намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса

винайапит̣аке

па̄читтийа-ат̣т̣хакатха̄

5. па̄читтийакан̣д̣ам̣

1. муса̄ва̄давагго

1. муса̄ва̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

йесам̣ навахи ваггехи, сан̇гахо суппатит̣т̣хито;

кхуддака̄нам̣ айам̣ да̄ни, тесам̣ бхавати ван̣н̣ана̄.

1. таттха муса̄ва̄даваггасса та̄ва пат̣хамасиккха̄паде хаттхакоти тасса тхерасса на̄мам̣. сакйа̄нам̣ путтоти сакйапутто. буддхака̄ле кира сакйакулато асӣти пурисасахасса̄ни паббаджим̣су, тесам̣ со ан̃н̃атароти. ва̄даккхиттоти ‘‘ва̄дам̣ карисса̄мӣ’’ти евам̣ паривитаккитена ва̄дена парава̄дисантикам̣ кхитто паккхитто пахито песитоти аттхо. ва̄дамхи ва̄ сакена читтена кхитто. йатра йатра ва̄до татра татрева сандиссатӣтипи ва̄даккхитто. аваджа̄нитва̄ аваджа̄на̄тӣти аттано ва̄де кан̃чи досам̣ саллаккхенто ‘‘на̄йам̣ мама ва̄до’’ти аваджа̄нитва̄ пуна катхенто катхенто ниддосатам̣ саллаккхетва̄ ‘‘мамева айам̣ ва̄до’’ти пат̣иджа̄на̄ти. пат̣иджа̄нитва̄ аваджа̄на̄тӣти кисмин̃чидева вачане а̄нисам̣сам̣ саллаккхенто ‘‘айам̣ мама ва̄до’’ти пат̣иджа̄нитва̄ пуна катхенто катхенто таттха досам̣ саллаккхетва̄ ‘‘на̄йам̣ мама ва̄до’’ти аваджа̄на̄ти. ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ан̃н̃ена ка̄ран̣ена ан̃н̃ам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичарати пат̣иччха̄дети аджджхоттхарати, ‘‘рӯпам̣ аниччам̣ джа̄нитаббато’’ти ватва̄ пуна ‘‘джа̄тидхаммато’’тиа̄дӣни вадати. курундийам̣ пана ‘‘етасса пат̣иччха̄данахетум̣ ан̃н̃ам̣ бахум̣ катхетӣ’’ти вуттам̣. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – йам̣ там̣ пат̣иджа̄нанан̃ча аваджа̄нанан̃ча, тасса пат̣иччха̄данаттхам̣ ‘‘ко а̄ха, ким̣ а̄ха, кисмим̣ а̄ха̄’’ти евама̄ди бахум̣ бха̄сатӣти. пуна маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘аваджа̄нитва̄ пат̣иджа̄нанто пат̣иджа̄нитва̄ аваджа̄нанто ева ча ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣ’’ти вуттам̣. сампаджа̄намуса̄ бха̄сатӣти джа̄нанто муса̄ бха̄сати. сан̇кетам̣ катва̄ висам̣ва̄детӣти пуребхатта̄дӣсу ‘‘асукасмим̣ на̄ма ка̄ле асукасмим̣ на̄ма падесе ва̄до хотӯ’’ти сан̇кетам̣ катва̄ сан̇кетато пуре ва̄ паччха̄ ва̄ гантва̄ ‘‘пассатха бхо, титтхийа̄ на а̄гата̄ пара̄джита̄’’ти паккамати.

2. сампаджа̄намуса̄ва̄дети джа̄нитва̄ джа̄нантасса ча муса̄ бхан̣ане.

3. висам̣ва̄данапуреккха̄расса̄ти висам̣ва̄даначиттам̣ пурато катва̄ вадантасса. ва̄ча̄ти миччха̄ва̄ча̄парийа̄паннавачанасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄. гира̄ти та̄йа четана̄йа самут̣т̣ха̄питасаддам̣ дассети. бйаппатхоти вачанапатхо; ва̄ча̄йева хи ан̃н̃есампи дит̣т̣ха̄нугатима̄паджджанта̄нам̣ патхабхӯтато бйаппатхоти вуччати. вачӣбхедоти вачӣсан̃н̃ита̄йа ва̄ча̄йа бхедо; пабхедагата̄ ва̄ча̄ ева евам̣ вуччати. ва̄часика̄ вин̃н̃аттӣти вачӣвин̃н̃атти. евам̣ пат̣хамападена суддхачетана̄, маджджхе тӣхи там̣самут̣т̣ха̄питасаддасахита̄ четана̄, анте екена вин̃н̃аттисахита̄ четана̄ ‘‘катхита̄’’ти ведитабба̄. анарийавоха̄ра̄ти анарийа̄нам̣ ба̄лапутхуджджана̄нам̣ воха̄ра̄.

евам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄дам̣ дассетва̄ ида̄ни анте вутта̄нам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄дасан̇кха̄та̄нам̣ анарийавоха̄ра̄нам̣ лаккхан̣ам̣ дассенто ‘‘адит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ ме’’тиа̄дима̄ха. таттха адит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ мети евам̣ вадато вачанам̣ там̣самут̣т̣ха̄пика̄ ва̄ четана̄ еко анарийавоха̄роти имина̄ найена аттхо ведитаббо. апичеттха чаккхувасена аггахита̄рамман̣ам̣ адит̣т̣хам̣, сотавасена аггахитам̣ асутам̣, гха̄на̄дивасена мунитва̄ тӣхи индрийехи ека̄баддхам̣ вийа катва̄ патва̄ аггахитам̣ амутам̣, ан̃н̃атра пан̃чахи индрийехи суддхена вин̃н̃а̄н̣енева аггахитам̣ авин̃н̃а̄танти ведитаббам̣. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘адит̣т̣хам̣ на̄ма на чаккхуна̄ дит̣т̣ха’’нти евам̣ ол̣а̄рикенева найена десана̄ ката̄ти. дит̣т̣ха̄дӣсу ча аттана̄пи паренапи дит̣т̣хам̣ дит̣т̣хамева. евам̣ сутамутавин̃н̃а̄та̄нӣти айамеко парийа̄йо. апаро найо йам̣ аттана̄ дит̣т̣хам̣ дит̣т̣хамева там̣. еса найо сута̄дӣсу. йам̣ пана парена дит̣т̣хам̣, там̣ аттана̄ сутат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. евам̣ мута̄дӣнипи.

4. ида̄ни тесам̣ анарийавоха̄ра̄нам̣ васена а̄паттим̣ а̄ропетва̄ дассенто ‘‘тӣха̄ка̄рехӣ’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо ‘‘тӣхи а̄ка̄рехи пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджинти сампаджа̄намуса̄ бхан̣антасса а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти евама̄дичатуттхапа̄ра̄джикапа̄л̣иван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббо. кевалан̃хи таттха ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи’’нти идха ‘‘адит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ ме’’ти, таттха ча ‘‘а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’ти ‘‘идха а̄патти па̄читтийасса̄’’ти евам̣ ваттхуматте а̄паттиматте ча висесо, сесам̣ екалаккхан̣амева̄ти.

9. тӣха̄ка̄рехи дит̣т̣хе вематикотиа̄дӣнампи аттхо ‘‘дит̣т̣хасса хоти па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄паджджанто дит̣т̣хе вематико’’ти евама̄дидут̣т̣хадосапа̄л̣иван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббо. па̄л̣иматтамева хи еттха висесо, аттхе пана сатхерава̄де кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ наттхи.

11. сахаса̄ бхан̣атӣти авӣмам̣ситва̄ анупадха̄ретва̄ ва̄ вегена дит̣т̣хампи ‘‘адит̣т̣хам̣ ме’’ти бхан̣ати. ан̃н̃ам̣ бхан̣исса̄мӣти ан̃н̃ам̣ бхан̣атӣти мандатта̄ джал̣атта̄ паккхаланто ‘‘чӣвара’’нти ваттаббе ‘‘чӣра’’нти а̄дим̣ бхан̣ати. йо пана са̄ман̣ерена ‘‘апи бханте майхам̣ упаджджха̄йам̣ пасситтха̄’’ти вутто кел̣им̣ курума̄но ‘‘тава упаджджха̄йо да̄русакат̣ам̣ йоджетва̄ гато бхависсатӣ’’ти ва̄ син̇га̄ласаддам̣ сутва̄ ‘‘касса̄йам̣ бханте саддо’’ти вутто ‘‘ма̄туйа̄ те йа̄нена гаччхантийа̄ каддаме лаггачаккам̣ уддхаранта̄нам̣ айам̣ саддо’’ти ва̄ евам̣ нева дава̄ на рава̄ ан̃н̃ам̣ бхан̣ати, со а̄паттим̣ а̄паджджатийева. ан̃н̃а̄ пӯран̣акатха̄ на̄ма хоти, еко га̄ме тхокам̣ телам̣ лабхитва̄ виха̄рам̣ а̄гато са̄ман̣ерам̣ бхан̣ати – ‘‘твам̣ аджджа кухим̣ гато, га̄мо екатело ахосӣ’’ти ва̄ паччхика̄йа т̣хапитам̣ пӯвакхан̣д̣ам̣ лабхитва̄ ‘‘аджджа га̄ме паччхика̄хи пӯве ча̄ресу’’нти ва̄, айам̣ муса̄ва̄дова хоти. сесам̣ утта̄намева̄ти.

тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, тиведананти.

муса̄ва̄дасиккха̄падам̣ пат̣хамам̣.

2. омасава̄дасиккха̄падаван̣н̣ана̄

12. дутийасиккха̄паде омасантӣти овиджджханти. кхум̣сентӣти аккосанти. вамбхентӣти падхам̣сенти.

13. бхӯтапуббанти идам̣ ваттхум̣ бхагава̄ омасава̄дагарахан̣аттхам̣ а̄хари. нандивиса̄ло на̄ма̄ти нандӣти тасса балӣбаддасса на̄мам̣, виса̄н̣а̄ни панасса виса̄ла̄ни, тасма̄ ‘‘нандивиса̄ло’’ти вуччати. бодхисатто тена самайена нандивиса̄ло на̄ма хоти. бра̄хман̣о там̣ йа̄губхатта̄дӣхи ативийа посеси. атха со бра̄хман̣ам̣ анукампама̄но ‘‘гаччха тва’’нтиа̄дима̄ха. таттхева ат̣т̣ха̄сӣти ахетукапат̣исандхика̄лепи паракхум̣санам̣ амана̄патойева паччеси, тасма̄ бра̄хман̣асса досам̣ дассетука̄мо ат̣т̣ха̄си. сакат̣асатам̣ атибаддхам̣ пават̣т̣есӣти пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапетва̄ хет̣т̣ха̄руккхе датва̄ ека̄баддхам̣ катва̄ муггама̄сава̄лука̄дӣхи пун̣н̣ам̣ сакат̣асатам̣ пават̣т̣енто, кин̃ча̄пи пуббе патит̣т̣хита̄раппадесам̣ пуна аре патте пават̣т̣итам̣ хоти, бодхисатто пана пуримасакат̣ена патит̣т̣хитат̣т̣ха̄не паччхимасакат̣ам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ сакат̣асатаппама̄н̣ам̣ падесам̣ пават̣т̣еси. бодхисатта̄нан̃хи ситхилакаран̣ам̣ на̄ма наттхи. тена чаттамано ахӯти тена бра̄хман̣асса дханала̄бхена аттано каммена ча со нандивиса̄ло аттамано ахоси.

15. аккосенапӣти еттха пана йасма̄ парато ‘‘две аккоса̄ – хӣно ча аккосо уккат̣т̣хо ча аккосо’’ти вибхаджитука̄мо, тасма̄ йатха̄ пуббе ‘‘хӣненапи аккосена кхум̣сентӣ’’ти вуттам̣; евам̣ аватва̄ ‘‘аккосена’’ иччевама̄ха. венаджа̄тӣти таччхакаджа̄ти; вен̣ука̄раджа̄тӣтипи ваданти. неса̄даджа̄тӣти мигалуддака̄диджа̄ти.

ратхака̄раджа̄тӣти чаммака̄раджа̄ти. пуккусаджа̄тӣти пуппхачхад̣д̣акаджа̄ти. авакан̣н̣ака̄ди да̄са̄нам̣ на̄мам̣ хоти; тасма̄ хӣнам̣. он̃н̃а̄танти аван̃н̃а̄там̣; ‘‘ун̃н̃а̄та’’нтипи пат̣ханти. аван̃н̃а̄танти вамбхетва̄ н̃а̄там̣. хӣл̣итанти джигуччхитам̣. парибхӯтанти киметена̄тити парибхавакатам̣. ачиттӣкатанти на гарукатам̣.

кот̣т̣хакакамманти таччхакакаммам̣. мудда̄ти хаттхамудда̄ган̣ана̄. ган̣ана̄ти аччхиддака̄диавасесаган̣ана̄. лекха̄ти аккхаралекха̄. мадхумеха̄ба̄дхо ведана̄йа абха̄вато ‘‘уккат̣т̣хо’’ти вутто. па̄т̣икан̇кха̄ти иччхитабба̄. йака̄рена ва̄ бхака̄рена ва̄ти йака̄рабхака̄ре йоджетва̄ йо аккосо. ка̄т̣акот̣ачика̄йа ва̄ти ‘‘ка̄т̣а’’нти пурисанимиттам̣, ‘‘кот̣ачика̄’’ти иттхинимиттам̣; етехи ва̄ йо аккосо, есо хӣно на̄ма аккосоти.

16. ида̄ни тесам̣ джа̄тиа̄дӣнам̣ пабхедавасена а̄паттим̣ а̄ропетва̄ дассенто ‘‘упасампанно упасампанна’’нтиа̄дима̄ха. таттха кхум̣сетука̄мо вамбхетука̄мо ман̇кукаттука̄моти аккоситука̄мо падхам̣ситука̄мо гарахитука̄мо ниттеджам̣ каттука̄моти аттхо. хӣнена хӣнанти хӣнена джа̄тивачанена хӣнаджа̄тикам̣. етена упа̄йена саббападесу аттхо ведитаббо.

еттха ча хӣнена хӣнам̣ ваданто кин̃ча̄пи саччам̣ вадати, омаситука̄мата̄йа панасса ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа па̄читтийам̣. уккат̣т̣хена хӣнам̣ ваданто ча кин̃ча̄пи аликам̣ бхан̣ати, омаситука̄мата̄йа пана имина̄ва сиккха̄падена па̄читтийам̣ а̄паджджати, на пуримена. йопи ‘‘атичан̣д̣а̄лоси, атибра̄хман̣оси, дут̣т̣хачан̣д̣а̄лоси, дут̣т̣хабра̄хман̣осӣ’’тиа̄дӣни вадати, сопи а̄паттийа̄ ка̄ретаббо.

26. санти идхекаччети ва̄ре пана парихаритва̄ вуттабха̄вена дуккат̣ам̣. есева найо йе нӯна…пе… на майанти ва̄ресупи. анупасампанне пана чатӯсупи ва̄ресу дуккат̣амева. чороси ган̣т̣хибхедакосӣтиа̄дивачанехи пана упасампаннепи анупампаннепи саббава̄ресу дуккат̣амева. давакамйата̄йа пана упасампаннепи анупасампаннепи саббава̄ресу дуббха̄ситам̣. давакамйата̄ на̄ма кел̣ихаса̄дхиппа̄йата̄. имасмин̃ча сиккха̄паде т̣хапетва̄ бхиккхум̣ бхиккхунӣа̄дайо саббасатта̄ анупасампаннат̣т̣ха̄не т̣хита̄ти ведитабба̄.

35. аттхапуреккха̄расса̄тиа̄дӣсу па̄л̣ийа̄ аттхам̣ ван̣н̣айанто аттхапуреккха̄ро; па̄л̣им̣ ва̄ченто дхаммапуреккха̄ро; анусит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄ ‘‘ида̄нипи чан̣д̣а̄лоси, па̄пам̣ ма̄ ака̄си, ма̄ тамо тамапара̄йан̣о ахосӣ’’тиа̄дина̄ найена катхенто ануса̄санӣпуреккха̄ро на̄ма̄ти ведитаббо. сесам̣ утта̄намева.

тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти. кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, дуккхаведананти. дуббха̄сита̄патти панеттха ва̄ча̄читтато самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, акусалачиттам̣, двиведанам̣ сукха̄ ча маджджхатта̄ ча̄ти.

омасава̄дасиккха̄падам̣ дутийам̣.

3. песун̃н̃асиккха̄падаван̣н̣ана̄

36. татийасиккха̄паде – бхан̣д̣анаджа̄та̄нанти сан̃джа̄табхан̣д̣ана̄нам̣. бхан̣д̣ананти калахасса пуббабха̄го, ‘‘имина̄ ча имина̄ ча идам̣ катам̣; евам̣ вутте евам̣ ваккха̄ма̄’’тиа̄дикам̣ сакасакапаккхе саммантанам̣. калахоти а̄паттига̄мико ка̄йава̄ча̄вӣтиккамо. вива̄доти вигга̄хикакатха̄. там̣ вива̄дам̣ а̄панна̄нам̣ вива̄да̄панна̄нам̣. песун̃н̃анти писун̣ава̄чам̣, пийабха̄васса сун̃н̃акаран̣ава̄чанти вуттам̣ хоти.

37. бхиккхупесун̃н̃ети бхиккхӯнам̣ песун̃н̃е; бхиккхуто сутва̄ бхиккхуна̄ бхиккхусса упасам̣хат̣апесун̃н̃ети аттхо.

38. двӣха̄ка̄рехӣти двӣхи ка̄ран̣ехи. пийакамйасса ва̄ти ‘‘евам̣ ахам̣ етасса пийо бхависса̄мӣ’’ти аттано пийабха̄вам̣ паттхайама̄насса ва̄. бхеда̄дхиппа̄йасса ва̄ти ‘‘евамайам̣ етена саддхим̣ бхиджджиссатӣ’’ти парасса парена бхедам̣ иччхантасса ва̄. джа̄титопӣтиа̄ди саббам̣ пуримасиккха̄паде вуттанайамева. идха̄пи бхиккхуним̣ а̄дим̣ катва̄ саббе анупасампанна̄ на̄ма.

на пийакамйасса на бхеда̄дхиппа̄йасса̄ти екам̣ аккосантам̣ екан̃ча кхамантам̣ дисва̄ ‘‘ахо нилладжджо, ӣдисампи на̄ма бхавантам̣ пуна ваттаббам̣ ман̃н̃иссатӣ’’ти евам̣ кевалам̣ па̄пагарахита̄йа бхан̣антасса ана̄патти. сесам̣ утта̄наттхамева. тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, тиведананти.

песун̃н̃асиккха̄падам̣ татийам̣.

4. падасодхаммасиккха̄падаван̣н̣ана̄

44. чатуттхасиккха̄паде – аппатисса̄ти аппатиссава̄. упа̄сака̄ти вутте вачанампи на сотука̄ма̄; ана̄дара̄ти аттхо. аппатиссайа̄ ва̄ анӣчавуттиноти аттхо. асабха̄гавуттика̄ти висабха̄гаджӣвика̄, йатха̄ бхиккхӯсу ваттитаббам̣; евам̣ аппаваттавуттиноти аттхо.

45. падасо дхаммам̣ ва̄чеййа̄ти екато падам̣ падам̣ дхаммам̣ ва̄чеййа; кот̣т̣ха̄сам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ ва̄чеййа̄ти аттхо. йасма̄ пана там̣ кот̣т̣ха̄сана̄макам̣ падам̣ чатуббидхам̣ хоти, тасма̄ там̣ дассетум̣ ‘‘падам̣ анупадам̣ анваккхарам̣ анубйан̃джана’’нти падабха̄джанам̣ вуттам̣. таттха паданти еко га̄тха̄па̄до адхиппето. анупаданти дутийапа̄до. анваккхаранти екекамаккхарам̣. анубйан̃джананти пуримабйан̃джанена садисам̣ паччха̄бйан̃джанам̣. йам̣ кин̃чи ва̄ екамаккхарам̣ анваккхарам̣, аккхарасамӯхо анубйан̃джанам̣, аккхара̄нубйан̃джанасамӯхо падам̣. пат̣хамападам̣ падамева, дутийам̣ анупаданти еваметтха на̄на̄каран̣ам̣ ведитаббам̣.

ида̄ни падам̣ на̄ма екато пат̣т̣хапетва̄ екато оса̄пентӣти га̄тха̄бандхам̣ дхаммам̣ ва̄ченто ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти екамекам̣ падам̣ са̄ман̣ерена саддхим̣ екато а̄рабхитва̄ екатойева нит̣т̣ха̄пети. евам̣ ва̄чентасса падаган̣ана̄йа па̄читтийа̄ ведитабба̄. анупадам̣ на̄ма па̄т̣еккам̣ пат̣т̣хапетва̄ екато оса̄пентӣти тхерена ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄’’ти вутте са̄ман̣еро там̣ падам̣ апа̄пун̣итва̄ ‘‘маносет̣т̣ха̄ маномайа̄’’ти дутийападам̣ екато бхан̣ати, име па̄т̣еккам̣ пат̣т̣хапетва̄ екато оса̄пенти на̄ма. евам̣ ва̄чентасса̄пи анупадаган̣ана̄йа па̄читтийа̄. анваккхарам̣ на̄ма рӯпам̣ аниччанти вуччама̄но ‘‘рӯ’’ти опа̄тетӣти ‘‘рӯпам̣ аниччанти бхан̣а са̄ман̣ера̄’’ти вуччама̄но рӯка̄раматтамева екато ватва̄ тит̣т̣хати. евам̣ ва̄чентасса̄пи анваккхараган̣ана̄йа па̄читтийа̄. га̄тха̄бандхепи ча еса найо лаббхатийева. анубйан̃джанам̣ на̄ма рӯпам̣ аниччанти вуччама̄но ведана̄ аничча̄ти саддам̣ ниччха̄ретӣти ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, ведана̄ аничча̄’’ти имам̣ суттам̣ ва̄чайама̄но тхерена ‘‘рӯпам̣ аничча’’нти вуччама̄но са̄ман̣еро сӣгхапан̃н̃ата̄йа ‘‘ведана̄ аничча̄’’ти имам̣ аниччападам̣ тхерасса ‘‘рӯпам̣ аничча’’нти етена аниччападена саддхим̣ екато бхан̣анто ва̄чам̣ ниччха̄рети. евам̣ ва̄чентасса̄пи анубйан̃джанаган̣ана̄йа па̄читтийа̄. айам̣ панеттха сан̇кхепо – имесу пада̄дӣсу йам̣ йам̣ екато бхан̣ати тена тена а̄паттим̣ а̄паджджатӣти.

буддхабха̄ситоти сакалам̣ винайапит̣акам̣ абхидхаммапит̣акам̣ дхаммападам̣ чарийа̄пит̣акам̣ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ суттанипа̄то вима̄наваттху петаваттху брахмаджа̄ла̄дӣни ча сутта̄ни. са̄вакабха̄ситоти чатупарисапарийа̄паннехи са̄вакехи бха̄сито анан̇ган̣асамма̄дит̣т̣хианума̄насуттачул̣аведалламаха̄ведалла̄дико. исибха̄ситоти ба̄хирапарибба̄джакехи бха̄сито сакало парибба̄джакавагго, ба̄варийасса антева̄сика̄нам̣ сол̣асаннам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ пуччха̄ти евама̄ди. девата̄бха̄ситоти девата̄хи бха̄сито; со девата̄сам̣йуттадевапуттасам̣йуттама̄расам̣йуттабрахмасам̣йуттасаккасам̣йутта̄дивасена ведитаббо.

аттхӯпасан̃хитоти ат̣т̣хакатха̄ниссито. дхаммӯпасан̃хитоти па̄л̣иниссито; убхайена̄пи виват̣т̣ӯпанисситамева вадати. кин̃ча̄пи виват̣т̣ӯпанисситам̣ вадати, тиссо сан̇гӣтийо а̄рул̣хадхаммам̣йева пана падасо ва̄чентасса а̄патти. виват̣т̣ӯпанисситепи на̄на̄бха̄са̄васена га̄тха̄силокабандха̄дӣхи абхисан̇кхате ана̄патти. тиссо сан̇гӣтийо ана̄рул̣хепи кулумбасуттам̣ ра̄джова̄дасуттам̣ тиккхиндрийам̣ чатупариват̣т̣ам̣ нандопананданти ӣдисе а̄паттийева. апала̄ладаманампи вуттам̣, маха̄паччарийампана пат̣исиддхам̣. мен̣д̣акамилиндапан̃хесу тхерасса сакапат̣ибха̄не ана̄патти, йам̣ ран̃н̃о сан̃н̃а̄панаттхам̣ а̄харитва̄ вуттам̣, таттха а̄патти. ван̣н̣апит̣акаан̇гулима̄лапит̣акарат̣т̣хапа̄лагааджатаа̄л̣авакагаджджитагул̣хамаггагул̣хавессантарагул̣хавинайаведаллапит̣ака̄ни пана абуддхавачана̄нийева̄ти вуттам̣. сӣлӯпадесо на̄ма дхаммасена̄патина̄ вуттоти ваданти, тасмим̣ а̄паттийева. ан̃н̃а̄нипи маггакатха̄а̄рамман̣акатха̄буддхикадан̣д̣ака н̃а̄н̣аваттхуасубхакатха̄дӣни аттхи, тесу саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄ вибхатта̄, дхутан̇гапан̃хе пат̣ипада̄ вибхатта̄; тасма̄ тесу а̄паттӣти вуттам̣. маха̄паччарийа̄дӣсу пана сан̇гӣтим̣ ана̄рул̣хесу ра̄джова̄датиккхиндрийачатупариват̣т̣анандопанандакулумбасуттесуйева а̄паттӣти ватва̄ авасесесу йам̣ буддхавачанато а̄харитва̄ вуттам̣, тадева а̄паттиваттху хоти, на итаранти айаматтхо париггахито.

48. екато уддиса̄пентоти анупасампаннена саддхим̣ екато уддесам̣ ган̣хантопи екато вадати ана̄паттӣти аттхо.

татра̄йам̣ виниччхайо – упасампанно ча анупасампанно ча нисӣдитва̄ уддиса̄пенти. а̄чарийо нисинна̄нам̣ бхан̣а̄мӣти техи саддхим̣ екато вадати, а̄чарийасса а̄патти. анупасампаннена саддхим̣ ган̣хантасса ана̄патти. двепи т̣хита̄ ган̣ханти, есева найо. дахарабхиккху нисинно, са̄ман̣еро т̣хито, нисиннасса бхан̣а̄мӣти бхан̣ато ана̄патти. саче дахаро тит̣т̣хати, итаро нисӣдати, т̣хитасса бхан̣а̄мӣти бхан̣атопи ана̄патти. саче бахӯнам̣ бхиккхӯнам̣ антаре еко са̄ман̣еро нисинно хоти, тасмим̣ нисинне падасо дхаммам̣ ва̄чентасса а̄чарийасса ачиттака̄патти. саче са̄ман̣еро упача̄рам̣ мун̃читва̄ т̣хито ва̄ нисинно ва̄ хоти, йесам̣ ва̄чети, тесу апарийа̄паннатта̄ екена диса̄бха̄гена пала̄йанакагантхам̣ на̄ма ган̣ха̄тӣти сан̇кхйам̣ гаччхати, тасма̄ ана̄патти. екато саджджха̄йам̣ каронтопи анупасампаннена саддхим̣ упасампанно екато саджджха̄йам̣ каронто тена саддхим̣йева бхан̣ати, ана̄патти. анупасампаннасса сантике уддесам̣ ган̣хантассапи тена саддхим̣ екато бхан̣антасса ана̄патти. айампи хи екато саджджха̄йам̣ каротиччева сан̇кхйам̣ гаччхати.

йебхуййена пагун̣ам̣ гантхам̣ бхан̣антам̣ опа̄тетӣти саче екага̄тха̄йа еко па̄до на а̄гаччхати, сесам̣ а̄гаччхати, айам̣ йебхуййена пагун̣агантхо на̄ма. етена найена суттепи ведитаббо. там̣ опа̄тентасса евам̣ бхан̣а̄хӣти екатопи бхан̣антасса ана̄патти. оса̄рентам̣ опа̄тетӣти суттам̣ учча̄рентам̣ парисамаджджхе парисан̇кама̄нам̣ евам̣ вадехӣти тена саддхим̣ екатопи вадантасса ана̄патти. йам̣ пана маха̄паччарийа̄дӣсу ‘‘майа̄ саддхим̣ ма̄ вада̄’’ти вутто йади вадати, ‘‘ана̄паттӣ’’ти вуттам̣, там̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ наттхи, наттхибха̄войева часса йутто. касма̄? кирийасамут̣т̣ха̄натта̄. итаратха̄ хи кирийа̄кирийам̣ бхавеййа. сесам̣ утта̄наттхамева.

падасодхаммасамут̣т̣ха̄нам̣ – ва̄чато ча ва̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

падасодхаммасиккха̄падам̣ чатуттхам̣.

5. сахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

49. пан̃чамасиккха̄паде – мут̣т̣хассатӣ асампаджа̄на̄ти пуббабха̄ге сатисампаджан̃н̃асса акаран̣авасенетам̣ вуттам̣, бхаван̇готин̣н̣ака̄ле пана куто сатисампаджан̃н̃анти! викӯджама̄на̄ти виппалапама̄на̄. ка̄каччхама̄на̄ти на̄са̄йа ка̄касаддам̣ вийа нираттхакасаддам̣ мун̃чама̄на̄. упа̄сака̄ти пат̣хаматарам̣ ут̣т̣хитаупа̄сака̄.

50. етадавочунти ‘‘бхагавата̄ а̄вусо ра̄хула сиккха̄падам̣ пан̃н̃атта’’нти бхиккхӯ сиккха̄падага̄равенева етам̣ авочум̣. пакатийа̄ пана те бхагавати ча га̄равена а̄йасмато ча ра̄хуласса сиккха̄ка̄мата̄йа тасса а̄йасмато васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатасса чӯл̣аман̃чакам̣ ва̄ апассенам̣ ва̄ йам̣ аттхи там̣ пан̃н̃апетва̄ чӣварам̣ ва̄ уттара̄сан̇гам̣ ва̄ уссӣсакаран̣аттха̄йа денти. татридам̣ тасса̄йасмато сиккха̄ка̄мата̄йа – бхиккхӯ кира там̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ мут̣т̣хисаммун̃джанин̃ча качаварачхад̣д̣анакан̃ча бахи кхипанти. атхан̃н̃ехи ‘‘а̄вусо кенидам̣ па̄тита’’нти вутте ан̃н̃е евам̣ ваданти – ‘‘бханте, ра̄хуло имасмим̣ падесе сан̃чари, тена ну кхо па̄тита’’нти. со пана̄йасма̄ ‘‘на майхам̣ бханте идам̣ камма’’нти екадивасампи аватва̄ там̣ пат̣иса̄метва̄ бхиккхӯ кхама̄петва̄ гаччхати. ваччакут̣ийа̄ сеййам̣ каппесӣти там̣йева сиккха̄ка̄матам̣ анубрӯханто дхаммасена̄патимаха̄моггалла̄наа̄нандаттхера̄дӣнам̣ сантикам̣ агантва̄ бхагавато вал̣ан̃джанакаваччакут̣ийам̣ сеййам̣ каппеси. са̄ кира кут̣и кава̄т̣абаддха̄ гандхапарибхан̣д̣аката̄ самосаритапуппхада̄ма̄ четийат̣т̣ха̄намива тит̣т̣хати, апарибхога̄ ан̃н̃есам̣.

51. уттаридираттатираттанти бхагава̄ са̄ман̣ера̄нам̣ сан̇гахакаран̣аттха̄йа тираттам̣ париха̄рам̣ ада̄си. на хи йуттам̣ кулада̄раке пабба̄джетва̄ на̄нуггахетунти. сахасеййанти екато сеййам̣. сеййа̄ти ка̄йаппаса̄ран̣асан̇кха̄там̣ сайанампи вуччати, йасмим̣ сена̄сане сайанти, тампи. таттха сена̄санам̣ та̄ва дассетум̣ ‘‘сеййа̄ на̄ма саббаччханна̄’’тиа̄ди вуттам̣. ка̄йаппаса̄ран̣ам̣ дассетум̣ анупасампанне нипанне бхиккху нипаджджатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тасма̄ айаметтха аттхо – ‘‘сена̄санасан̇кха̄там̣ сеййам̣ пависитва̄ ка̄йаппаса̄ран̣асан̇кха̄там̣ сеййам̣ каппеййа видахеййа сампа̄деййа̄’’ти. саббаччханна̄тиа̄дина̄ пана тасса̄ сена̄санасан̇кха̄та̄йа сеййа̄йа лаккхан̣ам̣ вуттам̣. тасма̄ йам̣ сена̄санам̣ упари пан̃чахи чхаданехи ан̃н̃ена ва̄ кеначи саббамева пат̣иччханнам̣, айам̣ саббаччханна̄ на̄ма сеййа̄. ат̣т̣хакатха̄су пана па̄кат̣авоха̄рам̣ гахетва̄ ва̄чуггатавасена ‘‘саббаччханна̄ на̄ма пан̃чахи чхаданехи чханна̄’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи вуттам̣? атха кхо дуссакут̣ийам̣ васантасса̄пи на сакка̄ ана̄патти ка̄тум̣, тасма̄ йам̣ кин̃чи пат̣иччха̄данасаматтхам̣ идха чхаданан̃ча париччханнан̃ча ведитаббам̣. пан̃чавидхаччхаданейева хи гайхама̄не падараччханнепи сахасеййа̄ на бхавеййа. йам̣ пана сена̄санам̣ бхӯмито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва чхаданам̣ а̄хачча па̄ка̄рена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ кеначи антамасо ваттхена̄пи париккхиттам̣, айам̣ саббапариччханна̄ на̄ма сеййа̄. чхаданам̣ ана̄хачча саббантимена парийа̄йена дийад̣д̣хахаттхуббедхена па̄ка̄ра̄дина̄ париккхитта̄пи саббапариччханна̄йева̄ти курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. йасса̄ пана упари бахутарам̣ т̣ха̄нам̣ чханнам̣, аппам̣ аччханнам̣, самантато ва̄ бахутарам̣ париккхиттам̣, аппам̣ апариккхиттам̣, айам̣ йебхуййена чханна̄ йебхуййена париччханна̄ на̄ма. имина̄ хи лаккхан̣ена саманна̄гато сачепи саттабхӯмако па̄са̄до екӯпача̄ро хоти, сатагаббхам̣ ва̄ чатусса̄лам̣ ва̄, екасеййа̄иччева сан̇кхйам̣ гаччхати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘чатуттхе дивасе аттхан̇гате сӯрийе анупасампанне нипанне бхиккху нипаджджати, а̄патти па̄читтийасса̄’’тиа̄ди.

таттха ча нипаджджанаматтенева па̄читтийам̣. саче пана самбахула̄ са̄ман̣ера̄, еко бхиккху, са̄ман̣ераган̣ана̄йа па̄читтийа̄. те че ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа нипаджджанти, тесам̣ пайоге пайоге бхиккхусса а̄патти. бхиккхусса ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа нипаджджане пана бхиккхуссева пайогена бхиккхусса а̄патти. саче пана самбахула̄ бхиккхӯ еко са̄ман̣еро саббесам̣ а̄паттим̣ кароти, тасса ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа нипаджджаненапи бхиккхӯнам̣ а̄паттийева. убхайесам̣ самбахулабха̄вепи есева найо.

апичеттха ека̄ва̄са̄дикампи чатуккам̣ ведитаббам̣. йо хи екасмим̣ а̄ва̄се екенева анупасампаннена саддхим̣ тираттам̣ сахасеййам̣ каппети, тасса чатуттхадивасато пат̣т̣ха̄йа девасика̄ а̄патти. йопи екасмим̣йева а̄ва̄се на̄на̄анупасампаннехи саддхим̣ тираттам̣ сахасеййам̣ каппети, тассапи. йопи на̄на̄а̄ва̄сесу екенева анупасампаннена саддхим̣ тираттам̣ сахасеййам̣ каппети, тассапи. йопи на̄на̄а̄ва̄сесу на̄на̄анупасампаннехи саддхим̣ йоджанасатампи гантва̄ сахасеййам̣ каппети, тассапи чатуттхадивасато пат̣т̣ха̄йа девасика̄ а̄патти.

айан̃ча сахасеййа̄патти на̄ма ‘‘бхиккхум̣ т̣хапетва̄ авасесо анупасампанно на̄ма̄’’ти вачанато тираччха̄нагатенапи саддхим̣ хоти, татра тираччха̄нагатасса париччхедо метхунадхамма̄паттийа̄ вуттанайенева ведитаббо. тасма̄ сачепи годха̄бил̣а̄ламан̇гуса̄дӣсу кочи пависитва̄ бхиккхуно васанасена̄сане екӯпача̄рат̣т̣ха̄не сайати, сахасеййа̄ва хоти.

йади пана тхамбха̄нам̣ упари катапа̄са̄дасса упариматалена саддхим̣ асамбаддхабхиттикасса бхиттийа̄ упари т̣хитасусиратула̄сӣсасса сусирена пависитва̄ тула̄йа аббхантаре сайитва̄ тенева сусирена никкхамитва̄ гаччхати, хет̣т̣ха̄па̄са̄де сайитабхиккхусса ана̄патти. саче чхадане чхиддам̣ хоти, тена пависитва̄ анточхадане васитва̄ тенева паккамати, на̄нӯпача̄ре упариматале чхаданаббхантаре сайитасса а̄патти, хет̣т̣химатале сайитасса ана̄патти. саче антопа̄са̄денева а̄рохитва̄ саббатала̄ни парибхун̃джанти, екӯпача̄ра̄ни хонти, тесу йаттха каттхачи сайитасса а̄патти.

сабха̄сан̇кхепена кате ад̣д̣хакут̣т̣акасена̄сане сайитасса ва̄л̣асан̇гха̄т̣а̄дӣсу капота̄дайо пависитва̄ сайанти, а̄паттийева. париккхепасса бахигате ниббакосаббхантаре сайанти, ана̄патти. париман̣д̣алам̣ ва̄ чатурассам̣ ва̄ екаччхадана̄йа габбхама̄ла̄йа сатагаббхам̣ чепи сена̄санам̣ хоти, татра че екена са̄дха̄ран̣адва̄рена пависитва̄ висум̣ па̄ка̄рена апариччхиннагаббхӯпача̄ре саббагаббхе пависанти, екагаббхепи анупасампанне нипанне саббагаббхесу нипанна̄нам̣ а̄патти. саче сапамукха̄ габбха̄ хонти, памукхасса упари аччханнам̣ уччаваттхукам̣ чепи хоти, памукхе сайито габбхе сайита̄нам̣ а̄паттим̣ на кароти. саче пана габбхаччхаданенева саддхим̣ самбаддхаччхаданам̣ хоти, татра сайито саббесам̣ а̄паттим̣ кароти. касма̄? саббаччханнатта̄ саббапариччханнатта̄ ча, габбхапариккхепойева хисса париккхепоти. етенева хи найена ат̣т̣хакатха̄су лохапа̄са̄дапариккхепасса чатӯсу два̄ракот̣т̣хакесу а̄патти вутта̄.

йам̣ пана андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘апариккхитте памукхе ана̄паттӣти бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄ памукхам̣ сандха̄йа катхина’’нти вуттам̣, там̣ андхакарат̣т̣хе па̄т̣еккасаннивеса̄ екаччхадана̄ габбхапа̄л̣ийо сандха̄йа вуттам̣. йан̃ча таттха ‘‘бхӯмийам̣ вина̄ джагатийа̄’’ти вуттам̣, там̣ нева ат̣т̣хакатха̄су аттхи; на па̄л̣ийа̄ самети. дасахаттхуббедха̄пи хи джагати париккхепасан̇кхйам̣ на гаччхати. тасма̄ йампи таттха дутийасиккха̄паде джагатийа̄ пама̄н̣ам̣ ватва̄ ‘‘етам̣ екӯпача̄рам̣ париччханнам̣ на̄ма хотӣ’’ти вуттам̣, там̣ на гахетаббам̣. йепи екаса̄ладвиса̄латиса̄лачатусса̄ласаннивеса̄ маха̄па̄са̄да̄ екасмим̣ ока̄се па̄де дховитва̄ павит̣т̣хена сакка̄ хонти саббаттха анупаригантум̣, тесупи сахасеййа̄паттийа̄ на муччати. саче тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не упача̄рам̣ париччхиндитва̄ ката̄ хонти, екӯпача̄рат̣т̣ха̄нейева а̄патти.

двӣхи два̄рехи йуттасса судха̄чхаданаман̣д̣апасса маджджхе па̄ка̄рам̣ каронти, екена два̄рена пависитва̄ екасмим̣ париччхеде анупасампанно сайати, екасмим̣ бхиккху, ана̄патти. па̄ка̄ре годха̄дӣнам̣ пависанаматтампи чхиддам̣ хоти, екасмин̃ча париччхеде годха̄ сайанти, ана̄паттийева. на хи чхиддена гехам̣ екӯпача̄рам̣ на̄ма хоти. саче па̄ка̄рамаджджхе чхиндитва̄ два̄рам̣ йодженти, екӯпача̄рата̄йа а̄патти. там̣ два̄рам̣ кава̄т̣ена пидахитва̄ сайанти, а̄паттийева. на хи два̄рапидаханена гехам̣ на̄нӯпача̄рам̣ на̄ма хоти, два̄рам̣ ва̄ адва̄рам̣. кава̄т̣ан̃хи сам̣варан̣авиваран̣ехи йатха̄сукхам̣ вал̣ан̃джанаттха̄йа катам̣, на вал̣ан̃джанӯпаччхеданаттха̄йа. саче пана там̣ два̄рам̣ пуна ит̣т̣хака̄хи пидаханти, адва̄рам̣ хоти, пуриме на̄нӯпача̄рабха̄вейева тит̣т̣хати. дӣгхапамукхам̣ четийагхарам̣ хоти. екам̣ кава̄т̣ам̣ анто, екам̣ бахи, двиннам̣ кава̄т̣а̄нам̣ антаре анупасампанно анточетийагхаре сайантасса а̄паттим̣ кароти, екӯпача̄ратта̄.

татра йасса ‘‘сийа̄ айам̣ екӯпача̄рана̄нӯпача̄рата̄ на̄ма удоситасиккха̄паде вутта̄, идха пана ‘сеййа̄ на̄ма саббаччханна̄ саббапариччханна̄ йебхуййена чханна̄ йебхуййена париччханна̄’ти еттакамева вуттам̣, пихитадва̄ро ча габбхо саббапариччханнова хоти. тасма̄ таттха анто сайитенева саддхим̣ а̄патти, бахи сайитена ана̄паттӣ’’ти. со евам̣ ваттаббо – ‘‘апихитадва̄ре пана касма̄ бахи сайитена а̄паттӣ’’ти? памукхасса габбхена саддхим̣ саббаччханнатта̄. ‘‘ким̣ пана габбхе пихите чхаданам̣ виддхастам̣ хотӣ’’ти? на виддхастам̣, габбхена саддхим̣ памукхасса саббапариччханната̄ на хоти. ‘‘ким̣ париккхепо виддхасто’’ти? аддха̄ ваккхати ‘‘на виддхасто, кава̄т̣ена упача̄ро париччханно’’ти. евам̣ дӯрампи гантва̄ пуна екӯпача̄рана̄нӯпача̄ратам̣йева пачча̄гамиссати.

апича йади бйан̃джанаматтейева аттхо сувин̃н̃еййо сийа̄, саббаччханна̄ти вачанато пан̃чаннам̣ ан̃н̃атарена чхаданена чханна̄ ева сеййа̄ сийа̄, на ан̃н̃ена. еван̃ча сати падараччханна̄дӣсу ана̄патти сийа̄. тато йадаттхам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣, свева аттхо париха̄йеййа. париха̄йату ва̄ ма̄ ва̄, катхам̣ авуттам̣ гахетаббанти; ко ва̄ вадати ‘‘авуттам̣ гахетабба’’нти? вуттан̃хетам̣ анийатесу – ‘‘пат̣иччханнам̣ на̄ма а̄санам̣ кут̣т̣ена ва̄ кава̄т̣ена ва̄ килан̃джена ва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рена ва̄ руккхена ва̄ тхамбхена ва̄ кот̣т̣халика̄йа ва̄ йена кеначи пат̣иччханнам̣ хотӣ’’ти. тасма̄ йатха̄ таттха йена кеначи пат̣иччханнам̣ пат̣иччханнамева, евамидха̄пи гахетаббам̣. тасма̄ сена̄санам̣ кхуддакам̣ ва̄ хоту махантам̣ ва̄ ан̃н̃ена саддхим̣ самбаддхам̣ ва̄ асамбаддхам̣ ва̄ дӣгхам̣ ва̄ ват̣т̣ам̣ ва̄ чатурассам̣ ва̄ екабхӯмакам̣ ва̄, анекабхӯмакам̣ ва̄, йам̣ йам̣ екӯпача̄рам̣ саббаттха йена кеначи пат̣иччха̄данена саббаччханне саббапариччханне йебхуййена ва̄ чханне йебхуййена ва̄ париччханне сахасеййа̄патти хотӣти.

53. упад̣д̣хаччханне упад̣д̣хапариччханне а̄патти дуккат̣асса̄ти еттха саббаччханне упад̣д̣хапариччханнети евама̄дӣсупи маха̄паччарийам̣ дуккат̣амева̄ти вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘саббаччханне йебхуййенапариччханне па̄читтийам̣, саббаччханне упад̣д̣хапариччханне па̄читтийам̣, йебхуййеначханне упад̣д̣хапариччханне па̄читтийам̣, саббапариччханне йебхуййеначханне па̄читтийам̣, саббапаричханне упад̣д̣хаччханне па̄читтийам̣, йебхуййенапариччханне упад̣д̣хаччханне па̄читтийам̣, па̄л̣ийам̣ вуттапа̄читтийена саддхим̣ сатта па̄читтийа̄нӣ’’ти вуттам̣. ‘‘саббаччханне чӯл̣акапариччханне дуккат̣ам̣, йебхуййеначханне чӯл̣акапариччханне дуккат̣ам̣, саббапариччханне чӯл̣акаччханне дуккат̣ам̣, йебхуййенапариччханне чӯл̣акаччханне дуккат̣ам̣, па̄л̣ийам̣ дуккат̣ена саха пан̃ча дуккат̣а̄нӣ’’ти вуттам̣.

‘‘упад̣д̣хаччханне чӯл̣акапариччханне ана̄патти, упад̣д̣хапариччханне чӯл̣акаччханне ана̄патти, чӯл̣акаччханне чӯл̣акапариччханне ана̄патти, саббаччханне саббаапариччханнети ча еттха сенамбаман̣д̣апаван̣н̣ам̣ хотӣ’’ти вуттам̣. имина̄петам̣ ведитаббам̣ – ‘‘йатха̄ джагати париккхепасан̇кхайа на гаччхатӣ’’ти. сесам̣ утта̄наттхамева.

ел̣акаломасамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йато ча ка̄йачиттато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

сахасеййасиккха̄падам̣ пан̃чамам̣.

6. дутийасахасеййасиккха̄падаван̣н̣ана̄

55. дутийасахасеййасиккха̄паде – а̄васатха̄га̄ранти а̄гантука̄нам̣ васана̄га̄рам̣. пан̃н̃аттам̣ хотӣти пун̃н̃ака̄мата̄йа катва̄ т̣хапитам̣ хоти. йена са̄ иттхӣ тенупасан̇камӣти асукасмим̣ на̄ма т̣ха̄не а̄васатха̄га̄рам̣ пан̃н̃аттам̣ аттхӣти манусса̄нам̣ сутва̄ упасан̇ками. гандхагандхинӣти агарукун̇кума̄дӣнам̣ гандха̄нам̣ гандхо гандхагандхо, со асса̄ аттхӣти гандхагандхинӣ. са̄т̣акам̣ никкхипитва̄ти аппева на̄масса имампи виппака̄рам̣ пассантасса ра̄го уппаджджеййа̄ти чинтетва̄ евамака̄си. оккхипитва̄ти адхо кхипитва̄. аччайоти апара̄дхо. мам̣ аччагама̄ти мам̣ атиккамма абхибхавитва̄ паватто. сесам̣ пат̣хамасиккха̄паде вуттанайенева ведитаббам̣. айамева хи висесо – пат̣хамасиккха̄паде чатуттхадивасе а̄патти идха пат̣хамадивасепи. йаккхӣпетӣхи диссама̄накарӯпа̄хи тираччха̄нагатиттхийа̄ ча метхунадхаммаваттхубхӯта̄йа ева дуккат̣ам̣. сеса̄хи ана̄патти. самут̣т̣ха̄на̄дӣни пат̣хамасадиса̄нева̄ти.

дутийасахасеййасиккха̄падам̣ чхат̣т̣хам̣.

7. дхаммадесана̄сиккха̄падаван̣н̣ана̄

60. саттамасиккха̄паде – гхаран̣ӣти гхараса̄минӣ. нивесанадва̄рети нивесанасса маха̄два̄ре. гхарасун̣ха̄ти тасмим̣ гхаре сун̣ха̄. а̄васатхадва̄рети оваракадва̄ре. виссат̣т̣хена̄ти суниггатена саддена. виват̣ена̄ти сут̣т̣ху пака̄сена асам̣вутена. дхаммо десетабботи айам̣ саран̣асӣла̄дибхедо дхаммо катхетаббо. ан̃н̃а̄тунти а̄джа̄нитум̣. вин̃н̃уна̄ пурисавиггахена̄ти вин̃н̃уна̄ пурисена, пурисавиггахам̣ гахетва̄пи т̣хитена на йаккхена на петена на тираччха̄нагатена.

66. ана̄патти вин̃н̃уна̄ пурисавиггахена̄ти вин̃н̃уна̄ пурисавиггахена саддхим̣ т̣хита̄йа бахумпи дхаммам̣ десентасса ана̄патти. чхаппан̃чава̄ча̄хӣти чхахи пан̃чахи ва̄ча̄хи йо десети, тассапи ана̄патти. таттха еко га̄тха̄па̄до екава̄ча̄ти евам̣ саббаттха ва̄ча̄пама̄н̣ам̣ ведитаббам̣. саче ат̣т̣хакатхам̣ дхаммападам̣ джа̄така̄диваттхум̣ ва̄ катхетука̄мо хоти, чхаппан̃чападаматтамева катхетум̣ ват̣т̣ати. па̄л̣ийа̄ саддхим̣ катхентена екападам̣ па̄л̣ито пан̃ча ат̣т̣хакатха̄тоти евам̣ чха пада̄ни анатикка̄метва̄ва катхетаббо. падасодхамме вуттаппабхедо хи идха̄пи саббо дхаммойева. тасмим̣ десетӣти тасмим̣ кхан̣е десети. сампада̄наттхе ва̄ етам̣ бхуммавачанам̣. тасса̄ десетӣти аттхо. ан̃н̃исса̄ ма̄туга̄масса̄ти екисса̄ десетва̄ пуна а̄гата̄гата̄йа ан̃н̃исса̄пи десетӣти евам̣ ека̄сане нисинно ма̄туга̄масатасахассаннампи десетӣти аттхо. маха̄паччарийат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣ самам̣ нисинна̄нам̣ ма̄туга̄ма̄нам̣ ‘‘тумха̄кам̣ екекисса̄ екекам̣ га̄тхам̣ десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха̄ти десети, ана̄патти. пат̣хамам̣ екекисса̄ екекам̣ га̄тхам̣ катхесса̄мӣти а̄бхогам̣ катва̄ джа̄на̄петва̄ катхетум̣ ват̣т̣ати, на паччха̄ти. пан̃хам̣ пуччхати пан̃хам̣ пут̣т̣хо катхетӣти ма̄туга̄мо ‘‘дӣгханика̄йо на̄ма бханте киматтхам̣ дӣпетӣ’’ти пуччхати. евам̣ пан̃хам̣ пут̣т̣хо бхиккху саббам̣ чепи дӣгханика̄йам̣ катхети, ана̄патти. сесаметтха утта̄наттхамева.

падасодхаммасамут̣т̣ха̄нам̣ – ва̄чато ча ва̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийа̄кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

дхаммадесана̄сиккха̄падам̣ саттамам̣.

8. бхӯта̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

67. ат̣т̣хамасиккха̄паде – ваттхукатха̄йа та̄ва йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ чатуттхапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайамева. айамева хи висесо – таттха абхӯтам̣ а̄рочесум̣, идха бхӯтам̣. бхӯтампи путхуджджана̄ а̄рочесум̣, на арийа̄. арийа̄нан̃хи пайуттава̄ча̄ на̄ма наттхи, аттано гун̣е а̄рочайама̄не пана ан̃н̃е на пат̣иседхесум̣, татха̄уппанне ча паччайе са̄дийим̣су, татха̄уппаннабха̄вам̣ аджа̄нанта̄.

‘‘атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесу’’нтиа̄димхи пана йе уттаримануссадхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄сим̣су, те а̄рочесунти ведитаббам̣. ‘‘каччи пана во бхиккхаве бхӯта’’нти пуччхите пана саббепи ‘‘бхӯтам̣ бхагава̄’’ти пат̣иджа̄ним̣су. арийа̄нампи хи аббхантаре бхӯто уттаримануссадхаммоти. атха бхагава̄ арийамиссакатта̄ ‘‘могхапуриса̄’’ти аватва̄ ‘‘катхан̃хи на̄ма тумхе бхиккхаве’’ти ватва̄ ‘‘ударасса ка̄ран̣а̄’’тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ арийа̄ ан̃н̃есам̣ сутва̄ ‘‘аййо кира, бханте, сота̄панно’’тиа̄дина̄ найена пасаннехи мануссехи пуччхийама̄на̄ апан̃н̃атте сиккха̄паде ана̄дӣнавадассино суддхачиттата̄йа аттано ча паресан̃ча висеса̄дхигамам̣ пат̣иджа̄ним̣су. евам̣ пат̣иджа̄нантехи ча техи йам̣ ан̃н̃е ударасса ка̄ран̣а̄ уттаримануссадхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄ситва̄ пин̣д̣апа̄там̣ уппа̄десум̣, там̣ суддхачиттата̄йа са̄дийантехипи ударасса ка̄ран̣а̄ уттаримануссадхаммасса ван̣н̣о бха̄сито вийа хоти. тасма̄ саббасан̇га̄хикенева найена ‘‘катхан̃хи на̄ма тумхе, бхиккхаве, ударасса ка̄ран̣а̄ гихӣнам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ уттаримануссадхаммасса ван̣н̣ам̣ бха̄сиссатха̄’’ти а̄ха. сесам̣ чатуттхапа̄ра̄джикаваттхусадисамева. сиккха̄падавибхан̇гепи кевалам̣ таттха па̄ра̄джикан̃чева тхуллаччайан̃ча идха бхӯтатта̄ па̄читтийан̃чева дуккат̣ан̃ча айам̣ висесо. сесам̣ вуттанайамева.

77. ‘‘упасампаннасса бхӯтам̣ а̄рочетӣ’’ти уттаримануссадхаммамева сандха̄йа вуттам̣. паринибба̄нака̄ле хи антара̄ ва̄ атикад̣д̣хийама̄нена упасампаннасса бхӯтам̣ а̄рочетум̣ ват̣т̣ати. сутапарийаттисӣлагун̣ам̣ пана анупасампаннасса̄пи а̄рочетум̣ ват̣т̣ати. а̄дикаммикасса ана̄патти. ‘‘умматтакасса̄’’ти идам̣ пана идха на вуттам̣. касма̄? дит̣т̣хисампанна̄нам̣ умма̄дасса ва̄ читтаккхепасса ва̄ абха̄ва̄ти. маха̄паччарийампи хи вича̄ритам̣ ‘‘джха̄нала̄бхӣ пана парихӣне джха̄не умматтако бхавеййа, тассапи бхӯта̄рочанапаччайа̄ ана̄патти на ваттабба̄, бхӯтассева абха̄вато’’ти. сесам̣ утта̄намева.

бхӯта̄рочанам̣ на̄метам̣ пуббе авуттехи тӣхи самут̣т̣ха̄нехи самут̣т̣ха̄ти – ка̄йато ва̄чато ка̄йава̄чато ча̄ти. кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, кусала̄бйа̄катачиттехи двичиттам̣, сукхамаджджхаттаведана̄хи двиведананти.

бхӯта̄рочанасиккха̄падам̣ ат̣т̣хамам̣.

9. дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

78. навамасиккха̄паде – дут̣т̣хулла̄ на̄ма а̄патти чатта̄ри ча па̄ра̄джика̄ни тераса ча сан̇гха̄дисеса̄ти имисса̄ па̄л̣ийа̄ ‘‘па̄ра̄джика̄ни дут̣т̣хулласаддаттхадассанаттхам̣ вутта̄ни, сан̇гха̄дисесам̣ пана идха адхиппета’’нти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. татра̄йам̣ вича̄ран̣а̄ – саче па̄ра̄джикам̣ а̄рочентасса па̄читтийам̣ на бхавеййа, йатха̄ сама̄непи бхиккху-бхиккхунӣнам̣ упасампаннасадде йаттха бхиккхунӣ анадхиппета̄ хоти, таттха бхиккхум̣ т̣хапетва̄ авасесо анупасампанноти вуччати; евамидха сама̄непи па̄ра̄джикасан̇гха̄дисеса̄нам̣ дут̣т̣хулласадде йади па̄ра̄джикам̣ анадхиппетам̣, ‘‘дут̣т̣хулла̄ на̄ма а̄патти тераса сан̇гха̄дисеса̄’’ти етадева ваттаббам̣ сийа̄. таттха бхавеййа ‘‘йо па̄ра̄джикам̣ а̄панно, со бхиккхубха̄вато чуто, тасма̄ тасса а̄паттим̣ а̄роченто дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣ’’ти. евам̣ сати аккосантопи дуккат̣ам̣ а̄паджджеййа, па̄читтийамева ча а̄паджджати. вуттан̃хетам̣ – ‘‘асуддхо хоти пуггало ан̃н̃атарам̣ па̄ра̄джикам̣ дхаммам̣ аджджха̄панно, тан̃че асуддхадит̣т̣хи сама̄но ока̄сам̣ ка̄ра̄петва̄ аккоса̄дхиппа̄йо вадати, а̄патти омасава̄дасса̄’’ти (па̄ра̄. 389). евам̣ па̄л̣ийа̄ вича̄рийама̄на̄йа па̄ра̄джикам̣ а̄рочентасса̄пи па̄читтийамева диссати. кин̃ча̄пи диссати, атха кхо саббаат̣т̣хакатха̄су вуттатта̄ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ва еттха пама̄н̣ам̣, на ан̃н̃а̄ вича̄ран̣а̄. пуббепи ча а̄вочумха – ‘‘буддхена дхаммо винайо ча вутто, йо тасса путтехи татхева н̃а̄то’’тиа̄ди (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.гантха̄рамбхакатха̄). ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ хи буддхасса адхиппа̄йам̣ джа̄нанти.

имина̄пи четам̣ парийа̄йена ведитаббам̣. ан̃н̃атра бхиккхусаммутийа̄ти хи вуттам̣. бхиккхусаммутийа̄ ча а̄рочанам̣ а̄йатим̣ сам̣вараттха̄йа пуна татха̄рӯпам̣ а̄паттим̣ ана̄паджджанаттха̄йа бхагавата̄ анун̃н̃а̄там̣, на тасса бхиккхуно аван̣н̣аматтаппака̄санаттха̄йа, са̄сане часса патит̣т̣ха̄ниседханаттха̄йа, на ча па̄ра̄джикам̣ а̄паннасса пуна татха̄рӯпа̄йа а̄паттийа̄ ана̄паджджанена бхиккхубха̄во на̄ма аттхи. тасма̄ ‘‘па̄ра̄джика̄ни дут̣т̣хулласаддаттхадассанаттхам̣ вутта̄ни, сан̇гха̄дисесам̣ пана идха̄дхиппета’’нти йам̣ ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣, там̣ сувуттамева.

80. аттхи бхиккхусаммути а̄паттипарийанта̄тиа̄дӣсу пана йа̄ айам̣ бхиккхусаммути вутта̄, са̄ на каттхачи а̄гата̄, идха вуттатта̄йева пана абхин̣ха̄паттикам̣ бхиккхум̣ дисва̄ евамеса паресу хироттаппена̄пи а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджиссатӣти тасса бхиккхуно хитесита̄йа тиккхаттум̣ апалокетва̄ сан̇гхена ка̄табба̄ти ведитабба̄ти.

82. адут̣т̣хуллам̣ а̄паттим̣ а̄рочети а̄патти дуккат̣асса̄ти пан̃чапи а̄паттиккхандхе а̄рочентасса дуккат̣ам̣. маха̄паччарийам̣ пана па̄ра̄джикам̣ а̄рочентасса̄пи дуккат̣амева вуттам̣. анупасампаннасса дут̣т̣хуллам̣ ва̄ адут̣т̣хуллам̣ ва̄ аджджха̄ча̄ранти еттха а̄дито пан̃ча сиккха̄пада̄ни дут̣т̣хулло на̄ма аджджха̄ча̄ро, сеса̄ни адут̣т̣хулло. суккависсат̣т̣хика̄йасам̣саггадут̣т̣хуллааттака̄ма̄ панасса аджджха̄ча̄ро на̄ма̄ти вуттам̣.

83. ваттхум̣ а̄рочетӣти ‘‘айам̣ суккависсат̣т̣хим̣ а̄панно, дут̣т̣хуллам̣ а̄панно, аттака̄мам̣ а̄панно’’ ка̄йасам̣саггам̣ а̄панноти евам̣ вадантасса ана̄патти. а̄паттим̣ а̄рочетӣти еттха ‘‘айам̣ па̄ра̄джикам̣ а̄панно, сан̇гха̄дисесам̣ тхуллаччайам̣ па̄читтийам̣ па̄т̣идесанӣйам̣ дуккат̣ам̣ дуббха̄ситам̣ а̄панно’’ти вадати ана̄патти. ‘‘айам̣ асучим̣ мочетва̄ сан̇гха̄дисесам̣ а̄панно’’тиа̄дина̄ пана найена ваттхуна̄ саддхим̣ а̄паттим̣ гхат̣етва̄ а̄рочентассева а̄патти. сесаметтха утта̄намева.

тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, дуккхаведананти.

дут̣т̣хулла̄рочанасиккха̄падам̣ навамам̣.

10. патхавӣкхан̣анасиккха̄падаван̣н̣ана̄

86. дасамасиккха̄паде – джа̄та̄ ча патхавӣ аджа̄та̄ ча патхавӣти имехи падехи джа̄тапатхавин̃ча аджа̄тапатхавин̃ча дассети. аппапа̄са̄н̣а̄дӣсу аппа̄ па̄са̄н̣а̄ еттха̄ти аппапа̄са̄н̣а̄ти еваматтхо дат̣т̣хаббо. таттха мут̣т̣хиппама̄н̣ато упари па̄са̄н̣а̄ти ведитабба̄, мут̣т̣хиппама̄н̣а̄ саккхара̄. катхала̄ти капа̄лакхан̣д̣а̄ни. марумба̄ти кат̣асаккхара̄. ва̄лика̄ти ва̄лука̄йева. йебхуййена пам̣сука̄ти тӣсу кот̣т̣ха̄сесу две кот̣т̣ха̄са̄ пам̣су, еко па̄са̄н̣а̄дӣсу ан̃н̃атаро. адад̣д̣ха̄пӣти уддханапаттапачанакумбхака̄ра̄ва̄па̄дивасена татха̄ татха̄ адад̣д̣ха̄. са̄ пана висум̣ наттхи, суддхапам̣суа̄дӣсу ан̃н̃атара̄ва ведитабба̄. йебхуййенасаккхара̄ти бахутара̄ саккхара̄. хаттхикуччхийам̣ кира екапаччхипӯрам̣ а̄хара̄петва̄ дон̣ийам̣ дховитва̄ патхавийа̄ йебхуййена саккхарабха̄вам̣ н̃атва̄ сайам̣ бхиккхӯ поккхаран̣им̣ кхан̣им̣су. йа̄ни пана маджджхе ‘‘аппапам̣су аппаматтика̄’’ти две пада̄ни, та̄ни йебхуййенапа̄са̄н̣а̄дипан̃чакамева пависанти тесам̣йева хи двиннам̣ пабхедадассанаметам̣. сайам̣ кхан̣ати а̄патти па̄читтийасса̄ти еттха паха̄ре паха̄ре па̄читтийам̣ ведитаббам̣. саким̣ а̄н̣атто бахукампи кхан̣атӣти сачепи сакаладивасам̣ кхан̣ати, а̄н̣а̄пакасса екам̣йева па̄читтийам̣. саче пана кусито хоти, пунаппунам̣ а̄н̣а̄петаббо. там̣ а̄н̣а̄петва̄ кхан̣а̄пентасса ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа па̄читтийам̣. айам̣ та̄ва па̄л̣иван̣н̣ана̄.

айам̣ пана па̄л̣имуттакавиниччхайо – ‘‘поккхаран̣им̣ кхан̣а̄’’ти вадати, ват̣т̣ати. кхата̄йева хи поккхаран̣ӣ на̄ма хоти, тасма̄ айам̣ каппийавоха̄ро. еса найо ‘‘ва̄пим̣ тал̣а̄кам̣ а̄ва̄т̣ам̣ кхан̣а̄’’тиа̄дӣсупи. ‘‘имам̣ ока̄сам̣ кхан̣а, имасмим̣ ока̄се поккхаран̣им̣ кхан̣а̄’’ти ваттум̣ пана на ват̣т̣ати. ‘‘кандам̣ кхан̣а, мӯлам̣ кхан̣а̄’’ти анийа̄метва̄ ваттум̣ ват̣т̣ати. ‘‘имам̣ валлим̣ кхан̣а, имасмим̣ ока̄се кандам̣ ва̄ мӯлам̣ ва̄ кхан̣а̄’’ти ваттум̣ на ват̣т̣ати. поккхаран̣им̣ содхентехи йо кут̣ехи уссин̃читум̣ сакка̄ хоти танукакаддамо, там̣ апанетум̣ ват̣т̣ати, бахалам̣ на ват̣т̣ати. а̄тапена суккхакаддамо пхалати, татра йо хет̣т̣ха̄ патхавийа̄ асамбаддхо, тамева апанетум̣ ват̣т̣ати. удакена гатат̣т̣ха̄не удакапаппат̣ако на̄ма хоти, ва̄таппаха̄рена чалати, там̣ апанетум̣ ват̣т̣ати.

поккхаран̣ӣа̄дӣнам̣ тат̣ам̣ бхиджджитва̄ удакаса̄манта̄ патати, саче омакача̄тума̄сам̣ оват̣т̣хам̣, чхиндитум̣ ва̄ бхиндитум̣ ва̄ ват̣т̣ати, ча̄тума̄сато уддхам̣ на ват̣т̣ати. саче пана удакейева патати, деве атирекача̄тума̄сам̣ оват̣т̣хепи удакейева удакасса патитатта̄ ват̣т̣ати. па̄са̄н̣апит̣т̣хийам̣ сон̣д̣им̣ кхан̣анти, саче таттха пат̣хамамева сукхумараджам̣ патати, тан̃че девена оват̣т̣хам̣ хоти, ча̄тума̄саччайена акаппийапатхавӣсан̇кхйам̣ гаччхати. удаке парийа̄дин̣н̣е сон̣д̣им̣ содхентехи там̣ викопетум̣ на ват̣т̣ати. саче пат̣хамамева удакена пӯрати, паччха̄ раджам̣ патати, там̣ викопетум̣ ват̣т̣ати. таттха хи деве вассантепи удакейева удакам̣ пататӣти. пит̣т̣хипа̄са̄н̣е сукхумараджам̣ хоти, деве пхуса̄йанте аллӣйати, тампи ча̄тума̄саччайена викопетум̣ на ват̣т̣ати. саче пана акатапаббха̄ре ваммико ут̣т̣хито хоти, йатха̄сукхам̣ викопетум̣ ват̣т̣ати. саче аббхока̄се ут̣т̣хахати, омакача̄тума̄сам̣ оват̣т̣хойева ват̣т̣ати. руккха̄дӣсу а̄рул̣хаупачика̄маттика̄йапи есева найо. ган̣д̣уппа̄дагӯтхамӯсикуккарагокан̣т̣ака̄дӣсупи есева найо.

гокан̣т̣ако на̄ма га̄вӣнам̣ кхураччхиннакаддамо вуччати. саче пана хет̣т̣химаталена бхӯмисамбандхо хоти, екадивасампи на ват̣т̣ати. каситат̣т̣ха̄непи нан̇галаччхиннаматтика̄пин̣д̣ам̣ ган̣хантасса есева найо. пура̄н̣асена̄санам̣ хоти аччхаданам̣ ва̄ винат̣т̣хаччхаданам̣ ва̄, атирекача̄тума̄сам̣ оват̣т̣хам̣ джа̄тапатхавӣсан̇кхйамева гаччхати. тато авасесам̣ чхаданит̣т̣хакам̣ ва̄ гопа̄насӣа̄дикам̣ упакаран̣ам̣ ва̄ ‘‘ит̣т̣хакам̣ ган̣ха̄ми гопанасим̣ бхиттипа̄дам̣ падараттхаран̣ам̣ па̄са̄н̣аттхамбхам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти сан̃н̃а̄йа ган̣хитум̣ ват̣т̣ати. тена саддхим̣ маттика̄ патати, ана̄патти. бхиттиматтикам̣ ган̣хантасса пана а̄патти. саче йа̄ йа̄ атинта̄ там̣ там̣ ган̣ха̄ти, ана̄патти.

антогехе маттика̄пун̃джо хоти, тасмим̣ екадивасам̣ оват̣т̣хе гехам̣ чха̄денти, саче саббо тинто ча̄тума̄саччайена джа̄тапатхавӣйева. атхасса упарибха̄гойева тинто, анто атинто, йаттакам̣ тинтам̣ там̣ каппийака̄ракехи каппийавоха̄рена апана̄метва̄ сесам̣ йатха̄сукхам̣ вал̣ан̃джетум̣ ват̣т̣ати. удакена теметва̄ ека̄баддха̄йева хи джа̄тапатхавӣ хоти, на итара̄ти.

аббхока̄се маттика̄па̄ка̄ро хоти, атирекача̄тума̄сам̣ че оват̣т̣хо джа̄тапатхавӣсан̇кхйам̣ гаччхати. таттха лаггапам̣сум̣ пана аллахаттхена чхупитва̄ гахетум̣ ват̣т̣ати. саче ит̣т̣хакапа̄ка̄ро хоти, йебхуййенакатхалат̣т̣ха̄не тит̣т̣хати, йатха̄сукхам̣ викопетум̣ ват̣т̣ати. аббхока̄се т̣хитаман̣д̣апаттхамбхам̣ ито чито ча сан̃ча̄летва̄ патхавим̣ викопентена гахетум̣ на ват̣т̣ати, уджукамева уддхаритум̣ ват̣т̣ати. ан̃н̃ампи суккхаруккхам̣ ва̄ суккхакха̄н̣укам̣ ва̄ ган̣хантасса есева найо. навакамматтхам̣ па̄са̄н̣ам̣ ва̄ руккхам̣ ва̄ дан̣д̣акехи учча̄летва̄ пават̣т̣ента̄ гаччханти, таттха патхавӣ бхиджджати, саче суддхачитта̄ пават̣т̣енти, ана̄патти. атха пана тена ападесена патхавим̣ бхиндитука̄ма̄йева хонти, а̄патти. са̄кха̄дӣни кад̣д̣ханта̄нампи патхавийам̣ да̄рӯни пха̄лента̄нампи есева найо.

патхавийам̣ ат̣т̣хисӯчикан̣т̣ака̄дӣсупи йам̣кин̃чи а̄кот̣етум̣ ва̄ павесетум̣ ва̄ на ват̣т̣ати. пасса̄вадха̄ра̄йа вегена патхавим̣ бхиндисса̄мӣти евам̣ пасса̄вампи ка̄тум̣ на ват̣т̣ати, каронтасса бхиджджати, а̄патти. висамабхӯмим̣ самам̣ карисса̄мӣти саммун̃джанийа̄ гхам̣ситумпи на ват̣т̣ати, ваттасӣсенева хи саммаджджитаббам̣. кечи каттарайат̣т̣хийа̄ бхӯмим̣ кот̣т̣енти, па̄дан̇гут̣т̣хакена виликханти, ‘‘чан̇камитат̣т̣ха̄нам̣ дассесса̄ма̄’’ти пунаппунам̣ бхӯмим̣ бхинданта̄ чан̇каманти, саббам̣ на ват̣т̣ати. вӣрийасампаггахаттхам̣ пана саман̣адхаммам̣ каронтена суддхачиттена чан̇камитум̣ ват̣т̣ати, ‘‘хаттхам̣ дховисса̄ма̄’’ти патхавийам̣ гхам̣санти, на ват̣т̣ати. агхам̣сантена пана аллахаттхам̣ патхавийам̣ т̣хапетва̄ раджам̣ гахетум̣ ват̣т̣ати. кечи кан̣д̣укаччхуа̄дӣхи а̄ба̄дхика̄ чхиннатат̣а̄дӣсу ан̇гапаччан̇га̄ни гхам̣санти на ват̣т̣ати.

87. кхан̣ати ва̄ кхан̣а̄пети ва̄ти антамасо па̄дан̇гут̣т̣хакенапи саммаджджанӣсала̄ка̄йапи сайам̣ ва̄ кхан̣ати, ан̃н̃ена ва̄ кхан̣а̄пети. бхиндати ва̄ бхеда̄пети ва̄ти антамасо удакампи чхад̣д̣енто сайам̣ ва̄ бхиндати, ан̃н̃ена ва̄ бхинда̄пети. дахати ва̄ даха̄пети ва̄ти антамасо паттампи пачанто сайам̣ ва̄ дахати, ан̃н̃ена ва̄ даха̄пети. йаттакесу т̣ха̄несу аггим̣ дети ва̄ да̄пети ва̄ таттака̄ни па̄читтийа̄ни. паттам̣ пачантенапи хи пуббе паккат̣т̣ха̄нейева хи пачитаббо. адад̣д̣ха̄йа патхавийа̄ аггим̣ т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати. паттапачанакапа̄ласса пана упари аггим̣ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. да̄рӯнам̣ упари т̣хапети, со агги та̄ни даханто гантва̄ патхавим̣ дахати, на ват̣т̣ати. ит̣т̣хакакапа̄ла̄дӣсупи есева найо.

татра̄пи хи ит̣т̣хака̄дӣнам̣йева упари т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. касма̄? тесам̣ анупа̄да̄натта̄. на хи та̄ни аггисса упа̄да̄насан̇кхйам̣ гаччханти. суккхакха̄н̣усуккхаруккха̄дӣсупи аггим̣ да̄тум̣ на ват̣т̣ати. саче пана патхавим̣ аппаттамева нибба̄петва̄ гамисса̄мӣти дети, ват̣т̣ати. паччха̄ нибба̄петум̣ на саккоти, ависайатта̄ ана̄патти. тин̣уккам̣ гахетва̄ гаччханто хаттхе д̣айхама̄не бхӯмийам̣ па̄тети, ана̄патти. патитат̣т̣ха̄нейева упа̄да̄нам̣ датва̄ аггим̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. дад̣д̣хапатхавийа̄ ча йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ усума̄йа анугатам̣, саббам̣ викопетум̣ ват̣т̣атӣти таттхева вуттам̣. йо пана аджа̄нанако бхиккху аран̣ӣсахитена аггим̣ ниббаттетва̄ хаттхена уккхипитва̄ ‘‘ким̣ каромӣ’’ти вадати, ‘‘джа̄лехӣ’’ти ваттаббо, ‘‘хаттхо д̣айхатӣ’’ти вадати, ‘‘йатха̄ на д̣айхати татха̄ карохӣ’’ти ваттаббо. ‘‘бхӯмийам̣ па̄техӣ’’ти пана на ваттаббо. саче хаттхе д̣айхама̄не па̄тети ‘‘патхавим̣ дахисса̄мӣ’’ти апа̄титатта̄ ана̄патти. патитат̣т̣ха̄не пана аггим̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти курундийам̣ вуттам̣.

88. ана̄патти имам̣ джа̄на̄тиа̄дӣсу ‘‘имасса тхамбхасса а̄ва̄т̣ам̣ джа̄на, маха̄маттикам̣ джа̄на, тхусаматтикам̣ джа̄на, маха̄маттикам̣ дехи, тхусаматтикам̣ дехи, маттикам̣ а̄хара, пам̣сум̣ а̄хара, маттика̄йа аттхо, пам̣суна̄ аттхо, имасса тхамбхасса а̄ва̄т̣ам̣ каппийам̣ карохи, имам̣ маттикам̣ каппийам̣ карохи, имам̣ пам̣сум̣ каппийам̣ карохӣ’’ти еваматтхо ведитаббо.

асан̃чичча̄ти па̄са̄н̣аруккха̄дӣни ва̄ пават̣т̣ентасса каттарадан̣д̣ена ва̄ а̄хачча а̄хачча гаччхантасса патхавӣ бхиджджати, са̄ ‘‘тена бхиндисса̄мӣ’’ти евам̣ сан̃чичча абхиннатта̄ асан̃чичча бхинна̄ на̄ма хоти. ити асан̃чичча бхиндантасса ана̄патти. асатийа̄ти ан̃н̃авихито кеначи саддхим̣ кин̃чи катхенто па̄дан̇гут̣т̣хакена ва̄ каттарайат̣т̣хийа̄ ва̄ патхавим̣ виликханто тит̣т̣хати, евам̣ асатийа̄ виликхантасса ва̄ бхиндантасса ва̄ ана̄патти. аджа̄нантасса̄ти антогехе оват̣т̣хам̣ чханнам̣ патхавим̣ ‘‘акаппийапатхавӣ’’ти на джа̄на̄ти, ‘‘каппийапатхавӣ’’ти сан̃н̃а̄йа викопети, ‘‘кхан̣а̄ми бхинда̄ми даха̄мӣ’’ти ва̄ на джа̄на̄ти, кевалам̣ сан̇гопанаттха̄йа кхан̣итта̄дӣни ва̄ т̣хапети, д̣айхама̄нахаттхо ва̄ аггим̣ па̄тети, евам̣ аджа̄нантасса ана̄патти. сесам̣ утта̄намева.

тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти. кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

патхавӣкхан̣анасиккха̄падам̣ дасамам̣.

саматто ван̣н̣ана̄ккамена муса̄ва̄давагго пат̣хамо.

2. бхӯтага̄мавагго

1. бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄

89. сена̄санаваггасса пат̣хамасиккха̄паде – ана̄дийантоти тасса̄ вачанам̣ аган̣ханто. да̄ракасса ба̄хум̣ а̄кот̣есӣти уккхиттам̣ пхарасум̣ ниггахетум̣ асакконто манусса̄нам̣ чаккхувисайа̄тӣте маха̄ра̄джасантика̄ ладдхе руккхат̣т̣хакадиббавима̄не нипаннасса да̄ракасса ба̄хум̣ тханамӯлейева чхинди. на кхо метам̣ патирӯпантиа̄димхи айам̣ сан̇кхепаван̣н̣ана̄ – химаванте кира паккхадивасесу девата̄саннипа̄то хоти, таттха руккхадхаммам̣ пуччханти – ‘‘твам̣ руккхадхамме т̣хита̄ на т̣хита̄’’ти? руккхадхаммо на̄ма руккхе чхиджджама̄не руккхадевата̄йа манопадосасса акаран̣ам̣. таттха йа̄ девата̄ руккхадхамме ат̣т̣хита̄ хоти, са̄ девата̄саннипа̄там̣ пависитум̣ на лабхати. ити са̄ девата̄ иман̃ча руккхадхамме ат̣т̣ха̄напаччайам̣ а̄дӣнавам̣ аддаса, бхагавато ча саммукха̄ сутапуббадхаммадесана̄нуса̄рена татха̄гатасса чхадданта̄дика̄ле пуббачаритам̣ ануссари. тенасса̄ етадахоси – ‘‘на кхо метам̣ патирӯпам̣…пе… воропеййа’’нти. йам̣нӯна̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочеййанти идам̣ панасса̄ ‘‘айам̣ бхиккху сапитико путто, аддха̄ бхагава̄ имам̣ имасса аджджха̄ча̄рам̣ сутва̄ марийа̄дам̣ бандхиссати, сиккха̄падам̣ пан̃н̃апессатӣ’’ти пат̣исан̃чиккхантийа̄ ахоси. сачаджджа твам̣ деватети саче аджджа твам̣ девате. пасавеййа̄сӣти джанеййа̄си уппа̄деййа̄си. еван̃ча пана ватва̄ бхагава̄ там̣ деватам̣ сан̃н̃а̄пенто –

‘‘йо ве уппатитам̣ кодхам̣, ратхам̣ бхантам̣ва ва̄райе;

тамахам̣ са̄ратхим̣ брӯми, расмигга̄хо итаро джано’’ти. (дха. па. 222);

имам̣ га̄тхамабха̄си. га̄тха̄парийоса̄не са̄ девата̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. пуна бхагава̄ сампаттапариса̄йа дхаммам̣ десенто –

‘‘йо уппатитам̣ винети кодхам̣, висат̣ам̣ саппависам̣ва осадхехи;

со бхиккху джаха̄ти орапа̄рам̣, ураго джин̣н̣амиваттачам̣ пура̄н̣а’’нти. (су. ни. 1);

имам̣ га̄тхамабха̄си. татра пат̣хамага̄тха̄ дхаммападе сан̇гахам̣ а̄рул̣ха̄, дутийа̄ суттанипа̄те, ваттху пана винайети. атха бхагава̄ дхаммам̣ десентойева тасса̄ девата̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄ваджджанто патирӯпам̣ т̣ха̄нам̣ дисва̄ ‘‘гаччха, девате, асукасмим̣ ока̄се руккхо вивитто, тасмим̣ упагаччха̄’’ти а̄ха. со кира руккхо на а̄л̣авират̣т̣хе, джетаванасса антопариккхепе, йасса девапуттасса париггахо ахоси, со чуто; тасма̄ ‘‘вивитто’’ти вутто. тато пат̣т̣ха̄йа ча пана са̄ девата̄ самма̄самбуддхато ладдхапариха̄ра̄ буддхупат̣т̣ха̄йика̄ ахоси. йада̄ девата̄сама̄гамо хоти, тада̄ махесаккхадевата̄су а̄гаччхантӣсу ан̃н̃а̄ аппесаккха̄ девата̄ йа̄ва маха̄самуддачаккава̄л̣апаббата̄ та̄ва пат̣иккаманти. айам̣ пана аттано васанат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ва дхаммам̣ сун̣а̄ти. йампи пат̣хамайа̄ме бхиккхӯ пан̃хам̣ пуччханти, маджджхимайа̄ме девата̄, там̣ саббам̣ таттхева нисӣдитва̄ сун̣а̄ти. чатта̄ро ча маха̄ра̄джа̄нопи бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ гаччханта̄ там̣ деватам̣ дисва̄ва гаччханти.

90. бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа̄ти еттха бхаванти ахувун̃ча̄ти бхӯта̄; джа̄йанти вад̣д̣ханти джа̄та̄ вад̣д̣хита̄ ча̄ти аттхо. га̄моти ра̄си; бхӯта̄нам̣ га̄моти бхӯтага̄мо; бхӯта̄ ева ва̄ га̄мо бхӯтага̄мо; патит̣т̣хитахаритатин̣аруккха̄дӣнаметам̣ адхивачанам̣. па̄табйасса бха̄во па̄табйата̄; чхеданабхедана̄дӣхи йатха̄ручи парибхун̃джитаббата̄ти аттхо. тасса̄ бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа; нимиттаттхе бхуммавачанам̣, бхӯтага̄мапа̄табйата̄хету, бхӯтага̄масса чхедана̄дипаччайа̄ па̄читтийанти аттхо.

91. ида̄ни там̣ бхӯтага̄мам̣ вибхаджитва̄ дассенто бхӯтага̄мо на̄ма пан̃ча бӣджаджа̄та̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха бхӯтага̄мо на̄ма̄ти бхӯтага̄мам̣ уддхаритва̄ йасмим̣ сати бхӯтага̄мо хоти, там̣ дассетум̣ ‘‘пан̃ча бӣджаджа̄та̄нӣ’’ти а̄ха̄ти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. евам̣ сантепи ‘‘йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯле джа̄йантӣ’’тиа̄дӣни на саменти. на хи мӯлабӣджа̄дӣни мӯла̄дӣсу джа̄йанти, мӯла̄дӣсу джа̄йама̄на̄ни пана та̄ни бӣджа̄ката̄ни, тасма̄ еваметтха ван̣н̣ана̄ ведитабба̄ – бхӯтага̄мо на̄ма̄ти вибхаджитаббападам̣. пан̃ча̄ти тасса вибха̄гапариччхедо. бӣджаджа̄та̄нӣти париччхиннадхамманидассанам̣. тассаттхо – бӣджехи джа̄та̄ни бӣджаджа̄та̄ни; руккха̄дӣнаметам̣ адхивачанам̣. апаро найо – бӣджа̄ни ча та̄ни виджа̄та̄ни ча пасӯта̄ни ниббаттапан̣н̣амӯла̄нӣти бӣджаджа̄та̄ни. етена аллава̄лика̄дӣсу т̣хапита̄нам̣ ниббаттапан̣н̣амӯла̄нам̣ син̇гивера̄дӣнам̣ сан̇гахо като хоти.

ида̄ни йехи бӣджехи джа̄татта̄ руккха̄дӣни бӣджаджа̄та̄нӣти вутта̄ни, та̄ни дассенто ‘‘мӯлабӣджа’’нтиа̄дима̄ха. тесам̣ уддесо па̄кат̣о ева. ниддесе йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯле джа̄йанти мӯле сан̃джа̄йантӣти еттха бӣджато ниббаттена бӣджам̣ дасситам̣, тасма̄ еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи а̄лувакасерукамалуппалапун̣д̣арӣкакувалайакандапа̄т̣алимӯла̄дибхеде мӯле гаччхаваллируккха̄дӣни джа̄йанти сан̃джа̄йанти, та̄ни йамхи мӯле джа̄йанти чева сан̃джа̄йанти ча тан̃ча, па̄л̣ийам̣ вуттам̣ халидда̄ди ча саббампи етам̣ мӯлабӣджам̣ на̄ма. есева найо кхандхабӣджа̄дӣсу. йева̄панакакхандхабӣджесу панеттха амба̄т̣акаиндаса̄ланухӣпа̄л̣ибхаддакан̣ика̄ра̄дӣни кхандхабӣджа̄ни, амӯлавалли чатурассавалликан̣авӣра̄дӣни пхал̣убӣджа̄ни макачисуманаджайасумана̄дӣни аггабӣджа̄ни, амбаджамбӯпанасат̣т̣хиа̄дӣни бӣджабӣджа̄нӣти дат̣т̣хабба̄ни.

92. ида̄ни йам̣ вуттам̣ ‘‘бхӯтага̄мапа̄табйата̄йа па̄читтийа’’нти таттха сан̃н̃а̄васена а̄патта̄на̄паттибхедам̣ па̄табйата̄бхедан̃ча дассенто бӣдже бӣджасан̃н̃ӣтиа̄дима̄ха. таттха йатха̄ ‘‘са̄лӣнам̣ чепи оданам̣ бхун̃джатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.76) са̄литан̣д̣ула̄нам̣ одано ‘‘са̄лӣнам̣ одано’’ти вуччати, евам̣ бӣджато самбхӯто бхӯтага̄мо ‘‘бӣджа’’нти вуттоти ведитаббо. йам̣ пана ‘‘бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 1.10) вуттам̣ бхӯтага̄мапаримочанам̣ катва̄ т̣хапитам̣ бӣджам̣, там̣ дуккат̣аваттху. атха ва̄ йадетам̣ ‘‘бхӯтага̄мо на̄ма̄’’ти сиккха̄падавибхан̇гасса а̄дипадам̣, тена саддхим̣ йоджетва̄ йам̣ бӣджам̣ бхӯтага̄мо на̄ма хоти, тасмим̣ бӣдже бӣджасан̃н̃ӣ саттхака̄дӣни гахетва̄ сайам̣ ва̄ чхиндати ан̃н̃ена ва̄ чхеда̄пети, па̄са̄н̣а̄дӣни гахетва̄ сайам̣ ва̄ бхиндати ан̃н̃ена ва̄ бхеда̄пети, аггим̣ упасам̣харитва̄ сайам̣ ва̄ пачати ан̃н̃ена ва̄ пача̄пети, а̄патти па̄читтийасса̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. йатха̄рутам̣ пана гахетва̄ бхӯтага̄мавинимуттасса бӣджасса чхиндана̄дибхеда̄йа па̄табйата̄йа па̄читтийам̣ на ваттаббам̣.

айан̃хеттха виниччхайакатха̄ – бхӯтага̄мам̣ викопентасса па̄читтийам̣ бхӯтага̄мапаримочитам̣ пан̃чавидхампи бӣджага̄мам̣ викопентасса дуккат̣ам̣. бӣджага̄мабхӯтага̄мо на̄меса аттхи удакат̣т̣хо, аттхи тхалат̣т̣хо. таттха удакат̣т̣хо са̄сапаматтика̄ тилабӣджака̄дибхеда̄ сапан̣н̣ика̄ апан̣н̣ика̄ ча сабба̄ сева̄ладжа̄ти антамасо удакапаппат̣акам̣ упа̄да̄йа ‘‘бхӯтага̄мо’’ти ведитаббо. удакапаппат̣ако на̄ма упари тхаддхо пхарусаван̣н̣о, хет̣т̣ха̄ муду нӣлаван̣н̣о хоти. таттха йасса сева̄ласса мӯлам̣ орӯхитва̄ патхавийам̣ патит̣т̣хитам̣, тасса патхавӣ т̣ха̄нам̣. йо удаке сан̃чарати, тасса удакам̣. патхавийам̣ патит̣т̣хитам̣ йаттха каттхачи викопентасса уддхаритва̄ ва̄ т̣ха̄нантарам̣ сан̇ка̄ментасса па̄читтийам̣. удаке сан̃чарантам̣ викопентассева па̄читтийам̣. хаттхехи пана ито чито ча вийӯхитва̄ нха̄йитум̣ ват̣т̣ати, сакалан̃хи удакам̣ тасса т̣ха̄нам̣. тасма̄ на со етта̄вата̄ т̣ха̄нантарам̣ сан̇ка̄мито хоти. удакато пана удакена вина̄ сан̃чичча уккхипитум̣ на ват̣т̣ати, удакена саддхим̣ уккхипитва̄ пуна удаке паккхипитум̣ ват̣т̣ати. парисса̄ванантарена никкхамати, каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ва удакам̣ парибхун̃джитаббам̣. уппалинӣпадуминӣа̄дӣни джаладжаваллитин̣а̄ни удакато уддхарантасса ва̄ таттхева викопентасса ва̄ па̄читтийам̣. парехи уппа̄т̣ита̄ни викопентасса дуккат̣ам̣. та̄ни хи бӣджага̄ме сан̇гахам̣ гаччханти. тилабӣджакаса̄сапаматтакасева̄лопи удакато уддхато амила̄то аггабӣджасан̇гахам̣ гаччхати. маха̄паччарийа̄дӣсу ‘‘анантакатилабӣджакаудакапаппат̣ака̄дӣни дуккат̣аваттхука̄нӣ’’ти вуттам̣, таттха ка̄ран̣ам̣ на диссати. андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сампун̣н̣абхӯтага̄мо на хоти, тасма̄ дуккат̣а’’нти вуттам̣, тампи на самети, бхӯтага̄ме хи па̄читтийам̣, бӣджага̄ме дуккат̣ам̣ вуттам̣. асампун̣н̣абхӯтага̄мо на̄ма татийо кот̣т̣ха̄со нева па̄л̣ийам̣ на ат̣т̣хакатха̄су а̄гато. атха етам̣ бӣджага̄масан̇гахам̣ гаччхиссатӣти, тампи на йуттам̣, абхӯтага̄мамӯлатта̄ та̄дисасса бӣджага̄масса̄ти. апича ‘‘гарукалахукесу гаруке т̣ха̄табба’’нти етам̣ винайалаккхан̣ам̣.

тхалат̣т̣хе – чхиннаруккха̄нам̣ авасит̣т̣хо харитакха̄н̣у на̄ма хоти. таттха какудхакаран̃джапийан̇гупанаса̄дӣнам̣ кха̄н̣у уддхам̣ вад̣д̣хати, со бхӯтага̄мена сан̇гахито. та̄лана̄л̣икера̄дӣнам̣ кха̄н̣у уддхам̣ на вад̣д̣хати, со бӣджага̄мена сан̇гахито. кадалийа̄ пана апхалита̄йа кха̄н̣у бхӯтага̄мена сан̇гахито, пхалита̄йа бӣджага̄мена. кадалӣ пана пхалита̄ йа̄ва нӣлапан̣н̣а̄, та̄ва бхӯтага̄менева сан̇гахита̄, татха̄ пхалито вел̣у. йада̄ пана аггато пат̣т̣ха̄йа суссати, тада̄ бӣджага̄мена сан̇гахам̣ гаччхати. катарабӣджага̄мена? пхал̣убӣджага̄мена. ким̣ тато ниббаттати? на кин̃чи. йади хи ниббаттеййа, бхӯтага̄менева сан̇гахам̣ гаччхеййа. индаса̄ла̄дируккхе чхиндитва̄ ра̄сим̣ каронти, кин̃ча̄пи ра̄сикатадан̣д̣акехи ратанаппама̄н̣а̄пи са̄кха̄ никкхаманти, бӣджага̄менева сан̇гахам̣ гаччханти. таттха ман̣д̣апаттха̄йа ва̄ ватиаттха̄йа ва̄ валлиа̄ропанаттха̄йа ва̄ бхӯмийам̣ никхан̣анти, мӯлесу чева пан̣н̣есу ча ниггатесу пуна бхӯтага̄масан̇кхйам̣ гаччханти. мӯламаттесу пана пан̣н̣аматтесу ва̄ ниггатесу бӣджага̄мена сан̇гахита̄ ева.

йа̄ни ка̄ничи бӣджа̄ни патхавийам̣ ва̄ удакена син̃читва̄ т̣хапита̄ни, капа̄ла̄дӣсу ва̄ аллапам̣сум̣ паккхипитва̄ никкхитта̄ни хонти, сабба̄ни мӯламатте пан̣н̣аматте ва̄ ниггатепи бӣджа̄нийева. сачепи мӯла̄ни ча упари ан̇куро ча ниггаччхати, йа̄ва ан̇куро харито на хоти, та̄ва бӣджа̄нийева. мугга̄дӣнам̣ пана пан̣н̣есу ут̣т̣хитесу вӣхиа̄дӣнам̣ ва̄ ан̇куре харите нӣлапан̣н̣аван̣н̣е джа̄те бхӯтага̄масан̇гахам̣ гаччханти. та̄лат̣т̣хӣнам̣ пат̣хамам̣ сӯкарада̄т̣ха̄ вийа мӯлам̣ ниггаччхати. ниггатепи йа̄ва упари паттават̣т̣и на ниггаччхати, та̄ва бӣджага̄мойева. на̄л̣икерасса тачам̣ бхиндитва̄ дантасӯчи вийа ан̇куро ниггаччхати, йа̄ва мигасин̇гасадиса̄ нӣлапаттават̣т̣и на хоти, та̄ва бӣджага̄мойева. мӯле аниггатепи та̄диса̄йа паттават̣т̣ийа̄ джа̄та̄йа амӯлакабхӯтага̄ме сан̇гахам̣ гаччхати.

амбат̣т̣хиа̄дӣни вӣхиа̄дӣхи виниччхинитабба̄ни. ванда̄ка̄ ва̄ ан̃н̃а̄ ва̄ йа̄ ка̄чи руккхе джа̄йитва̄ руккхам̣ оттхарати, руккхова тасса̄ т̣ха̄нам̣, там̣ викопентасса ва̄ тато уддхарантасса ва̄ па̄читтийам̣. ека̄ амӯлика̄ лата̄ хоти, ан̇гуливет̣хако вийа ванаппагумбадан̣д̣аке вет̣хети, тасса̄пи айамева виниччхайо. гехамукхапа̄ка̄раведика̄четийа̄дӣсу нӣлаван̣н̣о сева̄ло хоти, йа̄ва две тӣн̣и патта̄ни на сан̃джа̄йанти та̄ва аггабӣджасан̇гахам̣ гаччхати. паттесу джа̄тесу па̄читтийаваттху. тасма̄ та̄дисесу т̣ха̄несу судха̄лепампи да̄тум̣ на ват̣т̣ати. анупасампаннена литтасса упариснехалепо да̄тум̣ ват̣т̣ати. саче нида̄гхасамайе суккхасева̄ло тит̣т̣хати, там̣ саммун̃джанӣа̄дӣхи гхам̣ситва̄ апанетум̣ ват̣т̣ати. па̄нӣйагхат̣а̄дӣнам̣ бахи сева̄ло дуккат̣аваттху, анто аббоха̄рико. дантакат̣т̣хапӯва̄дӣсу кан̣н̣акампи аббоха̄рикамева. вуттан̃хетам̣ – ‘‘саче герукапарикаммаката̄ бхитти кан̣н̣акита̄ хоти, чол̣акам̣ теметва̄ пӣл̣етва̄ памаджджитабба̄’’ти (маха̄ва. 66).

па̄са̄н̣аджа̄типа̄са̄н̣ададдусева̄ласелеййака̄дӣни ахаритаван̣н̣а̄ни апаттака̄ни ча дуккат̣аваттхука̄ни. ахиччхаттакам̣ йа̄ва макул̣ам̣ хоти, та̄ва дуккат̣аваттху. пуппхитака̄лато пат̣т̣ха̄йа аббоха̄рикам̣. алларуккхато пана ахиччхаттакам̣ ган̣ханто руккхаттачам̣ викопети, тасма̄ таттха па̄читтийам̣. руккхапаппат̣ика̄йапи есева найо. йа̄ пана индаса̄лакакудха̄дӣнам̣ паппат̣ика̄ руккхато муччитва̄ тит̣т̣хати, там̣ ган̣хантасса ана̄патти. ниййа̄сампи руккхато муччитва̄ т̣хитам̣ суккхаруккхе ва̄ лаггам̣ ган̣хитум̣ ват̣т̣ати. алларуккхато на ват̣т̣ати. ла̄кха̄йапи есева найо. руккхам̣ ча̄летва̄ пан̣д̣упала̄сам̣ ва̄ парин̣атакан̣ика̄ра̄дипуппхам̣ ва̄ па̄тентасса па̄читтийамева. хаттхакуккуччена мудукесу индаса̄ланухӣкхандха̄дӣсу ва̄ таттхаджа̄таката̄лапан̣н̣а̄дӣсу ва̄ аккхарам̣ чхиндантасса̄пи есева найо.

са̄ман̣ера̄нам̣ пуппхам̣ очинанта̄нам̣ са̄кхам̣ она̄метва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати. техи пана пуппхехи па̄нӣйам̣ на ва̄сетаббам̣. па̄нӣйава̄саттхикена са̄ман̣ерам̣ уккхипитва̄ очина̄петабба̄ни. пхаласа̄кха̄пи аттана̄ кха̄дитука̄мена на она̄метабба̄. са̄ман̣ерам̣ уккхипитва̄ пхалам̣ га̄ха̄петаббам̣. йам̣кин̃чи гаччхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ уппа̄т̣ентехи са̄ман̣ерехи саддхим̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хитум̣ на ват̣т̣ати. тесам̣ пана усса̄хаджананаттхам̣ ана̄кад̣д̣хантена кад̣д̣хана̄ка̄рам̣ дассентена вийа агге гахетум̣ ват̣т̣ати. йесам̣ руккха̄нам̣ са̄кха̄ рухати, тесам̣ са̄кхам̣ маккхика̄бӣджана̄дӣнам̣ аттха̄йа каппийам̣ ака̄ра̄петва̄ гахитам̣ таче ва̄ патте ва̄ антамасо накхенапи виликхантасса дуккат̣ам̣. алласин̇гивера̄дӣсупи есева найо. саче пана каппийам̣ ка̄ра̄петва̄ сӣтале падесе т̣хапитасса мӯлам̣ сан̃джа̄йати, упарибха̄ге чхиндитум̣ ват̣т̣ати. саче ан̇куро джа̄йати, хет̣т̣ха̄бха̄ге чхиндитум̣ ват̣т̣ати. мӯле ча нӣлан̇куре ча джа̄те на ват̣т̣ати.

чхиндати ва̄ чхеда̄пети ва̄ти антамасо саммун̃джаносала̄ка̄йапи тин̣а̄ни чхиндисса̄мӣти бхӯмим̣ саммаджджанто сайам̣ ва̄ чхиндати, ан̃н̃ена ва̄ чхеда̄пети. бхиндати ва̄ бхеда̄пети ва̄ти антамасо чан̇камантопи чхиджджанакам̣ чхиджджату, бхиджджанакам̣ бхиджджату, чан̇камитат̣т̣ха̄нам̣ дассесса̄мӣти сан̃чичча па̄дехи аккаманто тин̣аваллиа̄дӣни сайам̣ ва̄ бхиндати ан̃н̃ена ва̄ бхеда̄пети. сачепи хи тин̣ам̣ ва̄ латам̣ ва̄ ган̣т̣хим̣ каронтасса бхиджджати, ган̣т̣хипи на ка̄таббо. та̄ларуккха̄дӣсу пана чора̄нам̣ ана̄руханаттха̄йа да̄румаккат̣акам̣ а̄кот̣енти, кан̣т̣аке бандханти, бхиккхусса евам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. саче да̄румаккат̣ако руккхе аллӣнаматтова хоти, руккхам̣ на пӣл̣ети, ват̣т̣ати. ‘‘руккхам̣ чхинда, латам̣ чхинда, кандам̣ ва̄ мӯлам̣ ва̄ уппа̄т̣ехӣ’’ти ваттумпи ват̣т̣ати, анийа̄митатта̄. нийа̄метва̄ пана ‘‘имам̣ руккхам̣ чхинда̄’’тиа̄ди ваттум̣ на ват̣т̣ати. на̄мам̣ гахетва̄пи ‘‘амбаруккхам̣ чатурассаваллим̣ а̄лувакандам̣ мун̃джатин̣ам̣ асукаруккхаччхаллим̣ чхинда бхинда уппа̄т̣ехӣ’’тиа̄дивачанампи анийа̄митамева хоти. ‘‘имам̣ амбаруккха’’нтиа̄дивачанамева хи нийа̄митам̣ на̄ма, там̣ на ват̣т̣ати.

пачати ва̄ пача̄пети ва̄ти антамасо паттампи пачитука̄мо тин̣а̄дӣнам̣ упари сан̃чичча аггим̣ каронто сайам̣ ва̄ пачати, ан̃н̃ена ва̄ пача̄петӣти саббам̣ патхавӣкхан̣анасиккха̄паде вуттанайена ведитаббам̣. анийа̄метва̄ пана ‘‘мугге пача, ма̄се пача̄’’тиа̄ди ваттум̣ ват̣т̣ати. ‘‘име мугге пача, име ма̄се пача̄’’ти евам̣ ваттум̣ на ват̣т̣ати.

ана̄патти имам̣ джа̄на̄тиа̄дӣсу ‘‘имам̣ мӯлабхесаджджам̣ джа̄на, имам̣ мӯлам̣ ва̄ пан̣н̣ам̣ ва̄ дехи, имам̣ руккхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ а̄хара, имина̄ пуппхена ва̄ пхалена ва̄ пан̣н̣ена ва̄ аттхо, имам̣ руккхам̣ ва̄ латам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ каппийам̣ карохӣ’’ти еваматтхо дат̣т̣хаббо. етта̄вата̄ бхӯтага̄мапаримочанам̣ катам̣ хоти. парибхун̃джантена пана бӣджага̄мапаримочанаттхам̣ пуна каппийам̣ ка̄ретаббам̣.

каппийакаран̣ан̃четтха имина̄ сутта̄нуса̄рена ведитаббам̣ – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джитум̣ аггипариджитам̣ саттхапариджитам̣ накхапариджитам̣ абӣджам̣ ниббат̣т̣абӣджамева пан̃чама’’нти. таттха ‘‘аггипариджита’’нти аггина̄ париджитам̣ адхибхӯтам̣ дад̣д̣хам̣ пхут̣т̣ханти аттхо. ‘‘саттхапариджита’’нти саттхена париджитам̣ адхибхӯтам̣ чхиннам̣ виддхам̣ ва̄ти аттхо. еса найо накхапариджите. абӣджаниббат̣т̣абӣджа̄ни сайамева каппийа̄ни. аггина̄ каппийам̣ каронтена кат̣т̣хаггигомайаггиа̄дӣсу йена кеначи антамасо лохакхан̣д̣енапи а̄диттена каппийам̣ ка̄таббам̣. тан̃ча кхо екадесе пхусантена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббам̣. саттхена каронтена йасса кассачи лохамайасаттхасса антамасо сӯчинакхаччхедана̄нампи тун̣д̣ена ва̄ дха̄ра̄йа ва̄ чхедам̣ ва̄ ведхам̣ ва̄ дассентена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббам̣. накхена каппийам̣ каронтена пӯтинакхена на ка̄таббам̣. манусса̄нам̣ пана сӣхабйаггхадӣпимаккат̣а̄дӣнам̣ сакунта̄нан̃ча накха̄ тикхин̣а̄ хонти, техи ка̄таббам̣. ассамахим̣сасӯкарамигагорӯпа̄дӣнам̣ кхура̄ атикхин̣а̄, техи на ка̄таббам̣, катампи акатам̣ хоти. хаттхинакха̄ пана кхура̄ на хонти, техи ват̣т̣ати. йехи пана ка̄тум̣ ват̣т̣ати, техи таттхаджа̄такехипи уддхаритва̄ гахитакехипи чхедам̣ ва̄ ведхам̣ ва̄ дассентена ‘‘каппийа’’нти ватва̄ва ка̄таббам̣.

таттха сачепи бӣджа̄нам̣ паббатаматто ра̄си руккхасахассам̣ ва̄ чхиндитва̄ ека̄баддхам̣ катва̄ уччхӯнам̣ ва̄ маха̄бха̄ро бандхитва̄ т̣хапито хоти, екасмим̣ бӣдже ва̄ руккхаса̄кха̄йа ва̄ уччхумхи ва̄ каппийе кате саббам̣ катам̣ хоти. уччхӯ ча да̄рӯни ча екато баддха̄ни хонти, уччхум̣ каппийам̣ карисса̄мӣти да̄рум̣ виджджхати, ват̣т̣атийева. саче пана йа̄йа раджджуйа̄ ва̄ валлийа̄ ва̄ баддха̄ни, там̣ виджджхати, на ват̣т̣ати. уччхукхан̣д̣а̄нам̣ паччхим̣ пӯретва̄ а̄харанти, екасмим̣ кхан̣д̣е каппийе кате саббам̣ катамева хоти. маричапакка̄дӣхи миссетва̄ бхаттам̣ а̄харанти, ‘‘каппийам̣ карохӣ’’ти вутте сачепи бхаттаситтхе виджджхати, ват̣т̣атийева. тилатан̣д̣ула̄дӣсупи есева найо. йа̄гуйа̄ паккхитта̄ни пана ека̄баддха̄ни хутва̄ на сантит̣т̣ханти, таттха екамекам̣ виджджхитва̄ каппийам̣ ка̄таббамева. капиттхапхала̄дӣнам̣ анто мин̃джам̣ кат̣а̄хам̣ мун̃читва̄ сан̃чарати, бхинда̄петва̄ каппийам̣ ка̄ра̄петаббам̣. ека̄баддхам̣ хоти, кат̣а̄хепи ка̄тум̣ ват̣т̣ати.

асан̃чичча̄ти па̄са̄н̣аруккха̄дӣни ва̄ пават̣т̣ентасса са̄кхам̣ ва̄ кад̣д̣хантасса каттарадан̣д̣ена ва̄ бхӯмим̣ пахаритва̄ гаччхантасса тин̣а̄ни чхиджджанти, та̄ни тена чхиндисса̄мӣти евам̣ сан̃чичча аччхиннатта̄ асан̃чичча чхинна̄ни на̄ма хонти. ити асан̃чичча чхиндантасса ана̄патти.

асатийа̄ти ан̃н̃авихито кеначи саддхим̣ кин̃чи катхенто па̄дан̇гут̣т̣хакена ва̄ хаттхена ва̄ тин̣ам̣ ва̄ латам̣ ва̄ чхинданто тит̣т̣хати, евам̣ асатийа̄ чхиндантасса ана̄патти.

аджа̄нантасса̄ти еттхаббхантаре бӣджага̄моти ва̄ бхӯтага̄моти ва̄ на джа̄на̄ти, чхинда̄мӣтипи на джа̄на̄ти, кевалам̣ ватийа̄ ва̄ пала̄лапун̃дже ва̄ никха̄данам̣ ва̄ кхан̣иттим̣ ва̄ куда̄лам̣ ва̄ сан̇гопанаттха̄йа т̣хапети, д̣айхама̄нахаттхо ва̄ аггим̣ па̄тети, татра че тин̣а̄ни чхиджджанти ва̄ д̣айханти ва̄ ана̄патти. мануссавиггахапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄йам̣ пана саббаат̣т̣хакатха̄су ‘‘саче бхиккху руккхена ва̄ аджджхоттхат̣о хоти, опа̄те ва̄ патито сакка̄ ча хоти руккхам̣ чхиндитва̄ бхӯмим̣ ва̄ кхан̣итва̄ никкхамитум̣, джӣвитахетупи аттана̄ на ка̄таббам̣. ан̃н̃ена пана бхиккхуна̄ бхӯмим̣ ва̄ кхан̣итва̄ руккхам̣ ва̄ чхиндитва̄ алларуккхато ва̄ дан̣д̣акам̣ чхиндитва̄ там̣ руккхам̣ пават̣т̣етва̄ никкха̄метум̣ ват̣т̣ати, ана̄паттӣ’’ти вуттам̣. таттха ка̄ран̣ам̣ на диссати – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, давад̣а̄хе д̣айхама̄не пат̣аггим̣ да̄тум̣, париттам̣ ка̄ту’’нти (чӯл̣ава. 283) идам̣ пана екамева суттам̣ диссати. саче етасса ануломам̣ ‘‘аттано на ват̣т̣ати, ан̃н̃асса ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ на сакка̄ ладдхум̣. аттано аттха̄йа каронто аттасинехена акусалачиттенева кароти, паро пана ка̄рун̃н̃ена, тасма̄ ана̄паттӣти че. етампи ака̄ран̣ам̣. кусалачиттена̄пи хи имам̣ а̄паттим̣ а̄паджджати. саббаат̣т̣хакатха̄су пана вуттатта̄ на сакка̄ пат̣иседхетум̣. гавеситабба̄ еттха йутти. ат̣т̣хакатха̄чарийа̄нам̣ ва̄ саддха̄йа гантаббанти. сесам̣ утта̄намева.

тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти. кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

бхӯтага̄масиккха̄падам̣ пат̣хамам̣.

2. ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

94. дутийасиккха̄паде – ана̄ча̄рам̣ а̄чаритва̄ти ака̄таббам̣ катва̄; ка̄йавачӣдва̄ресу а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ти вуттам̣ хоти. ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ан̃н̃ена вачанена ан̃н̃ам̣ вачанам̣ пат̣ичарати пат̣иччха̄дети аджджхоттхарати; ида̄ни там̣ пат̣ичаран̣авидхим̣ дассенто ‘‘ко а̄панно’’тиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ вачанасамбандхо – со кира кин̃чи вӣтиккамам̣ дисва̄ ‘‘а̄вусо, а̄паттим̣ а̄панносӣ’’ти сан̇гхамаджджхе а̄паттийа̄ ануйун̃джийама̄но ‘‘ко а̄панно’’ти вадати. ‘‘тато тва’’нти вутте ‘‘ахам̣ ким̣ а̄панно’’ти вадати. атха ‘‘па̄читтийам̣ ва̄ дуккат̣ам̣ ва̄’’ти вутте ваттхум̣ пуччханто ‘‘ахам̣ кисмим̣ а̄панно’’ти вадати. тато ‘‘асукасмим̣ на̄ма ваттхусми’’нти вутте ‘‘ахам̣ катхам̣ а̄панно, ким̣ каронто а̄панномхӣ’’ти пуччхати. атха ‘‘идам̣ на̄ма каронто а̄панно’’ти вутте ‘‘кам̣ бхан̣атха̄’’ти вадати. тато ‘‘там̣ бхан̣а̄ма̄’’ти вутте ‘‘ким̣ бхан̣атха̄’’ти вадати.

апичеттха айам̣ па̄л̣имуттакопи ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣авидхи – бхиккхӯхи ‘‘тава сипа̄т̣ика̄йа каха̄пан̣о дит̣т̣хо, киссевамаса̄руппам̣ каросӣ’’ти вутто ‘‘судит̣т̣хам̣, бханте, на панесо каха̄пан̣о; типуман̣д̣алам̣ ета’’нти бхан̣анто ва̄ ‘‘твам̣ сурам̣ пиванто дит̣т̣хо, киссевам̣ каросӣ’’ти вутто ‘‘судит̣т̣хо, бханте, на панеса̄ сура̄, бхесаджджаттха̄йа сампа̄дитам̣ арит̣т̣ха’’нти бхан̣анто ва̄ ‘‘твам̣ пат̣иччханне а̄сане ма̄туга̄мена саддхим̣ нисинно дит̣т̣хо, киссевамаса̄руппам̣ каросӣ’’ти вутто ‘‘йена дит̣т̣хам̣ судит̣т̣хам̣, вин̃н̃ӯ панеттха дутийо аттхи, со кисса на дит̣т̣хо’’ти бхан̣анто ва̄, ‘‘ӣдисам̣ тайа̄ кин̃чи дит̣т̣ха’’нти пут̣т̣хо ‘‘на сун̣а̄мӣ’’ти сотамупаненто ва̄, сотадва̄ре пуччханта̄нам̣ чаккхум̣ упаненто ва̄, ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаратӣти ведитаббо. ан̃н̃ава̄дакам̣ ропетӯти ан̃н̃ава̄дакам̣ а̄ропету; патит̣т̣ха̄петӯти аттхо. вихесакам̣ ропетӯти етасмимпи есева найо.

98. ан̃н̃ава̄даке вихесаке па̄читтийанти еттха ан̃н̃ам̣ вадатӣти ан̃н̃ава̄дакам̣; ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичаран̣ассетам̣ на̄мам̣. вихесетӣти вихесакам̣; тун̣хӣбхӯтассетам̣ на̄мам̣, тасмим̣ ан̃н̃ава̄даке вихесаке. па̄читтийанти ваттхудвайе па̄читтийадвайам̣ вуттам̣.

100. аропите ан̃н̃ава̄дакети каммава̄ча̄йа ана̄ропите ан̃н̃ава̄даке. аропите вихесакети етасмимпи есева найо.

101. дхаммакамме дхаммакаммасан̃н̃ӣтиа̄дӣсу йам̣ там̣ ан̃н̃ава̄дакавихесакаропанакаммам̣ катам̣, тан̃че дхаммакаммам̣ хоти, со ча бхиккху тасмим̣ дхаммакаммасан̃н̃ӣ ан̃н̃ава̄дакан̃ча вихесакан̃ча кароти, атхасса тасмим̣ ан̃н̃ава̄даке ча вихесаке ча а̄патти па̄читтийасса̄ти имина̄ найена аттхо ведитаббо.

102. аджа̄нанто пуччхатӣти а̄паттим̣ ва̄ а̄паннабха̄вам̣ аджа̄нантойева ‘‘ким̣ тумхе бхан̣атха, ахам̣ на джа̄на̄мӣ’’ти пуччхати. гила̄но ва̄ на катхетӣти мукхе та̄дисо бйа̄дхи хоти, йена катхетум̣ на саккоти. сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ ва̄тиа̄дӣсу сан̇гхамаджджхе катхите таппаччайа̄ сан̇гхасса бхан̣д̣анам̣ ва̄ калахо ва̄ вива̄до ва̄ бхависсати, со ма̄ ахосӣти ман̃н̃ама̄но на катхетӣти имина̄ найена аттхо ведитаббо. сесам̣ утта̄намева̄ти.

тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, сийа̄ кирийам̣, сийа̄ акирийам̣, ан̃н̃енан̃н̃ам̣ пат̣ичарантасса хи кирийам̣ хоти, тун̣хӣбха̄вена вихесантасса акирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, дуккхаведананти.

ан̃н̃ава̄дакасиккха̄падам̣ дутийам̣.

3. уджджха̄панакасиккха̄падаван̣н̣ана̄

103. татийасиккха̄паде – даббам̣ маллапуттам̣ бхиккхӯ уджджха̄пентӣти ‘‘чханда̄йа даббо маллапутто’’тиа̄дӣни ваданта̄ там̣ а̄йасмантам̣ техи бхиккхӯхи аваджа̄на̄пенти, аван̃н̃а̄йа олока̄пенти, ла̄макато ва̄ чинта̄пентӣ’’ти аттхо. лаккхан̣ам̣ панеттха саддасаттха̄нуса̄рена ведитаббам̣. оджджха̄пентӣтипи па̄т̣хо. айамеваттхо. чханда̄йа̄ти чхандена паккхапа̄тена; аттано аттано сандит̣т̣хасамбхатта̄нам̣ пан̣ӣта̄ни пан̃н̃апетӣти адхиппа̄йо. кхиййантӣти ‘‘чханда̄йа даббо маллапутто’’тиа̄дӣни ваданта̄ пака̄сенти.

105. уджджха̄панаке кхиййанаке па̄читтийанти еттха йена вачанена уджджха̄пенти, там̣ уджджха̄панакам̣. йена ча кхиййанти там̣ кхиййанакам̣. тасмим̣ уджджха̄панаке кхиййанаке. па̄читтийанти ваттхудвайе па̄читтийадвайам̣ вуттам̣.

106. уджджха̄панакам̣ на̄ма упасампаннам̣ сан̇гхена самматам̣ сена̄санапан̃н̃а̄пакам̣ ва̄…пе… аппаматтакависсаджджанакам̣ ва̄ти етесам̣ пада̄нам̣ ‘‘ман̇кукаттука̄мо’’ти имина̄ самбандхо. аван̣н̣ам̣ каттука̄мо айасам̣ каттука̄моти имесам̣ пана васена упасампаннантиа̄дӣсу ‘‘упасампаннасса̄’’ти евам̣ вибхаттивипарин̣а̄мо ка̄таббо. уджджха̄пети ва̄ кхиййати ва̄ а̄патти па̄читтийасса̄ти еттха пана йасма̄ ‘‘кхиййанакам̣ на̄ма̄’’ти евам̣ ма̄тика̄падам̣ уддхаритва̄пи ‘‘уджджха̄панакам̣ на̄ма̄’’ти имасса падасса вуттавибхан̇гойева ваттаббо хоти, ан̃н̃ава̄дакасиккха̄паде вийа ан̃н̃о висесо наттхи, тасма̄ там̣ висум̣ ануддхаритва̄ авибхаджитва̄ нигаманамева екато катанти ведитаббам̣. дхаммакамме дхаммакаммасан̃н̃ӣтиа̄дӣсу йам̣ тасса упасампаннасса саммутикаммам̣ катам̣ тан̃че дхаммакаммам̣ хоти, со ча бхиккху тасмим̣ дхаммакаммасан̃н̃ӣ уджджха̄панакан̃ча кхиййанакан̃ча кароти, атхасса тасмим̣ уджджха̄панаке ча кхиййанаке ча а̄патти па̄читтийасса̄ти имина̄ найена аттхо ведитаббо.

анупасампаннам̣ уджджха̄пети ва̄ кхиййати ва̄ти еттха упасампаннам̣ сан̇гхена самматам̣ ан̃н̃ам̣ анупасампаннам̣ уджджха̄пети аваджа̄на̄пети, тасса ва̄ там̣ сантике кхиййатӣти аттхо. упасампаннам̣ сан̇гхена асамматанти каммава̄ча̄йа асамматам̣ кевалам̣ ‘‘тавесо бха̄ро’’ти сан̇гхена а̄ропитабха̄рам̣ бхиккхӯнам̣ ва̄ пха̄сувиха̄раттха̄йа сайамева там̣ бха̄рам̣ вахантам̣, йатра ва̄ две тайо бхиккхӯ вихаранти, татра ва̄ та̄дисам̣ каммам̣ каронтанти адхиппа̄йо. анупасампаннам̣ сан̇гхена самматам̣ ва̄ асамматам̣ ва̄ти еттха пана кин̃ча̄пи анупасампаннасса тераса саммутийо да̄тум̣ на ват̣т̣анти. атха кхо упасампаннака̄ле ладдхасаммутико паччха̄ анупасампаннабха̄ве т̣хито, там̣ сандха̄йа ‘‘сан̇гхена самматам̣ ва̄’’ти вуттам̣. йасса пана бйаттасса са̄ман̣ерасса кевалам̣ сан̇гхена ва̄ самматена ва̄ бхиккхуна̄ ‘‘твам̣ идам̣ каммам̣ карохӣ’’ти бха̄ро като, та̄дисам̣ сандха̄йа ‘‘асамматам̣ ва̄’’ти вуттам̣. сесаметтха утта̄намева̄ти.

тисамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йачиттато ва̄ча̄читтато ка̄йава̄ча̄читтато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, сан̃н̃а̄вимоккхам̣, сачиттакам̣, локаваджджам̣, ка̄йакаммам̣, вачӣкаммам̣, акусалачиттам̣, дуккхаведананти.

уджджха̄панакасиккха̄падам̣ татийам̣.

4. пат̣хамасена̄санасиккха̄падаван̣н̣ана̄

108. чатуттхасиккха̄паде – хемантике ка̄лети хемантака̄ле химапа̄тасамайе. ка̄йам̣ ота̄пента̄ти ман̃чапӣт̣ха̄дӣсу нисинна̄ ба̄ла̄тапена ка̄йам̣ ота̄пента̄. ка̄ле а̄рочитети йа̄губхатта̄дӣсу йасса кассачи ка̄ле а̄рочите. оват̣т̣хам̣ хотӣти химавассена оват̣т̣хам̣ тинтам̣ хоти.

110. авассикасан̇кетети вассикавасса̄нама̄са̄ти евам̣ апан̃н̃атте чатта̄ро хемантике чатта̄ро ча гимхике ат̣т̣ха ма̄сети аттхо. ман̣д̣апе ва̄ти са̄кха̄ман̣д̣апе ва̄ падараман̣д̣апе ва̄. руккхамӯле ва̄ти йасса кассачи руккхасса хет̣т̣ха̄. йаттха ка̄ка̄ ва̄ кулала̄ ва̄ на ӯхадантӣти йаттха дхуванива̄сена кула̄ваке катва̄ васама̄на̄ ете ка̄какулала̄ ва̄ ан̃н̃е ва̄ сакунта̄ там̣ сена̄санам̣ на ӯхаданти, та̄дисе руккхамӯле никкхипитум̣ ануджа̄на̄мӣти. тасма̄ йаттха гочараппасута̄ сакунта̄ виссамитва̄ гаччханти, тасса руккхасса мӯле никкхипитум̣ ват̣т̣ати. йасмим̣ пана дхуванива̄сена кула̄ваке катва̄ васанти, тасса руккхасса мӯле на никкхипитаббам̣. ‘‘ат̣т̣ха ма̄се’’ти вачанато йесу джанападесу вассака̄ле на вассати, тесупи чатта̄ро ма̄се никкхипитум̣ на ват̣т̣атийева. ‘‘авассикасан̇кете’’ти вачанато йаттха хеманте дево вассати, таттха хемантепи аджджхока̄се никкхипитум̣ на ват̣т̣ати. гимхе пана саббаттха вигатавала̄хакам̣ висуддхам̣ набхам̣ хоти, еварӯпе ка̄ле кеначидева каран̣ӣйена аджджхока̄се ман̃чапӣт̣хам̣ никкхипитум̣ ват̣т̣ати.

аббхока̄сикена̄пи ваттам̣ джа̄нитаббам̣, тасса хи саче пуггаликаман̃чако аттхи, таттхева сайитаббам̣. сан̇гхикам̣ ган̣хантена веттена ва̄ ва̄кена ва̄ вӣтаман̃чако гахетаббо. тасмим̣ асати пура̄н̣аман̃чако гахетаббо. тасмимпи асати навава̄йимо ва̄ онаддхако ва̄ гахетаббо. гахетва̄ ча пана ‘‘ахам̣ уккат̣т̣харуккхамӯлико уккат̣т̣хааббхока̄сико’’ти чӣваракут̣импи акатва̄ асамайе аджджхока̄се руккхамӯле ва̄ пан̃н̃апетва̄ нипаджджитум̣ на ват̣т̣ати. саче пана чатуггун̣енапи чӣварена катакут̣и атементам̣ раккхитум̣ на саккоти, сатта̄хаваддалика̄дӣни бхаванти, бхиккхуно ка̄йа̄нугатикатта̄ ват̣т̣ати.

аран̃н̃е пан̣н̣акут̣ӣсу васанта̄нам̣ сӣласампада̄йа пасанначитта̄ манусса̄ навам̣ ман̃чапӣт̣хам̣ денти ‘‘сан̇гхикапарибхогена парибхун̃джатха̄’’ти васитва̄ гаччхантехи са̄мантавиха̄ре сабха̄габхиккхӯнам̣ песетва̄ гантаббам̣, сабха̄га̄нам̣ абха̄ве ановассаке никкхипитва̄ гантаббам̣, ановассаке асати руккхе лаггетва̄ гантаббам̣. четийан̇ган̣е саммаджджаним̣ гахетва̄ бходжанаса̄лан̇ган̣ам̣ ва̄ упосатха̄га̄ран̇ган̣ам̣ ва̄ паривен̣адива̄т̣т̣ха̄нааггиса̄ла̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣ саммаджджитва̄ дховитва̄ пуна саммаджджанӣма̄л̣акейева т̣хапетабба̄. упосатха̄га̄ра̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ гахетва̄ авасеса̄ни саммаджджантасса̄пи есева найо.