па̄ра̄джикакан̣д̣а-ат̣т̣хакатха̄ (дутийо бха̄го)

3. татийапа̄ра̄джикам̣

татийам̣ тӣхи суддхена, йам̣ буддхена вибха̄витам̣;

па̄ра̄джикам̣ тасса да̄ни, патто сам̣ван̣н̣ана̄ккамо.

йасма̄ тасма̄ сувин̃н̃еййам̣, йам̣ пуббе ча пака̄ситам̣;

там̣ ваджджайитва̄ асса̄пи, хоти сам̣ван̣н̣ана̄ айам̣.

пат̣хамапан̃н̃аттинида̄наван̣н̣ана̄

162. тена самайена буддхо бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йанти еттха веса̄лийанти евам̣на̄маке иттхилин̇гавасена паваттавоха̄ре нагаре. тан̃хи нагарам̣ тиккхаттум̣ па̄ка̄рапариккхепавад̣д̣ханена виса̄лӣбхӯтатта̄ ‘‘веса̄лӣ’’ти вуччати. идампи ча нагарам̣ саббан̃н̃утаппаттейева самма̄самбуддхе сабба̄ка̄рена вепуллам̣ паттанти ведитаббам̣. евам̣ гочарага̄мам̣ дассетва̄ нива̄сат̣т̣ха̄на ма̄ха – ‘‘маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йа’’нти. таттха маха̄ванам̣ на̄ма сайам̣джа̄там̣ аропимам̣ сапариччхедам̣ махантам̣ ванам̣. капилаваттхуса̄манта̄ пана маха̄ванам̣ химавантена саха ека̄баддхам̣ апариччхедам̣ хутва̄ маха̄самуддам̣ а̄хачча т̣хитам̣. идам̣ та̄дисам̣ на хоти, сапариччхедам̣ махантам̣ вананти маха̄ванам̣. кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ пана маха̄ванам̣ нисса̄йа кате а̄ра̄ме кӯт̣а̄га̄рам̣ анто катва̄ хам̣сават̣т̣акаччхаданена ката̄ сабба̄ка̄расампанна̄ буддхасса бхагавато гандхакут̣и ведитабба̄.

анекапарийа̄йена асубхакатхам̣ катхетӣти анекехи ка̄ран̣ехи асубха̄ка̄расандассанаппаваттам̣ ка̄йавиччханданийакатхам̣ катхети. сеййатхидам̣ – ‘‘аттхи имасмим̣ ка̄йе кеса̄ лома̄…пе. … мутта’’нти. ким̣ вуттам̣ хоти? бхиккхаве, имасмим̣ бйа̄маматте кал̣еваре сабба̄ка̄ренапи вичинанто на кочи кин̃чи муттам̣ ва̄ ман̣им̣ ва̄ вел̣урийам̣ ва̄ агарум̣ ва̄ чанданам̣ ва̄ кун̇кумам̣ ва̄ каппӯрам̣ ва̄ ва̄сачун̣н̣а̄дӣни ва̄ ан̣уматтампи сучибха̄вам̣ пассати. атха кхо парамадуггандхам̣ джегуччхам̣ ассирӣкадассанам̣ кесалома̄дина̄наппака̄рам̣ асучим̣йева пассати. тасма̄ на еттха чхандо ва̄ ра̄го ва̄ каран̣ӣйо. йепи хи уттаман̇ге сирасмим̣ джа̄та̄ кеса̄ на̄ма, тепи асубха̄ чева асучино ча пат̣иккӯла̄ ча. со ча несам̣ асубха̄сучипат̣иккӯлабха̄во ван̣н̣атопи сан̣т̣ха̄натопи гандхатопи а̄сайатопи ока̄сатопӣти пан̃чахи ка̄ран̣ехи ведитаббо. евам̣ лома̄дӣнанти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.182) вуттанайена ведитаббо. ити бхагава̄ екамекасмим̣ кот̣т̣ха̄се пан̃чапан̃чаппабхедена анекапарийа̄йена асубхакатхам̣ катхети.

асубха̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти уддхума̄така̄дивасена асубхама̄тикам̣ никкхипитва̄ падабха̄джанӣйена там̣ вибхаджанто ван̣н̣енто сам̣ван̣н̣енто асубха̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сати. асубхабха̄вана̄йа ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти йа̄ айам̣ кеса̄дӣсу ва̄ уддхума̄така̄дӣсу ва̄ аджджхаттабахиддха̄ваттхӯсу асубха̄ка̄рам̣ гахетва̄ паваттасса читтасса бха̄вана̄ вад̣д̣хана̄ пха̄тикаммам̣, тасса̄ асубхабха̄вана̄йа а̄нисам̣сам̣ дассенто ван̣н̣ам̣ бха̄сати, гун̣ам̣ парикиттети. сеййатхидам̣ – ‘‘асубхабха̄вана̄бхийутто, бхиккхаве, бхиккху кеса̄дӣсу ва̄ ваттхӯсу уддхума̄така̄дӣсу ва̄ пан̃чан̇гавиппахӣнам̣ пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ тивидхакалйа̄н̣ам̣ дасалаккхан̣асампаннам̣ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ пат̣илабхати. со там̣ пат̣хамаджджха̄насан̇кха̄там̣ читтаман̃джӯсам̣ нисса̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ уттаматтхам̣ арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти.

татрима̄ни пат̣хамасса джха̄насса даса лаккхан̣а̄ни – па̄рипантхикато читтависуддхи, маджджхимасса сама̄дхинимиттасса пат̣ипатти, таттха читтапаккханданам̣, висуддхасса читтасса аджджхупеккханам̣, саматхаппат̣ипаннасса аджджхупеккханам̣, екаттупат̣т̣ха̄насса аджджхупеккханам̣, таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттанат̣т̣хена сампахам̣сана̄, индрийа̄нам̣ екарасат̣т̣хена тадупагавӣрийава̄ханат̣т̣хена а̄севанат̣т̣хена сампахам̣сана̄ти.

татра̄йам̣ па̄л̣и – ‘‘пат̣хамасса джха̄насса ко а̄ди, ким̣ маджджхе, ким̣ парийоса̄нам̣? пат̣хамасса джха̄насса пат̣ипада̄висуддхи а̄ди, упеккха̄нубрӯхана̄ маджджхе, сампахам̣сана̄ парийоса̄нам̣. пат̣хамасса джха̄насса пат̣ипада̄висуддхи а̄ди, а̄дисса кати лаккхан̣а̄ни? а̄дисса тӣн̣и лаккхан̣а̄ни – йо тасса парипантхо тато читтам̣ висуджджхати, висуддхатта̄ читтам̣ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати, пат̣ипаннатта̄ таттха читтам̣ паккхандати. йан̃ча парипантхато читтам̣ висуджджхати, йан̃ча висуддхатта̄ читтам̣ маджджхимам̣ саматханимиттам̣ пат̣ипаджджати, йан̃ча пат̣ипаннатта̄ таттха читтам̣ паккхандати. пат̣хамасса джха̄насса пат̣ипада̄висуддхи а̄ди, а̄дисса има̄ни тӣн̣и лаккхан̣а̄ни. тена вуччати – ‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ а̄дикалйа̄н̣ан̃чева хоти тилаккхан̣асампаннан̃ча’.

‘‘пат̣хамасса джха̄насса упеккха̄нубрӯхана̄ маджджхе, маджджхасса кати лаккхан̣а̄ни? маджджхасса тӣн̣и лаккхан̣а̄ни – висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхати, саматхаппат̣ипаннам̣ аджджхупеккхати, екаттупат̣т̣ха̄нам̣ аджджхупеккхати. йан̃ча висуддхам̣ читтам̣ аджджхупеккхати, йан̃ча саматхаппат̣ипаннам̣ аджджхупеккхати, йан̃ча екаттупат̣т̣ха̄нам̣ аджджхупеккхати. пат̣хамасса джха̄насса упеккха̄нубрӯхана̄ маджджхе, маджджхасса има̄ни тӣн̣и лаккхан̣а̄ни. тена вуччати – ‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ маджджхекалйа̄н̣ан̃чева хоти тилаккхан̣асампаннан̃ча’.

‘‘пат̣хамасса джха̄насса сампахам̣сана̄ парийоса̄нам̣, парийоса̄насса кати лаккхан̣а̄ни? парийоса̄насса чатта̄ри лаккхан̣а̄ни – таттха джа̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ анативаттанат̣т̣хена сампахам̣сана̄, индрийа̄нам̣ екарасат̣т̣хена сампахам̣сана̄, тадупагавӣрийава̄ханат̣т̣хена сампахам̣сана̄, а̄севанат̣т̣хена сампахам̣сана̄. пат̣хамасса джха̄насса сампахам̣сана̄ парийоса̄нам̣, парийоса̄насса има̄ни чатта̄ри лаккхан̣а̄ни. тена вуччати – ‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ан̃чева хоти чатулаккхан̣асампаннан̃ча. ‘‘евам̣ тивидхаттагатам̣ читтам̣ тивидхакалйа̄н̣акам̣ дасалаккхан̣асампаннам̣ витаккасампаннан̃чева хоти вича̄расампаннан̃ча пӣтисампаннан̃ча сукхасампаннан̃ча читтасса адхит̣т̣ха̄насампаннан̃ча саддха̄сампаннан̃ча вӣрийасампаннан̃ча сатисампаннан̃ча сама̄дхисампаннан̃ча пан̃н̃а̄сампаннан̃ча̄’’ти (пат̣и. ро. 1.158).

а̄дисса а̄дисса асубхасама̄паттийа̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти ‘‘евампи иттхампӣ’’ти пунаппунам̣ ваваттха̄нам̣ катва̄ а̄дисанто асубхасама̄паттийа̄ ван̣н̣ам̣ бха̄сати, а̄нисам̣сам̣ катхети, гун̣ам̣ парикиттети. сеййатхидам̣ – ‘‘асубхасан̃н̃а̄паричитена, бхиккхаве, бхиккхуно четаса̄ бахулам̣ вихарато метхунадхаммасама̄паттийа̄ читтам̣ пат̣илӣйати пат̣икут̣ати пат̣иват̣т̣ати, на сампаса̄рӣйати, упеккха̄ ва̄ па̄т̣икулйата̄ ва̄ сан̣т̣ха̄ти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, куккут̣апаттам̣ ва̄ нха̄рудаддулам̣ ва̄ аггимхи паккхиттам̣ пат̣илӣйати пат̣икут̣ати пат̣иват̣т̣ати, на сампаса̄рӣйати; евамева кхо, бхиккхаве, асубхасан̃н̃а̄паричитена бхиккхуно четаса̄ бахулам̣ вихарато метхунадхаммасама̄паттийа̄ читтам̣ пат̣илӣйати пат̣икут̣ати пат̣иват̣т̣ати, на сампаса̄рӣйатӣ’’ти (а. ни. 7.49).

иччха̄махам̣, бхиккхаве, аддхама̄сам̣ пат̣исаллӣйитунти ахам̣ бхиккхаве екам̣ аддхама̄сам̣ пат̣исаллӣйитум̣ нилӣйитум̣ екова хутва̄ вихаритум̣ иччха̄мӣти аттхо. намхи кеначи упасан̇камитаббо ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена̄ти йо аттана̄ пайуттава̄чам̣ акатва̄ маматтха̄йа саддхесу кулесу пат̣ийаттам̣ пин̣д̣апа̄там̣ нӣхаритва̄ майхам̣ упана̄мети, там̣ пин̣д̣апа̄танӣха̄ракам̣ екам̣ бхиккхум̣ т̣хапетва̄ намхи ан̃н̃ена кеначи бхиккхуна̄ ва̄ гахат̣т̣хена ва̄ упасан̇камитабботи.

касма̄ пана евама̄ха̄ти? атӣте кира пан̃часата̄ мигалуддака̄ махатӣхи дан̣д̣ава̄гура̄хи аран̃н̃ам̣ париккхипитва̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ екатойева йа̄ваджӣвам̣ мигапаккхигха̄такаммена джӣвикам̣ каппетва̄ нирайе упапанна̄; те таттха паччитва̄ пуббе катена кеначидева кусалакаммена мануссесу упапанна̄ калйа̄н̣ӯпаниссайавасена саббепи бхагавато сантике паббаджджан̃ча упасампадан̃ча лабхим̣су; тесам̣ тато мӯла̄кусалакаммато авипаккавипа̄ка̄ апара̄парачетана̄ тасмим̣ аддхама̄саббхантаре аттӯпаккамена ча парӯпаккамена ча джӣватупаччхеда̄йа ока̄самака̄си, там̣ бхагава̄ аддаса. каммавипа̄ко на̄ма на сакка̄ кеначи пат̣иба̄хитум̣. тесу ча бхиккхӯсу путхуджджана̄пи аттхи сота̄паннасакада̄га̄мӣана̄га̄мӣкхӣн̣а̄сава̄пи. таттха кхӣн̣а̄сава̄ аппат̣исандхика̄, итаре арийаса̄вака̄ нийатагатика̄ сугатипара̄йан̣а̄, путхуджджана̄нам̣ пана гати анийата̄. атха бхагава̄ чинтеси – ‘‘име аттабха̄ве чхандара̄гена маран̣абхайабхӣта̄ на саккхиссанти гатим̣ висодхетум̣, ханда несам̣ чхандара̄гаппаха̄на̄йа асубхакатхам̣ катхеми. там̣ сутва̄ аттабха̄ве вигатаччхандара̄гата̄йа гативисодханам̣ катва̄ сагге пат̣исандхим̣ ган̣хиссанти. евам̣ несам̣ мама сантике паббаджджа̄ са̄ттхика̄ бхависсатӣ’’ти.

тато тесам̣ ануггаха̄йа асубхакатхам̣ катхеси каммат̣т̣ха̄насӣсена, но маран̣аван̣н̣асам̣ван̣н̣ана̄дхиппа̄йена. катхетва̄ ча панасса етадахоси – ‘‘саче мам̣ имам̣ аддхама̄сам̣ бхиккхӯ пассиссанти, ‘аджджа еко бхиккху мато, аджджа две…пе… аджджа даса̄’ти а̄гантва̄ а̄гантва̄ а̄рочессанти. айан̃ча каммавипа̄ко на сакка̄ майа̄ ва̄ ан̃н̃ена ва̄ пат̣иба̄хитум̣. сва̄хам̣ там̣ сутва̄пи ким̣ карисса̄ми? ким̣ ме анаттхакена анайабйасанена сутена? ханда̄хам̣ бхиккхӯнам̣ адассанам̣ упагаччха̄мӣ’’ти. тасма̄ евама̄ха – ‘‘иччха̄махам̣, бхиккхаве, аддхама̄сам̣ патисаллӣйитум̣; намхи кеначи упасан̇камитаббо ан̃н̃атра екена пин̣д̣апа̄танӣха̄ракена̄’’ти.

апаре пана̄ху – ‘‘парӯпава̄давиваджджанаттхам̣ евам̣ ватва̄ пат̣исаллӣно’’ти. паре кира бхагавантам̣ упавадиссанти – ‘‘айам̣ ‘саббан̃н̃ӯ, ахам̣ саддхаммаварачаккаваттӣ’ти пат̣иджа̄нама̄но аттанопи са̄ваке ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гха̄тенте нива̄ретум̣ на саккоти. киман̃н̃ам̣ саккхиссатӣ’’ти? таттха пан̣д̣ита̄ ваккханти – ‘‘бхагава̄ пат̣исалла̄намануйутто найимам̣ паваттим̣ джа̄на̄ти, кочисса а̄рочайита̄пи наттхи, саче джа̄неййа аддха̄ нива̄реййа̄’’ти. идам̣ пана иччха̄маттам̣, пат̣хамамеветтха ка̄ран̣ам̣. на̄ссудха̄ти еттха ‘‘ассудха̄’’ти падапӯран̣аматте авадха̄ран̣аттхе ва̄ нипа̄то; нева кочи бхагавантам̣ упасан̇каматӣти аттхо.

анекехи ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣхи ка̄ран̣ехи вока̄ро асса̄ти анека̄ка̄равока̄ро; анека̄ка̄равокин̣н̣о анекака̄ран̣асаммиссоти вуттам̣ хоти. ко со? асубхабха̄вана̄нуйого, там̣ анека̄ка̄равока̄рам̣ асубхабха̄вана̄нуйогам̣ ануйутта̄ вихарантӣти йуттапайутта̄ вихаранти. ат̣т̣ӣйантӣти сакена ка̄йена ат̣т̣а̄ дуккхита̄ хонти. хара̄йантӣти ладжджанти. джигуччхантӣти сан̃джа̄таджигуччха̄ хонти. дахароти тарун̣о. йува̄ти йоббанена саманна̄гато. ман̣д̣анакаджа̄тикоти ман̣д̣анакапакатико. сӣсам̣нха̄тоти сӣсена саддхим̣ нха̄то. дахаро йува̄ти четтха дахаравачанена пат̣хамайоббанабха̄вам̣ дассети. пат̣хамайоббане хи сатта̄ висесена ман̣д̣анакаджа̄тика̄ хонти. сӣсам̣нха̄тоти имина̄ ман̣д̣ана̄нуйогака̄лам̣. йува̄пи хи кин̃чи каммам̣ катва̄ сам̣килит̣т̣хасарӣро на ман̣д̣ана̄нуйутто хоти; сӣсам̣нха̄то пана со ман̣д̣анамева̄нуйун̃джати. ахикун̣апа̄дӣни дат̣т̣хумпи на иччхати. со тасмим̣ кхан̣е ахикун̣апена ва̄ куккуракун̣апена ва̄ мануссакун̣апена ва̄ кан̣т̣хе а̄саттена кеначидева паччаттхикена а̄нетва̄ кан̣т̣хе баддхена пат̣имуккена йатха̄ ат̣т̣ӣйеййа хара̄йеййа джигуччхеййа; евамева те бхиккхӯ сакена ка̄йена ат̣т̣ӣйанта̄ хара̄йанта̄ джигуччханта̄ со вийа пурисо там̣ кун̣апам̣ вигатаччхандара̄гата̄йа аттано ка̄йам̣ париччаджитука̄ма̄ хутва̄ саттхам̣ а̄да̄йа аттана̄пи атта̄нам̣ джӣвита̄ воропенти. ‘‘твам̣ мам̣ джӣвита̄ воропехи; ахам̣ та’’нти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ампи джӣвита̄ воропенти.

мигалан̣д̣икампи саман̣акуттаканти мигалан̣д̣икоти тасса на̄мам̣; саман̣акуттакоти саман̣авесадха̄рако. со кира сикха̄маттам̣ т̣хапетва̄ сӣсам̣ мун̣д̣етва̄ екам̣ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ екам̣ ам̣се катва̄ виха̄рам̣йева упанисса̄йа вигха̄са̄дабха̄вена джӣвати. тампи мигалан̣д̣икам̣ саман̣акуттакам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ ваданти. са̄дхӯти а̄йа̄чанаттхе нипа̄то. ноти упайогабахувачанам̣, са̄дху а̄вусо амхе джӣвита̄ воропехӣти вуттам̣ хоти. еттха ча арийа̄ нева па̄н̣а̄типа̄там̣ карим̣су на сама̄дапесум̣, на саманун̃н̃а̄ ахесум̣. путхуджджана̄ пана саббамакам̣су. лохитаканти лохитамаккхитам̣. йена ваггумуда̄надӣти ваггумата̄ локасса пун̃н̃асаммата̄ надӣ. сопи кира ‘‘там̣ па̄пам̣ таттха пава̄хесса̄мӣ’’ти сан̃н̃а̄йа гато, надийа̄ а̄нубха̄вена аппаматтакампи па̄пам̣ пахӣнам̣ на̄ма наттхи.

163. ахудева куккуччанти тесу кира бхиккхӯсу кеначипи ка̄йавика̄ро ва̄ вачӣвика̄ро ва̄ на като, саббе сата̄ сампаджа̄на̄ даккхин̣ена пассена нипаджджим̣су. там̣ ануссарато тасса куккуччам̣ ахосийева. аху виппат̣иса̄роти тассева куккуччасса сабха̄ванийаманаттхаметам̣ вуттам̣. виппат̣иса̄ракуккуччам̣ ахоси, на винайакуккуччанти. ала̄бха̄ вата метиа̄ди куккуччасса паваттиа̄ка̄радассанаттхам̣ вуттам̣. таттха ала̄бха̄ вата мети а̄йатим̣ да̄ни мама хитасукхала̄бха̄ на̄ма наттхӣти ануттхуна̄ти. ‘‘на вата ме ла̄бха̄’’тиимина̄ пана тамеваттхам̣ дал̣хам̣ кароти. айан̃хеттха адхиппа̄йо – сачепи кочи ‘‘ла̄бха̄ те’’ти вадеййа, там̣ миччха̄, на вата ме ла̄бха̄ти. дулладдхам̣ вата мети кусала̄нубха̄вена ладдхампи идам̣ мануссаттам̣ дулладдхам̣ вата ме. на вата ме суладдхантиимина̄ пана тамеваттхам̣ дал̣хам̣ кароти. айан̃хеттха адхиппа̄йо – сачепи кочи ‘‘суладдхам̣ те’’ти вадеййа, там̣ миччха̄; на вата ме суладдханти. апун̃н̃ам̣ пасутанти апун̃н̃ам̣ упачитам̣ джанитам̣ ва̄. касма̄ти че? йохам̣ бхиккхӯ…пе… воропесинти. тассаттхо – йо ахам̣ сӣлаванте та̄йа ева сӣлавантата̄йа калйа̄н̣адхамме уттамадхамме сет̣т̣хадхамме бхиккхӯ джӣвита̄ воропесинти.

ан̃н̃атара̄ ма̄рака̄йика̄ти на̄мавасена апа̄кат̣а̄ ека̄ бхуммадевата̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ ма̄рапаккхика̄ ма̄рассануваттика̄ ‘‘евамайам̣ ма̄радхеййам̣ ма̄рависайам̣ на̄тиккамиссатӣ’’ти чинтетва̄ сабба̄бхаран̣авибхӯсита̄ хутва̄ аттано а̄нубха̄вам̣ дассайама̄на̄ абхиджджама̄не удаке патхавӣтале чан̇камама̄на̄ вийа а̄гантва̄ мигалан̣д̣икам̣ саман̣акуттакам̣ етадавоча. са̄дху са̄дхӯти сампахам̣санаттхе нипа̄то; тасма̄ ева двивачанам̣ катам̣. атин̣н̣е та̄ресӣти сам̣са̄рато атин̣н̣е имина̄ джӣвита̄воропанена та̄реси паримочесӣти. айам̣ кира етисса̄ девата̄йа ба̄ла̄йа думмедха̄йа ладдхи ‘‘йе на мата̄, те сам̣са̄рато на мутта̄. йе мата̄, те мутта̄’’ти. тасма̄ сам̣са̄рамочакамилаккха̄ вийа евам̣ладдхика̄ хутва̄ тампи таттха нийоджентӣ евама̄ха. атха кхо мигалан̣д̣ико саман̣акуттако та̄ва бхусам̣ уппаннавиппат̣иса̄ропи там̣ девата̄йа а̄нубха̄вам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ девата̄ евама̄ха – аддха̄ имина̄ аттхена евамева бхавитабба’’нти нит̣т̣хам̣ гантва̄ ‘‘ла̄бха̄ кира ме’’тиа̄дӣни парикиттайанто. виха̄рена виха̄рам̣ паривен̣ена паривен̣ам̣ упасан̇камитва̄ евам̣ вадетӣти там̣ там̣ виха̄ран̃ча паривен̣ан̃ча упасан̇камитва̄ два̄рам̣ виваритва̄ анто пависитва̄ бхиккхӯ евам̣ вадати – ‘‘ко атин̣н̣о, кам̣ та̄ремӣ’’ти?

хотийева бхайанти маран̣ам̣ пат̣ичча читтутра̄со хоти. хоти чхамбхитаттанти хадайамам̣сам̣ а̄дим̣ катва̄ тасма̄ сарӣрачаланам̣ хоти; атибхайена тхаддхасарӣраттантипи еке, тхамбхитаттан̃хи чхамбхитаттанти вуччати. ломахам̣соти уддхам̣т̣хиталомата̄, кхӣн̣а̄сава̄ пана саттасун̃н̃ата̄йа судит̣т̣хатта̄ маран̣акасаттамева на пассанти, тасма̄ тесам̣ саббампетам̣ на̄хосӣти ведитаббам̣. екампи бхиккхум̣ двепи…пе… сат̣т̣химпи бхиккхӯ ека̄хена джӣвита̄ воропесӣти евам̣ ган̣анавасена сабба̄нипи та̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни джӣвита̄ воропеси.

164. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти тесам̣ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ джӣвитаккхайапаттабха̄вам̣ н̃атва̄ тато екӣбха̄вато вут̣т̣хито джа̄нантопи аджа̄нанто вийа катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси. ким̣ ну кхо а̄нанда танубхӯто вийа бхиккхусан̇гхоти а̄нанда ито пуббе бахӯ бхиккхӯ екато упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччханти, уддесам̣ парипуччхам̣ ган̣ханти саджджха̄йанти, екападжджото вийа а̄ра̄мо диссати, ида̄ни пана аддхама̄саматтасса аччайена танубхӯто вийа тануко мандо аппако вирал̣авирал̣о вийа джа̄то бхиккхусан̇гхо. кинну кхо ка̄ран̣ам̣, ким̣ диса̄су пакканта̄ бхиккхӯти?

атха̄йасма̄ а̄нандо каммавипа̄кена тесам̣ джӣвитаккхайаппаттим̣ асаллаккхенто асубхакаммат̣т̣ха̄на̄нуйогапаччайа̄ пана саллаккхенто ‘‘татха̄ хи пана бханте бхагава̄’’тиа̄дим̣ ватва̄ бхиккхӯнам̣ арахаттаппаттийа̄ ан̃н̃ам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чанто ‘‘са̄дху бханте бхагава̄’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – са̄дху бханте бхагава̄ ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄чиккхату, йена бхиккхусан̇гхо арахатте патит̣т̣хахеййа; маха̄самуддам̣ орохан̣атиттха̄ни вийа хи ан̃н̃а̄нипи даса̄нуссатидасакасин̣ачатудха̄туваваттха̄набрахмавиха̄ра̄на̄па̄насатиппабхеда̄ни бахӯни нибба̄норохан̣акаммат̣т̣ха̄на̄ни санти. тесу бхагава̄ бхиккхӯ самасса̄сетва̄ ан̃н̃атарам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхатӯти адхиппа̄йо.

атха бхагава̄ татха̄ ка̄тука̄мо тхерам̣ уййодженто ‘‘тенаха̄нанда̄’’тиа̄дима̄ха. таттха веса̄лим̣ упанисса̄йа̄ти веса̄лим̣ упанисса̄йа саманта̄ га̄вутепи аддхайоджанепи йа̄ватика̄ бхиккхӯ вихаранти, те саббе саннипа̄техӣти аттхо. те саббе упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ саннипа̄тетва̄ти аттана̄ гантум̣ йуттат̣т̣ха̄нам̣ сайам̣ гантва̄ ан̃н̃аттха дахарабхиккхӯ пахин̣итва̄ мухуттенева анавасесе бхиккхӯ упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ самӯхам̣ катва̄. йасса да̄ни бханте бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣти еттха айамадхиппа̄йо – бхагава̄ бхиккхусан̇гхо саннипатито еса ка̄ло бхиккхӯнам̣ дхаммакатхам̣ ка̄тум̣, ануса̄саним̣ да̄тум̣, ида̄ни йасса тумхе ка̄лам̣ джа̄на̄тха, там̣ каттаббанти.

а̄на̄па̄нассатисама̄дхикатха̄

165. атха кхо бхагава̄…пе… бхиккхӯ а̄мантеси – айампи кхо бхиккхавети а̄мантетва̄ ча пана бхиккхӯнам̣ арахаттаппаттийа̄ пуббе а̄чиккхитаасубхакаммат̣т̣ха̄нато ан̃н̃ам̣ парийа̄йам̣ а̄чиккханто ‘‘а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣ’’ти а̄ха.

ида̄ни йасма̄ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сантапан̣ӣтакаммат̣т̣ха̄надассанаттхамева айам̣ па̄л̣и вутта̄, тасма̄ апариха̄петва̄ аттхайоджана̄ккамам̣ еттха ван̣н̣анам̣ карисса̄ми. татра ‘‘айампи кхо бхиккхаве’’ти имасса та̄ва падасса айам̣ йоджана̄ – бхиккхаве на кевалам̣ асубхабха̄вана̄йева килесаппаха̄на̄йа сам̣ваттати, апича айампи кхо а̄на̄па̄нассатисама̄дхи…пе… вӯпасаметӣти.

айам̣ панеттха аттхаван̣н̣ана̄ – а̄на̄па̄нассатӣти асса̄сапасса̄сапаригга̄хика̄ сати. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ –

‘‘а̄нанти асса̄со, но пасса̄со. апа̄нанти пасса̄со, но асса̄со. асса̄савасена упат̣т̣ха̄нам̣ сати, пасса̄савасена упат̣т̣ха̄нам̣ сати. йо ассасати тассупат̣т̣ха̄ти, йо пассасати тассупат̣т̣ха̄тӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.160).

сама̄дхӣти та̄йа а̄на̄па̄напаригга̄хика̄йа сатийа̄ саддхим̣ уппанна̄ читтекаггата̄; сама̄дхисӣсена ча̄йам̣ десана̄, на сатисӣсена. тасма̄ а̄на̄па̄нассатийа̄ йутто сама̄дхи а̄на̄па̄нассатисама̄дхи, а̄на̄па̄нассатийам̣ ва̄ сама̄дхи а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣти еваметтха аттхо ведитаббо. бха̄витоти уппа̄дито вад̣д̣хито ча. бахулӣкатоти пунаппунам̣ като. санто чева пан̣ӣто ча̄ти санто чева пан̣ӣто чева, убхайаттха евасаддена нийамо ведитаббо. ким̣ вуттам̣ хоти? айан̃хи йатха̄ асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ кевалам̣ пат̣иведхавасена сантан̃ча пан̣ӣтан̃ча ол̣а̄рика̄рамман̣атта̄ пана пат̣икӯла̄рамман̣атта̄ ча а̄рамман̣авасена нева сантам̣ на пан̣ӣтам̣, на евам̣ кеначи парийа̄йена асанто ва̄ аппан̣ӣто ва̄, апича кхо а̄рамман̣асантата̄йапи санто вӯпасанто ниббуто пат̣иведхасан̇кха̄таан̇гасантата̄йапи а̄рамман̣аппан̣ӣтата̄йапи пан̣ӣто атиттикаро ан̇гаппан̣ӣтата̄йапӣти. тена вуттам̣ – ‘‘санто чева пан̣ӣто ча̄’’ти.

асечанако ча сукхо ча виха̄роти еттха пана на̄сса сечананти асечанако ана̄ситтако аббокин̣н̣о па̄т̣екко а̄вен̣ико, наттхеттха парикаммена ва̄ упача̄рена ва̄ сантата̄ а̄диманасика̄рато пабхути аттано сабха̄венева санто ча пан̣ӣто ча̄ти аттхо. кечи пана асечанакоти ана̄ситтако оджаванто сабха̄венева мадхуроти ваданти. евамайам̣ асечанако ча аппитаппитаккхан̣е ка̄йикачетасикасукхаппат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттанато сукхо ча виха̄роти ведитаббо.

уппаннуппаннети авиккхамбхите авиккхамбхите. па̄пакети ла̄маке. акусале дхаммети акосалласамбхӯте дхамме. т̣ха̄насо антарадха̄петӣти кхан̣енева антарадха̄пети виккхамбхети. вӯпасаметӣти сут̣т̣ху упасамети, ниббедхабха̄гийатта̄ ва̄ анупуббена арийамаггавуд̣д̣хиппато самуччхиндати пат̣иппассамбхетӣтипи аттхо.

сеййатха̄пӣти опамманидассанаметам̣. гимха̄нам̣ паччхиме ма̄сети а̄са̄л̣хама̄се. ӯхатам̣ раджоджалланти аддхама̄се ва̄та̄тапасуккха̄йа гомахим̣са̄дипа̄даппаха̄расамбхинна̄йа патхавийа̄ уддхам̣ хатам̣ ӯхатам̣ а̄ка̄се самут̣т̣хитам̣ раджан̃ча рен̣ун̃ча. маха̄ ака̄ламегхоти саббам̣ набхам̣ аджджхоттхаритва̄ ут̣т̣хито а̄са̄л̣хаджун̣хапаккхе сакалам̣ аддхама̄сам̣ вассанакамегхо. со хи асампатте вассака̄ле уппаннатта̄ ака̄ламегхоти идха̄дхиппето. т̣ха̄насо антарадха̄пети вӯпасаметӣти кхан̣енева адассанам̣ нети, патхавийам̣ саннисӣда̄пети. евамева кхоти опаммасампат̣ипа̄данаметам̣. тато парам̣ вуттанайамева.

ида̄ни катхам̣ бха̄вито ча бхиккхаве а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣти еттха катханти а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄ванам̣ на̄наппака̄рато виттха̄ретукамйата̄пуччха̄. бха̄вито ча бхиккхаве а̄на̄па̄нассатисама̄дхӣти на̄наппака̄рато виттха̄ретукамйата̄йа пут̣т̣хадхамманидассанам̣. еса найо дутийападепи. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – бхиккхаве кенапака̄рена кена̄ка̄рена кена видхина̄ бха̄вито а̄на̄па̄нассатисама̄дхи кенапака̄рена бахулӣкато санто чева…пе… вӯпасаметӣти.

ида̄ни таматтхам̣ виттха̄ренто ‘‘идха бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха. таттха идха бхиккхаве бхиккхӯти бхиккхаве имасмим̣ са̄сане бхиккху. айан̃хеттха идхасаддо саббаппака̄раа̄на̄па̄нассатисама̄дхиниббаттакасса пуггаласса санниссайабхӯтаса̄санапаридӣпано ан̃н̃аса̄санасса татха̄бха̄вапат̣иседхано ча. вуттан̃хетам̣ – ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (ма. ни. 1.139). тена вуттам̣ – ‘‘имасмим̣ са̄сане бхиккхӯ’’ти.

аран̃н̃агато ва̄…пе… сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ти идамасса а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄нурӯпасена̄санапариггахапаридӣпанам̣. имасса хи бхиккхуно дӣгхараттам̣ рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу анувисат̣ам̣ читтам̣ а̄на̄па̄нассатисама̄дхиа̄рамман̣ам̣ абхирухитум̣ на иччхати. кӯт̣агон̣айуттаратхо вийа уппатхамева дха̄вати. тасма̄ сеййатха̄пи на̄ма гопо кӯт̣адхенуйа̄ саббам̣ кхӣрам̣ пивитва̄ вад̣д̣хитам̣ кӯт̣аваччхам̣ даметука̄мо дхенуто апанетва̄ екаманте махантам̣ тхамбхам̣ никхан̣итва̄ таттха йоттена бандхеййа. атхасса со ваччхо ито чито ча виппхандитва̄ пала̄йитум̣ асакконто тамева тхамбхам̣ упанисӣдеййа ва̄ упанипаджджеййа ва̄; евамева имина̄пи бхиккхуна̄ дӣгхараттам̣ рӯпа̄рамман̣а̄дирасапа̄навад̣д̣хитам̣ дут̣т̣хачиттам̣ даметука̄мена рӯпа̄диа̄рамман̣ато апанетва̄ аран̃н̃ам̣ ва̄…пе… сун̃н̃а̄га̄рам̣ ва̄ павесетва̄ таттха асса̄сапасса̄сатхамбхе сатийоттена бандхитаббам̣. евамасса там̣ читтам̣ ито чито ча виппхандитва̄пи пуббе а̄чин̣н̣а̄рамман̣ам̣ алабхама̄нам̣ сатийоттам̣ чхиндитва̄ пала̄йитум̣ асакконтам̣ тамева̄рамман̣ам̣ упача̄раппана̄васена упанисӣдати чева упанипаджджати ча. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘йатха̄ тхамбхе нибандхеййа, ваччхам̣ даммам̣ наро идха;

бандхеййевам̣ сакам̣ читтам̣, сатийа̄рамман̣е дал̣ха’’нти. (висуддхи. 1.217; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.374; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.107; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163);

евамассетам̣ сена̄санам̣ бха̄вана̄нурӯпам̣ хоти. тена вуттам̣ – ‘‘идамасса а̄на̄па̄нассатисамаа̄дхибха̄вана̄нурӯпасена̄санапариггахапаридӣпана’’нти.

атха ва̄ йасма̄ идам̣ каммат̣т̣ха̄наппабхеде муддхабхӯтам̣ саббан̃н̃убуддхапаччекабуддхабуддхаса̄вака̄нам̣ висеса̄дхигамадит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рападат̣т̣ха̄нам̣ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ иттхипурисахаттхиасса̄дисаддасама̄кулам̣ га̄мантам̣ апариччаджитва̄ на сукарам̣ сампа̄детум̣, саддакан̣т̣акатта̄ джха̄насса. ага̄маке пана аран̃н̃е сукарам̣ йога̄вачарена идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ париггахетва̄ а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тадева ча па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммаситва̄ аггапхалам̣ арахаттам̣ сампа̄пун̣итум̣, тасма̄сса анурӯпам̣сена̄санам̣ дассенто бхагава̄ ‘‘аран̃н̃агато ва̄’’тиа̄дима̄ха.

ваттхувиджджа̄чарийо вийа хи бхагава̄, со йатха̄ ваттхувиджджа̄чарийо нагарабхӯмим̣ пасситва̄ сут̣т̣ху упапариккхитва̄ ‘‘еттха нагарам̣ ма̄петха̄’’ти упадисати, соттхина̄ ча нагаре нит̣т̣хите ра̄джакулато маха̄сакка̄рам̣ лабхати; евамева йога̄вачарасса анурӯпасена̄санам̣ упапариккхитва̄ еттха каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джитаббанти упадисати. тато таттха каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйуттена йогина̄ камена арахатте патте ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄’’ти махантам̣ сакка̄рам̣ лабхати. айам̣ пана бхиккху ‘‘дӣписадисо’’ти вуччати. йатха̄ хи маха̄дӣпира̄джа̄ аран̃н̃е тин̣агаханам̣ ва̄ ванагаханам̣ ва̄ паббатагаханам̣ ва̄ нисса̄йа нилӣйитва̄ ванамахим̣сагокан̣н̣асӯкара̄дайо миге ган̣ха̄ти; евамева̄йам̣ аран̃н̃а̄дӣсу каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джанто бхиккху йатха̄ккамена сота̄паттисакада̄га̄миана̄га̄миарахаттамагге чева арийапхалан̃ча ган̣ха̄тӣти ведитаббо. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘йатха̄пи дӣпико на̄ма, нилӣйитва̄ ган̣хатӣ миге;

татхева̄йам̣ буддхапутто, йуттайого випассако;

аран̃н̃ам̣ пависитва̄на, ган̣ха̄ти пхаламуттама’’нти. (ми. па. 6.1.5);

тенасса параккамаджавайоггабхӯмим̣ аран̃н̃асена̄санам̣ дассенто бхагава̄ ‘‘аран̃н̃агато ва̄’’тиа̄дима̄ха.

таттха аран̃н̃агато ва̄ти аран̃н̃анти ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) ча ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 653) ча евам̣ вутталаккхан̣есу аран̃н̃есу анурӯпам̣ йам̣кин̃чи павивекасукхам̣ аран̃н̃ам̣ гато. руккхамӯлагато ва̄ти руккхасамӣпам̣ гато. сун̃н̃а̄га̄рагато ва̄ти сун̃н̃ам̣ вивиттока̄сам̣ гато. еттха ча т̣хапетва̄ аран̃н̃ан̃ча руккхамӯлан̃ча авасесасаттавидхасена̄санагатопи сун̃н̃а̄га̄рагатоти ваттум̣ ват̣т̣ати. евамасса утуттайа̄нукӯлам̣ дха̄тучарийа̄нукӯлан̃ча а̄на̄па̄нассатибха̄вана̄нурӯпам̣ сена̄санам̣ упадиситва̄ алӣна̄нуддхаччапаккхикам̣ сантамирийа̄патхам̣ упадисанто ‘‘нисӣдатӣ’’ти а̄ха. атхасса нисаджджа̄йа дал̣хабха̄вам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ паваттанасукхатам̣ а̄рамман̣апариггахӯпа̄йан̃ча дассенто ‘‘паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄’’тиа̄дима̄ха.

таттха паллан̇канти самантато ӯрубаддха̄санам̣. а̄бхуджитва̄ти а̄бандхитва̄. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄, ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄детва̄. еван̃хи нисиннасса чаммамам̣санха̄рӯни на пан̣аманти. атхасса йа̄ тесам̣ пан̣аманаппаччайа̄ кхан̣е кхан̣е ведана̄ уппаджджеййум̣, та̄ на уппаджджанти. та̄су ануппаджджама̄на̄су читтам̣ екаггам̣ хоти. каммат̣т̣ха̄нам̣ на парипатати. вуд̣д̣хим̣ пха̄тим̣ упагаччхати.

паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти каммат̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ сатим̣ т̣хапайитва̄. атха ва̄ ‘‘парӣ’’ти париггахат̣т̣хо; ‘‘мукха’’нти ниййа̄нат̣т̣хо; ‘‘сатӣ’’ти упат̣т̣ха̄нат̣т̣хо; тена вуччати – ‘‘паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти. евам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.164-165) вуттанайенапеттха аттхо дат̣т̣хаббо. татра̄йам̣ сан̇кхепо – ‘‘париггахитаниййа̄нам̣ сатим̣ катва̄’’ти. со сатова ассасатӣти со бхиккху евам̣ нисӣдитва̄ еван̃ча сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ там̣ сатим̣ авиджаханто сатоева ассасати, сато пассасати, сатока̄рӣ хотӣти вуттам̣ хоти.

ида̄ни йеха̄ка̄рехи сатока̄рӣ хоти, те дассенто ‘‘дӣгхам̣ ва̄ ассасанто’’тиа̄дима̄ха. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ – ‘‘со сатова ассасати, сато пассасатӣ’’ти етассева вибхан̇ге –

‘‘ба̄ттим̣са̄йа а̄ка̄рехи сатока̄рӣ хоти. дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена сатока̄рӣ хоти. дӣгхам̣ пасса̄савасена…пе… пат̣иниссагга̄нупассӣ асса̄савасена пат̣иниссагга̄нупассӣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена сатока̄рӣ хотӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.165).

таттха дӣгхам̣ ва̄ ассасантоти дӣгхам̣ ва̄ асса̄сам̣ паваттенто. ‘‘асса̄со’’ти бахи никкхаманава̄то. ‘‘пасса̄со’’ти анто пависанава̄то. суттантат̣т̣хакатха̄су пана уппат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄гатам̣.

таттха саббесампи габбхасеййака̄нам̣ ма̄тукуччхито никкхаманака̄ле пат̣хамам̣ аббхантарава̄то бахи никкхамати. паччха̄ ба̄хирава̄то сукхумам̣ раджам̣ гахетва̄ аббхантарам̣ пависанто та̄лум̣ а̄хачча нибба̄йати. евам̣ та̄ва асса̄сапасса̄са̄ ведитабба̄. йа̄ пана тесам̣ дӣгхарассата̄, са̄ аддха̄навасена ведитабба̄. йатха̄ хи ока̄саддха̄нам̣ пхаритва̄ т̣хитам̣ удакам̣ ва̄ ва̄лика̄ ва̄ ‘‘дӣгхамудакам̣ дӣгха̄ ва̄лика̄, рассамудакам̣ расса̄ ва̄лика̄’’ти вуччати. евам̣ чун̣н̣авичун̣н̣а̄пи асса̄сапасса̄са̄ хаттхисарӣре ахисарӣре ча тесам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ дӣгхам̣ аддха̄нам̣ сан̣икам̣ пӯретва̄ сан̣икамева никкхаманти, тасма̄ ‘‘дӣгха̄’’ти вуччанти. сунакхасаса̄дӣнам̣ аттабха̄васан̇кха̄там̣ рассам̣ аддха̄нам̣ сӣгхам̣ пӯретва̄ сӣгхамева никкхаманти, тасма̄ ‘‘расса̄’’ти вуччанти. мануссесу пана кечи хаттхиахиа̄дайо вийа ка̄ладдха̄навасена дӣгхам̣ ассасанти ча пассасанти ча. кечи сунакхасаса̄дайо вийа рассам̣. тасма̄ тесам̣ ка̄лавасена дӣгхамаддха̄нам̣ никкхаманта̄ ча пависанта̄ ча те дӣгха̄. иттарамаддха̄нам̣ никкхаманта̄ ча пависанта̄ ча ‘‘расса̄’’ти ведитабба̄. татра̄йам̣ бхиккху наваха̄ка̄рехи дӣгхам̣ ассасанто ча пассасанто ча ‘‘дӣгхам̣ ассаса̄ми пассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти. евам̣ паджа̄нато часса екена̄ка̄рена ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ сампаджджатӣти ведитабба̄. йатха̄ха пат̣исамбхида̄йам̣ –

‘‘катхам̣ дӣгхам̣ ассасанто ‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти, дӣгхам̣ пассасанто ‘дӣгхам̣ пассаса̄мӣ’ти паджа̄на̄ти? дӣгхам̣ асса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасати, дӣгхам̣ пасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те пассасати, дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи чхандо уппаджджати; чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасати, чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ пасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те пассасати, чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. чхандавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи па̄моджджам̣ уппаджджати; па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасати, па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ пасса̄сам̣…пе… дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатипи пассасатипи. па̄моджджавасена тато сукхуматарам̣ дӣгхам̣ асса̄сапасса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те ассасатопи пассасатопи дӣгхам̣ асса̄сапасса̄са̄ читтам̣ виваттати, упеккха̄ сан̣т̣ха̄ти. имехи навахи а̄ка̄рехи дӣгхам̣ асса̄сапасса̄са̄ ка̄йо; упат̣т̣ха̄нам̣ сати; анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣; ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣, но сати; сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ ка̄йам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти (пат̣и. ма. 1.166).

есева найо рассападепи. айам̣ пана висесо – ‘‘йатха̄ еттха ‘дӣгхам̣ асса̄сам̣ аддха̄насан̇кха̄те’ти вуттам̣; евамидха ‘рассам̣ асса̄сам̣ иттарасан̇кха̄те ассасатӣ’’ти а̄гатам̣. тасма̄ тасса васена йа̄ва ‘‘тена вуччати ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄’’ти та̄ва йоджетаббам̣. евамайам̣ аддха̄навасена иттаравасена ча имеха̄ка̄рехи асса̄сапасса̄се паджа̄нанто дӣгхам̣ ва̄ ассасанто ‘‘дӣгхам̣ ассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄ти…пе… рассам̣ ва̄ пассасанто ‘‘рассам̣ пассаса̄мӣ’’ти паджа̄на̄тӣти ведитаббо.

евам̣ паджа̄нато часса –

‘‘дӣгхо рассо ча асса̄со;

пасса̄сопи ча та̄дисо;

чатта̄ро ван̣н̣а̄ ваттанти;

на̄сикаггева бхиккхуно’’ти. (висуддхи. 1.219; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163);

саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄ми…пе… пассасисса̄мӣти сиккхатӣти сакаласса асса̄сака̄йасса а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ видитам̣ каронто па̄кат̣ам̣ каронто ‘‘ассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. сакаласса пасса̄сака̄йасса а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ видитам̣ каронто па̄кат̣ам̣ каронто ‘‘пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати. евам̣ видитам̣ каронто па̄кат̣ам̣ каронто н̃а̄н̣асампайуттачиттена ассасати чева пассасати ча; тасма̄ ‘‘ассасисса̄ми пассасисса̄мӣ’’ти сиккхатӣти вуччати. екасса хи бхиккхуно чун̣н̣авичун̣н̣ависат̣е асса̄сака̄йе пасса̄сака̄йе ва̄ а̄ди па̄кат̣о хоти, на маджджхапарийоса̄нам̣. со а̄димева париггахетум̣ саккоти, маджджхапарийоса̄не киламати. екасса маджджхам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, на а̄дипарийоса̄нам̣. со маджджхамева париггахетум̣ саккоти, а̄дипарийоса̄не киламати. екасса парийоса̄нам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, на а̄димаджджхам̣. со парийоса̄нам̣йева париггахетум̣ саккоти, а̄димаджджхе киламати. екасса саббампи па̄кат̣ам̣ хоти, со саббампи париггахетум̣ саккоти, на каттхачи киламати. та̄дисена бхавитаббанти дассенто а̄ха – ‘‘саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄ми…пе… пассасисса̄мӣти сиккхатӣ’’ти.

таттха сиккхатӣти евам̣ гхат̣ати ва̄йамати. йо ва̄ татха̄бхӯтасса сам̣варо; айаметтха адхисӣласиккха̄. йо татха̄бхӯтасса сама̄дхи; айам̣ адхичиттасиккха̄. йа̄ татха̄бхӯтасса пан̃н̃а̄; айам̣ адхипан̃н̃а̄сиккха̄ти. има̄ тиссо сиккха̄йо тасмим̣ а̄рамман̣е та̄йа сатийа̄ тена манасика̄рена сиккхати а̄севати бха̄вети бахулӣкаротӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. таттха йасма̄ пуриманайе кевалам̣ ассаситаббам̣ пассаситаббамева ча, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄таббам̣; ито пат̣т̣ха̄йа пана н̃а̄н̣уппа̄дана̄дӣсу його каран̣ӣйо. тасма̄ таттха ‘‘ассаса̄мӣти паджа̄на̄ти пассаса̄мӣти паджа̄на̄ти’’ччева ваттама̄нака̄лавасена па̄л̣им̣ ватва̄ ито пат̣т̣ха̄йа каттаббасса н̃а̄н̣уппа̄дана̄дино а̄ка̄расса дассанаттхам̣ ‘‘саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ ассасисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена ана̄гатавачанавасена па̄л̣и а̄ропита̄ти ведитабба̄.

пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄ми…пе… пассасисса̄мӣти сиккхатӣти ол̣а̄рикам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассамбхенто пат̣иппассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхати.

татревам̣ ол̣а̄рикасукхумата̄ ча пассаддхи ча ведитабба̄. имасса хи бхиккхуно пуббе апариггахитака̄ле ка̄йо ча читтан̃ча садаратха̄ хонти. ол̣а̄рика̄нам̣ ка̄йачитта̄нам̣ ол̣а̄рикатте авӯпасанте асса̄сапасса̄са̄пи ол̣а̄рика̄ хонти, балаватара̄ хутва̄ паваттанти, на̄сика̄ наппахоти, мукхена ассасантопи пассасантопи тит̣т̣хати. йада̄ панасса ка̄йопи читтампи париггахита̄ хонти, тада̄ те санта̄ хонти вӯпасанта̄. тесу вӯпасантесу асса̄сапасса̄са̄ сукхума̄ хутва̄ паваттанти, ‘‘аттхи ну кхо наттхӣ’’ти вичетабба̄ка̄раппатта̄ хонти. сеййатха̄пи пурисасса дха̄витва̄ паббата̄ ва̄ орохитва̄ маха̄бха̄рам̣ ва̄ сӣсато оропетва̄ т̣хитасса ол̣а̄рика̄ асса̄сапасса̄са̄ хонти, на̄сика̄ наппахоти, мукхена ассасантопи пассасантопи тит̣т̣хати. йада̄ панеса там̣ париссамам̣ винодетва̄ нхатва̄ ча пивитва̄ ча алласа̄т̣акам̣ хадайе катва̄ сӣта̄йа чха̄йа̄йа нипанно хоти, атхасса те асса̄сапасса̄са̄ сукхума̄ хонти, ‘‘аттхи ну кхо наттхӣ’’ти вичетабба̄ка̄раппатта̄. евамева имасса бхиккхуно пуббе апариггахитака̄ле ка̄йо ча…пе… вичетабба̄ка̄раппатта̄ хонти. там̣ кисса хету? татха̄ хисса пуббе апариггахитака̄ле ‘‘ол̣а̄рикол̣а̄рике ка̄йасан̇кха̄ре пассамбхемӣ’’ти а̄бхогасаманна̄ха̄раманасика̄рапаччавеккхан̣а̄ наттхи, париггахитака̄ле пана аттхи. тенасса апариггахитака̄лато париггахитака̄ле ка̄йасан̇кха̄ро сукхумо хоти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘са̄раддхе ка̄йе читте ча, адхиматтам̣ паваттати;

аса̄раддхамхи ка̄йамхи, сукхумам̣ сампаваттатӣ’’ти. (висуддхи. 1.220; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163);

париггахепи ол̣а̄рико, пат̣хамаджджха̄нӯпача̄ре сукхумо; тасмимпи ол̣а̄рико пат̣хамаджджха̄не сукхумо. пат̣хамаджджха̄не ча дутийаджджха̄нӯпача̄ре ча ол̣а̄рико, дутийаджджха̄не сукхумо. дутийаджджха̄не ча татийаджджха̄нӯпача̄ре ча ол̣а̄рико, татийаджджха̄не сукхумо. татийаджджха̄не ча чатуттхаджджха̄нӯпача̄ре ча ол̣а̄рико, чатуттхаджджха̄не атисукхумо аппаваттимева па̄пун̣а̄ти. идам̣ та̄ва дӣгхабха̄н̣акасам̣йуттабха̄н̣ака̄нам̣ матам̣.

маджджхимабха̄н̣ака̄ пана ‘‘пат̣хамаджджха̄не ол̣а̄рико, дутийаджджха̄нӯпача̄ре сукхумо’’ти евам̣ хет̣т̣химахет̣т̣химаджджха̄нато упарӯпариджджха̄нӯпача̄репи сукхуматарам̣ иччханти. саббесам̣йева пана матена апариггахитака̄ле паваттака̄йасан̇кха̄ро париггахитака̄ле пат̣иппассамбхати, париггахитака̄ле паваттака̄йасан̇кха̄ро пат̣хамаджджха̄нӯпача̄ре…пе… чатуттхаджджха̄нӯпача̄ре паваттака̄йасан̇кха̄ро чатуттхаджджха̄не пат̣иппассамбхати. айам̣ та̄ва саматхе найо.

випассана̄йам̣ пана апариггахе паватто ка̄йасан̇кха̄ро ол̣а̄рико, маха̄бхӯтапариггахе сукхумо. сопи ол̣а̄рико, упа̄да̄рӯпапариггахе сукхумо. сопи ол̣а̄рико, сакаларӯпапариггахе сукхумо. сопи ол̣а̄рико, арӯпапариггахе сукхумо. сопи ол̣а̄рико, рӯпа̄рӯпапариггахе сукхумо. сопи ол̣а̄рико, паччайапариггахе сукхумо. сопи ол̣а̄рико, саппаччайана̄марӯпапариггахе сукхумо. сопи ол̣а̄рико, лаккхан̣а̄рамман̣икавипассана̄йа сукхумо. сопи дуббалавипассана̄йа ол̣а̄рико, балававипассана̄йа сукхумо. таттха пуббе вуттанайенева пуримасса пуримасса паччхимена паччхимена пассаддхи ведитабба̄. еваметтха ол̣а̄рикасукхумата̄ ча пассаддхи ча ведитабба̄.

пат̣исамбхида̄йам̣ панасса саддхим̣ чодана̄содхана̄хи еваматтхо вутто – ‘‘катхам̣ пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄ми…пе… пассасисса̄мӣ’’ти сиккхати? катаме ка̄йасан̇кха̄ра̄? дӣгхам̣ асса̄са̄ ка̄йика̄ ете дхамма̄ ка̄йаппат̣ибаддха̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄, те ка̄йасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати. дӣгхам̣ пасса̄са̄ ка̄йика̄ ете дхамма̄…пе… рассам̣ асса̄са̄…пе… рассам̣ пасса̄са̄… саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ асса̄са̄… саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ пасса̄са̄ ка̄йика̄ ете дхамма̄ ка̄йаппат̣ибаддха̄ ка̄йасан̇кха̄ра̄, те ка̄йасан̇кха̄ре пассамбхенто ниродхенто вӯпасаменто сиккхати.

йатха̄рӯпехи ка̄йасан̇кха̄рехи йа̄ ка̄йасса а̄намана̄ винамана̄ саннамана̄ пан̣амана̄ ин̃джана̄ пхандана̄ чалана̄ кампана̄ пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣти сиккхати, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣти сиккхати.

йатха̄рӯпехи ка̄йасан̇кха̄рехи йа̄ ка̄йасса на а̄намана̄ на винамана̄ на саннамана̄ на пан̣амана̄ анин̃джана̄ апхандана̄ ачалана̄ акампана̄, сантам̣ сукхумам̣ пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣти сиккхати, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣти сиккхати.

ити кира пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄мӣти сиккхати, пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пассасисса̄мӣти сиккхати. евам̣ санте ва̄тӯпаладдхийа̄ ча пабха̄вана̄ на хоти, асса̄сапасса̄са̄нан̃ча пабха̄вана̄ на хоти, а̄на̄па̄нассатийа̄ ча пабха̄вана̄ на хоти, а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ на на хоти, на ча нам̣ там̣ сама̄паттим̣ пан̣д̣ита̄ сама̄паджджантипи вут̣т̣хахантипи.

ити кира пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ ассасисса̄ми…пе… пассасисса̄мӣти сиккхати. евам̣ санте ва̄тӯпаладдхийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти, асса̄сапасса̄са̄нан̃ча пабха̄вана̄ хоти, а̄на̄па̄нассатийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти, а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ хоти, тан̃ча нам̣ сама̄паттим̣ пан̣д̣ита̄ сама̄паджджантипи вут̣т̣хахантипи.

йатха̄ катхам̣ вийа? сеййатха̄пи кам̣се а̄кот̣ите пат̣хамам̣ ол̣а̄рика̄ садда̄ паваттанти, ол̣а̄рика̄нам̣ садда̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи ол̣а̄рике садде атха паччха̄ сукхумака̄ садда̄ паваттанти, сукхумака̄нам̣ садда̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи сукхумаке садде атха паччха̄ сукхумасадданимитта̄рамман̣ата̄пи читтам̣ паваттати; евамева пат̣хамам̣ ол̣а̄рика̄ асса̄сапасса̄са̄ паваттанти, ол̣а̄рика̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи ол̣а̄рике асса̄сапасса̄се атха паччха̄ сукхумака̄ асса̄сапасса̄са̄ паваттанти, сукхумака̄нам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ нимиттам̣ суггахитатта̄ суманасикататта̄ сӯпадха̄ритатта̄ нируддхепи сукхумаке асса̄сапасса̄се атха паччха̄ сукхумаасса̄сапасса̄санимитта̄рамман̣ата̄пи читтам̣ на виккхепам̣ гаччхати.

евам̣ санте ва̄тӯпаладдхийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти, асса̄сапасса̄са̄нан̃ча пабха̄вана̄ хоти, а̄на̄па̄нассатийа̄ ча пабха̄вана̄ хоти, а̄на̄па̄нассатисама̄дхисса ча пабха̄вана̄ хоти, тан̃ча нам̣ сама̄паттим̣ пан̣д̣ита̄ сама̄паджджантипи вут̣т̣хахантипи.

пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄ранти асса̄сапасса̄са̄ ка̄йо, упат̣т̣ха̄нам̣ сати, анупассана̄ н̃а̄н̣ам̣. ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣ но сати, сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча, та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена там̣ ка̄йам̣ анупассати. тена вуччати – ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассана̄ сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄ти (пат̣и. ма. 1.171).

айам̣ та̄веттха ка̄йа̄нупассана̄васена вуттасса пат̣хамачатуккасса анупуббападаван̣н̣ана̄.

йасма̄ панеттха идамева чатуккам̣ а̄дикаммикасса каммат̣т̣ха̄навасена вуттам̣, итара̄ни пана тӣн̣и чатукка̄ни еттха паттаджджха̄насса ведана̄читтадхамма̄нупассана̄васена вутта̄ни, тасма̄ идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄ветва̄ а̄на̄па̄нассатичатуттхаджджха̄нападат̣т̣ха̄на̄йа випассана̄йа саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣итука̄мена буддхапуттена йам̣ ка̄таббам̣ там̣ саббам̣ идхева та̄ва а̄дикаммикасса кулапуттасса васена а̄дито пабхути евам̣ ведитаббам̣. чатуббидхам̣ та̄ва сӣлам̣ висодхетаббам̣. таттха тивидха̄ висодхана̄ – ана̄паджджанам̣, а̄паннавут̣т̣ха̄нам̣, килесехи ча аппатипӣл̣анам̣. евам̣ висуддхасӣласса хи бха̄вана̄ сампаджджати. йампидам̣ четийан̇ган̣аваттам̣ бодхийан̇ган̣аваттам̣ упаджджха̄йаваттам̣ а̄чарийаваттам̣ джанта̄гхараваттам̣ упосатха̄га̄раваттам̣ двеасӣти кхандхакаватта̄ни чуддасавидхам̣ маха̄ваттанти имесам̣ васена а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣ вуччати, тампи са̄дхукам̣ парипӯретаббам̣. йо хи ‘‘ахам̣ сӣлам̣ раккха̄ми, ким̣ а̄бхисама̄ча̄рикена камма’’нти вадеййа, тасса сӣлам̣ парипӯрессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. а̄бхисама̄ча̄рикаватте пана парипӯре сӣлам̣ парипӯрати, сӣле парипӯре сама̄дхи габбхам̣ ган̣ха̄ти. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘со вата, бхиккхаве, бхиккху а̄бхисама̄ча̄рикам̣ дхаммам̣ апарипӯретва̄ ‘сӣла̄ни парипӯрессатӣ’ти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти (а. ни. 5.21) виттха̄ретаббам̣. тасма̄ тена йампидам̣ четийан̇ган̣аватта̄ди а̄бхисама̄ча̄рикасӣлам̣ вуччати, тампи са̄дхукам̣ парипӯретаббам̣. тато –

‘‘а̄ва̄со ча кулам̣ ла̄бхо, ган̣о камман̃ча пан̃чамам̣;

аддха̄нам̣ н̃а̄ти а̄ба̄дхо, гантхо иддхӣти те даса̄’’ти.

евам̣ вуттесу дасасу палибодхесу йо палибодхо аттхи, со упаччхиндитаббо.

евам̣ упаччхиннапалибодхена каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетаббам̣. тампи дувидхам̣ хоти – саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нан̃ча па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄нан̃ча. таттха саббаттхакакаммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бхиккхусан̇гха̄дӣсу метта̄ маран̣ассати ча асубхасан̃н̃а̄типи еке. каммат̣т̣ха̄никена хи бхиккхуна̄ пат̣хамам̣ та̄ва париччхиндитва̄ сӣмат̣т̣хакабхиккхусан̇гхе метта̄ бха̄ветабба̄; тато сӣмат̣т̣хакадевата̄су, тато гочарага̄ме иссараджане, тато таттха мануссе упа̄да̄йа саббасаттесу. со хи бхиккхусан̇гхе метта̄йа сахава̄сӣнам̣ мудучиттатам̣ джанети, атхасса сукхасам̣ва̄сата̄ хоти. сӣмат̣т̣хакадевата̄су метта̄йа мудукатачитта̄хи девата̄хи дхаммика̄йа раккха̄йа сусам̣вихита̄раккхо хоти. гочарага̄ме иссараджане метта̄йа мудукатачиттасанта̄нехи иссарехи дхаммика̄йа раккха̄йа сураккхитапариккха̄ро хоти. таттха мануссесу метта̄йа паса̄дитачиттехи техи апарибхӯто хутва̄ вичарати. саббасаттесу метта̄йа саббаттха аппат̣ихатача̄ро хоти.

маран̣ассатийа̄ пана ‘‘авассам̣ маритабба’’нти чинтенто анесанам̣ паха̄йа упарӯпаривад̣д̣хама̄насам̣вего анолӣнавуттико хоти. асубхасан̃н̃а̄йа диббесупи а̄рамман̣есу тан̣ха̄ нуппаджджати. тенассетам̣ тайам̣ евам̣ бахӯпака̄ратта̄ ‘‘саббаттха аттхайитаббам̣ иччхитабба’’нти катва̄ адхиппетасса ча йога̄нуйогакаммасса падат̣т̣ха̄натта̄ ‘‘саббаттхакакаммат̣т̣ха̄на’’нти вуччати.

ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣есу пана йам̣ йасса чарита̄нукӯлам̣, там̣ тасса ниччам̣ парихаритаббатта̄ йатха̄вуттенева найена ‘‘па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄на’’нтипи вуччати. идха пана идамева а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘па̄риха̄рийакаммат̣т̣ха̄на’’нти вуччати. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана сӣлависодханакатхам̣ палибодхупаччхедакатхан̃ча иччхантена висуддхимаггато гахетаббо.

евам̣ висуддхасӣлена пана упаччхиннапалибодхена ча идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣хантена имина̄ва каммат̣т̣ха̄нена чатуттхаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттасса буддхапуттасса сантике уггахетаббам̣. там̣ алабхантена ана̄га̄мисса, тампи алабхантена сакада̄га̄мисса, тампи алабхантена сота̄паннасса, тампи алабхантена а̄на̄па̄начатуттхаджджха̄нала̄бхисса, тампи алабхантена па̄л̣ийа̄ ат̣т̣хакатха̄йа ча асаммӯл̣хасса виниччхайа̄чарийасса сантике уггахетаббам̣. араханта̄дайо хи аттана̄ адхигатамаггамева а̄чиккханти. айам̣ пана гаханападесе маха̄хаттхипатхам̣ нӣхаранто вийа саббаттха асаммӯл̣хо саппа̄йа̄саппа̄йам̣ париччхиндитва̄ катхети.

татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – тена бхиккхуна̄ саллахукавуттина̄ винайа̄ча̄расампаннена вуттаппака̄рама̄чарийам̣ упасан̇камитва̄ ваттапат̣ипаттийа̄ а̄ра̄дхитачиттасса тасса сантике пан̃часандхикам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетаббам̣. татриме пан̃ча сандхайо – уггахо, парипуччха̄, упат̣т̣ха̄нам̣, аппана̄, лаккхан̣анти. таттха ‘‘уггахо’’ на̄ма каммат̣т̣ха̄насса угган̣ханам̣, ‘‘парипуччха̄’’ на̄ма каммат̣т̣ха̄насса парипуччхана̄, ‘‘упат̣т̣ха̄нам̣’’ на̄ма каммат̣т̣ха̄насса упат̣т̣ха̄нам̣, ‘‘аппана̄’’ на̄ма каммат̣т̣ха̄наппана̄, ‘‘лаккхан̣ам̣’’ на̄ма каммат̣т̣ха̄насса лаккхан̣ам̣. ‘‘евам̣лаккхан̣амидам̣ каммат̣т̣ха̄на’’нти каммат̣т̣ха̄насабха̄вӯпадха̄ран̣анти вуттам̣ хоти.

евам̣ пан̃часандхикам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ угган̣ханто аттана̄пи на киламати, а̄чарийампи на вихет̣хети; тасма̄ тхокам̣ уддиса̄петва̄ бахука̄лам̣ саджджха̄йитва̄ евам̣ пан̃часандхикам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ уггахетва̄ саче таттха саппа̄йам̣ хоти, таттхева васитаббам̣. но че таттха саппа̄йам̣ хоти, а̄чарийам̣ а̄пуччхитва̄ саче мандапан̃н̃о йоджанапарамам̣ гантва̄, саче тиккхапан̃н̃о дӯрампи гантва̄ ат̣т̣ха̄расасена̄санадосавиваджджитам̣, пан̃часена̄санан̇гасаманна̄гатам̣ сена̄санам̣ упагамма таттха васантена упаччхиннакхуддакапалибодхена катабхаттакиччена бхаттасаммадам̣ пат̣ивинодетва̄ ратанаттайагун̣а̄нуссаран̣ена читтам̣ сампахам̣сетва̄ а̄чарийуггахато екападампи асаммуссантена идам̣ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ манасика̄таббам̣. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана имам̣ катха̄маггам̣ иччхантена висуддхимаггато (висуддхи. 1.55) гахетаббо.

йам̣ пана вуттам̣ ‘‘идам̣ а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ манасика̄табба’’нти татра̄йам̣ манасика̄равидхи –

‘‘ган̣ана̄ анубандхана̄, пхусана̄ т̣хапана̄ саллаккхан̣а̄;

виват̣т̣ана̄ па̄рисуддхи, тесан̃ча пат̣ипассана̄’’ти. (висуддхи. 1.223; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163);

‘‘ган̣ана̄’’ти ган̣ана̄йева. ‘‘анубандхана̄’’ти анувахана̄. ‘‘пхусана̄’’ти пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣. ‘‘т̣хапана̄’’ти аппана̄. ‘‘саллаккхан̣а̄’’ти випассана̄. ‘‘виват̣т̣ана̄’’ти магго. ‘‘па̄рисуддхӣ’’ти пхалам̣. ‘‘тесан̃ча пат̣ипассана̄’’ти паччавеккхан̣а̄. таттха имина̄ а̄дикаммикакулапуттена пат̣хамам̣ ган̣ана̄йа идам̣ камат̣т̣ха̄нам̣ манасика̄таббам̣. ган̣ентена ча пан̃чаннам̣ хет̣т̣ха̄ на т̣хапетаббам̣, дасаннам̣ упари на нетаббам̣, антаре кхан̣д̣ам̣ на дассетаббам̣. пан̃чаннам̣ хет̣т̣ха̄ т̣хапентасса хи самба̄дхе ока̄се читтуппа̄до виппхандати, самба̄дхе вадже саннируддхагоган̣о вийа. дасаннам̣ упари нентасса ган̣ана̄нисситова читтуппа̄до хоти. антара̄ кхан̣д̣ам̣ дассентасса ‘‘сикха̄ппаттам̣ ну кхо ме каммат̣т̣ха̄нам̣, но’’ти читтам̣ викампати. тасма̄ ете досе ваджджетва̄ ган̣етаббам̣.

ган̣ентена ча пат̣хамам̣ дандхаган̣ана̄йа дхан̃н̃ама̄пакаган̣ана̄йа ган̣етаббам̣. дхан̃н̃ама̄пако хи на̄л̣им̣ пӯретва̄ ‘‘ека’’нти ватва̄ окирати. пуна пӯренто кин̃чи качаварам̣ дисва̄ там̣ чхад̣д̣енто ‘‘екам̣ ека’’нти вадати. еса найо ‘‘две две’’тиа̄дӣсу. евамева имина̄пи асса̄сапасса̄сесу йо упат̣т̣ха̄ти там̣ гахетва̄ ‘‘екам̣ ека’’нти а̄дим̣катва̄ йа̄ва ‘‘даса даса̄’’ти паваттама̄нам̣ паваттама̄нам̣ упалаккхетва̄ва ган̣етаббам̣. тассевам̣ ган̣айато никкхаманта̄ ча пависанта̄ ча асса̄сапасса̄са̄ па̄кат̣а̄ хонти.

атха̄нена там̣ дандхаган̣анам̣ дхан̃н̃ама̄пакаган̣анам̣ паха̄йа сӣгхаган̣ана̄йа гопа̄лакаган̣ана̄йа ган̣етаббам̣. чхеко хи гопа̄лако саккхара̄йо уччхан̇гена гахетва̄ раджджудан̣д̣ахаттхо па̄това ваджам̣ гантва̄ га̄во пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ палигхаттхамбхаматтхаке нисинно два̄рам̣ паттам̣ паттам̣йева га̄вам̣ ‘‘еко две’’ти саккхарам̣ кхипитва̄ кхипитва̄ ган̣ети. тийа̄мараттим̣ самба̄дхе ока̄се дуккхам̣ вуттхагоган̣о никкхаманто ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упанигхам̣санто вегена вегена пун̃джо пун̃джо хутва̄ никкхамати. со вегена вегена ‘‘тӣн̣и чатта̄ри пан̃ча даса̄’’ти ган̣етийева. евамимасса̄пи пуриманайена ган̣айато асса̄сапасса̄са̄ па̄кат̣а̄ хутва̄ сӣгхам̣ сӣгхам̣ пунаппунам̣ сан̃чаранти. тато тена ‘‘пунаппунам̣ сан̃чарантӣ’’ти н̃атва̄ анто ча бахи ча аггахетва̄ два̄раппаттам̣ два̄раппаттам̣йева гахетва̄ ‘‘еко две тӣн̣и чатта̄ри пан̃ча, еко две тӣн̣и чатта̄ри пан̃ча чха, еко две тӣн̣и чатта̄ри пан̃ча чха сатта…пе… ат̣т̣ха… нава… даса̄’’ти сӣгхам̣ сӣгхам̣ ган̣етаббамева. ган̣ана̄пат̣ибаддхе хи каммат̣т̣ха̄не ган̣ана̄баленева читтам̣ екаггам̣ хоти ариттӯпаттхамбханавасена чан̣д̣асоте на̄ва̄т̣хапанамива.

тассевам̣ сӣгхам̣ сӣгхам̣ ган̣айато каммат̣т̣ха̄нам̣ нирантараппаваттам̣ вийа хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. атха ‘‘нирантарам̣ паваттатӣ’’ти н̃атва̄ анто ча бахи ча ва̄там̣ апариггахетва̄ пуриманайенева вегена вегена ган̣етаббам̣. антопависанава̄тена хи саддхим̣ читтам̣ павесайато аббхантарам̣ ва̄таббха̄хатам̣ медапӯритам̣ вийа хоти, бахиниккхаманава̄тена саддхим̣ читтам̣ нӣхарато бахиддха̄ путхутта̄рамман̣е читтам̣ виккхипати. пхут̣т̣хока̄се пана сатим̣ т̣хапетва̄ бха̄вентассева бха̄вана̄ сампаджджати. тена вуттам̣ – ‘‘анто ча бахи ча ва̄там̣ апариггахетва̄ пуриманайенева вегена вегена ган̣етабба’’нти.

кӣва чирам̣ панетам̣ ган̣етаббанти? йа̄ва вина̄ ган̣ана̄йа асса̄сапасса̄са̄рамман̣е сати сантит̣т̣хати. бахи висат̣авитаккавиччхедам̣ катва̄ асса̄сапасса̄са̄рамман̣е сати сан̣т̣хапанаттхам̣йева хи ган̣ана̄ти.

евам̣ ган̣ана̄йа манасикатва̄ анубандхана̄йа манасика̄таббам̣. анубандхана̄ на̄ма ган̣анам̣ пат̣исам̣харитва̄ сатийа̄ нирантарам̣ асса̄сапасса̄са̄нам̣ анугаманам̣; тан̃ча кхо на а̄димаджджхапарийоса̄на̄нугаманавасена. бахиниккхаманава̄тасса хи на̄бхи а̄ди, хадайам̣ маджджхам̣, на̄сикаггам̣ парийоса̄нам̣. аббхантарапависанава̄тасса на̄сикаггам̣ а̄ди, хадайам̣ маджджхам̣, на̄бхи парийоса̄нам̣. тан̃часса анугаччхато виккхепагатам̣ читтам̣ са̄раддха̄йа чева хоти ин̃джана̄йа ча. йатха̄ха –

‘‘асса̄са̄димаджджхапарийоса̄нам̣ сатийа̄ анугаччхато аджджхаттам̣ виккхепагатена читтена ка̄йопи читтампи са̄раддха̄ ча хонти ин̃джита̄ ча пхандита̄ ча. пасса̄са̄димаджджхапарийоса̄нам̣ сатийа̄ анугаччхато бахиддха̄ виккхепагатена читтена ка̄йопи читтампи са̄раддха̄ ча хонти ин̃джита̄ ча пхандита̄ ча̄’’ти (пат̣и. ма. 1.157).

тасма̄ анубандхана̄йа манасикаронтена на а̄димаджджхапарийоса̄навасена манасика̄таббам̣. апича кхо пхусана̄васена ча т̣хапана̄васена ча манасика̄таббам̣. ган̣ана̄нубандхана̄васена вийа хи пхусана̄т̣хапана̄васена висум̣ манасика̄ро наттхи. пхут̣т̣хапхут̣т̣хат̣т̣ха̄нейева пана ган̣енто ган̣ана̄йа ча пхусана̄йа ча манаси кароти. таттхева ган̣анам̣ пат̣исам̣харитва̄ те сатийа̄ анубандханто аппана̄васена ча читтам̣ т̣хапенто ‘‘анубандхана̄йа ча пхусана̄йа ча т̣хапана̄йа ча манаси каротӣ’’ти вуччати. сва̄йаматтхо ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттапан̇гул̣адова̄рикопама̄хи пат̣исамбхида̄йам̣ вуттакакачопама̄йа ча ведитаббо.

татра̄йам̣ пан̇гул̣опама̄ – ‘‘сеййатха̄пи пан̇гул̣о дола̄йа кӣл̣атам̣ ма̄та̄путта̄нам̣ долам̣ кхипитва̄ таттхева долаттхамбхамӯле нисинно камена а̄гаччхантасса ча гаччхантасса ча дола̄пхалакасса убхо кот̣ийо маджджхан̃ча пассати, на ча убхокот̣имаджджха̄нам̣ дассанаттхам̣ бйа̄ват̣о хоти. евамева̄йам̣ бхиккху сативасена упанибандханаттхамбхамӯле т̣хатва̄ асса̄сапасса̄садолам̣ кхипитва̄ таттхева нимитте сатийа̄ нисинно камена а̄гаччханта̄нан̃ча гаччханта̄нан̃ча пхут̣т̣хат̣т̣ха̄не асса̄сапасса̄са̄нам̣ а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ сатийа̄ анугаччханто таттха ча читтам̣ т̣хапенто пассати, на ча тесам̣ дассанаттхам̣ бйа̄ват̣о хоти. айам̣ пан̇гул̣опама̄.

айам̣ пана дова̄рикопама̄ – ‘‘сеййатха̄пи дова̄рико нагарасса анто ча бахи ча пурисе ‘ко твам̣, куто ва̄ а̄гато, кухим̣ ва̄ гаччхаси, ким̣ ва̄ те хаттхе’ти на вӣмам̣сати, на хи тасса те бха̄ра̄. два̄раппаттам̣ два̄раппаттам̣йева пана вӣмам̣сати; евамева имасса бхиккхуно анто павит̣т̣хава̄та̄ ча бахи никкхантава̄та̄ ча на бха̄ра̄ хонти, два̄раппатта̄ два̄раппатта̄йева бха̄ра̄ти. айам̣ дова̄рикопама̄.

какачопама̄ пана а̄дитопабхути евам̣ ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ –

‘‘нимиттам̣ асса̄сапасса̄са̄, ана̄рамман̣амекачиттасса;

аджа̄нато ча тайо дхамме, бха̄вана̄нупалаббхати.

‘‘нимиттам̣ асса̄сапасса̄са̄, ана̄рамман̣амекачиттасса;

джа̄нато ча тайо дхамме, бха̄вана̄ упалаббхатӣ’’ти. (пат̣и. ма. 1.159);

катхам̣ име тайо дхамма̄ екачиттасса а̄рамман̣ам̣ на хонти, на чиме тайо дхамма̄ авидита̄ хонти, на ча читтам̣ виккхепам̣ гаччхати, падха̄нан̃ча пан̃н̃а̄йати, пайоган̃ча са̄дхети, висесамадхигаччхати? сеййатха̄пи руккхо саме бхӯмибха̄ге никкхитто, таменам̣ пурисо какачена чхиндеййа, руккхе пхут̣т̣хакакачаданта̄нам̣ васена пурисасса сати упат̣т̣хита̄ хоти, на а̄гате ва̄ гате ва̄ какачаданте манаси кароти, на а̄гата̄ ва̄ гата̄ ва̄ какачаданта̄ авидита̄ хонти, падха̄нан̃ча пан̃н̃а̄йати, пайоган̃ча са̄дхети.

йатха̄ руккхо саме бхӯмибха̄ге никкхитто; евам̣ упанибандхананимиттам̣. йатха̄ какачаданта̄; евам̣ асса̄сапасса̄са̄. йатха̄ руккхе пхут̣т̣хакакачаданта̄нам̣ васена пурисасса сати упат̣т̣хита̄ хоти, на а̄гате ва̄ гате ва̄ какачаданте манаси кароти, на а̄гата̄ ва̄ гата̄ ва̄ какачаданта̄ авидита̄ хонти, падха̄нан̃ча пан̃н̃а̄йати, пайоган̃ча са̄дхети, евамева бхиккху на̄сикагге ва̄ мукханимитте ва̄ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ нисинно хоти, на а̄гате ва̄ гате ва̄ асса̄сапасса̄се манаси кароти, на а̄гата̄ ва̄ гата̄ ва̄ асса̄сапасса̄са̄ авидита̄ хонти, падха̄нан̃ча пан̃н̃а̄йати, пайоган̃ча са̄дхети, висесамадхигаччхати.

падха̄нанти катамам̣ падха̄нам̣? а̄раддхавӣрийасса ка̄йопи читтампи камманийам̣ хоти – идам̣ падха̄нам̣. катамо пайого? а̄раддхавӣрийасса упаккилеса̄ пахӣйанти, витакка̄ вӯпасамманти – айам̣ пайого. катамо висесо? а̄раддхавӣрийасса сам̣йоджана̄ пахӣйанти, анусайа̄ бйантӣ хонти – айам̣ висесо. евам̣ име тайо дхамма̄ екачиттасса а̄рамман̣а̄ на хонти, на чиме тайо дхамма̄ авидита̄ хонти, на ча читтам̣ виккхепам̣ гаччхати, падха̄нан̃ча пан̃н̃а̄йати, пайоган̃ча са̄дхети, висесамадхигаччхати.

‘‘а̄на̄па̄нассатӣ йасса, парипун̣н̣а̄ субха̄вита̄;

анупуббам̣ паричита̄, йатха̄ буддхена десита̄;

со имам̣ локам̣ пабха̄сети, аббха̄ муттова чандима̄’’ти. (пат̣и. ма. 1.160);

айам̣ какачопама̄. идха панасса а̄гата̄гатавасена аманасика̄раматтамева пайоджананти ведитаббам̣. идам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикарото кассачи начиренева нимиттан̃ча уппаджджати, авасесаджджха̄нан̇гапат̣иман̣д̣ита̄ аппана̄сан̇кха̄та̄ т̣хапана̄ ча сампаджджати. кассачи пана ган̣ана̄васенева манасика̄рака̄латопабхути ануккамато ол̣а̄рикаасса̄сапасса̄саниродхавасена ка̄йадаратхе вӯпасанте ка̄йопи читтампи лахукам̣ хоти, сарӣрам̣ а̄ка̄се лан̇гхана̄ка̄раппаттам̣ вийа хоти. йатха̄ са̄раддхака̄йасса ман̃че ва̄ пӣт̣хе ва̄ нисӣдато ман̃чапӣт̣хам̣ онамати, викӯджати, паччаттхаран̣ам̣ валим̣ ган̣ха̄ти. аса̄раддхака̄йасса пана нисӣдато нева ман̃чапӣт̣хам̣ онамати, на викӯджати, на паччаттхаран̣ам̣ валим̣ ган̣ха̄ти, тӯлапичупӯритам̣ вийа ман̃чапӣт̣хам̣ хоти. касма̄? йасма̄ аса̄раддхо ка̄йо лахуко хоти; евамева ган̣ана̄васена манасика̄рака̄латопабхути ануккамато ол̣а̄рикаасса̄сапасса̄саниродхавасена ка̄йадаратхе вӯпасанте ка̄йопи читтампи лахукам̣ хоти, сарӣрам̣ а̄ка̄се лан̇гхана̄ка̄раппаттам̣ вийа хоти.

тасса ол̣а̄рике асса̄сапасса̄се нируддхе сукхумаасса̄сапасса̄санимитта̄рамман̣ам̣ читтам̣ паваттати, тасмимпи нируддхе апара̄парам̣ тато сукхуматарасукхуматаманимитта̄рамман̣ам̣ паваттатийева. катхам̣? йатха̄ пурисо махатийа̄ лохасала̄ка̄йа кам̣сата̄л̣ам̣ а̄кот̣еййа, екаппаха̄рена маха̄саддо уппаджджеййа, тасса ол̣а̄рикасадда̄рамман̣ам̣ читтам̣ паваттеййа, нируддхе ол̣а̄рике садде атха паччха̄ сукхумасадданимитта̄рамман̣ам̣, тасмимпи нируддхе апара̄парам̣ тато сукхуматарасукхуматамасадданимитта̄рамман̣ам̣ читтам̣ паваттатева; еванти ведитаббам̣. вуттампи четам̣ – ‘‘сеййатха̄пи кам̣се а̄кот̣ите’’ти (пат̣и. ма. 1.171) виттха̄ро.

йатха̄ хи ан̃н̃а̄ни каммат̣т̣ха̄на̄ни упарӯпари вибхӯта̄ни хонти, на татха̄ идам̣. идам̣ пана упарӯпари бха̄вентасса бха̄вентасса сукхуматтам̣ гаччхати, упат̣т̣ха̄нампи на упагаччхати. евам̣ анупат̣т̣хаханте пана тасмим̣ на тена бхиккхуна̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ чаммакхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ гантаббам̣. ким̣ ка̄таббам̣? ‘‘а̄чарийам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти ва̄ ‘‘нат̣т̣хам̣ да̄ни ме каммат̣т̣ха̄на’’нти ва̄ на вут̣т̣ха̄таббам̣, ирийа̄патхам̣ викопетва̄ гаччхато хи каммат̣т̣ха̄нам̣ наванавамева хоти. тасма̄ йатха̄нисинненева десато а̄харитаббам̣.

татра̄йам̣ а̄харан̣ӯпа̄йо. тена хи бхиккхуна̄ каммат̣т̣ха̄насса анупат̣т̣хаханабха̄вам̣ н̃атва̄ ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ – ‘‘име асса̄сапасса̄са̄ на̄ма каттха аттхи, каттха наттхи, касса ва̄ аттхи, касса ва̄ наттхӣ’’ти. атхевам̣ пат̣исан̃чиккхата̄ ‘‘име антома̄тукуччхийам̣ наттхи, удаке нимугга̄нам̣ наттхи, татха̄ асан̃н̃ӣбхӯта̄нам̣ мата̄нам̣ чатуттхаджджха̄насама̄панна̄нам̣ рӯпа̄рӯпабхавасаман̇гӣнам̣ ниродхасама̄панна̄на’’нти н̃атва̄ евам̣ аттана̄ва атта̄ пат̣ичодетаббо – ‘‘нану твам̣, пан̣д̣ита, нева ма̄тукуччхигато, на удаке нимугго, на асан̃н̃ӣбхӯто, на мато, на чатуттхаджджха̄насамаа̄панно, на рӯпа̄рӯпабхавасаман̇гӣ, на ниродхасама̄панно, аттхийева те асса̄сапасса̄са̄, мандапан̃н̃ата̄йа пана париггахетум̣ на саккосӣ’’ти. атха̄нена пакатипхут̣т̣хавасенева читтам̣ т̣хапетва̄ манасика̄ро паваттетаббо. име хи дӣгхана̄сикасса на̄са̄ пут̣ам̣ гхат̣т̣ента̄ паваттанти, рассана̄сикасса уттарот̣т̣хам̣. тасма̄нена имам̣ на̄ма т̣ха̄нам̣ гхат̣т̣ентӣти нимиттам̣ пат̣т̣хапетаббам̣. имамева хи аттхавасам̣ пат̣ичча вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, мут̣т̣хассатисса асампаджа̄насса а̄на̄па̄нассатибха̄ванам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 3.149; сам̣. ни. 5.992). кин̃ча̄пи хи йам̣кин̃чи каммат̣т̣ха̄нам̣ сатасса сампаджа̄нассева сампаджджати, ито ан̃н̃ам̣ пана манасикаронтасса па̄кат̣ам̣ хоти. идам̣ пана а̄на̄па̄нассатикаммат̣т̣ха̄нам̣ гарукам̣ гарукабха̄ванам̣ буддхапаччекабуддхабуддхапутта̄нам̣ маха̄пуриса̄намева манасика̄рабхӯмибхӯтам̣, на чева иттарам̣, на ча иттарасаттасама̄севитам̣. йатха̄ йатха̄ манаси карӣйати, татха̄ татха̄ сантан̃чева хоти сукхуман̃ча. тасма̄ еттха балаватӣ сати ча пан̃н̃а̄ ча иччхитабба̄.

йатха̄ хи мат̣т̣хаса̄т̣акасса туннакаран̣ака̄ле сӯчипи сукхума̄ иччхитабба̄, сӯчипа̄саведханампи тато сукхуматарам̣; евамева мат̣т̣хаса̄т̣акасадисасса имасса каммат̣т̣ха̄насса бха̄вана̄ка̄ле сӯчипат̣ибха̄га̄ сатипи сӯчипа̄саведханапат̣ибха̄га̄ там̣сампайутта̄ пан̃н̃а̄пи балаватӣ иччхитабба̄. та̄хи ча пана сатипан̃н̃а̄хи саманна̄гатена бхиккхуна̄ на те асса̄сапасса̄са̄ ан̃н̃атра пакатипхут̣т̣хока̄са̄ парийеситабба̄.

йатха̄ пана кассако касим̣ каситва̄ балибадде мун̃читва̄ гочара̄бхимукхе катва̄ чха̄йа̄йа нисинно виссамеййа, атхасса те балибадда̄ вегена ат̣авим̣ пависеййум̣. йо хоти чхеко кассако со пуна те гахетва̄ йоджетука̄мо на тесам̣ анупадам̣ гантва̄ ат̣авим̣ а̄хин̣д̣ати. атха кхо расмин̃ча патодан̃ча гахетва̄ уджукамева тесам̣ нипа̄татиттхам̣ гантва̄ нисӣдати ва̄ нипаджджати ва̄. атха те гон̣е дивасабха̄гам̣ чаритва̄ нипа̄татиттхам̣ отаритва̄ нхатва̄ ча пивитва̄ ча паччуттаритва̄ т̣хите дисва̄ расмийа̄ бандхитва̄ патодена виджджханто а̄нетва̄ йоджетва̄ пуна каммам̣ кароти; евамева тена бхиккхуна̄ на те асса̄сапасса̄са̄ ан̃н̃атра пакатипхут̣т̣хока̄са̄ парийеситабба̄. сатирасмим̣ пана пан̃н̃а̄патодан̃ча гахетва̄ пакатипхут̣т̣хока̄се читтам̣ т̣хапетва̄ манасика̄ро паваттетаббо. еван̃хисса манасикарото начирассева те упат̣т̣хаханти, нипа̄татиттхе вийа гон̣а̄. тато тена сатирасмийа̄ бандхитва̄ тасмим̣йева т̣ха̄не йоджетва̄ пан̃н̃а̄патодена виджджхантена пуна каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джитаббам̣; тассевамануйун̃джато начирассева нимиттам̣ упат̣т̣ха̄ти. там̣ панетам̣ на саббесам̣ екасадисам̣ хоти; апича кхо кассачи сукхасампхассам̣ уппа̄дайама̄но тӯлапичу вийа, каппа̄сапичу вийа, ва̄тадха̄ра̄ вийа ча упат̣т̣ха̄тӣти екачче а̄ху.

айам̣ пана ат̣т̣хакатха̄виниччхайо – идан̃хи кассачи та̄ракарӯпам̣ вийа, ман̣игул̣ика̄ вийа, мутта̄гул̣ика̄ вийа ча кассачи кхарасампхассам̣ хутва̄ каппа̄сат̣т̣хи вийа, са̄рада̄русӯчи вийа ча кассачи дӣгхапа̄ман̇гасуттам̣ вийа, кусумада̄мам̣ вийа, дхӯмасикха̄ вийа ча кассачи виттхата маккат̣акасуттам̣ вийа, вала̄хакапат̣алам̣ вийа, падумапуппхам̣ вийа, ратхачаккам̣ вийа, чандаман̣д̣алам̣ вийа, сӯрийаман̣д̣алам̣ вийа ча упат̣т̣ха̄ти. тан̃ча панетам̣ йатха̄ самбахулесу бхиккхӯсу суттантам̣ саджджха̄йитва̄ нисиннесу екена бхиккхуна̄ ‘‘тумха̄кам̣ кӣдисам̣ хутва̄ идам̣ суттам̣ упат̣т̣ха̄тӣ’’ти вутте еко ‘‘майхам̣ махатӣ паббатеййа̄ надӣ вийа хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣ’’ти а̄ха. апаро ‘‘майхам̣ ека̄ ванара̄джи вийа’’. ан̃н̃о ‘‘майхам̣ сӣтаччха̄йо са̄кха̄сампанно пхалабха̄рабхаритаруккхо вийа̄’’ти. тесан̃хи там̣ екамева суттам̣ сан̃н̃а̄на̄ната̄йа на̄нато упат̣т̣ха̄ти. евам̣ екамева каммат̣т̣ха̄нам̣ сан̃н̃а̄на̄ната̄йа на̄нато упат̣т̣ха̄ти. сан̃н̃аджан̃хи етам̣ сан̃н̃а̄нида̄нам̣ сан̃н̃а̄ппабхавам̣ тасма̄ сан̃н̃а̄на̄ната̄йа на̄нато упат̣т̣ха̄тӣти ведитаббам̣.

еттха ча ан̃н̃амева асса̄са̄рамман̣ам̣ читтам̣, ан̃н̃ам̣ пасса̄са̄рамман̣ам̣, ан̃н̃ам̣ нимитта̄рамман̣ам̣ йасса хи име тайо дхамма̄ наттхи, тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ нева аппанам̣ на упача̄рам̣ па̄пун̣а̄ти. йасса паниме тайо дхамма̄ аттхи, тассева каммат̣т̣ха̄нам̣ аппанан̃ча упача̄ран̃ча па̄пун̣а̄ти. вуттан̃хетам̣ –

‘‘нимиттам̣ асса̄сапасса̄са̄, ана̄рамман̣амекачиттасса;

аджа̄нато ча тайо дхамме, бха̄вана̄нупалаббхати.

‘‘нимиттам̣ асса̄сапасса̄са̄, ана̄рамман̣амекачиттасса;

джа̄нато ча тайо дхамме, бха̄вана̄ упалаббхатӣ’’ти. (висуддхи. 1.231);

евам̣ упат̣т̣хите пана нимитте тена бхиккхуна̄ а̄чарийасантикам̣ гантва̄ а̄рочетаббам̣ – ‘‘майхам̣, бханте, еварӯпам̣ на̄ма упат̣т̣ха̄тӣ’’ти. а̄чарийена пана ‘‘етам̣ нимитта’’нти ва̄ ‘‘на нимитта’’нти ва̄ на ваттаббам̣. ‘‘евам̣ хоти, а̄вусо’’ти ватва̄ пана ‘‘пунаппунам̣ манаси карохӣ’’ти ваттаббо. ‘‘нимитта’’нти хи вутте воса̄нам̣ а̄паджджеййа; ‘‘на нимитта’’нти вутте нира̄со висӣдеййа. тасма̄ тадубхайампи аватва̄ манасика̄рейева нийоджетабботи. евам̣ та̄ва дӣгхабха̄н̣ака̄. маджджхимабха̄н̣ака̄ пана̄ху – ‘‘нимиттамидам̣, а̄вусо, каммат̣т̣ха̄нам̣ пунаппунам̣ манаси карохи саппуриса̄ти ваттаббо’’ти. атха̄нена нимиттейева читтам̣ т̣хапетаббам̣. евамасса̄йам̣ ито пабхути т̣хапана̄васена бха̄вана̄ хоти. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –

‘‘нимитте т̣хапайам̣ читтам̣, на̄на̄ка̄рам̣ вибха̄вайам̣;

дхӣро асса̄сапасса̄се, сакам̣ читтам̣ нибандхатӣ’’ти. (висуддхи. 1.232; пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.1.163);

тассевам̣ нимиттупат̣т̣ха̄нато пабхути нӣваран̣а̄ни виккхамбхита̄нева хонти килеса̄ саннисинна̄ва сати упат̣т̣хита̄йева, читтам̣ сама̄хитамева. идан̃хи двӣха̄ка̄рехи читтам̣ сама̄хитам̣ на̄ма хохи – упача̄рабхӯмийам̣ ва̄ нӣваран̣аппаха̄нена, пат̣ила̄бхабхӯмийам̣ ва̄ ан̇гапа̄тубха̄вена. таттха ‘‘упача̄рабхӯмӣ’’ти упача̄расама̄дхи; ‘‘пат̣ила̄бхабхӯмӣ’’ти аппана̄сама̄дхи. тесам̣ ким̣ на̄на̄каран̣ам̣? упача̄расама̄дхи кусалавӣтхийам̣ джавитва̄ бхаван̇гам̣ отарати, аппана̄сама̄дхи дивасабха̄ге аппетва̄ нисиннасса дивасабха̄гампи кусалавӣтхийам̣ джавати, на бхаван̇гам̣ отарати. имесу двӣсу сама̄дхӣсу нимиттапа̄тубха̄вена упача̄расама̄дхина̄ сама̄хитам̣ читтам̣ хоти. атха̄нена там̣ нимиттам̣ нева ван̣н̣ато манасика̄таббам̣, на лаккхан̣ато паччавеккхитаббам̣. апича кхо кхаттийамахесийа̄ чаккаваттигаббхо вийа кассакена са̄лийавагаббхо вийа ча аппаматтена раккхитаббам̣; раккхитам̣ хисса пхаладам̣ хоти.

‘‘нимиттам̣ раккхато ладдха, париха̄ни на виджджати;

а̄раккхамхи асантамхи, ладдхам̣ ладдхам̣ винассатӣ’’ти.

татра̄йам̣ раккхан̣ӯпа̄йо – тена бхиккхуна̄ а̄ва̄со, гочаро, бхассам̣, пуггало, бходжанам̣, уту, ирийа̄патхоти има̄ни сатта асаппа̄йа̄ни ваджджетва̄ та̄нева сатта саппа̄йа̄ни севантена пунаппунам̣ там̣ нимиттам̣ манасика̄таббам̣.

евам̣ саппа̄йасеванена нимиттам̣ тхирам̣ катва̄ вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ гамайитва̄ ваттхувисадакирийа̄, индрийасаматтапат̣ипа̄даната̄, нимиттакусалата̄, йасмим̣ самайе читтам̣ сапаггахетабба тасмим̣ самайе читтапагган̣хана̄, йасмим̣ самайе читтам̣ ниггахетаббам̣ тасмим̣ самайе читтанигган̣хана̄, йасмим̣ самайе читтам̣ сампахам̣сетаббам̣ тасмим̣ самайе сампахам̣сетаббам̣ тасмим̣ самайе читтасампахам̣сана̄, йасмим̣ самайе читтам̣ аджджхупеккхитаббам̣ тасмим̣ самайе читтааджджхупеккхана̄, асама̄хитапуггалапариваджджана̄, сама̄хитапуггаласевана̄, тададхимуттата̄ти има̄ни даса аппана̄косалла̄ни авиджахантена його каран̣ӣйо.

тассевам̣ ануйуттасса вихарато ида̄ни аппана̄ уппаджджиссатӣти бхаван̇гам̣ виччхиндитва̄ нимитта̄рамман̣ам̣ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати. тасмин̃ча нируддхе тадева̄рамман̣ам̣ гахетва̄ чатта̄ри пан̃ча ва̄ джавана̄ни, йесам̣ пат̣хамам̣ парикаммам̣, дутийам̣ упача̄рам̣, татийам̣ ануломам̣, чатуттхам̣ готрабху, пан̃чамам̣ аппана̄читтам̣. пат̣хамам̣ ва̄ парикамман̃чева упача̄ран̃ча, дутийам̣ ануломам̣, татийам̣ готрабху, чатуттхам̣ аппана̄читтанти вуччати. чатуттхамева хи пан̃чамам̣ ва̄ аппети, на чхат̣т̣хам̣ саттамам̣ ва̄ а̄саннабхаван̇гапа̄татта̄.

а̄бхидхаммикагодаттаттхеро пана̄ха – ‘‘а̄севанапаччайена кусала̄ дхамма̄ балаванто хонти; тасма̄ чхат̣т̣хам̣ саттамам̣ ва̄ аппетӣ’’ти. там̣ ат̣т̣хакатха̄су пат̣иккхиттам̣. таттха пуббабха̄гачитта̄ни ка̄ма̄вачара̄ни хонти, аппана̄читтам̣ пана рӯпа̄вачарам̣. еваманена пан̃чан̇гавиппахӣнам̣, пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣, дасалаккхан̣асампаннам̣, тивидхакалйа̄н̣ам̣, пат̣хамаджджха̄нам̣ адхигатам̣ хоти. со тасмим̣йева̄рамман̣е витакка̄дайо вӯпасаметва̄ дутийататийачатуттхаджджха̄на̄ни па̄пун̣а̄ти. етта̄вата̄ ча т̣хапана̄васена бха̄вана̄йа парийоса̄наппатто хоти. айаметтха сан̇кхепакатха̄. виттха̄ро пана иччхантена висуддхимаггато гахетаббо.

евам̣ паттачатуттхаджджха̄но панеттха бхиккху саллаккхан̣а̄виват̣т̣ана̄васена каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетва̄ па̄рисуддхим̣ паттука̄мо тадева джха̄нам̣ а̄ваджджанасама̄паджджанаадхит̣т̣ха̄навут̣т̣ха̄напаччавеккхан̣асан̇кха̄техи пан̃чаха̄ка̄рехи васиппаттам̣ пагун̣ам̣ катва̄ арӯпапуббан̇гамам̣ ва̄ рӯпам̣, рӯпапуббан̇гамам̣ ва̄ арӯпанти рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапети. катхам̣? со хи джха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ джха̄нан̇га̄ни париггахетва̄ тесам̣ ниссайам̣ хадайаваттхум̣ там̣ ниссайа̄ни ча бхӯта̄ни тесан̃ча ниссайам̣ сакалампи караджака̄йам̣ пассати. тато ‘‘джха̄нан̇га̄ни арӯпам̣, ваттха̄дӣни рӯпа’’нти рӯпа̄рӯпам̣ ваваттхапети.

атха ва̄ сама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ кеса̄дӣсу кот̣т̣ха̄сесу патхавӣдха̄туа̄дивасена чатта̄ри бхӯта̄ни там̣нисситарӯпа̄ни ча париггахетва̄ йатха̄париггахитарӯпа̄рамман̣ам̣ йатха̄париггахитарӯпаваттхудва̄ра̄рамман̣ам̣ ва̄ сасампайуттадхаммам̣ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча пассати. тато ‘‘бхӯта̄дӣни рӯпам̣ сасампайуттадхаммам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ арӯпа’’нти ваваттхапети.

атха ва̄ сама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ асса̄сапасса̄са̄нам̣ самудайо караджака̄йо ча читтан̃ча̄ти пассати. йатха̄ хи камма̄рагаггарийа̄ дхамама̄на̄йа бхастан̃ча пурисасса ча таджджам̣ ва̄йа̄мам̣ пат̣ичча ва̄то сан̃чарати; евамева ка̄йан̃ча читтан̃ча пат̣ичча асса̄сапасса̄са̄ти. тато асса̄сапасса̄се ча ка̄йан̃ча рӯпам̣, читтан̃ча там̣сампайуттадхамме ча арӯпанти ваваттхапети.

евам̣ на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ тасса паччайам̣ парийесати, парийесанто ча там̣ дисва̄ тӣсупи аддха̄су на̄марӯпасса паваттим̣ а̄раббха кан̇кхам̣ витарати. витин̣н̣акан̇кхо кала̄пасаммасанавасена тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ удайаббайа̄нупассана̄йа пуббабха̄ге уппанне обха̄са̄дайо даса випассанупаккилесе паха̄йа упаккилесавимуттам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣ам̣ ‘‘магго’’ти ваваттхапетва̄ удайам̣ паха̄йа бхан̇га̄нупассанам̣ патва̄ нирантарам̣ бхан̇га̄нупассанена бхайато упат̣т̣хитесу саббасан̇кха̄ресу ниббинданто вираджджанто вимуччанто йатха̄ккамам̣ чатта̄ро арийамагге па̄пун̣итва̄ арахаттапхале патит̣т̣ха̄йа екӯнавӣсатибхедасса паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса парийантаппатто садевакасса локасса аггадаккхин̣еййо хоти. етта̄вата̄ часса ган̣анам̣ а̄дим̣ катва̄ випассана̄парийоса̄на̄ а̄на̄па̄нассатисама̄дхибха̄вана̄ ча саматта̄ хотӣти.

айам̣ сабба̄ка̄рато пат̣хамачатуккаван̣н̣ана̄.

итаресу пана тӣсу чатуккесу йасма̄ висум̣ каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄найо на̄ма наттхи; тасма̄ анупадаван̣н̣ана̄найенева несам̣ аттхо ведитаббо. пӣтиппат̣исам̣ведӣти пӣтим̣ пат̣исам̣видитам̣ каронто па̄кат̣ам̣ каронто ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхати. таттха двӣха̄ка̄рехи пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти – а̄рамман̣ато ча асаммохато ча.

катхам̣ а̄рамман̣ато пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти? саппӣтике две джха̄не сама̄паджджати, тасса сама̄паттиккхан̣е джха̄напат̣ила̄бхена а̄рамман̣ато пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти а̄рамман̣асса пат̣исам̣видитатта̄.

катхам̣ асаммохато? саппӣтике две джха̄не сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄насампайуттакапӣтим̣ кхайато вайато саммасати, тасса випассана̄ккхан̣е лаккхан̣апат̣иведхена асаммохато пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ –

‘‘дӣгхам̣ асса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти. та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти. дӣгхам̣ пасса̄савасена…пе… рассам̣ асса̄савасена… рассам̣ пасса̄савасена… саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ асса̄савасена… саббака̄йаппат̣исам̣ведӣ пасса̄савасена… пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ асса̄савасена… пассамбхайам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ пасса̄савасена читтасса екаггатам̣ авиккхепам̣ паджа̄нато сати упат̣т̣хита̄ хоти, та̄йа сатийа̄ тена н̃а̄н̣ена са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти. а̄ваджджато са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти джа̄нато… пассато… паччавеккхато… читтам̣ адхит̣т̣хахато… саддха̄йа адхимуччато… вӣрийам̣ пагган̣хато… сатим̣ упат̣т̣ха̄пайато… читтам̣ сама̄дахато… пан̃н̃а̄йа паджа̄нато… абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нато… парин̃н̃еййам̣ париджа̄нато… паха̄таббам̣ паджахато… бха̄ветаббам̣ бха̄вайато… саччхика̄таббам̣ саччхикарото са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хоти. евам̣ са̄ пӣти пат̣исам̣видита̄ хотӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.172).

етенева найена авасесапада̄нипи аттхато ведитабба̄ни. идам̣ панеттха висесаматтам̣. тин̣н̣ам̣ джха̄на̄нам̣ васена сукхапат̣исам̣ведита̄ чатуннампи васена читтасан̇кха̄рапат̣исам̣ведита̄ ведитабба̄. ‘‘читтасан̇кха̄ро’’ти ведана̄дайо две кхандха̄. сукхаппат̣исам̣ведипаде четтха випассана̄бхӯмидассанаттхам̣ ‘‘сукханти две сукха̄ни – ка̄йикан̃ча сукхам̣ четасикан̃ча̄’’ти пат̣исамбхида̄йам̣ вуттам̣. пассамбхайам̣ читтасан̇кха̄ранти ол̣а̄рикам̣ ол̣а̄рикам̣ читтасан̇кха̄рам̣ пассамбхенто, ниродхентоти аттхо. со виттха̄рато ка̄йасан̇кха̄ре вуттанайенева ведитаббо. апичеттха пӣтипаде пӣтисӣсена ведана̄ вутта̄. сукхападе сарӯпенева ведана̄. двӣсу читтасан̇кха̄рападесу ‘‘сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча четасика̄ ете дхамма̄ читтапат̣ибаддха̄ читтасан̇кха̄ра̄’’ти (пат̣и. ма. 1.174; ма. ни. 1.463) вачанато сан̃н̃а̄сампайутта̄ ведана̄ти. евам̣ ведана̄нупассана̄найена идам̣ чатуккам̣ бха̄ситанти ведитаббам̣.

татийачатуккепи чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ васена читтапат̣исам̣ведита̄ ведитабба̄. абхиппамодайам̣ читтанти читтам̣ моденто памоденто ха̄сенто паха̄сенто ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхати. таттха двӣха̄ка̄рехи абхиппамодо хоти – сама̄дхивасена ча випассана̄васена ча.

катхам̣ сама̄дхивасена? саппӣтике две джха̄не сама̄паджджати, со сама̄паттиккхан̣е сампайутта̄йа пӣтийа̄ читтам̣ а̄модети памодети. катхам̣ випассана̄васена? саппӣтике две джха̄не сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄насампайуттакапӣтим̣ кхайато вайато саммасати; евам̣ випассана̄ккхан̣е джха̄насампайуттакапӣтим̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ читтам̣ а̄модети памодети. евам̣ пат̣ипанно ‘‘абхиппамодайам̣ читтам̣ ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхатӣ’’ти вуччати.

сама̄дахам̣ читтанти пат̣хамаджджха̄на̄дивасена а̄рамман̣е читтам̣ самам̣ а̄даханто самам̣ т̣хапенто та̄ни ва̄ пана джха̄на̄ни сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄насампайуттакачиттам̣ кхайато вайато саммасато випассана̄ккхан̣е лаккхан̣апат̣иведхена уппаджджати кхан̣икачиттекаггата̄; евам̣ уппанна̄йа кхан̣икачиттекаггата̄йа васенапи а̄рамман̣е читтам̣ самам̣ а̄даханто самам̣ т̣хапенто ‘‘сама̄дахам̣ читтам̣ ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхатӣ’’ти вуччати.

вимочайам̣ читтанти пат̣хамаджджха̄нена нӣваран̣ехи читтам̣ моченто вимоченто, дутийена витаккавича̄рехи, татийена пӣтийа̄, чатуттхена сукхадуккхехи читтам̣ моченто вимоченто. та̄ни ва̄ пана джха̄на̄ни сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄насампайуттакачиттам̣ кхайато вайато саммасати. со випассана̄ккхан̣е аничча̄нупассана̄йа ниччасан̃н̃а̄то читтам̣ моченто вимоченто, дуккха̄нупассана̄йа сукхасан̃н̃а̄то, анатта̄нупассана̄йа аттасан̃н̃а̄то, ниббида̄нупассана̄йа нандито, вира̄га̄нупассана̄йа ра̄гато, ниродха̄нупассана̄йа самудайато, пат̣иниссагга̄нупассана̄йа а̄да̄нато читтам̣ моченто вимоченто ассасати чева пассасати ча. тена вуттам̣ – ‘‘вимочайам̣ читтам̣ ассасисса̄ми пассасисса̄мӣти сиккхатӣ’’ти. евам̣ читта̄нупассана̄васена идам̣ чатуккам̣ бха̄ситанти ведитаббам̣.