‘‘дхаммапат̣исамбхида̄йа ла̄бхӣмхӣ’’ти ва̄, ‘‘нирутти…пе… пат̣ибха̄напат̣исамбхида̄йа ла̄бхӣмхӣ’’ти ва̄ ‘‘локийааттхапат̣исамбхида̄йа ла̄бхӣмхӣ’’ти ва̄ вуттепи па̄ра̄джикам̣ наттхи. ‘‘пат̣исамбхида̄нам̣ ла̄бхӣмхӣ’’ти вутте на та̄ва сӣсам̣ отарати. ‘‘локуттарааттхапат̣исамбхида̄йа ла̄бхӣмхӣ’’ти вутте пана па̄ра̄джикам̣ хоти. сан̇кхепат̣т̣хакатха̄йам̣ пана аттхапат̣исамбхида̄ппаттомхӣти ависесена̄пи вадато па̄ра̄джикам̣ вуттам̣. курундийампи ‘‘на муччатӣ’’ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘етта̄вата̄ па̄ра̄джикам̣ наттхи, етта̄вата̄ сӣсам̣ на отарати, етта̄вата̄ на па̄ра̄джика’’нти вича̄ритатта̄ на сакка̄ ан̃н̃ам̣ пама̄н̣ам̣ ка̄тунти.
‘‘ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджа̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘ла̄бхӣмха̄хам̣ тасса̄’’ти ва̄ вадатопи па̄ра̄джикам̣ наттхи. касма̄? ниродхасама̄паттийа̄ нева локийатта̄ на локуттаратта̄ти. саче панасса евам̣ хоти – ‘‘ниродхам̣ на̄ма ана̄га̄мӣ ва̄ кхӣн̣а̄саво ва̄ сама̄паджджати, тесам̣ мам̣ ан̃н̃атароти джа̄ниссатӣ’’ти бйа̄кароти, со ча нам̣ татха̄ джа̄на̄ти, па̄ра̄джиканти маха̄паччарисан̇кхепат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. там̣ вӣмам̣ситва̄ гахетаббам̣.
‘‘атӣтабхаве кассапасамма̄самбуддхака̄ле сота̄панномхӣ’’ти вадатопи па̄ра̄джикам̣ наттхи. атӣтаккхандха̄нан̃хи пара̄мат̣т̣хатта̄ сӣсам̣ на отаратӣти. сан̇кхепат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘атӣте ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣмхӣ’’ти вадато па̄ра̄джикам̣ наттхи, куппадхамматта̄ идха пана ‘‘аттхи акуппадхамматта̄ти кечи вадантӣ’’ти вуттам̣. тампи таттхева ‘‘атӣтаттабха̄вам̣ сандха̄йа катхентасса па̄ра̄джикам̣ на хоти, паччуппаннаттабха̄вам̣ сандха̄йа катхентассева хотӣ’’ти пат̣иккхиттам̣.
суддхикава̄ракатха̄ван̣н̣ана̄
200. евам̣ джха̄на̄дӣни даса ма̄тика̄пада̄ни виттха̄ретва̄ ида̄ни уттаримануссадхаммам̣ уллапанто йам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄дам̣ бхан̣ати, тасса ан̇гам̣ дассетва̄ тассева виттха̄расса васена чаккапеййа̄лам̣ бандханто уллапана̄ка̄ран̃ча а̄паттибхедан̃ча дассетум̣ ‘‘тӣха̄ка̄рехӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха суддхикава̄ро ваттука̄мава̄ро паччайапат̣исам̣йуттава̄роти тайо маха̄ва̄ра̄. тесу суддхикава̄ре пат̣хамаджджха̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва моха̄ читтам̣ винӣваран̣ападам̣, та̄ва екамекасмим̣ паде сама̄паджджим̣, сама̄паджджа̄ми, сама̄панно, ла̄бхӣмхи, васӣмхи, саччхикатам̣ майа̄ти имесу чхасу падесу екамекам̣ падам̣ тӣха̄ка̄рехи, чатӯхи, пан̃чахи, чхахи, саттаха̄ка̄рехӣти евам̣ пан̃чаккхаттум̣ йоджетва̄ суддхиканайо на̄ма вутто. тато пат̣хаман̃ча джха̄нам̣, дутийан̃ча джха̄нанти евам̣ пат̣хамаджджха̄нена саддхим̣ екамекам̣ падам̣ гхат̣ентена саббапада̄ни гхат̣етва̄ тенева виттха̄рена кхан̣д̣ачаккам̣ на̄ма вуттам̣. тан̃хи пуна а̄нетва̄ пат̣хамаджджха̄на̄дӣхи на йоджитам̣, тасма̄ ‘‘кхан̣д̣ачакка’’нти вуччати. тато дутийан̃ча джха̄нам̣, татийан̃ча джха̄нанти евам̣ дутийаджджха̄нена саддхим̣ екамекам̣ падам̣ гхат̣етва̄ пуна а̄нетва̄ пат̣хамаджджха̄нена саддхим̣ самбандхитва̄ тенева виттха̄рена баддхачаккам̣ на̄ма вуттам̣. тато йатха̄ дутийаджджха̄нена саддхим̣, евам̣ татийаджджха̄на̄дӣхипи саддхим̣, екамекам̣ падам̣ гхат̣етва̄ пуна а̄нетва̄ дутийаджджха̄на̄дӣхи саддхим̣ самбандхитва̄ тенева виттха̄рена ан̃н̃а̄нипи екӯнатим̣са баддхачакка̄ни ватва̄ екамӯлаканайо нит̣т̣ха̄пито. па̄т̣хо пана сан̇кхепена дассито, со асаммуйхантена виттха̄рато ведитаббо.
йатха̄ ча екамӯлако, евам̣ думӯлака̄дайопи саббамӯлакапарийоса̄на̄ чатуннам̣ сата̄нам̣ упари пан̃чатим̣са найа̄ вутта̄. сеййатхидам̣ – двимӯлака̄ екӯнатим̣са, тимӯлака̄ ат̣т̣хавӣса, чатумӯлака̄ саттавӣса; евам̣ пан̃чамӯлака̄дайопи екекам̣ ӯнам̣ катва̄ йа̄ва тим̣самӯлака̄, та̄ва ведитабба̄. па̄т̣хе пана тесам̣ на̄мампи сан̇кхипитва̄ ‘‘идам̣ саббамӯлака’’нти тим̣самӯлаканайо еко дассито. йасма̄ ча сун̃н̃а̄га̄рападам̣ джха̄нена агхат̣итам̣ сӣсам̣ на отарати, тасма̄ там̣ ана̄маситва̄ моха̄ читтам̣ винӣваран̣ападапарийоса̄на̄йева саббаттха йоджана̄ дассита̄ти ведитабба̄. евам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣни пат̣ипа̄т̣ийа̄ ва̄ уппат̣ипа̄т̣ийа̄ ва̄ дутийаджджха̄на̄дӣхи гхат̣етва̄ ва̄ агхат̣етва̄ ва̄ сама̄паджджинтиа̄дина̄ найена уллапато моккхо наттхи, па̄ра̄джикам̣ а̄паджджатийева̄ти.
имасса аттхасса дассанавасена вутте ча панетасмим̣ суддхикамаха̄ва̄ре айам̣ сан̇кхепато аттхаван̣н̣ана̄ – тӣха̄ка̄рехӣти сампаджа̄намуса̄ва̄дасса ан̇габхӯтехи тӣхи ка̄ран̣ехи. пуббевасса хотӣти пуббабха̄гейева асса пуггаласса евам̣ хоти ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти. бхан̣антасса хотӣти бхан̣ама̄насса хоти. бхан̣итасса хотӣти бхан̣ите асса хоти, йам̣ ваттаббам̣ тасмим̣ вутте хотӣти аттхо. атха ва̄ бхан̣итасса̄ти вуттавато нит̣т̣хитавачанасса хотӣти. йо евам̣ пуббабха̄гепи джа̄на̄ти, бхан̣антопи джа̄на̄ти, паччха̄пи джа̄на̄ти, ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти со ‘‘пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджи’’нти бхан̣анто па̄ра̄джикам̣ а̄паджджатӣти айаметтха аттхо дассито. кин̃ча̄пи дассито, атха кхо айаметтха висесо – пуччха̄ та̄ва хоти ‘‘‘муса̄ бхан̣исса’нти пуббабха̄го аттхи, ‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’нти паччха̄бха̄го наттхи, вуттаматтамева хи кочи памуссати, ким̣ тасса па̄ра̄джикам̣ хоти, на хотӣ’’ти? са̄ евам̣ ат̣т̣хакатха̄су виссаджджита̄ – пуббабха̄ге ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти ча бхан̣антасса ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти ча джа̄нато паччха̄бха̄ге ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти на сакка̄ на бхавитум̣. сачепи на хоти па̄ра̄джикамева. пуримамева хи ан̇гадвайам̣ пама̄н̣ам̣. йасса̄пи пуббабха̄ге ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти а̄бхого наттхи, бхан̣анто пана ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти джа̄на̄ти, бхан̣итепи ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти джа̄на̄ти, со а̄паттийа̄ на ка̄ретаббо. пуббабха̄го хи пама̄н̣атаро. тасмим̣ асати дава̄ бхан̣итам̣ ва̄ рава̄ бхан̣итам̣ ва̄ хотӣ’’ти.
еттха ча там̣н̃а̄н̣ата̄ ча н̃а̄н̣асамодха̄нан̃ча париччаджитаббам̣. там̣н̃а̄н̣ата̄ париччаджитабба̄ти йена читтена ‘‘муса̄ бхан̣исса’’нти джа̄на̄ти, тенева ‘‘муса̄ бхан̣а̄мӣ’’ти ча ‘‘муса̄ майа̄ бхан̣ита’’нти ча джа̄на̄тӣти евам̣ екачиттенева тӣсу кхан̣есу джа̄на̄тӣти айам̣ там̣н̃н̃ан̣ата̄ париччаджитабба̄, на хи сакка̄ тенева читтена там̣ читтам̣ джа̄нитум̣ йатха̄ на сакка̄ тенева асина̄ со аси чхиндитунти. пуримам̣ пуримам̣ пана читтам̣ паччхимасса паччхимасса читтасса татха̄ уппаттийа̄ паччайо хутва̄ нируджджхати. тенетам̣ вуччати –
‘‘пама̄н̣ам̣ пуббабха̄гова, тасмим̣ сати на хессати;
сесадвайанти наттхета, мити ва̄ча̄ тиван̇гика̄’’ти.
‘‘н̃а̄н̣асамодха̄нам̣ париччаджитабба’’нти ета̄ни тӣн̣и читта̄ни екаккхан̣е уппаджджантӣти на гахетабба̄ни. идан̃хи читтам̣ на̄ма –
анируддхамхи пат̣хаме, на уппаджджати паччхимам̣;
нирантаруппаджджанато, екам̣ вийа пака̄сати.
ито парам̣ пана йва̄йам̣ ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нти сампаджа̄намуса̄ бхан̣ати, йасма̄ со ‘‘наттхи ме пат̣хамам̣ джха̄на’’нти евам̣дит̣т̣хико хоти, тасса хи аттхева̄йам̣ ладдхи. татха̄ ‘‘наттхи ме пат̣хамам̣ джха̄на’’нти евамасса кхамати чева руччати ча. евам̣сабха̄вамева часса читтам̣ ‘‘наттхи ме пат̣хамам̣ джха̄на’’нти. йада̄ пана муса̄ ваттука̄мо хоти, тада̄ там̣ дит̣т̣хим̣ ва̄ дит̣т̣хийа̄ саха кхантим̣ ва̄ дит̣т̣хикхантӣхи саддхим̣ ручим̣ ва̄, дит̣т̣хикхантиручӣхи саддхим̣ бха̄вам̣ ва̄ винидха̄йа никкхипитва̄ пат̣иччха̄детва̄ абхӯтам̣ катва̄ бхан̣ати, тасма̄ тесампи васена ан̇габхедам̣ дассетум̣ ‘‘чатӯха̄ка̄рехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. парива̄ре ча ‘‘ат̣т̣хан̇гико муса̄ва̄до’’ти (пат̣и. 328) вуттатта̄ таттха адхиппета̄йа сан̃н̃а̄йа саддхим̣ ан̃н̃опи идха ‘‘ат̣т̣хаха̄ка̄рехӣ’’ти еко найо йоджетаббо.
еттха ча винидха̄йа дит̣т̣хинти балавадхаммавинидха̄навасенетам̣ вуттам̣. винидха̄йа кхантинтиа̄дӣни тато дуббаладуббала̄нам̣ винидха̄навасена. винидха̄йа сан̃н̃анти идам̣ панеттха саббадуббаладхаммавинидха̄нам̣. сан̃н̃а̄маттампи на̄ма авинидха̄йа сампаджа̄намуса̄ бха̄сиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йасма̄ пана ‘‘сама̄паджджисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ ана̄гатавачанена па̄ра̄джикам̣ на хоти, тасма̄ ‘‘сама̄паджджи’’нтиа̄дӣни атӣтаваттама̄напада̄нева па̄т̣хе вутта̄нӣти ведитабба̄ни.
207. ито парам̣ саббампи имасмим̣ суддхикамаха̄ва̄ре утта̄наттхамева. на хеттха там̣ аттхи – йам̣ имина̄ виниччхайена на сакка̄ бхавеййа вин̃н̃а̄тум̣, т̣хапетва̄ килесаппаха̄нападасса падабха̄джане ‘‘ра̄го ме чатто ванто’’тиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ аттхам̣. сва̄йам̣ вуччати – еттха хи чаттоти идам̣ сакабха̄вапариччаджанавасена вуттам̣. вантоти идам̣ пуна ана̄дийанабха̄вадассанавасена. муттоти идам̣ сантатито вимочанавасена. пахӣноти идам̣ муттасса̄пи квачи анават̣т̣ха̄надассанавасена. пат̣иниссат̣т̣хоти идам̣ пуббе а̄диннапуббасса пат̣иниссаггадассанавасена. уккхет̣итоти идам̣ арийамаггена утта̄ситатта̄ пуна аналлӣйанабха̄вадассанавасена. сва̄йаматтхо саддасаттхато парийеситаббо. самуккхет̣итоти идам̣ сут̣т̣ху утта̄сетва̄ ан̣усахагатасса̄пи пуна аналлӣйанабха̄вадассанавасена вуттанти.
суддхикава̄ракатха̄ нит̣т̣хита̄.
ваттука̄мава̄ракатха̄
215. ваттука̄мава̄репи ‘‘тӣха̄ка̄рехӣ’’тиа̄дӣнам̣ аттхо, ва̄рапеййа̄лаппабхедо ча саббо идха вуттанайенева ведитаббо. кевалан̃хи йам̣ ‘‘майа̄ вираджджхитва̄ ан̃н̃ам̣ ваттука̄мена ан̃н̃ам̣ вуттам̣, тасма̄ наттхи майхам̣ а̄паттӣ’’ти евам̣ ока̄сагавесака̄нам̣ па̄папуггала̄нам̣ ока̄саниседханаттхам̣ вутто. йатхева хи ‘‘буддхам̣ паччаккха̄мӣ’’ти ваттука̄мо ‘‘дхаммам̣ паччаккха̄мӣ’’тиа̄дӣсу сиккха̄паччаккха̄нападесу йам̣ ва̄ там̣ ва̄ вадантопи кхетте отин̣н̣атта̄ сиккха̄паччаккха̄такова хоти; евам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу уттаримануссадхаммападесу йам̣кин̃чи екам̣ ваттука̄мо тато ан̃н̃ам̣ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ вадантопи кхетте отин̣н̣атта̄ па̄ра̄джикова хоти. саче йасса вадати, со таматтхам̣ тан̇кхан̣ан̃н̃ева джа̄на̄ти. джа̄наналаккхан̣ан̃четтха сиккха̄паччаккха̄не вуттанайенева ведитаббам̣.
айам̣ пана висесо – сиккха̄паччаккха̄нам̣ хаттхамудда̄йа сӣсам̣ на отарати. идам̣ абхӯта̄рочанам̣ хаттхамудда̄йапи отарати. йо хи хаттхавика̄ра̄дӣхипи ан̇гапаччан̇гачопанехи абхӯтам̣ уттаримануссадхаммам̣ вин̃н̃аттипатхе т̣хитасса пуггаласса а̄рочети, со ча таматтхам̣ джа̄на̄ти, па̄ра̄джикова хоти. атха пана йасса а̄рочети, со на джа̄на̄ти ‘‘ки айам̣ бхан̣атӣ’’ти, сам̣сайам̣ ва̄ а̄паджджати, чирам̣ вӣмам̣ситва̄ ва̄ паччха̄ джа̄на̄ти, аппат̣ивиджа̄нанто иччева сан̇кхйам̣ гаччхати. евам̣ аппат̣ивиджа̄нантасса вутте тхуллаччайам̣ хоти. йо пана джха̄на̄дӣни аттано адхигамавасена ва̄ уггахапарипуччха̄дивасена ва̄ на джа̄на̄ти, кевалам̣ джха̄нанти ва̄ вимоккхоти ва̄ вачанаматтамева сутам̣ хоти, сопи тена вутте ‘‘джха̄нам̣ кира сама̄паджджинти еса вадатӣ’’ти йади еттакаматтампи джа̄на̄ти, джа̄на̄тиччева сан̇кхйам̣ гаччхати. тасса вутте па̄ра̄джикамева. сесо екасса ва̄ двиннам̣ ва̄ бахӯнам̣ ва̄ нийамита̄нийамитавасена висесо саббо сиккха̄паччаккха̄накатха̄йам̣ вуттанайенева ведитабботи.
ваттука̄мава̄ракатха̄ нит̣т̣хита̄.
паччайапат̣исам̣йуттава̄ракатха̄
220. паччайапат̣исам̣йуттава̄репи – саббам̣ ва̄рапеййа̄лабхедам̣ пуббе а̄гатапада̄нан̃ча аттхам̣ вуттанайенева н̃атва̄ па̄л̣иккамо та̄ва евам̣ джа̄нитаббо. еттха хи ‘‘йо те виха̄ре васи, йо те чӣварам̣ парибхун̃джи, йо те пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джи, йо те сена̄санам̣ парибхун̃джи, йо те гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ парибхун̃джӣ’’ти име пан̃ча паччаттавачанава̄ра̄, ‘‘йена те виха̄ро парибхутто’’тиа̄дайо пан̃ча каран̣авачанава̄ра̄, ‘‘йам̣ твам̣ а̄гамма виха̄рам̣ ада̄сӣ’’тиа̄дайо пан̃ча упайогавачанава̄ра̄ вутта̄, тесам̣ васена идха вуттена сун̃н̃а̄га̄рападена саддхим̣ пуббе вуттесу пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу саббападесу ва̄рапеййа̄лабхедо ведитаббо. ‘‘йо те виха̄ре, йена те виха̄ро, йам̣ твам̣ а̄гамма виха̄ра’’нти евам̣ парийа̄йена вуттатта̄ пана ‘‘аха’’нти ча авуттатта̄ пат̣ивиджа̄нантасса вуттепи идха тхуллаччайам̣, апат̣ивиджа̄нантасса дуккат̣анти айаметтха виниччхайо.
ана̄паттибхедакатха̄
евам̣ виттха̄равасена а̄паттибхедам̣ дассетва̄ ида̄ни ана̄паттим̣ дассенто ‘‘ана̄патти адхима̄нена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха адхима̄нена̄ти адхигатама̄нена самуда̄чарантасса ана̄патти. ануллапана̄дхиппа̄йасса̄ти кохан̃н̃е иччха̄ча̄ре ат̣хатва̄ ануллапана̄дхиппа̄йасса сабрахмача̄рӣнам̣ сантике ан̃н̃ам̣ бйа̄каронтасса ана̄патти. умматтака̄дайо пуббе вуттанайа̄ева. идха пана а̄дикаммика̄ ваггумуда̄тӣрийа̄ бхиккхӯ. тесам̣ ана̄паттӣти.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
самут̣т̣ха̄на̄дӣсу идам̣ сиккха̄падам̣ тисамут̣т̣ха̄нам̣ – хаттхамудда̄йа а̄рочентасса ка̄йачиттато, вачӣбхедена а̄рочентасса ва̄ча̄читтато, убхайам̣ каронтасса ка̄йава̄ча̄читтато самут̣т̣ха̄ти. кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, тиведанам̣ хасантопи хи соманассико уллапати бха̄йантопи маджджхаттопӣти.
винӣтаваттхуван̣н̣ана̄
223. винӣтаваттхӯсу – адхима̄наваттху анупан̃н̃аттийам̣ вуттанайамева.
дутийаваттхусмим̣ – пан̣идха̄йа̄ти паттханам̣ катва̄. евам̣ мам̣ джано самбха̄вессатӣти евам̣ аран̃н̃е васантам̣ мам̣ джано арахатте ва̄ секкхабхӯмийам̣ ва̄ самбха̄вессати, тато локасса саккато бхависса̄ми гарукато ма̄нито пӯджитоти. а̄патти дуккат̣асса̄ти евам̣ пан̣идха̄йа ‘‘аран̃н̃е васисса̄мӣ’’ти гаччхантасса падава̄ре падава̄ре дуккат̣ам̣. татха̄ аран̃н̃е кут̣икаран̣ачан̇камананисӣдананива̄санапа̄вуран̣а̄дӣсу саббакиччесу пайоге пайоге дуккат̣ам̣. тасма̄ евам̣ аран̃н̃е на васитаббам̣. евам̣ васанто хи самбха̄ванам̣ лабхату ва̄ ма̄ ва̄ дуккат̣ам̣ а̄паджджати. йо пана сама̄диннадхутан̇го ‘‘дхутан̇гам̣ раккхисса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘га̄манте ме васато читтам̣ виккхипати, аран̃н̃ам̣ саппа̄йа’’нти чинтетва̄ ва̄ ‘‘аддха̄ аран̃н̃е тин̣н̣ам̣ вивека̄нам̣ ан̃н̃атарам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘аран̃н̃ам̣ пависитва̄ арахаттам̣ апа̄пун̣итва̄ на никкхамисса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘аран̃н̃ава̄со на̄ма бхагавата̄ пасаттхо, майи ча аран̃н̃е васанте бахӯ сабрахмача̄рино га̄мантам̣ хитва̄ а̄ран̃н̃ака̄ бхависсантӣ’’ти ва̄ евам̣ анаваджджава̄сам̣ васитука̄мо хоти, тена васитаббам̣.
татийаваттхусмимпи – ‘‘абхикканта̄дӣни сан̣т̣хапетва̄ пин̣д̣а̄йа чарисса̄мӣ’’ти нива̄санапа̄рупанакиччато пабхути йа̄ва бходжанапарийоса̄нам̣ та̄ва пайоге пайоге дуккат̣ам̣. самбха̄ванам̣ лабхату ва̄ ма̄ ва̄ дуккат̣амева. кхандхакаваттасекхийаваттапарипӯран̣аттхам̣ пана сабрахмача̄рӣнам̣ дит̣т̣ха̄нугатиа̄паджджанаттхам̣ ва̄ па̄са̄дикехи абхиккамапат̣иккама̄дӣхи пин̣д̣а̄йа пависанто анупаваджджо вин̃н̃ӯнанти.
чатуттхапан̃чамаваттхӯсу – ‘‘йо те виха̄ре васӣ’’ти еттха вуттанайенева ‘‘аха’’нти авуттатта̄ па̄ра̄джикам̣ наттхи. аттупана̄йикамева хи самуда̄чарантасса па̄ра̄джикам̣ вуттам̣.
пан̣идха̄йа чан̇камӣтиа̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттанайа̄нева.
сам̣йоджанаваттхусмим̣ – сам̣йоджана̄ пахӣна̄типи ‘‘даса сам̣йоджана̄ пахӣна̄’’типи ‘‘екам̣ сам̣йоджанам̣ пахӣна’’нтипи вадато килесаппаха̄намева а̄рочитам̣ хоти, тасма̄ па̄ра̄джикам̣.
224. раховаттхӯсу – рахо уллапатӣти ‘‘рахогато араха̄ аха’’нти вадати, на манаса̄ чинтитамева кароти. тенеттха дуккат̣ам̣ вуттам̣.
виха̄раваттху упат̣т̣ха̄наваттху ча вуттанайамева.
225. на дуккараваттхусмим̣ – тасса бхиккхуно айам̣ ладдхи – ‘‘арийапуггала̄ва бхагавато са̄вака̄’’ти. тена̄ха – ‘‘йе кхо те бхагавато са̄вака̄ те евам̣ вадеййу’’нти. йасма̄ часса айамадхиппа̄йо – ‘‘сӣлавата̄ а̄раддхавипассакена на дуккарам̣ ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄тум̣, пат̣ибало со арахаттам̣ па̄пун̣иту’’нти. тасма̄ ‘‘ануллапана̄дхиппа̄йо аха’’нти а̄ха.
вӣрийаваттхусмим̣ а̄ра̄дханӣйоти сакка̄ а̄ра̄дхетум̣ сампа̄детум̣ ниббаттетунти аттхо. сесам̣ вуттанайамева.
маччуваттхусмим̣ со бхиккху ‘‘йасса виппат̣иса̄ро уппаджджати, со бха̄йеййа. майхам̣ пана авиппат̣иса̄раваттхука̄ни парисуддха̄ни сӣла̄ни, сва̄хам̣ ким̣ маран̣асса бха̄йисса̄мӣ’’ти етаматтхавасам̣ пат̣ичча ‘‘на̄хам̣ а̄вусо маччуно бха̄йа̄мӣ’’ти а̄ха. тенасса ана̄патти.
виппат̣иса̄раваттхусмимпи есева найо. тато пара̄ни тӣн̣и ваттхӯни вӣрийаваттхусадиса̄нева.
ведана̄ваттхӯсупат̣хамасмим̣ та̄ва со бхиккху пат̣исан̇кха̄набалена адхива̄санакхантийам̣ т̣хатва̄ ‘‘на̄вусо сакка̄ йена ва̄ тена ва̄ адхива̄сету’’нти а̄ха. тенасса ана̄патти.
дутийе пана аттупана̄йикам̣ акатва̄ ‘‘на̄вусо сакка̄ путхуджджанена̄’’ти парийа̄йена вуттатта̄ тхуллаччайам̣.
226. бра̄хман̣аваттхӯсусо кира бра̄хман̣о на кевалам̣ ‘‘а̄йанту бхонто араханто’’ти а̄ха. йам̣ йам̣ панасса вачанам̣ мукхато ниггаччхати, саббам̣ ‘‘араханта̄нам̣ а̄сана̄ни пан̃н̃апетха, па̄додакам̣ детха, араханто па̄де дховантӯ’’ти арахантава̄дапат̣исам̣йуттам̣йева. там̣ панасса паса̄дабхан̃н̃ам̣ саддха̄чаритатта̄ аттано саддха̄балена самусса̄хитасса вачанам̣. тасма̄ бхагава̄ ‘‘ана̄патти, бхиккхаве, паса̄дабхан̃н̃е’’ти а̄ха. евам̣ вуччама̄нена пана бхиккхуна̄ на хат̣т̣хатут̣т̣хенева паччайа̄ парибхун̃джитабба̄, ‘‘арахаттасампа̄пикам̣ пат̣ипадам̣ парипӯресса̄мӣ’’ти евам̣ його каран̣ӣйоти.
ан̃н̃абйа̄каран̣аваттхӯнисам̣йоджанаваттхусадиса̄нева. ага̄раваттхусмим̣ со бхиккху гихибха̄ве анаттхиката̄йа анапеккхата̄йа ‘‘абхаббо кхо а̄вусо ма̄дисо’’ти а̄ха, на уллапана̄дхиппа̄йена. тенасса ана̄патти.
227. а̄ват̣ака̄маваттхусмим̣ со бхиккху ваттхука̄месу ча килесака̄месу ча локийенева а̄дӣнавадассанена нирапеккхо. тасма̄ ‘‘а̄ват̣а̄ ме а̄вусо ка̄ма̄’’ти а̄ха. тенасса ана̄патти. еттха ча а̄ват̣а̄ти а̄ва̄рита̄ нива̄рита̄, пат̣иккхитта̄ти аттхо.
абхиративаттхусмим̣ со бхиккху са̄сане ануккан̣т̣хитабха̄вена уддесапарипуччха̄дӣсу ча абхиратабха̄вена ‘‘абхирато ахам̣ а̄вусо парама̄йа абхиратийа̄’’ти а̄ха, на уллапана̄дхиппа̄йена. тенасса ана̄патти.
паккаманаваттхусмим̣ йо имамха̄ а̄ва̄са̄ пат̣хамам̣ паккамиссатӣти евам̣ а̄ва̄сам̣ ва̄ ман̣д̣апам̣ ва̄ сӣмам̣ ва̄ йам̣кин̃чи т̣ха̄нам̣ париччхиндитва̄ ката̄йа катика̄йа йо ‘‘мам̣ араха̄ти джа̄нантӯ’’ти тамха̄ т̣ха̄на̄ пат̣хамам̣ паккамати, па̄ра̄джико хоти. йо пана а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ва̄ киччена ма̄та̄питӯнам̣ ва̄ кеначидева каран̣ӣйена бхиккха̄ча̄раттхам̣ ва̄ уддесапарипуччха̄нам̣ ва̄ аттха̄йа ан̃н̃ена ва̄ та̄дисена каран̣ӣйена там̣ т̣ха̄нам̣ атиккамитва̄ гаччхати, ана̄патти. сачеписса евам̣ гатасса паччха̄ иччха̄ча̄ро уппаджджати ‘‘на да̄на̄хам̣ таттха гамисса̄ми евам̣ мам̣ араха̄ти самбха̄вессантӣ’’ти ана̄паттийева.
йопи кеначидева каран̣ӣйена там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ саджджха̄йаманасика̄ра̄дивасена ан̃н̃авихито ва̄ хутва̄ чора̄дӣхи ва̄ анубаддхо мегхам̣ ва̄ ут̣т̣хитам̣ дисва̄ ановассакам̣ пависитука̄мо там̣ т̣ха̄нам̣ атиккамати, ана̄патти. йа̄нена ва̄ иддхийа̄ ва̄ гаччхантопи па̄ра̄джикам̣ на̄паджджати, падагаманенева а̄паджджати. тампи йехи саха катика̄ ката̄, техи саддхим̣ апуббам̣ачаримам̣ гаччханто на̄паджджати. евам̣ гаччханта̄ хи саббепи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ раккханти. сачепи ман̣д̣апаруккхамӯла̄дӣсу кин̃чи т̣ха̄нам̣ париччхиндитва̄ ‘‘йо еттха нисӣдати ва̄ чан̇камати ва̄, там̣ араха̄ти джа̄нисса̄ма’’ пуппха̄ни ва̄ т̣хапетва̄ ‘‘йо има̄ни гахетва̄ пӯджам̣ кариссати, там̣ араха̄ти джа̄нисса̄ма̄’’тиа̄дина̄ найена катика̄ ката̄ хоти, татра̄пи иччха̄ча̄равасена татха̄ каронтасса па̄ра̄джикамева. сачепи упа̄сакена антара̄магге виха̄ро ва̄ като хоти, чӣвара̄дӣни ва̄ т̣хапита̄ни хонти, ‘‘йе араханто те имасмим̣ виха̄ре васанту, чӣвара̄дӣни ча ган̣хантӯ’’ти. татра̄пи иччха̄ча̄равасена васантасса ва̄ чӣвара̄дӣни ва̄ ган̣хантасса па̄ра̄джикамева. етам̣ пана адхаммикакатикаваттам̣, тасма̄ на ка̄таббам̣, ан̃н̃ам̣ ва̄ еварӯпам̣ ‘‘имасмим̣ тема̄саббхантаре саббева а̄ран̃н̃ака̄ хонту, пин̣д̣апа̄тикан̇га̄диавасесадхутан̇гадхара̄ ва̄ атха ва̄ саббева кхӣн̣а̄сава̄ хонтӯ’’ти евама̄ди. на̄на̄вераджджака̄ хи бхиккхӯ саннипатанти. таттха кечи дуббала̄ аппатха̄ма̄ еварӯпам̣ ваттам̣ анупа̄летум̣ на сакконти. тасма̄ еварӯпампи ваттам̣ на ка̄таббам̣. ‘‘имам̣ тема̄сам̣ саббехева на уддиситаббам̣, на парипуччхитаббам̣, на пабба̄джетаббам̣, мӯгаббатам̣ ган̣хитаббам̣, бахи сӣмат̣т̣хасса̄пи сан̇гхала̄бхо да̄таббо’’ти евама̄дикам̣ пана на ка̄таббамева.
228. лаккхан̣асам̣йутте йва̄йам̣ а̄йасма̄ ча лаккхан̣оти лаккхан̣аттхеро вутто, еса джат̣иласахассасса аббхантаре ехибхиккхӯпасампада̄йа упасампанно а̄диттапарийа̄йа̄васа̄не арахаттаппатто еко маха̄са̄вакоти ведитаббо. йасма̄ панеса лаккхан̣асампаннена сабба̄ка̄рапарипӯрена брахмасамена аттабха̄вена саманна̄гато, тасма̄ лаккхан̣оти сан̇кхам̣ гато. маха̄моггалла̄наттхеро пана паббаджитадивасато саттаме дивасе арахаттаппатто дутийо аггаса̄вако.
ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти мандахаситам̣ па̄туака̄си, пака̄сайи дассесӣти вуттам̣ хоти. ким̣ пана дисва̄ тхеро ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти? упари па̄л̣ийам̣ а̄гатам̣ ат̣т̣хикасан̇кхаликам̣ екам̣ петалоке ниббаттам̣ саттам̣ дисва̄, тан̃ча кхо диббена чаккхуна̄, на паса̄дачаккхуна̄. паса̄дачаккхусса хи ете аттабха̄ва̄ на а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти. еварӯпам̣ пана аттабха̄вам̣ дисва̄ ка̄рун̃н̃е ка̄таббе касма̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти? аттано ча буддхан̃а̄н̣асса ча сампаттисамануссаран̣ато. тан̃хи дисва̄ тхеро ‘‘адит̣т̣хасаччена на̄ма пуггалена пат̣илабхитабба̄ еварӯпа̄ аттабха̄ва̄ мутто ахам̣, ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме’’ти аттано ча сампаттим̣ ануссаритва̄ ‘‘ахо буддхасса бхагавато н̃а̄н̣асампатти, йо ‘каммавипа̄ко, бхиккхаве, ачинтеййо; на чинтетаббо’ти (а. ни. 4.77) десеси, паччаккхам̣ вата катва̄ буддха̄ десенти, суппат̣ивиддха̄ буддха̄нам̣ дхаммадха̄тӯ’’ти евам̣ буддхан̃а̄н̣асампаттин̃ча саритва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти. йасма̄ пана кхӣн̣а̄сава̄ на̄ма на ака̄ран̣а̄ ситам̣ па̄тукаронти, тасма̄ там̣ лаккхан̣аттхеро пуччхи – ‘‘ко ну кхо а̄вусо моггалла̄на хету, ко паччайо ситасса па̄тукамма̄йа̄’’ти. тхеро пана йасма̄ йехи айам̣ упапатти са̄мам̣ адит̣т̣ха̄, те дуссаддха̄пайа̄ хонти, тасма̄ бхагавантам̣ саккхим̣ катва̄ бйа̄ка̄тука̄мата̄йа ‘‘ака̄ло кхо, а̄вусо’’тиа̄дима̄ха. тато бхагавато сантике пут̣т̣хо ‘‘идха̄хам̣ а̄вусо’’тиа̄дина̄ найена бйа̄ка̄си.
таттха ат̣т̣хикасан̇кхаликанти сетам̣ ниммам̣салохитам̣ ат̣т̣хисан̇гха̄там̣. гиджджха̄пи ка̄ка̄пи кулала̄пӣти етепи йаккхагиджджха̄ чева йаккхака̄ка̄ ча йаккхакулала̄ ча паччетабба̄. па̄катика̄нам̣ пана гиджджха̄дӣнам̣ а̄па̄тхампи етам̣ рӯпам̣ на̄гаччхати. анупатитва̄ анупатитва̄ти анубандхитва̄ анубандхитва̄. витуд̣ентӣти винивиджджхитва̄ гаччханти. витудентӣти ва̄ па̄т̣хо, асидха̄рӯпамехи тикхин̣ехи лохатун̣д̣ехи виджджхантӣти аттхо. са̄ судам̣ ат̣т̣ассарам̣ каротӣти еттха суданти нипа̄то, са̄ ат̣т̣хикасан̇кхалика̄ ат̣т̣ассарам̣ а̄турассарам̣ каротӣти аттхо. акусалавипа̄ка̄нубхаванаттхам̣ кира йоджанаппама̄н̣а̄пи та̄диса̄ аттабха̄ва̄ ниббаттанти, паса̄дуссада̄ ча хонти паккаган̣д̣асадиса̄; тасма̄ са̄ ат̣т̣хикасан̇кхалика̄ балававедана̄тура̄ та̄дисам̣ сарамака̄сӣти. еван̃ча пана ватва̄ пуна а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но ‘‘ват̣т̣ага̄микасатта̄ на̄ма еварӯпа̄ аттабха̄ва̄ на муччантӣ’’ти саттесу ка̄рун̃н̃ам̣ пат̣ичча уппаннам̣ дхаммасам̣вегам̣ дассенто ‘‘тасса майхам̣ а̄вусо етадахоси; аччхарийам̣ вата бхо’’тиа̄дима̄ха.
бхиккхӯ уджджха̄йантӣти йесам̣ са̄ петӯпапатти аппаччаккха̄, те уджджха̄йанти. бхагава̄ пана тхерасса̄нубха̄вам̣ пака̄сенто ‘‘чаккхубхӯта̄ вата бхиккхаве са̄вака̄ вихарантӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха чаккху бхӯтам̣ джа̄там̣ уппаннам̣ тесанти чаккхубхӯта̄; бхӯтачаккхука̄ уппанначаккхука̄, чаккхум̣ уппа̄детва̄, вихарантӣти аттхо. дутийападепи есева найо. йатра хи на̄ма̄ти еттха йатра̄ти ка̄ран̣авачанам̣. татра̄йаматтхайоджана̄; йасма̄ на̄ма са̄вакопи еварӯпам̣ н̃ассати ва̄ даккхати ва̄ саккхим̣ ва̄ кариссати, тасма̄ авочумха – ‘‘чаккхубхӯта̄ вата бхиккхаве са̄вака̄ вихаранти, н̃а̄н̣абхӯта̄ вата бхиккхаве са̄вака̄ вихарантӣ’’ти.
пуббева ме со бхиккхаве сатто дит̣т̣хоти бодхиман̣д̣е саббан̃н̃утан̃а̄н̣аппат̣иведхена аппама̄н̣есу чаккава̄л̣есу аппама̄н̣е саттаника̄йе бхавагатийонит̣хитинива̄се ча паччаккхам̣ каронтена майа̄ пуббева со сатто дит̣т̣хоти вадати.
гогха̄такоти га̄во вадхитва̄ вадхитва̄ ат̣т̣хито мам̣сам̣ мочетва̄ виккин̣итва̄ джӣвикакаппанакасатто. тассева каммасса випа̄ка̄васесена̄ти тасса на̄на̄четана̄хи а̄йӯхитасса апара̄парийакаммасса. татра хи йа̄йа четана̄йа нараке пат̣исандхи джанита̄, тасса̄ випа̄ке париккхӣн̣е авасесакаммам̣ ва̄ камманимиттам̣ ва̄ а̄рамман̣ам̣ катва̄ пуна пета̄дӣсу пат̣исандхи ниббаттати, тасма̄ са̄ пат̣исандхи каммасабха̄гата̄йа ва̄ а̄рамман̣асабха̄гата̄йа ва̄ ‘‘тассева каммасса випа̄ка̄васесо’’ти вуччати. айан̃ча сатто евам̣ упапанно. тена̄ха – ‘‘тассева каммасса випа̄ка̄васесена̄’’ти. тасса кира нарака̄ чаванака̄ле ниммам̣саката̄нам̣ гуннам̣ ат̣т̣хира̄си ева нимиттам̣ ахоси. со пат̣иччханнампи там̣ каммам̣ вин̃н̃ӯнам̣ па̄кат̣ам̣ вийа каронто ат̣т̣хисан̇кхаликапето джа̄то.
229. мам̣сапесиваттхусмим̣ гогха̄такоти гомам̣сапесийо катва̄ суккха̄петва̄ валлӯравиккайена анека̄ни васса̄ни джӣвикам̣ каппеси. тенасса нарака̄ чаванака̄ле мам̣сапесийева нимиттам̣ ахоси. со мам̣сапесипето джа̄то.
мам̣сапин̣д̣аваттхусмим̣ со са̄кун̣ико сакун̣е гахетва̄ виккин̣анака̄ле ниппаккхачамме мам̣сапин̣д̣аматте катва̄ виккин̣анто джӣвикам̣ каппеси. тенасса нарака̄ чаванака̄ле мам̣сапин̣д̣ова нимиттам̣ ахоси. со мам̣сапин̣д̣апето джа̄то.
ниччхавиваттхусмим̣ тасса ораббхикасса ел̣аке вадхитва̄ ниччамме катва̄ каппитаджӣвикасса пуриманайенева ниччаммам̣ ел̣акасарӣрам̣ нимиттамахоси. со ниччхавипето джа̄то.
асиломаваттхусмим̣ со сӯкарико дӣгхараттам̣ нива̄папут̣т̣хе сӯкаре асина̄ вадхитва̄ вадхитва̄ дӣгхараттам̣ джӣвикам̣ каппеси. тенасса уккхитта̄сикабха̄вова нимиттам̣ ахоси. тасма̄ асиломапето джа̄то.
саттиломаваттхусмим̣ со ма̄гавико екам̣ миган̃ча саттин̃ча гахетва̄ ванам̣ гантва̄ тасса мигасса самӣпам̣ а̄гата̄гате миге саттийа̄ виджджхитва̄ ма̄реси, тасса саттийа̄ виджджханакабха̄войева нимиттам̣ ахоси. тасма̄ саттиломапето джа̄то.
усуломаваттхусмим̣ ка̄ран̣икоти ра̄джа̄пара̄дхике анека̄хи ка̄ран̣а̄хи пӣл̣етва̄ аваса̄не кан̣д̣ена виджджхитва̄ ма̄ран̣акапурисо. со кира асукасмим̣ падесе виддхо маратӣти н̃атва̄ва виджджхати. тассевам̣ джӣвикам̣ каппетва̄ нараке уппаннасса тато пакка̄васесена идхӯпапаттика̄ле усуна̄ виджджханабха̄войева нимиттам̣ ахоси. тасма̄ усуломапето джа̄то.
сӯчиломаваттхусмим̣ са̄ратхӣти ассадамако. годамакотипи курундат̣т̣хакатха̄йам̣вуттам̣. тасса патодасӯчийа̄ виджджханабха̄войева нимиттам̣ ахоси. тасма̄ сӯчиломапето джа̄то.
дутийасӯчиломаваттхусмим̣ сӯчакоти песун̃н̃ака̄рако. со кира мануссе ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча бхинди. ра̄джакуле ча ‘‘имасса имам̣ на̄ма аттхи, имина̄ идам̣ на̄ма ката’’нти сӯчетва̄ сӯчетва̄ анайабйасанам̣ па̄песи. тасма̄ йатха̄нена сӯчетва̄ манусса̄ бхинна̄, татха̄ сӯчӣхи бхеданадуккхам̣ паччанубхотум̣ каммамева нимиттам̣ катва̄ сӯчиломапето джа̄то.
ан̣д̣абха̄ритаваттхусмим̣ га̄макӯт̣оти виниччхайа̄маччо. тасса каммасабха̄гата̄йа кумбхаматта̄ маха̄гхат̣аппама̄н̣а̄ ан̣д̣а̄ ахесум̣. со хи йасма̄ рахо пат̣иччханна т̣ха̄не лан̃джам̣ гахетва̄ кӯт̣авиниччхайена па̄кат̣ам̣ досам̣ каронто са̄мике асса̄мике ака̄си. тасма̄сса рахассам̣ ан̇гам̣ па̄кат̣ам̣ ниббаттам̣. йасма̄ дан̣д̣ам̣ пат̣т̣хапенто паресам̣ асайхам̣ бха̄рам̣ а̄ропеси, тасма̄сса рахассан̇гам̣ асайхабха̄ро хутва̄ ниббаттам̣. йасма̄ йасмим̣ т̣ха̄не т̣хитена самена бхавитаббам̣, тасмим̣ т̣хатва̄ висамо ахоси, тасма̄сса рахассан̇ге висама̄ нисаджджа̄ ахосӣти.
па̄рада̄рикаваттхусмим̣ со сатто парасса раккхитам̣ гопитам̣ сасса̄микам̣ пхассам̣ пхусанто мӣл̣хасукхена ка̄масукхена читтам̣ рамайитва̄ каммасабха̄гата̄йа гӯтхапхассам̣ пхусанто дуккхаманубхавитум̣ таттха ниббатто. дут̣т̣хабра̄хман̣аваттху па̄кат̣амева.
230. ниччхавиттхиваттхусмим̣ йасма̄ ма̄туга̄мо на̄ма аттано пхассе аниссаро, са̄ ча там̣ са̄микасса сантакам̣ пхассам̣ тхенетва̄ паресам̣ абхиратим̣ уппа̄деси, тасма̄ каммасабха̄гата̄йа сукхасампхасса̄ дхам̣ситва̄ дуккхасампхассам̣ анубхавитум̣ ниччхавиттхӣ хутва̄ упапанна̄.
ман̇гулиттхиваттхусмим̣ ман̇гулинти вирӯпам̣ дуддасикам̣ бӣбхаччхам̣, са̄ кира иккхан̣ика̄каммам̣ йаккхада̄сикаммам̣ каронтӣ ‘‘имина̄ ча имина̄ ча евам̣ баликамме кате айам̣ на̄ма тумха̄кам̣ вад̣д̣хи бхависсатӣ’’ти маха̄джанасса гандхапуппха̄дӣни ван̃чана̄йа гахетва̄ маха̄джанам̣ дуддит̣т̣хим̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ ган̣ха̄песи, тасма̄ та̄йа каммасабха̄гата̄йа гандхапуппха̄дӣнам̣ тхенитатта̄ дуггандха̄ дуддассанасса га̄хитатта̄ дуддасика̄ вирӯпа̄ бӣбхаччха̄ хутва̄ ниббатта̄.
окилиниваттхусмим̣ уппаккам̣ окилиним̣ окирининти са̄ кира ан̇га̄рачитаке нипанна̄ виппхандама̄на̄ випариваттама̄на̄ паччати, тасма̄ уппакка̄ чева хоти кхарена аггина̄ паккасарӣра̄; окилинӣ ча килиннасарӣра̄ биндубиндӯни хисса̄ сарӣрато паггхаранти. окиринӣ ча ан̇га̄расампарикин̣н̣а̄, тасса̄ хи хет̣т̣хатопи ким̣сукапуппхаван̣н̣а̄ ан̇га̄ра̄, убхайапассесупи, а̄ка̄сатописса̄ упари ан̇га̄ра̄ патанти, тена вуттам̣ – ‘‘уппаккам̣ окилиним̣ окирини’’нти. са̄ исса̄паката̄ сапаттим̣ ан̇га̄ракат̣а̄хена окирӣти тасса̄ кира калин̇гаран̃н̃о ека̄ на̄т̣акинӣ ан̇га̄ракат̣а̄хам̣ самӣпе т̣хапетва̄ гаттато удакан̃ча пун̃чхати, па̄н̣ина̄ ча седам̣ кароти. ра̄джа̄пи та̄йа саддхим̣ катхан̃ча кароти, паритут̣т̣ха̄ка̄ран̃ча дассети. аггамахесӣ там̣ асахама̄на̄ исса̄паката̄ хутва̄ ачирапаккантасса ран̃н̃о там̣ ан̇га̄ракат̣а̄хам̣ гахетва̄ тасса̄ упари ан̇га̄ре окири. са̄ там̣ каммам̣ катва̄ та̄дисам̣йева випа̄кам̣ паччанубхавитум̣ петалоке ниббатта̄.
чорагха̄такаваттхусмим̣ со ран̃н̃о а̄н̣а̄йа дӣгхараттам̣ чора̄нам̣ сӣса̄ни чхиндитва̄ петалоке ниббаттанто асӣсакам̣ кабандхам̣ хутва̄ ниббатти.
бхиккхуваттхусмим̣ па̄пабхиккхӯти ла̄макабхиккху. со кира локасса саддха̄деййе чатта̄ро паччайе парибхун̃джитва̄ ка̄йавачӣдва̄рехи асам̣ йато бхинна̄джӣво читтакел̣им̣ кӣл̣анто вичари. тато екам̣ буддхантарам̣ нирайе паччитва̄ петалоке ниббаттанто бхиккхусадисенева аттабха̄вена ниббатти. бхиккхунӣ-сиккхама̄на̄-са̄ман̣ера-са̄ман̣ерӣваттхӯсупи айамева виниччхайо.
231. тапода̄ваттхусмим̣ аччходакоти пасаннодако. сӣтодакоти сӣталаудако. са̄тодакоти мадхуродако. сетакоти парисуддхо ниссева̄лапан̣акакаддамо. суппатиттхоти сундарехи титтхехи упапанно. раман̣ӣйоти ратиджанако. чаккаматта̄нӣти ратхачаккаппама̄н̣а̄ни. кутхита̄ сандатӣти татра̄ сантатта̄ хутва̄ сандати. йата̄йам̣ бхиккхавети йато айам̣ бхиккхаве. со дахоти со рахадо. куто пана̄йам̣ сандатӣти? вебха̄рапаббатасса кира хет̣т̣ха̄ бхуммат̣т̣хакана̄га̄нам̣ пан̃чайоджанасатикам̣ на̄габхаванам̣ девалокасадисам̣ ман̣имайена талена а̄ра̄муййа̄нехи ча саманна̄гатам̣; таттха на̄га̄нам̣ кӣл̣анат̣т̣ха̄не со удакадахо, тато айам̣ тапода̄ сандати. двиннам̣ маха̄нирайа̄нам̣ антарика̄йа а̄гаччхатӣти ра̄джагаханагарам̣ кира а̄вин̃джетва̄ маха̄петалоко, таттха двиннам̣ маха̄лохакумбхинирайа̄нам̣ антарена айам̣ тапода̄ а̄гаччхати, тасма̄ кутхита̄ сандатӣти.
йуддхаваттхусмим̣ нандӣ чаратӣти виджайабхерӣ а̄хин̣д̣ати. ра̄джа̄ а̄вусо личчхавӣхӣти тхеро кира аттано дива̄т̣т̣ха̄не ча раттит̣т̣ха̄не ча нисӣдитва̄ ‘‘личчхавайо катахаттха̄ катӯпа̄сана̄, ра̄джа̄ ча техи саддхим̣ сампаха̄рам̣ детӣ’’ти а̄вадждженто диббена чаккхуна̄ ра̄джа̄нам̣ пара̄джитам̣ пала̄йама̄нам̣ аддаса. тато бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘ра̄джа̄ а̄вусо тумха̄кам̣ упат̣т̣ха̄ко личчхавӣхи пабхагго’’ти а̄ха. саччам̣, бхиккхаве, моггалла̄но а̄ха̄ти пара̄джикака̄ле а̄ваджджитва̄ йам̣ дит̣т̣хам̣ там̣ бхан̣анто саччам̣ а̄ха.
232. на̄гога̄хаваттхусмим̣ саппиника̄йа̄ти евам̣на̄мика̄йа. а̄нен̃джам̣ сама̄дхинти анеджам̣ ачалам̣ ка̄йава̄ча̄виппхандавирахитам̣ чатуттхаджджха̄насама̄дхим̣. на̄га̄нанти хаттхӣнам̣. огайха уттаранта̄нанти огайха ога̄хетва̄ пуна уттаранта̄нам̣. те кира гамбхӣрам̣ удакам̣ отаритва̄ таттха нхатва̄ ча пивитва̄ ча сон̣д̣а̄йа удакам̣ гахетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄лолента̄ уттаранти, тесам̣ евам̣ огайха уттаранта̄нанти вуттам̣ хоти. кон̃чам̣ каронта̄нанти надӣтӣре т̣хатва̄ сон̣д̣ам̣ мукхе паккхипитва̄ кон̃чана̄дам̣ каронта̄нам̣. саддам̣ ассосинти там̣ кон̃чана̄дасаддам̣ ассосим̣. аттхесо, бхиккхаве, сама̄дхи со ча кхо апарисуддхоти аттхи есо сама̄дхи моггалла̄насса, со ча кхо парисуддхо на хоти. тхеро кира паббаджитато саттаме дивасе тадахуарахаттаппатто ат̣т̣хасу сама̄паттӣсу пан̃чаха̄ка̄рехи ана̄чин̣н̣авасӣбха̄во сама̄дхипарипантхаке дхамме на сут̣т̣ху парисодхетва̄ а̄ваджджанасама̄паджджана̄дхит̣т̣ха̄навут̣т̣ха̄напаччавеккхан̣а̄нам̣ сан̃н̃а̄маттакамева катва̄ чатуттхаджджха̄нам̣ аппетва̄ нисинно, джха̄нан̇гехи вут̣т̣ха̄йа на̄га̄нам̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘антосама̄паттийам̣ ассоси’’нти евам̣сан̃н̃ӣ ахоси. тена вуттам̣ – ‘‘аттхесо, бхиккхаве, сама̄дхи; со ча кхо апарисуддхо’’ти.
собхитаваттхусмим̣ ахам̣, а̄вусо, пан̃ча каппасата̄ни ануссара̄мӣти ека̄ваджджанена ануссара̄мӣти а̄ха. итаратха̄ хи аначчхарийам̣ арийаса̄вака̄нам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ на̄на̄ваджджанена тасса тасса атӣте нива̄сасса ануссаран̣анти на бхиккхӯ уджджха̄йеййум̣. йасма̄ панеса ‘‘ека̄ваджджанена ануссара̄мӣ’’ти а̄ха, тасма̄ бхиккхӯ уджджха̄йим̣су. аттхеса̄, бхиккхаве, собхитасса, са̄ ча кхо ека̄йева джа̄тӣти йам̣ собхито джа̄тим̣ ануссара̄мӣти а̄ха, аттхеса̄ джа̄ти собхитасса, са̄ ча кхо ека̄йева анантара̄ на уппат̣ипа̄т̣ийа̄ ануссарита̄ти адхиппа̄йо.
катхам̣ пана̄йам̣ етам̣ ануссарӣти? айам̣ кира пан̃чаннам̣ каппасата̄нам̣ упари титтха̄йатане
паббаджитва̄ асан̃н̃асама̄паттим̣ ниббаттетва̄ апарихӣнаджджха̄но ка̄лам̣ катва̄ асан̃н̃абхаве ниббатти. таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ аваса̄не мануссалоке уппанно са̄сане паббаджитва̄ тиссо виджджа̄ саччха̄ка̄си. со пуббенива̄сам̣ ануссарама̄но имасмим̣ аттабха̄ве пат̣исандхим̣ дисва̄ тато парам̣ татийе аттабха̄ве чутимева аддаса. атха убхиннамантара̄ ачиттакам̣ аттабха̄вам̣ ануссаритум̣ асакконто найато саллаккхеси – ‘‘аддха̄ахам̣ асан̃н̃абхаве ниббатто’’ти. евам̣ саллаккхентена пана̄нена дуккарам̣ катам̣, сатадха̄ бхиннасса ва̄ласса кот̣ийа̄ кот̣и пат̣ивиддха̄, а̄ка̄се падам̣ дасситам̣. тасма̄ нам̣ бхагава̄ имасмим̣йева ваттхусмим̣ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣ бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пуббенива̄сам̣ ануссаранта̄нам̣ йадидам̣ собхито’’ти (а. ни. 1.219, 227).
винӣтаваттхуван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нигаманаван̣н̣ана̄
233. уддит̣т̣ха̄ кхо а̄йасманто чатта̄ро па̄ра̄джика̄ дхамма̄ти идам̣ идха уддит̣т̣хапа̄ра̄джикапаридӣпанамева. самодха̄нетва̄ пана сабба̄нева чатувӣсати па̄ра̄джика̄ни ведитабба̄ни. катама̄ни чатувӣсати? па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ни та̄ва бхиккхӯнам̣ чатта̄ри, бхиккхунӣнам̣ аса̄дха̄ран̣а̄ни чатта̄рӣти ат̣т̣ха. ека̄даса абхаббапуггала̄, тесу пан̣д̣акатираччха̄нагатаубхатобйан̃джанака̄, тайо ваттхувипанна̄ ахетукапат̣исандхика̄, тесам̣ сагго ава̄рито магго пана ва̄рито, абхабба̄ хи те маггаппат̣ила̄бха̄йа ваттхувипаннатта̄ти. паббаджджа̄пи несам̣ пат̣иккхитта̄, тасма̄ тепи па̄ра̄джика̄. тхеййасам̣ва̄сако, титтхийапаккантако, ма̄тугха̄тако, питугха̄тако, арахантагха̄тако, бхиккхунӣдӯсако, лохитуппа̄дако, сан̇гхабхедакоти име ат̣т̣ха аттано кирийа̄йа випаннатта̄ абхаббат̣т̣ха̄нам̣ патта̄ти па̄ра̄джика̄ва. тесу тхеййасам̣ва̄сако, титтхийапаккантако, бхиккхунӣдӯсакоти имесам̣ тин̣н̣ам̣ сагго ава̄рито магго пана ва̄ритова. итаресам̣ пан̃чаннам̣ убхайампи ва̄ритам̣. те хи анантарабхаве нараке ниббаттанакасатта̄. ити име ча ека̄даса, пурима̄ ча ат̣т̣ха̄ти екӯнавӣсати. те гихилин̇ге ручим̣ уппа̄детва̄ гихинива̄сананиваттха̄йа бхиккхунийа̄ саддхим̣ вӣсати. са̄ хи аджджха̄ча̄равӣтиккамам̣ акатва̄пи етта̄вата̄ва ассаман̣ӣти има̄ни та̄ва вӣсати па̄ра̄джика̄ни.
апара̄нипи – ламбӣ, мудупит̣т̣хико, парасса ан̇гаджа̄там̣ мукхена ган̣ха̄ти, парасса ан̇гаджа̄те абхинисӣдатӣти имесам̣ чатуннам̣ васена чатта̄ри ануломапа̄ра̄джика̄нӣти ваданти. ета̄ни хи йасма̄ убхиннам̣ ра̄гавасена садисабха̄вӯпагата̄нам̣ дхаммо ‘‘метхунадхаммо’’ти вуччати. тасма̄ етена парийа̄йена метхунадхаммам̣ аппат̣исевитва̄йева кевалам̣ маггена маггаппавесанавасена а̄паджджитаббатта̄ метхунадхаммапа̄ра̄джикасса ануломентӣти ануломапа̄ра̄джика̄нӣти вуччанти. ити има̄ни ча чатта̄ри пурима̄ни ча вӣсатӣти самодха̄нетва̄ сабба̄нева чатувӣсати па̄ра̄джика̄ни ведитабба̄ни.
на лабхати бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄санти упосатха-пава̄ран̣а-па̄тимоккхуддеса-сан̇гхакаммаппабхедам̣ бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ на лабхати. йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ти йатха̄ пуббе гихика̄ле анупасампаннака̄ле ча паччха̄ па̄ра̄джикам̣ а̄паннопи татхева асам̣ва̄со хоти. наттхи тасса бхиккхӯхи саддхим̣ упосатхапава̄ран̣апа̄тимоккхуддесасан̇гхакаммаппабхедо сам̣ва̄соти бхиккхӯхи саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ на лабхати. таттха̄йасманте пуччха̄мӣти тесу чатӯсу па̄ра̄джикесу а̄йасманте ‘‘каччиттха парисуддха̄’’ти пуччха̄ми. каччиттха̄ти каччи еттха; етесу чатӯсу па̄ра̄джикесу каччи парисуддха̄ти аттхо. атха ва̄ каччиттха парисуддха̄ти каччи парисуддха̄ аттха, бхаватха̄ти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
самантапа̄са̄дика̄йа винайасам̣ван̣н̣ана̄йа
чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.