намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
винайапит̣аке
маха̄вагга-ат̣т̣хакатха̄
1. маха̄кхандхакам̣
бодхикатха̄
убхиннам̣ па̄тимоккха̄нам̣, сан̇гӣтисаманантарам̣;
сан̇га̄йим̣су маха̄тхера̄, кхандхакам̣ кхандхаковида̄.
йам̣ тасса да̄ни сампатто, йасма̄ сам̣ван̣н̣ана̄ккамо;
тасма̄ хоти айам̣ тасса, анутта̄наттхаван̣н̣ана̄.
падабха̄джанийе аттха̄, йехи йесам̣ пака̄сита̄;
те че пуна вадеййа̄ма, парийоса̄нам̣ када̄ бхаве.
утта̄на̄ чева йе аттха̄, тесам̣ сам̣ван̣н̣ана̄йа ким̣;
адхиппа̄йа̄нусандхӣхи, бйан̃джанена ча йе пана.
анутта̄на̄ на те йасма̄, сакка̄ н̃а̄тум̣ аван̣н̣ита̄;
тесам̣йева айам̣ тасма̄, хоти сам̣ван̣н̣ана̄найоти.
1. тена самайена буддхо бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре бодхируккхамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхоти еттха кин̃ча̄пи ‘‘тена самайена буддхо бхагава̄ веран̃джа̄йа’’нтиа̄дӣсу вийа каран̣авачане висесака̄ран̣ам̣ наттхи, винайам̣ патва̄ пана каран̣авачаненева айамабхила̄по а̄ропитоти а̄дито пат̣т̣ха̄йа а̄рул̣ха̄бхила̄павасеневетам̣ вуттанти ведитаббам̣. еса найо ан̃н̃есупи ито паресу еварӯпесу.
ким̣ панетасса вачане пайоджананти? паббаджджа̄дӣнам̣ винайакамма̄нам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа нида̄надассанам̣. йа̄ хи бхагавата̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, имехи тӣхи саран̣агаманехи паббаджджам̣ упасампада’’нти (маха̄ва. 34) евам̣ паббаджджа̄ чева упасампада̄ ча анун̃н̃а̄та̄, йа̄ни ча ра̄джагаха̄дӣсу упаджджха̄йаупаджджха̄йаваттаа̄чарийаа̄чарийаватта̄дӣни анун̃н̃а̄та̄ни, та̄ни абхисамбодхим̣ патва̄ саттасатта̄хам̣ бодхиман̣д̣е вӣтина̄метва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ дхаммачаккам̣ паваттетва̄ имина̄ ануккамена идан̃чидан̃ча т̣ха̄нам̣ патва̄ имасмин̃ча имасмин̃ча ваттхусмим̣ пан̃н̃атта̄нӣти еваметесам̣ паббаджджа̄дӣнам̣ винайакамма̄нам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа нида̄надассанам̣ етасса вачане пайоджананти ведитаббам̣.
таттха урувела̄йанти маха̄вела̄йам̣; маханте ва̄ликара̄симхӣти аттхо. атха ва̄ ‘‘урӯ’’ти ва̄лика̄ вуччати; ‘‘вела̄’’ти марийа̄да̄; вела̄тиккаманахету а̄хат̣а̄ уру урувела̄ти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. атӣте кира ануппанне буддхе дасасахассакулапутта̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ тасмим̣ падесе вихаранта̄ екадивасам̣ саннипатитва̄ катикаваттам̣ акам̣су – ‘‘ка̄йакаммавачӣкамма̄ни на̄ма паресампи па̄кат̣а̄ни хонти, манокаммам̣ пана апа̄кат̣ам̣; тасма̄ йо ка̄мавитаккам̣ ва̄ бйа̄па̄давитаккам̣ ва̄ вихим̣са̄витаккам̣ ва̄ витаккети, тасса ан̃н̃о чодако на̄ма наттхи, со аттана̄ва атта̄нам̣ чодетва̄ паттапут̣ена ва̄ликам̣ а̄харитва̄ имасмим̣ т̣ха̄не а̄кирату, идамасса дан̣д̣акамма’’нти. тато пат̣т̣ха̄йа йо та̄дисам̣ витаккам̣ витаккети, со таттха паттапут̣ена ва̄ликам̣ а̄кирати. евам̣ таттха ануккамена маха̄ва̄ликара̄си джа̄то, тато нам̣ паччхима̄ джаната̄ париккхипитва̄ четийат̣т̣ха̄намака̄си. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘урувела̄йанти маха̄вела̄йам̣; маханте ва̄ликара̄симхӣти аттхо’’ти. тамева сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘атха ва̄ урӯти ва̄лика̄ вуччати; вела̄ти марийа̄да̄; вела̄тиккаманахету а̄хат̣а̄ уру урувела̄ти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо’’ти.
бодхируккхамӯлети бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣; там̣ бодхим̣ бхагава̄ еттха паттоти руккхопи ‘‘бодхируккхо’’твева на̄мам̣ лабхи, тасса бодхируккхасса мӯле бодхируккхамӯле. пат̣хама̄бхисамбуддхоти пат̣хамам̣ абхисамбуддхо; абхисамбуддхо хутва̄ саббапат̣хамам̣йева̄ти аттхо. екапаллан̇кена̄ти сакимпи анут̣т̣хахитва̄ йатха̄а̄бхуджитена екенева паллан̇кена. вимуттисукхапат̣исам̣ведӣти вимуттисукхам̣ пхаласама̄паттисукхам̣ пат̣исам̣ведайама̄но.
пат̣иччасамуппа̄данти паччайа̄ка̄рам̣. паччайа̄ка̄ро хи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ичча сахите дхамме уппа̄детӣти ‘‘пат̣иччасамуппа̄до’’ти вуччати. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана сабба̄ка̄расампаннам̣ виниччхайам̣ иччхантена висуддхимаггато гахетаббо. ануломапат̣иломанти ануломан̃ча пат̣иломан̃ча. таттха ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄дина̄ найена вутто авиджджа̄дико паччайа̄ка̄ро аттана̄ каттаббакиччакаран̣ато ‘‘ануломо’’ти вуччати. ‘‘авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’тиа̄дина̄ найена вутто свева ануппа̄даниродхена нируджджхама̄но там̣ киччам̣ на каротӣти тасса акаран̣ато ‘‘пат̣иломо’’ти вуччати. пуриманайена ва̄ вутто паваттийа̄ ануломо, итаро тасса̄ пат̣иломоти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. а̄дито пана пат̣т̣ха̄йа йа̄ва антам̣, антато ча пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄дим̣ па̄петва̄ авуттатта̄ ито ан̃н̃енаттхена ануломапат̣иломата̄ на йуджджати.
манаса̄ка̄сӣти манаси ака̄си. таттха йатха̄ ануломам̣ манаси ака̄си, идам̣ та̄ва дассетум̣ ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха авиджджа̄ ча са̄ паччайо ча̄ти авиджджа̄паччайо. тасма̄ авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ самбхавантӣти имина̄ найена саббападесу аттхо ведитаббо. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана сабба̄ка̄расампаннам̣ виниччхайам̣ иччхантена висуддхимаггатова гахетаббо.
йатха̄ пана пат̣иломам̣ манаси ака̄си, идам̣ дассетум̣ авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхотиа̄ди вуттам̣. таттха авиджджа̄йа твева̄ти авиджджа̄йа ту ева. асесавира̄ганиродха̄ти вира̄гасан̇кха̄тена маггена асесаниродха̄. сан̇кха̄раниродхоти сан̇кха̄ра̄нам̣ ануппа̄даниродхо хоти. евам̣ нируддха̄нам̣ пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродха̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ нируддхам̣, вин̃н̃а̄н̣а̄дӣнан̃ча ниродха̄ на̄марӯпа̄дӣни нируддха̄нийева хонтӣти дассетум̣ сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхотиа̄дӣни ватва̄ еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣти вуттам̣. таттха кеваласса̄ти сакаласса; суддхасса ва̄ саттавирахитасса̄ти аттхо. дуккхаккхандхасса̄ти дуккхара̄сисса. ниродхо хотӣти ануппа̄до хоти.
етаматтхам̣ видитва̄ти йва̄йам̣ ‘‘авиджджа̄дивасена сан̇кха̄ра̄дикасса дуккхаккхандхасса самудайо ча авиджджа̄ниродха̄дивасена ча ниродхо хотӣ’’ти вутто, сабба̄ка̄рена етаматтхам̣ видитва̄. та̄йам̣ вела̄йанти та̄йам̣ тасса аттхасса видитавела̄йам̣. имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти имам̣ тасмим̣ видите аттхе хетуно ча хетусамуппаннадхаммасса ча паджа̄нана̄йа а̄нубха̄вадӣпакам̣ ‘‘йада̄ хаве па̄тубхавантӣ’’тиа̄дикам̣ соманассайуттан̃а̄н̣асамут̣т̣ха̄нам̣ уда̄нам̣ уда̄неси, аттаманава̄чам̣ ниччха̄ресӣти вуттам̣ хоти.
тассаттхо – йада̄ хавети йасмим̣ бхаве ка̄ле. па̄тубхавантӣти уппаджджанти. дхамма̄ти ануломапаччайа̄ка̄рапат̣иведхаса̄дхака̄ бодхипаккхийадхамма̄. атха ва̄ па̄тубхавантӣти пака̄санти; абхисамайавасена бйатта̄ па̄кат̣а̄ хонти. дхамма̄ти чатуарийасаччадхамма̄. а̄та̄по вуччати килесасанта̄панат̣т̣хена вӣрийам̣; а̄та̄пиноти саммаппадха̄навӣрийавато. джха̄йатоти а̄рамман̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣ена ча лаккхан̣ӯпаниджджха̄налаккхан̣ена ча джха̄нена джха̄йантасса. бра̄хман̣асса̄ти ба̄хитапа̄пасса кхӣн̣а̄савасса. атхасса кан̇кха̄ вапайантӣти атхасса евам̣ па̄тубхӯтадхаммасса кан̇кха̄ вапайанти. сабба̄ти йа̄ ета̄ ‘‘ко ну кхо бханте пхусатӣти; но калло пан̃хоти бхагава̄ авоча̄’’тиа̄дина̄, татха̄ ‘‘катамам̣ ну кхо бханте джара̄маран̣ам̣; касса ча панидам̣ джара̄маран̣анти; но калло пан̃хоти бхагава̄ авоча̄’’тиа̄дина̄ ча найена паччайа̄ка̄ре кан̇кха̄ вутта̄, йа̄ ча паччайа̄ка̄рассева аппат̣ивиддхатта̄ ‘‘ахосим̣ ну кхо ахам̣ атӣтамаддха̄на’’нтиа̄дика̄ сол̣аса кан̇кха̄ а̄гата̄, та̄ сабба̄ вапайанти апагаччханти нируджджханти. касма̄? йато паджа̄на̄ти сахетудхамманти йасма̄ авиджджа̄дикена хетуна̄ сахетукам̣ имам̣ сан̇кха̄ра̄дим̣ кевалам̣ дуккхаккхандхадхаммам̣ паджа̄на̄ти ан̃н̃а̄ти пат̣ивиджджхатӣти.
2. дутийава̄ре – имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти имам̣ тасмим̣ видите аттхе ‘‘авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’ти евам̣ пака̄ситасса нибба̄насан̇кха̄тасса паччайаккхайасса авабодха̄нубха̄вадӣпакам̣ вуттаппака̄рам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти аттхо. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йасма̄ паччайа̄нам̣ кхайасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ аведи ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи, тасма̄ йада̄сса а̄та̄пино джха̄йато бра̄хман̣асса вуттаппака̄ра̄ дхамма̄ па̄тубхаванти, атхасса йа̄ нибба̄насса авидитатта̄ уппаджджеййум̣, та̄ сабба̄пи кан̇кха̄ вапайантӣти.
3. татийава̄ре – имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти имам̣ йена маггена со дуккхаккхандхасса самудайаниродхасан̇кха̄то аттхо киччавасена ча а̄рамман̣акирийа̄йа ча видито, тасса арийамаггасса а̄нубха̄вадӣпакам̣ вуттаппака̄рам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣти аттхо. татра̄па̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йада̄ хаве па̄тубхаванти дхамма̄ а̄та̄пино джха̄йато бра̄хман̣асса, тада̄ со бра̄хман̣о техи ва̄ уппаннехи бодхипаккхийадхаммехи, йасса ва̄ арийамаггасса чатусаччадхамма̄ па̄тубхӯта̄, тена арийамаггена видхӯпайам̣ тит̣т̣хати ма̄расенам̣ ‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄’’тиа̄дина̄ найена вуттаппака̄рам̣ ма̄расенам̣ видхӯпайанто видхаменто виддхам̣сенто тит̣т̣хати. катхам̣? сӯрийова обха̄сайаманталиккхам̣, йатха̄ сӯрийо аббхуггато аттано пабха̄йа анталиккхам̣ обха̄сентова андхака̄рам̣ видхаменто тит̣т̣хати, евам̣ сопи бра̄хман̣о техи дхаммехи тена ва̄ маггена сачча̄ни пат̣ивиджджхантова ма̄расенам̣ видхӯпайанто тит̣т̣хатӣти.
еваметтха пат̣хамам̣ уда̄нам̣ паччайа̄ка̄рапаччавеккхан̣авасена, дутийам̣ нибба̄напаччавеккхан̣авасена, татийам̣ маггапаччавеккхан̣авасена уппаннанти ведитаббам̣. уда̄не пана ‘‘раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ ануломам̣, дутийам̣ йа̄мам̣ пат̣иломам̣, татийам̣ йа̄мам̣ ануломапат̣илома’’нти вуттам̣; там̣ сатта̄хасса аччайена ‘‘све а̄сана̄ вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти раттим̣ уппа̄дитаманасика̄рам̣ сандха̄йа вуттам̣. тада̄ хи бхагава̄ йасса паччайа̄ка̄рападжа̄нанасса ча паччайаккхайа̄дхигамасса ча а̄нубха̄вадӣпика̄ пурима̄ две уда̄нага̄тха̄, тасса васена екекамева кот̣т̣ха̄сам̣ пат̣хамайа̄ман̃ча маджджхимайа̄ман̃ча манаса̄ка̄си, идха пана па̄т̣ипадараттийа̄ евам̣ манаса̄ка̄си. бхагава̄ хи виса̄кхапун̣н̣ама̄йа раттийа̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссари, маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхеси, паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄дам̣ ануломапат̣иломам̣ манаси катва̄ ‘‘ида̄ни арун̣о уггамиссатӣ’’ти саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣и. саббан̃н̃утаппаттисаманантарамева ча арун̣о уггаччхи. тато там̣ дивасам̣ тенева паллан̇кена вӣтина̄метва̄ сампатта̄йа па̄т̣ипадараттийа̄ тӣсу йа̄месу евам̣ манаси катва̄ има̄ни уда̄на̄ни уда̄неси. ити па̄т̣ипадараттийа̄ евам̣ манаси катва̄ там̣ ‘‘бодхируккхамӯле сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣдӣ’’ти евам̣ вуттасатта̄хам̣ таттхева вӣтина̄меси.
бодхикатха̄ нит̣т̣хита̄.
аджапа̄лакатха̄
4. атха кхо бхагава̄ сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ бодхируккхамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇камӣти еттха на бхагава̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ анантарамева бодхируккхамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками. йатха̄ пана ‘‘бхутва̄ сайатӣ’’ти вутте на ‘‘хаттхе адховитва̄ мукхам̣ авиккха̄летва̄ сайанасамӣпам̣ агантва̄ ан̃н̃ам̣ кин̃чи а̄ла̄пасалла̄пам̣ акатва̄ сайати’’ччева вуттам̣ хоти, бходжанато пана паччха̄ сайати, на насайатӣти идамеваттха дӣпитам̣ хоти. евамидха̄пи ‘‘на тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ анантарамева пакка̄мӣ’’ти вуттам̣ хоти, вут̣т̣ха̄нато ча пана паччха̄ пакка̄ми, на напакка̄мӣти идамеветтха дӣпитам̣ хоти.
анантарам̣ пана апаккамитва̄ бхагава̄ ким̣ ака̄сӣти? апара̄нипи тӣн̣и сатта̄ха̄ни бодхисамӣпейева вӣтина̄меси. татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – бхагавати кира буддхаттам̣ патва̄ сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисинне ‘‘на бхагава̄ вут̣т̣ха̄ти; ким̣ ну кхо ан̃н̃епи буддхаттакара̄ дхамма̄ аттхӣ’’ти екачча̄нам̣ девата̄нам̣ кан̇кха̄ удапа̄ди. атха бхагава̄ ат̣т̣хаме дивасе сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа девата̄нам̣ кан̇кхам̣ н̃атва̄ кан̇кха̄видхаманаттхам̣ а̄ка̄се уппатитва̄ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄ та̄сам̣ кан̇кхам̣ видхамитва̄ паллан̇като ӣсакам̣ па̄чӣнаниссите уттарадиса̄бха̄ге т̣хатва̄ чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча упачита̄нам̣ па̄рамӣнам̣ бала̄дхигаманат̣т̣ха̄нам̣ паллан̇кам̣ бодхируккхан̃ча анимисехи аккхӣхи олокайама̄но сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ анимисачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. атха паллан̇касса ча т̣хитат̣т̣ха̄насса ча антара̄ пураттхимато ча паччхимато ча а̄йате ратаначан̇каме чан̇каманто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ ратаначан̇камачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. тато паччхимадиса̄бха̄ге девата̄ ратанагхарам̣ ма̄пайим̣су. таттха паллан̇кена нисӣдитва̄ абхидхаммапит̣акам̣ висесато четтха анантанайам̣ самантапат̣т̣ха̄нам̣ вичинанто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ ратанагхарачетийам̣ на̄ма джа̄там̣.
евам̣ бодхисамӣпейева чатта̄ри сатта̄ха̄ни вӣтина̄метва̄ пан̃чаме сатта̄хе бодхируккхамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками. тасса кира нигродхасса чха̄йа̄йа аджапа̄лака̄ гантва̄ нисӣданти; тенасса аджапа̄ланигродхотвева на̄мам̣ удапа̄ди. сатта̄хам̣ вимуттисукхапат̣исам̣ведӣти татра̄пи дхаммам̣ вичинантойева вимуттисукхам̣ пат̣исам̣веденто нисӣди. бодхито пураттхимадиса̄бха̄ге еса руккхо хоти. евам̣ нисинне ча панеттха бхагавати еко бра̄хман̣о гантва̄ пан̃хам̣ пуччхи. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо ан̃н̃атаро’’тиа̄ди. таттха хум̣хун̇каджа̄тикоти со кира дит̣т̣хаман̇галико на̄ма, ма̄навасена кодхавасена ча ‘‘хум̣ху’’нти каронто вичарати, тасма̄ ‘‘хум̣хун̇каджа̄тико’’ти вуччати. ‘‘хухуккаджа̄тико’’типи пат̣ханти.
етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ тена вуттасса вачанасса сикха̄паттаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси. тассаттхо – йо ба̄хитапа̄падхаммата̄йа бра̄хман̣о на дит̣т̣хаман̇галиката̄йа, хум̣хун̇ка̄ракабха̄ва̄дипа̄падхаммайутто хутва̄ кевалам̣ джа̄тиматтакена брахман̃н̃ам̣ пат̣иджа̄на̄ти, со бра̄хман̣о ба̄хитапа̄падхамматта̄ хум̣хун̇ка̄раппаха̄нена нихум̣хун̇ко, ра̄га̄дикаса̄ва̄бха̄вена никкаса̄во, бха̄вана̄нуйогайуттачиттата̄йа йататто, сӣласам̣варена ва̄ сан̃н̃атачиттата̄йа йататто, чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄техи ведехи антам̣, веда̄нам̣ ва̄ антам̣ гататта̄ ведантагӯ, маггабрахмачарийасса вуситатта̄ вуситабрахмачарийо. дхаммена брахмава̄дам̣ вадеййа, ‘‘бра̄хман̣о, аха’’нти етам̣ ва̄дам̣ дхаммена вадеййа, йасса сакале локасаннива̄се кухин̃чи ека̄рамман̣епи ра̄гуссадо досуссадо мохуссадо ма̄нуссадо дит̣т̣хуссадоти име уссада̄ наттхӣти.
аджапа̄лакатха̄ нит̣т̣хита̄.
мучалиндакатха̄
5. ака̄ламегхоти асампатте вассака̄ле уппаннамегхо. айам̣ пана гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се удапа̄ди. сатта̄хаваддалика̄ти тасмим̣ уппанне сатта̄хам̣ авиччхиннавут̣т̣хика̄ ахоси. сӣтава̄тадуддинӣти са̄ ча пана сатта̄хаваддалика̄ удакапхуситасаммиссена сӣтава̄тена саманта̄ париббхамантена дӯситадивасатта̄ сӣтава̄тадуддинӣ на̄ма ахоси. атха кхо мучалиндо на̄гара̄джа̄ти тассева мучалиндаруккхасса самӣпе поккхаран̣ийа̄ ниббатто маха̄нубха̄во на̄гара̄джа̄. саттаккхаттум̣ бхогехи париккхипитва̄ти евам̣ бхогехи париккхипитва̄ упаримуддхани махантам̣ пхан̣ам̣ каритва̄ва т̣хите; тасмим̣ тасса париккхепаббхантарам̣ лохапа̄са̄де бхан̣д̣а̄га̄рагаббхаппама̄н̣ам̣ ахоси, тасма̄ бхагава̄ нива̄те пихитадва̄рава̄тапа̄не кӯт̣а̄га̄ре нисинно вийа джа̄то. ма̄ бхагавантам̣ сӣтантиа̄ди тасса татха̄ каритва̄ т̣ха̄нака̄ран̣апаридӣпанам̣. со хи ‘‘ма̄ бхагавантам̣ сӣтам̣ ба̄дхайиттха, ма̄ ун̣хам̣, ма̄ д̣ам̣са̄дисампхассо ба̄дхайиттха̄’’ти татха̄ каритва̄ ат̣т̣ха̄си. таттха кин̃ча̄пи сатта̄хаваддалика̄йа ун̣хамева наттхи, саче пана антарантара̄ мегхо вигаччхеййа ун̣хам̣ бхавеййа, тампи нам̣ ма̄ ба̄дхайиттха̄ти евам̣ тасса чинтетум̣ йуттам̣. виддханти уббиддхам̣; мегхавигамена дӯрӣбхӯтанти аттхо. вигатавала̄хаканти апагатамегхам̣. деванти а̄ка̄сам̣. сакаван̣н̣анти аттано рӯпам̣.
сукхо вивекоти нибба̄насан̇кха̄то упадхививеко сукхо. тут̣т̣хасса̄ти чатумагган̃а̄н̣асантосена сантут̣т̣хасса. сутадхаммасса̄ти пака̄ситадхаммасса. пассатоти там̣ вивекам̣ йам̣ ва̄ кин̃чи пасситаббам̣ на̄ма, там̣ саббам̣ аттано вӣрийабала̄дхигатена н̃а̄н̣ачаккхуна̄ пассантасса. абйа̄паджджанти акуппанабха̄во; етена метта̄пуббабха̄го дассито. па̄н̣абхӯтесу сам̣йамоти саттесу ча сам̣йамо; авихим̣санабха̄во сукхоти аттхо. етена карун̣а̄пуббабха̄го дассито. сукха̄ вира̄гата̄ локети вӣтара̄гата̄пи сукха̄ти дӣпети. ка̄ма̄нам̣ саматиккамоти йа̄ ‘‘ка̄ма̄нам̣ саматиккамо’’ти вуччати; са̄ вира̄гата̄пи сукха̄ти аттхо. етена ана̄га̄мимагго катхито. асмима̄насса йо винайоти имина̄ пана арахаттам̣ катхитам̣; арахаттан̃хи асмима̄насса ‘‘пассаддхивинайо’’ти вуччати. ито паран̃ча сукхам̣ на̄ма наттхи, тена̄ха ‘‘етам̣ ве парамам̣ сукха’’нти.
мучалиндакатха̄ нит̣т̣хита̄.
ра̄джа̄йатанакатха̄
6. мучалиндамӯла̄ти маха̄бодхито па̄чӣнакон̣е т̣хитамучалиндаруккхамӯла̄. ра̄джа̄йатананти даккхин̣адиса̄бха̄ге т̣хитам̣ ра̄джа̄йатанаруккхам̣ упасан̇ками. тена кхо пана самайена̄ти катарена самайена. бхагавато кира ра̄джа̄йатанамӯле сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисиннасса сама̄дхито вут̣т̣ха̄надивасе арун̣уггаманавела̄йамева ‘‘бходжанакиччена бхавитабба’’нти н̃атва̄ сакко девара̄джа̄ осадхахарӣтакам̣ упанеси. бхагава̄ там̣ парибхун̃джи, парибхуттаматтассева сарӣракиччам̣ ахоси. сакко мукходакам̣ ада̄си. бхагава̄ мукхам̣ дховитва̄ тасмим̣йева руккхамӯле нисӣди. евам̣ уггате арун̣амхи нисинне бхагавати.
тена кхо пана самайена тапуссабхаллика̄ ва̄н̣иджа̄ти тапуссо ча бхаллико ча̄ти две бха̄таро ва̄н̣иджа̄. уккала̄ти уккаладжанападато. там̣ десанти йасмим̣ десе бхагава̄ вихарати. катарасмин̃ча десе бхагава̄ вихарати? маджджхимадесе. тасма̄ маджджхимадесам̣ гантум̣ аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ хонтӣти айаметтха аттхо. н̃а̄тиса̄лохита̄ девата̄ти тесам̣ н̃а̄тибхӯтапубба̄ девата̄. етадавоча̄ти са̄ кира несам̣ саббасакат̣а̄ни аппаваттӣни ака̄си. тато те ким̣ иданти маггадевата̄нам̣ балим̣ акам̣су. тесам̣ баликаммака̄ле са̄ девата̄ диссама̄ненева ка̄йена етам̣ авоча. мантхена ча мадхупин̣д̣ика̄йа ча̄ти абаддхасаттуна̄ ча саппимадхупха̄н̣ита̄дӣхи йоджетва̄ баддхасаттуна̄ ча. патима̄нетха̄ти упат̣т̣хахатха. там̣ воти там̣ патима̄нанам̣ тумха̄кам̣ бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. йам̣ амха̄канти йам̣ пат̣иггахан̣ам̣ амха̄кам̣ асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа. бхагавато етадахосӣти йо кирасса падха̄на̄нуйогака̄ле патто ахоси, со суджа̄та̄йа па̄йа̄сам̣ да̄тум̣ а̄гаччхантийа̄ ева антарадха̄йи. тенасса етадахоси – ‘‘патто ме наттхи, пуримака̄пи ча на кхо татха̄гата̄ хаттхесу пат̣игган̣ханти, кимхи ну кхо ахам̣ пат̣игган̣хеййам̣ мантхан̃ча мадхупин̣д̣акан̃ча̄’’ти.
паривитаккаман̃н̃а̄йа̄ти ито пуббева бхагавато суджа̄та̄йа диннабходжанам̣йева оджа̄нуппабандханавасена ат̣т̣ха̄си, еттакам̣ ка̄лам̣ нева джигхаччха̄ на пипа̄са̄ на ка̄йадуббалйам̣ ахоси. ида̄ни панасса а̄ха̄рам̣ пат̣иггахетука̄мата̄йа ‘‘на кхо татха̄гата̄’’тиа̄дина̄ найена паривитакко удапа̄ди. там̣ евам̣ уппаннам̣ аттано четаса̄ бхагавато четопаривитаккаман̃н̃а̄йа. чатуддиса̄ти чатӯхи диса̄хи. селамайе паттети муггаван̣н̣аселамайе патте. идам̣йева бхагава̄ пат̣иггахеси, тейева сандха̄йа вуттам̣. чатта̄ро пана маха̄ра̄джа̄но пат̣хамам̣ инданӣламан̣имайе патте упана̄месум̣, на те бхагава̄ аггахеси. тато име чатта̄ропи муггаван̣н̣асила̄майе патте упана̄месум̣, бхагава̄ чатта̄ропи патте аггахеси тесам̣ паса̄да̄нураккхан̣аттха̄йа, но махиччхата̄йа. гахетва̄ ча пана чатта̄ропи йатха̄ екова патто хоти татха̄ адхит̣т̣хахи, чатуннампи екасадисо пун̃н̃авипа̄ко ахоси. евам̣ екам̣ катва̄ адхит̣т̣хите пат̣иггахеси бхагава̄ паччаггхе селамайе патте мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча. паччаггхети паччаггхасмим̣; па̄т̣еккам̣ махаггхасминти аттхо. атха ва̄ паччаггхети абхинаве аббхун̣хе; тан̇кхан̣е ниббаттасминти аттхо. две ва̄ча̄ етесам̣ ахесунти двева̄чика̄. атха ва̄ двӣхи ва̄ча̄хи упа̄сакабха̄вам̣ патта̄ти аттхо. те евам̣ упа̄сакабха̄вам̣ пат̣иведетва̄ бхагавантам̣ а̄хам̣су – ‘‘касса да̄ни бханте амхехи аджджа пат̣т̣ха̄йа абхива̄данапаччут̣т̣ха̄нам̣ ка̄табба’’нти? атха бхагава̄ сӣсам̣ пара̄маси, кеса̄ хаттхе лаггим̣су. те тесам̣ ада̄си ‘‘име тумхе парихаратха̄’’ти. те кесадха̄туйо лабхитва̄ аматенева абхиситта̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ бхагавантам̣ вандитва̄ паккамим̣су.
ра̄джа̄йатанакатха̄ нит̣т̣хита̄.
брахмайа̄чанакатха̄
7. атха кхо бхагава̄ сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ вуттаппака̄раметам̣ саббам̣ киччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ ра̄джа̄йатанамӯла̄ пунапи йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками. паривитакко удапа̄дӣти тасмим̣ нисиннаматтассева саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о айам̣ четасо паривитакко удапа̄ди. касма̄ пана̄йам̣ саббабуддха̄нам̣ уппаджджатӣти? дхаммасса махантабха̄вам̣ гарубха̄вам̣ бха̄рийабха̄вам̣ паччавеккхан̣а̄йа брахмуна̄ йа̄чите десетука̄мата̄йа ча. джа̄нанти хи буддха̄ ‘‘евам̣ паривитакките брахма̄ а̄гантва̄ дхаммадесанам̣ йа̄чиссати, тато сатта̄ дхамме га̄равам̣ уппа̄дессанти, брахмагаруко хи локасаннива̄со’’ти. ити имехи двӣхи ка̄ран̣ехи айам̣ витакко уппаджджатӣти.
таттха адхигато кхо мйа̄йанти адхигато кхо ме айам̣. а̄лайара̄ма̄ти сатта̄ пан̃ча ка̄магун̣е аллӣйанти, тасма̄ те ‘‘а̄лайа̄’’ти вуччанти. техи а̄лайехи рамантӣти а̄лайара̄ма̄. а̄лайесу рата̄ти а̄лайарата̄. а̄лайесу сут̣т̣хумудита̄ти а̄лайасаммудита̄. йадиданти нипа̄то. тасса т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘йам̣ ида’’нти пат̣иччасамуппа̄дам̣ сандха̄йа ‘‘йо айа’’нти еваматтхо дат̣т̣хаббо. идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄доти имесам̣ паччайа̄ идаппаччайа̄, идаппаччайа̄ва идаппаччайата̄, идаппаччайата̄ ча са̄ пат̣иччасамуппа̄до ча̄ти идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄до. со мамасса киламатхоти йа̄ аджа̄нанта̄нам̣ десана̄ на̄ма, со мама киламатхо асса; са̄ мама вихеса̄ асса̄ти аттхо. бхагавантанти бхагавато. аначчхарийа̄ти ану аччхарийа̄. пат̣ибхам̣сӯти пат̣ибха̄насан̇кха̄тасса н̃а̄н̣асса гочара̄ ахесум̣, паривитаккайитаббабха̄вам̣ па̄пун̣им̣су.
халанти еттха хака̄ро нипа̄таматто; аланти аттхо. пака̄ситунти деситум̣. алам̣ да̄ни ме имам̣ киччхена адхигатам̣ дхаммам̣ десетунти вуттам̣ хоти. пат̣исотага̄минти пат̣исотам̣ вуччати нибба̄нам̣; нибба̄нага̄минти аттхо. ра̄гаратта̄ти ка̄мара̄габхавара̄гадит̣т̣хира̄гена ратта̄. на даккхантӣти на пассиссанти. тамокхандхена а̄вут̣а̄ти авиджджа̄ра̄сина̄ аджджхоттхат̣а̄. аппоссукката̄йа̄ти нируссуккабха̄вена; адесетука̄мата̄йа̄ти аттхо.
8. йатра хи на̄ма̄ти йасмим̣ на̄ма локе. бхагавато пурато па̄турахосӣти дхаммадесана̄йа̄чанаттхам̣ дасасу чаккава̄л̣асахассесу маха̄брахма̄но гахетва̄ а̄гамма бхагавато пурато па̄турахоси. аппараджаккхаджа̄тика̄ти пан̃н̃а̄майе аккхимхи аппам̣ ра̄гадосамохараджам̣ етесам̣ евам̣сабха̄ва̄ти аппараджаккхаджа̄тика̄. бхависсанти дхаммасса ан̃н̃а̄та̄роти пат̣ивиджджхита̄ро.
па̄турахосӣти па̄тубхави. самалехи чинтитоти ра̄га̄дӣхи малехи самалехи чхахи саттха̄рехи чинтито. апа̄пуретанти вивара етам̣. аматасса два̄ранти аматасса нибба̄насса два̄рабхӯтам̣ арийамаггам̣. сун̣анту дхаммам̣ вималена̄нубуддханти име сатта̄ ра̄га̄димала̄нам̣ абха̄вато вималена самма̄самбуддхена анубуддхам̣ чатусаччадхаммам̣ сун̣анту.
селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хитоти селамайе екаггхане паббатамуддхани йатха̄т̣хитова йатха̄ чаккхума̄ пурисо самантато джанатам̣ пассеййа, твампи сумедха сундарапан̃н̃а саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена самантачаккху бхагава̄ дхаммамайам̣ пан̃н̃а̄майам̣ па̄са̄дама̄руйха сайам̣ апетасоко сока̄ватин̣н̣ам̣ джа̄тиджара̄бхибхӯтан̃ча джанатам̣ авеккхассу упадха̄райа.
ут̣т̣хехӣти бхагавато дхаммадесанаттхам̣ ча̄рикачаран̣ам̣ йа̄чанто бхан̣ати. вӣра̄тиа̄дӣсу бхагава̄ вӣрийавантата̄йа вӣро. девапуттамаччукилеса̄бхисан̇кха̄рама̄ра̄нам̣ виджитатта̄ виджитасан̇га̄мо. джа̄тиканта̄ра̄диниттхаран̣асаматтхата̄йа саттхава̄хо. ка̄маччхандаин̣асса абха̄вато ан̣ан̣о.
9. аджджхесананти йа̄чанам̣. буддхачаккхуна̄ти индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена ча а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена ча. имесан̃хи двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ буддхачаккхӯти на̄мам̣. аппараджаккха̄ти пан̃н̃а̄чаккхумхи ра̄га̄дираджам̣ аппам̣ йесам̣, те аппараджаккха̄. йесам̣ там̣ махантам̣ те маха̄раджаккха̄. йесам̣ саддха̄дӣни индрийа̄ни тиккха̄ни те тиккхиндрийа̄. йесам̣ та̄ни мудӯни те мудиндрийа̄. йесам̣ тейева саддха̄дайо а̄ка̄ра̄ сундара̄ те сва̄ка̄ра̄. йесам̣ тейева саддха̄дайо а̄ка̄ра̄ асундара̄ те два̄ка̄ра̄. йе катхитака̄ран̣ам̣ саллаккхенти, сукхена сакка̄ хонти вин̃н̃а̄петум̣ те сувин̃н̃а̄пайа̄. йе паралокан̃ча ваджджан̃ча бхайато пассанти те паралокаваджджабхайадасса̄вино. уппалинийанти уппалаване. итаресупи есева найо. антонимуггапосӣнӣти йа̄ни удакасса анто нимугга̄нева посайанти. самодакам̣ т̣хита̄нӣти удакена самам̣ т̣хита̄ни. удакам̣ аччуггамма т̣хита̄нӣти удакам̣ атиккамитва̄ т̣хита̄ни.
апа̄рута̄ти виват̣а̄. аматасса два̄ра̄ти арийамагго. со хи аматасан̇кха̄тасса нибба̄насса два̄рам̣. памун̃чанту саддханти саббе аттано саддхам̣ памун̃чанту. паччхимапададвайе айаматтхо, ахан̃хи аттано пагун̣ам̣ суппаваттимпи имам̣ пан̣ӣтам̣ уттамам̣ дхаммам̣ ка̄йава̄ча̄киламатхасан̃н̃ӣ хутва̄ мануджесу девамануссесу на бха̄синти.
брахмайа̄чанакатха̄ нит̣т̣хита̄.
пан̃чаваггийакатха̄
10. пан̣д̣итоти пан̣д̣иччена саманна̄гато. бйаттоти веййаттийена саманна̄гато. медха̄вӣти т̣ха̄нуппаттийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. аппараджаккхаджа̄тикоти сама̄паттийа̄ виккхамбхитатта̄ никкилесаджа̄тико висуддхасатто. а̄джа̄ниссатӣти саллаккхессати пат̣ивиджджхиссати. бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджи ‘‘ито саттамадивасаматтхаке ка̄лам̣катва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане ниббатто’’ти. маха̄джа̄нийоти саттадивасаббхантаре паттаббамаггапхалато парихӣнатта̄ махатӣ джа̄ни асса̄ти маха̄джа̄нийо аккхан̣е ниббаттатта̄. абхидосака̄лам̣катоти хиййо ка̄лам̣като, сопи невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане ниббаттоти аддаса. бахӯка̄ра̄ти бахӯпака̄ра̄. падха̄напахитаттам̣ упат̣т̣хахим̣сӯти падха̄наттха̄йа песитаттабха̄вам̣ мукходакада̄на̄дина̄ упат̣т̣хахим̣су.
11. антара̄ ча гайам̣ антара̄ ча бодхинти упако бодхиман̣д̣асса ча гайа̄йа ча антаре бхагавантам̣ аддаса. аддха̄намаггаппат̣ипаннанти аддха̄намаггам̣ пат̣ипаннам̣.
сабба̄бхибхӯти саббам̣ тебхӯмакадхаммам̣ абхибхавитва̄ т̣хито. саббавидӯти саббам̣ чатубхӯмакадхаммам̣ аведим̣ ан̃н̃а̄сим̣. саббесу дхаммесу анӯпалиттоти саббесу тебхӯмакадхаммесу килесалепена алитто. саббан̃джахоти саббам̣ тебхӯмакадхаммам̣ джахитва̄ т̣хито. тан̣хаккхайе вимуттоти тан̣хаккхайе нибба̄не а̄рамман̣ато вимутто. сайам̣ абхин̃н̃а̄йа̄ти саббам̣ чатубхӯмакадхаммам̣ аттана̄ва джа̄нитва̄. камуддисеййанти кам̣ ан̃н̃ам̣ ‘‘айам̣ ме а̄чарийо’’ти уддисеййам̣.
на ме а̄чарийо аттхӣти локуттарадхамме майхам̣ а̄чарийо на̄ма наттхи. наттхи ме пат̣ипуггалоти майхам̣ пат̣ибха̄гапуггало на̄ма наттхи. сӣтибхӯтоти саббакилесаггинибба̄панена сӣтибхӯто. килеса̄нам̣йева ниббутатта̄ ниббуто.
ка̄сӣнам̣ пуранти ка̄сират̣т̣хе нагарам̣. а̄хан̃чхам̣ аматадундубхинти дхаммачаккаппат̣ила̄бха̄йа аматабхерим̣ пахарисса̄мӣти гаччха̄ми.
арахаси анантаджиноти анантаджино бхавитум̣ йутто. хупеййапа̄вусоти а̄вусо евампи на̄ма бхавеййа. сӣсам̣ окампетва̄ти сӣсам̣ ча̄летва̄.
12. сан̣т̣хапесунти катикам̣ акам̣су. ба̄хулликоти чӣвараба̄хулла̄дӣнам̣ аттха̄йа пат̣ипанно. падха̄навиббхантоти падха̄нато виббханто бхат̣т̣хо парихӣно. а̄ватто ба̄хулла̄йа̄ти чӣвара̄дибахулабха̄ваттха̄йа а̄ватто. одахатха бхиккхаве сотанти упанетха бхиккхаве сотам̣; сотиндрийам̣ дхаммасаванаттхам̣ абхимукхам̣ каротха̄ти аттхо. аматамадхигатанти аматам̣ нибба̄нам̣ майа̄ адхигатанти дассети. ирийа̄йа̄ти дуккараирийа̄йа. пат̣ипада̄йа̄ти дуккарапат̣ипада̄йа. абхиджа̄на̄тха ме ноти абхиджа̄на̄тха ну ме саманупассатха. еварӯпам̣ бха̄ситаметанти етам̣ еварӯпам̣ ва̄кйам̣ бха̄ситанти аттхо. асаккхи кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ сан̃н̃а̄петунти ‘‘ахам̣ буддхо’’ти джа̄на̄петум̣ асаккхи.
13. чаккхукаран̣ӣти пан̃н̃а̄чаккхум̣ сандха̄йа̄ха. ито парам̣ саббам̣ падаттхато утта̄намева. адхиппа̄йа̄нусандхийоджана̄дибхедато пана папан̃часӯданийа̄ маджджхимат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена ведитаббам̣. ито пат̣т̣ха̄йа хи ативиттха̄рабхӣрукасса маха̄джанасса читтам̣ анураккханта̄ суттантакатхам̣ аван̣н̣айитва̄ винайакатхам̣йева ван̣н̣айисса̄ма.
18. са̄ва тасса а̄йасмато упасампада̄ ахосӣти а̄са̄л̣хӣпун̣н̣ама̄йа ат̣т̣ха̄расахи девата̄кот̣ӣхи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣хитасса ‘‘ехи бхиккхӯ’’ти бхагавато вачанена абхиниппханна̄ са̄ва тасса а̄йасмато ехибхиккхӯпасампада̄ ахоси.
19. атха кхо а̄йасмато ча ваппасса̄ти а̄димхи ваппаттхерасса па̄т̣ипададивасе дхаммачаккхум̣ удапа̄ди, бхаддийаттхерасса дутийадивасе, маха̄на̄маттхерасса татийадивасе, ассаджиттхерасса чатуттхийанти. имесан̃ча пана бхиккхӯнам̣ каммат̣т̣ха̄несу уппаннамалависодханаттхам̣ бхагава̄ антовиха̄рейева ахоси. уппанне уппанне каммат̣т̣ха̄намале а̄ка̄сена гантва̄ малам̣ винодеси. паккхасса пана пан̃чамийам̣ саббе те екато саннипа̄тетва̄ анаттасуттена овади. тена вуттам̣ ‘‘атха кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе’’тиа̄ди.
24. тена кхо пана самайена чха локе араханто хонтӣти пан̃чамийа̄ паккхасса локасмим̣ чха манусса̄ араханто хонтӣти аттхо.
пан̃чаваггийакатха̄ нит̣т̣хита̄.
паббаджджа̄катха̄
31. пубба̄нупуббака̄нанти павен̣ивасена пора̄н̣а̄нупора̄н̣а̄нанти аттхо. тена кхо пана самайена екасат̣т̣хи локе араханто хонтӣти пурима̄ чха име ча пан̃чапан̃н̃а̄са̄ти антовассамхийева екасат̣т̣хи манусса̄ араханто хонтӣти аттхо.
татра йасаа̄дӣнам̣ кулапутта̄нам̣ айам̣ пуббайого – атӣте кира пан̃чапан̃н̃а̄саджана̄ саха̄йака̄ ваггабандхена пун̃н̃а̄ни каронта̄ ана̄тхасарӣра̄ни пат̣иджагганта̄ вичаранти, те екадивасам̣ габбхиним̣ иттхим̣ ка̄лам̣катам̣ дисва̄ ‘‘джха̄песса̄ма̄’’ти суса̄нам̣ нӣхарим̣су. тесу пан̃ча джане ‘‘тумхе джха̄петха̄’’ти суса̄не т̣хапетва̄ сеса̄ га̄мам̣ павит̣т̣ха̄. йасо да̄рако там̣ сарӣрам̣ виджджхитва̄ париваттетва̄ ча джха̄пайама̄но асубхасан̃н̃ам̣ пат̣илабхи. со итаресампи чатуннам̣ джана̄нам̣ ‘‘пассатха бхо имам̣ асучим̣ пат̣икӯла’’нти дассеси. тепи таттха асубхасан̃н̃ам̣ пат̣илабхим̣су. те пан̃чапи джана̄ га̄мам̣ гантва̄ сесасаха̄йака̄нам̣ катхайим̣су. йасо пана да̄рако гехампи гантва̄ ма̄та̄питӯннан̃ча бхарийа̄йа ча катхеси. те саббепи асубхам̣ бха̄вайим̣су. айаметесам̣ пуббайого. тена̄йасмато йасасса на̄т̣акаджанесу суса̄насан̃н̃а̄йева уппаджджи, та̄йева ча упаниссайасампаттийа̄ саббесам̣ висеса̄дхигамо ниббаттӣти.
атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣти бхагава̄ йа̄ва паччхимакаттикапун̣н̣ама̄, та̄ва ба̄ра̄н̣асийам̣ вихаранто екадивасам̣ те кхӣн̣а̄саве сат̣т̣хи бхиккхӯ а̄мантеси.
32. дибба̄ на̄ма диббесу висайесу лобхапа̄са̄. ма̄нуса̄ на̄ма ма̄нусакесу висайесу лобхапа̄са̄. ма̄ екена двети екена маггена две ма̄ агамиттха. ассаваната̄ти ассаваната̄йа. париха̄йантӣти анадхигатам̣ на̄дхигаччханта̄ висеса̄дхигамато париха̄йанти.
33. антака̄ти ла̄мака хӣнасатта. анталиккхачароти ра̄гапа̄сам̣ сандха̄йа̄ха. тан̃хи со ‘‘анталиккхачаро’’ти мантва̄ а̄ха.
34. на̄на̄диса̄ на̄на̄джанапада̄ти на̄на̄дисато ча на̄на̄джанападато ча. ануджа̄на̄ми бхиккхаве тумхева да̄ни та̄су та̄су диса̄су тесу тесу джанападесу пабба̄джетха̄тиа̄димхи паббаджджа̄пеккхам̣ кулапуттам̣ пабба̄джентена йе парато ‘‘на бхиккхаве пан̃чахи а̄ба̄дхехи пхут̣т̣хо пабба̄джетаббо’’тиа̄дим̣ катва̄ йа̄ва ‘‘на андхамӯгабадхиро пабба̄джетаббо’’ти евам̣ пат̣иккхитта̄ пуггала̄, те ваджджетва̄ паббаджджа̄досавирахито пуггало пабба̄джетаббо. сопи ча ма̄та̄питӯхи анун̃н̃а̄тойева. тасса ануджа̄наналаккхан̣ам̣ ‘‘на бхиккхаве ананун̃н̃а̄то ма̄та̄питӯхи путто пабба̄джетаббо, йо пабба̄джеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти етасмим̣ сутте ван̣н̣айисса̄ма.
евам̣ паббаджджа̄досавирахитам̣ ма̄та̄питӯхи анун̃н̃а̄там̣ пабба̄джентена̄пи ча саче аччхиннакесо хоти, екасӣма̄йа ча ан̃н̃епи бхиккхӯ аттхи, кесаччхеданаттха̄йа бхан̣д̣укаммам̣ а̄пуччхитаббам̣. тасса а̄пуччхана̄ка̄рам̣ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, сан̇гхам̣ апалокетум̣ бхан̣д̣укамма̄йа̄’’ти еттха ван̣н̣айисса̄ма. саче ока̄со хоти, сайам̣ пабба̄джетаббо. саче уддесапарипуччха̄дӣхи бйа̄ват̣о хоти, ока̄сам̣ на лабхати, еко дахарабхиккху ваттаббо ‘‘етам̣ пабба̄джехӣ’’ти. авуттопи че дахарабхиккху упаджджха̄йам̣ уддисса пабба̄джети, ват̣т̣ати. саче дахарабхиккху наттхи, са̄ман̣еропи ваттаббо ‘‘етам̣ кхан̣д̣асӣмам̣ нетва̄ пабба̄джетва̄ ка̄са̄йа̄ни аччха̄детва̄ ехӣ’’ти. саран̣а̄ни пана сайам̣ да̄табба̄ни. евам̣ бхиккхуна̄ва паббаджито хоти. пурисан̃хи бхиккхуто ан̃н̃о пабба̄джетум̣ на лабхати, ма̄туга̄мам̣ бхиккхунито ан̃н̃о. са̄ман̣еро пана са̄ман̣ерӣ ва̄ а̄н̣аттийа̄ ка̄са̄йа̄ни да̄тум̣ лабхати. кесоропанам̣ йена кеначи катам̣ сукатам̣.
саче пана бхаббарӯпо хоти сахетуко н̃а̄то йасассӣ кулапутто, ока̄сам̣ катва̄пи сайамева пабба̄джетаббо. ‘‘маттика̄мут̣т̣хим̣ гахетва̄ нха̄йитва̄ кесе теметва̄ а̄гаччха̄хӣ’’ти ча пана на виссаджджетаббо. паббаджитука̄ма̄нан̃хи пат̣хамам̣ балаваусса̄хо хоти, паччха̄ пана ка̄са̄йа̄ни ча кесахаран̣асаттхакан̃ча дисва̄ утрасанти, еттойева пала̄йанти, тасма̄ сайамева наха̄натиттхам̣ нетва̄ саче на̄тидахаро хоти, ‘‘наха̄хӣ’’ти ваттаббо. кеса̄ панасса сайамева маттикам̣ гахетва̄ дховитабба̄. дахаракума̄рако пана сайам̣ удакам̣ отаритва̄ гомайаматтика̄хи гхам̣ситва̄ наха̄петаббо. сачеписса каччху ва̄ пил̣ака̄ ва̄ хонти, йатха̄ ма̄та̄ путтам̣ на джигуччхати, евамева аджигуччхантена са̄дхукам̣ хаттхапа̄дасӣса̄ни гхам̣ситва̄ наха̄петаббо. касма̄? еттакена хи упака̄рена кулапутта̄ а̄чарийупаджджха̄йесу ча са̄сане ча балавасинеха̄ тиббага̄рава̄ аниваттидхамма̄ хонти, уппаннам̣ анабхиратим̣ винодетва̄ тхерабха̄вам̣ па̄пун̣анти, катан̃н̃ӯ катаведино хонти.
евам̣ наха̄панака̄ле пана кесамассум̣ оропанака̄ле ва̄ ‘‘твам̣ н̃а̄то йасассӣ, ида̄ни майам̣ там̣ нисса̄йа паччайехи на киламисса̄ма̄’’ти на ваттаббо, ан̃н̃а̄пи аниййа̄никакатха̄ на катхетабба̄. атха кхвасса ‘‘а̄вусо, сут̣т̣ху упадха̄рехи сатим̣ упат̣т̣ха̄пехӣ’’ти ватва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитаббам̣, а̄чиккхантена ча ван̣н̣асан̣т̣ха̄нагандха̄сайока̄савасена асучиджегуччхапат̣икӯлабха̄вам̣ ниджджӣваниссаттабха̄вам̣ ва̄ па̄кат̣ам̣ каронтена а̄чиккхитаббам̣. саче хи со пуббе маддитасан̇кха̄ро хоти бха̄витабха̄вано, кан̣т̣акаведха̄пеккхо вийа парипаккаган̣д̣о, сӯрийуггамана̄пеккхам̣ вийа ча парин̣атападумам̣, атхасса а̄раддхаматте каммат̣т̣ха̄наманасика̄ре инда̄сани вийа паббате килесапаббате чун̣н̣айама̄нам̣йева н̃а̄н̣ам̣ паваттати, кхураггейева арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. йе хи кечи кхурагге арахаттам̣ патта̄, саббе те еварӯпам̣ саванам̣ лабхитва̄ калйа̄н̣амиттена а̄чарийена диннанайам̣ нисса̄йа но анисса̄йа. тасма̄сса а̄дитова еварӯпӣ катха̄ катхетабба̄ти.
кесесу пана оропитесу халиддичун̣н̣ена ва̄ гандхачун̣н̣ена ва̄ сӣсан̃ча сарӣран̃ча уббат̣т̣етва̄ гихигандхам̣ апанетва̄ ка̄са̄йа̄ни тиккхаттум̣ ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ саким̣ ва̄ пат̣игга̄хетаббо. атха̄писса хаттхе адатва̄ а̄чарийо ва̄ упаджджха̄йо ва̄ сайамева аччха̄дети, ват̣т̣ати. сачепи ан̃н̃ам̣ дахарам̣ ва̄ са̄ман̣ерам̣ ва̄ упа̄сакам̣ ва̄ а̄н̣а̄пети ‘‘а̄вусо, ета̄ни ка̄са̄йа̄ни гахетва̄ етам̣ аччха̄дехӣ’’ти там̣йева ва̄ а̄н̣а̄пети ‘‘ета̄ни гахетва̄ аччха̄дехӣ’’ти саббам̣ ват̣т̣ати. саббам̣ тена бхиккхуна̄ва диннам̣ хоти.
йам̣ пана нива̄санам̣ ва̄ па̄рупанам̣ ва̄ ана̄н̣аттийа̄ нива̄сети ва̄ па̄рупати ва̄, там̣ апанетва̄ пуна да̄таббам̣. бхиккхуна̄ хи сахаттхена ва̄ а̄н̣аттийа̄ ва̄ диннамева ка̄са̄вам̣ ват̣т̣ати, адиннам̣ на ват̣т̣ати, сачепи тассева сантакам̣ хоти, ко пана ва̄до упаджджха̄йамӯлаке! айам̣ ‘‘пат̣хамам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄да̄петва̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ ка̄ра̄петва̄’’ти еттха виниччхайо.
бхиккхӯнам̣ па̄де ванда̄петва̄ти йе таттха саннипатита̄ бхиккхӯ, тесам̣ па̄де ванда̄петва̄; атха саран̣аггахан̣аттхам̣ уккут̣икам̣ нисӣда̄петва̄ ан̃джалим̣ пагган̣ха̄петва̄ евам̣ вадехӣти ваттаббо. ‘‘йамахам̣ вада̄ми, там̣ вадехӣ’’ти ваттаббо. атхасса упаджджха̄йена ва̄ а̄чарийена ва̄ ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена саран̣а̄ни да̄табба̄ни йатха̄вуттапат̣ипа̄т̣ийа̄ва на уппат̣ипа̄т̣ийа̄. саче хи екападампи екаккхарампи уппат̣ипа̄т̣ийа̄ дети, буддхам̣ саран̣ам̣йева ва̄ тиккхаттум̣ датва̄ пуна итаресу екекам̣ тиккхаттум̣ дети, адинна̄ни хонти саран̣а̄ни.
иман̃ча пана саран̣агаманӯпасампадам̣ пат̣иккхипитва̄ анун̃н̃а̄таупасампада̄ екато суддхийа̄ ват̣т̣ати. са̄ман̣ерапаббаджджа̄ пана убхатосуддхийа̄ва ват̣т̣ати, но екато суддхийа̄. тасма̄ упасампада̄йа саче а̄чарийо н̃аттидосан̃чева каммава̄ча̄досан̃ча ваджджетва̄ каммам̣ кароти, сукатам̣ хоти. паббаджджа̄йа пана има̄ни тӣн̣и саран̣а̄ни бука̄радхака̄ра̄дӣнам̣ бйан̃джана̄нам̣ т̣ха̄накаран̣асампадам̣ аха̄пентенева а̄чарийенапи антева̄сикенапи ваттабба̄ни. саче а̄чарийо ваттум̣ саккоти, антева̄сико на саккоти; антева̄сико ва̄ саккоти, а̄чарийо на саккоти; убхопи ва̄ на сакконти, на ват̣т̣ати. саче пана убхопи сакконти, ват̣т̣ати.
има̄ни ча пана дадама̄нена ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти евам̣ екасамбандха̄ни ануна̄сиканта̄ни ва̄ катва̄ да̄табба̄ни, ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти евам̣ виччхиндитва̄ мака̄ранта̄ни ва̄ катва̄ да̄табба̄ни. андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ на̄мам̣ са̄ветва̄ ‘‘ахам̣ бханте буддхараккхито йа̄ваджӣвам̣ буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти вуттам̣, там̣ екаат̣т̣хакатха̄йампи наттхи, па̄л̣ийампи на вуттам̣, тесам̣ ручиматтамева, тасма̄ на гахетаббам̣. на хи татха̄ авадантасса саран̣ам̣ куппатӣти.
ануджа̄на̄ми бхиккхаве имехи тӣхи саран̣агаманехи паббаджджам̣ упасампаданти имехи буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣтиа̄дӣхи евам̣ тиккхаттум̣ убхатосуддхийа̄ вуттехи тӣхи саран̣агаманехи паббаджджан̃чева упасампадан̃ча ануджа̄на̄мӣти аттхо. таттха йасма̄ упасампада̄ парато пат̣иккхитта̄, тасма̄ са̄ етарахи саран̣аматтенева на рухати. паббаджджа̄ пана йасма̄ парато ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, имехи тӣхи саран̣агаманехи са̄ман̣ерапаббаджджа’’нти анун̃н̃а̄та̄ ева, тасма̄ са̄ етарахипи саран̣аматтенева рухати. етта̄вата̄ хи са̄ман̣ерабхӯмийам̣ патит̣т̣хито хоти.
саче панеса матима̄ хоти пан̣д̣итаджа̄тико, атхасса тасмим̣йева т̣ха̄не сиккха̄пада̄ни уддиситабба̄ни. катхам̣? йатха̄ бхагавата̄ уддит̣т̣ха̄ни. вуттан̃хетам̣ –
‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, са̄ман̣ера̄нам̣ даса сиккха̄пада̄ни, тесу ча са̄ман̣ерехи сиккхитум̣. па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ, адинна̄да̄на̄ вераман̣ӣ, абрахмачарийа̄ вераман̣ӣ, муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣ, сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ вераман̣ӣ, вика̄лабходжана̄ вераман̣ӣ, наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄ вераман̣ӣ, ма̄ла̄гандхавилепанадха̄ран̣аман̣д̣анавибхӯсанат̣т̣ха̄на̄ вераман̣ӣ, учча̄сайанамаха̄сайана̄ вераман̣ӣ, джа̄тарӯпараджатапат̣иггахан̣а̄ вераман̣ӣ’’ти (маха̄ва. 106).
андхакат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘ахам̣, бханте, иттханна̄мо йа̄ваджӣвам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣исиккха̄падам̣
сама̄дийа̄мӣ’’ти евам̣ саран̣ада̄нам̣ вийа сиккха̄падада̄нампи вуттам̣, там̣ нева па̄л̣ийам̣ на ат̣т̣хакатха̄су аттхи, тасма̄ йатха̄па̄л̣ийа̄ва уддиситабба̄ни. паббаджджа̄ хи саран̣агаманехева сиддха̄, сиккха̄пада̄ни пана кевалам̣ сиккха̄парипӯран̣аттхам̣ джа̄нитабба̄ни. тасма̄ та̄ни па̄л̣ийам̣ а̄гатанайена уггахетум̣ асакконтасса йа̄йа ка̄йачи бха̄са̄йа аттхавасенапи а̄чиккхитум̣ ват̣т̣ати. йа̄ва пана аттана̄ сиккхитаббасиккха̄пада̄ни на джа̄на̄ти, сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ат̣т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу па̄набходжана̄дивидхимхи ча на кусало хоти, та̄ва бходжанаса̄лам̣ ва̄ сала̄кабха̄джанат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ татха̄рӯпат̣т̣ха̄нам̣ на песетаббо, сантика̄вачаройева ка̄таббо, ба̄лада̄рако вийа пат̣иджаггитаббо, саббамасса каппийа̄каппийам̣ а̄чиккхитаббам̣, нива̄санапа̄рупана̄дӣсу а̄бхисама̄ча̄рикесу винетаббо. тена̄пи ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, дасахан̇гехи саманна̄гатам̣ са̄ман̣ерам̣ на̄сету’’нти (маха̄ва. 108) евам̣ парато вутта̄ни даса на̄санан̇га̄ни а̄рака̄ париваджджетва̄ а̄бхисама̄ча̄рикам̣ парипӯрентена дасавидхе сӣле са̄дхукам̣ сиккхитаббанти.
паббаджджа̄катха̄ нит̣т̣хита̄.
дутийама̄ракатха̄
35. майхам̣ кхо бхиккхавети майа̄ кхоти аттхо. атха ва̄ йо майхам̣ йонисо манасика̄ро, тена хетуна̄ти аттхо. пуна ануппатта̄ти еттха вибхаттим̣ парин̣а̄метва̄ майа̄ти ваттаббам̣.
дутийама̄ракатха̄ нит̣т̣хита̄.
бхаддаваггийакатха̄
36. бхаддаваггийа̄ти те кира ра̄джакума̄ра̄ рӯпена ча читтена ча бхаддака̄ ваггабандхена ча вичаранти, тасма̄ ‘‘бхаддаваггийа̄’’ти вуччанти. тена хи воти еттха вока̄ро нипа̄таматто. дхаммачаккхум̣ удапа̄дӣти кесан̃чи сота̄паттимагго, кесан̃чи сакада̄га̄мимагго, кесан̃чи ана̄га̄мимагго удапа̄ди. тайопи хи ете магга̄ ‘‘дхаммачаккхӯ’’ти вуччанти. те кира тун̣д̣иладжа̄таке тим̣садхутта̄ ахесум̣, атха тун̣д̣илова̄дам̣ сутва̄ пан̃часӣла̄ни раккхим̣су; идам̣ несам̣ пуббакаммам̣.
бхаддаваггийакатха̄ нит̣т̣хита̄.
урувелапа̄т̣иха̄рийакатха̄
37. памукхоти пуббан̇гамо. па̄моккхоти уттамо висуддхапан̃н̃о.
38. анупахачча̄ти авина̄сетва̄. теджаса̄ теджанти аттано теджена на̄гасса теджам̣. парийа̄дийеййанти абхибхавеййам̣, вина̄сеййам̣ ва̄ти. маккханти кодхам̣. натвева ча кхо араха̄ йатха̄ аханти атта̄нам̣ ‘‘араха̄ аха’’нти ман̃н̃ама̄но вадати.
39. неран̃джара̄йам̣ бхагава̄тиа̄дика̄ га̄тха̄йо паччха̄ паккхитта̄.
44-9. виссаджджеййанти суккха̄панаттха̄йа паса̄ретва̄ т̣хапеййанти аттхо. ‘‘бханте а̄хара хаттха’’нти евам̣ ваданто вийа он̣атоти а̄харахаттхо. уййоджетва̄ти виссаджджетва̄. манда̄мукхийоти аггибха̄джана̄ни вуччанти.
51. чирапат̣ика̄ти чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа.
52. кесамиссантиа̄дӣсу кеса̄ ева кесамиссам̣. еса найо саббаттха. кха̄рика̄джанти кха̄рибха̄ро.
урувелапа̄т̣иха̄рийакатха̄ нит̣т̣хита̄.
бимбиса̄расама̄гамакатха̄
55. лат̣т̣хиванети та̄луййа̄не. суппатит̣т̣хе четийети ан̃н̃атарасмим̣ ват̣аруккхе; тасса киретам̣ на̄мам̣. два̄дасанахутехӣти еттха екам̣ нахутам̣ дасасахасса̄ни. аджджхабха̄сӣти тесам̣ кан̇кха̄ччхеданаттхам̣ абха̄си.
кисаковада̄ноти та̄пасачарийа̄йа кисасарӣратта̄ ‘‘кисако’’ти ладдхана̄ма̄нам̣ та̄паса̄нам̣ ова̄дако ануса̄сако сама̄ноти аттхо. атха ва̄ сайам̣ кисако та̄пасо сама̄но вада̄но ча ан̃н̃е оваданто ануса̄сантотипи аттхо. катхам̣ пахӣнанти кена ка̄ран̣ена пахӣнам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘твам̣ урувелава̄сиаггипарича̄рака̄нам̣ та̄паса̄нам̣ сайам̣ ова̄да̄чарийо сама̄но ким̣ дисва̄ паха̄си, пуччха̄ми там̣ етаматтхам̣ кена ка̄ран̣ена тава аггихуттам̣ пахӣна’’нти.
дутийага̄тха̄йа айаматтхо – ете рӯпа̄дике ка̄ме иттхийо ча йан̃н̃а̄ абхиваданти, сва̄хам̣ етам̣ саббампи рӯпа̄дикам̣ ка̄маппабхедам̣ кхандхупадхӣсу маланти н̃атва̄ йасма̄ име йит̣т̣хахутаппабхеда̄ йан̃н̃а̄ маламева ваданти, тасма̄ на йит̣т̣хе на хуте аран̃джим̣; йит̣т̣хе ва̄ хуте ва̄ на̄бхираминти аттхо.
татийага̄тха̄йа – атха кочарахӣти атха квачарахи. сесам̣ утта̄намева.
чатуттхага̄тха̄йа – паданти нибба̄нападам̣. сантасабха̄вата̄йа сантам̣. упадхӣнам̣ абха̄вена анупадхикам̣. ра̄гакин̃чана̄дӣнам̣ абха̄вена акин̃чанам̣. тӣсу бхавесу алаггата̄йа йам̣ ка̄мабхавам̣ йан̃н̃а̄ ваданти, тасмимпи ка̄мабхаве асаттам̣. джа̄тиджара̄маран̣а̄нам̣ абха̄вена анан̃н̃атха̄бха̄вим̣. аттана̄ бха̄витена маггенева адхигантаббам̣, на ан̃н̃ена кеначи адхигаметаббанти анан̃н̃анеййам̣. йасма̄ ӣдисам̣ падамаддасам̣, тасма̄ на йит̣т̣хе на хуте аран̃джим̣. тена ким̣ дассети? йо ахам̣ девамануссалокасампаттиса̄дхаке на йит̣т̣хе на хуте аран̃джим̣, со ким̣ ваккха̄ми ‘‘еттха на̄ма ме девамануссалоке рато мано’’ти.
56. евам̣ саббалоке анабхиратибха̄вам̣ пака̄сетва̄ атха кхо а̄йасма̄ урувелакассапо ‘‘са̄вакохамасмӣ’’ти евам̣ бхагавато са̄вакабха̄вам̣ пака̄сеси. тан̃ча кхо а̄ка̄се вивидха̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни дассетва̄. дхаммачаккхунти сота̄паттимагган̃а̄н̣ам̣.
57. асса̄сака̄ти а̄сӣсана̄; паттхана̄ти аттхо. еса̄хам̣ бхантети еттха пана кин̃ча̄пи маггаппат̣иведхеневасса сиддхам̣ саран̣агаманам̣, таттха пана ниччхайагаманамева гато, ида̄ни ва̄ча̄йа аттасанниййа̄танам̣ кароти. маггавасенева̄йам̣ нийатасаран̣атам̣ патто, там̣ паресам̣ ва̄ча̄йа па̄кат̣ам̣ каронто пан̣ипа̄тагаманан̃ча гаччханто евам̣ вадати.
58. син̇гӣниккхасаван̣н̣оти син̇гӣсуван̣н̣аниккхена сама̄наван̣н̣о. дасава̄соти дасасу арийава̄сесу вуттхава̄со. дасадхаммавидӯти дасакаммапатхавидӯ. дасабхи чупетоти дасахи асеккхехи ан̇гехи упето. саббадхидантоти саббесу данто; бхагавато хи чаккхуа̄дӣсу кин̃чи адантам̣ на̄ма наттхи.
59. бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ екамантам̣ нисӣдӣти бхагавантам̣ бхуттавантам̣ паттато ча апанӣтапа̄н̣им̣ саллаккхетва̄ екасмим̣ падесе нисӣдӣти аттхо. аттхика̄нанти буддха̄бхива̄данагаманена ча дхаммасаванена ча аттхика̄нам̣. абхиккаманӣйанти абхигантум̣ саккун̣еййам̣. аппа̄кин̣н̣анти ана̄кин̣н̣ам̣. аппасадданти вачанасаддена аппасаддам̣. аппаниггхосанти нагараниггхосасаддена аппаниггхосам̣. виджанава̄танти анусан̃чаран̣аджанасса сарӣрава̄тена вирахитам̣. ‘‘виджанава̄да’’нтипи па̄т̣хо; анто джанава̄дена рахитанти аттхо. ‘‘виджанапа̄та’’нтипи па̄т̣хо; джанасан̃ча̄равирахитанти аттхо. мануссара̄хасеййаканти манусса̄нам̣ рахассакирийат̣т̣ха̄нийам̣. пат̣исалла̄наса̄руппанти вивека̄нурӯпам̣.
са̄рипуттамоггалла̄напаббаджджа̄катха̄
60. са̄рипуттамоггалла̄на̄ти са̄рипутто ча моггалла̄но ча. техи катика̄ ката̄ хоти‘‘йо пат̣хамам̣ аматам̣ адхигаччхати, со а̄рочетӯ’’ти те кира убхопи гихика̄ле упатиссо колитоти евам̣ пан̃н̃а̄йама̄нана̄ма̄ ад̣д̣хатеййасатама̄н̣авакапарива̄ра̄ гираггасамаджджам̣ агамам̣су. татра несам̣ маха̄джанам̣ дисва̄ етадахоси – ‘‘айам̣ на̄ма евам̣ маха̄саттаника̄йо аппатте вассасате маран̣амукхе патиссатӣ’’ти. атха убхопи ут̣т̣хита̄йа париса̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пуччхитва̄ екаджджха̄сайа̄ паччупат̣т̣хитамаран̣асан̃н̃а̄ саммантайим̣су ‘‘самма маран̣е сати аматена̄пи бхавитаббам̣, ханда майам̣ аматам̣ парийеса̄ма̄’’ти аматапарийесанаттхам̣ сан̃чайасса чханнапарибба̄джакасса сантике сапариса̄ паббаджитва̄ катипа̄хенева тасса н̃а̄н̣ависайе па̄рам̣ гантва̄ аматам̣ апассанта̄ пуччхим̣су ‘‘ким̣ ну кхо, а̄чарийа, ан̃н̃опеттха са̄ро аттхӣ’’ти? ‘‘наттха̄вусо, еттакамева ида’’нти ча сутва̄ ‘‘туччхам̣ идам̣ а̄вусо нисса̄рам̣, йо да̄ни амхесу пат̣хамам̣ аматам̣ адхигаччхати, со итарасса а̄рочетӯ’’ти катикам̣ акам̣су. тена вуттам̣ – ‘‘техи катика̄ ката̄ хотӣ’’тиа̄ди.
па̄са̄дикена абхиккантена̄тиа̄дӣсу иттхамбхӯталаккхан̣е каран̣авачанам̣ ведитаббам̣. аттхикехи упан̃н̃а̄там̣ магганти етам̣ анубандханасса ка̄ран̣авачанам̣; идан̃хи вуттам̣ хоти – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ бхиккхум̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхеййам̣, касма̄? йасма̄ идам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандханам̣ на̄ма аттхикехи упан̃н̃а̄там̣ маггам̣ н̃а̄то чева упагато ча магго’’ти аттхо. атха ва̄ аттхикехи амхехи ‘‘маран̣е сати аматена̄пи бхавитабба’’нти евам̣ кевалам̣ аттхӣти упан̃н̃а̄там̣ нибба̄нам̣ на̄ма, там̣ магганто парийесантоти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо.
пин̣д̣апа̄там̣ а̄да̄йа пат̣иккамӣти судиннакан̣д̣е вуттаппака̄рам̣ ан̃н̃атарам̣ кут̣т̣амӯлам̣ упасан̇камитва̄ нисӣди. са̄рипуттопи кхо ‘‘ака̄ло кхо та̄ва пан̃хам̣ пуччхиту’’нти ка̄лам̣ а̄гамайама̄но екамантам̣ т̣хатва̄ ваттапат̣ипаттипӯран̣аттхам̣ катабхаттакиччасса тхерасса аттано каман̣д̣алуто удакам̣ датва̄ дхотахаттхапа̄дена тхерена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ пан̃хам̣ пуччхи. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо са̄рипутто парибба̄джако’’тиа̄ди. на та̄хам̣ саккомӣти на те ахам̣ саккоми. еттха ча пат̣исамбхида̄ппатто тхеро на еттакам̣ на саккоти. атха кхо имасса дхаммага̄равам̣ уппа̄десса̄мӣти сабба̄ка̄рена буддхависайе ависайабха̄вам̣ гахетва̄ евама̄ха.
йе дхамма̄ хетуппабхава̄ти хетуппабхава̄ на̄ма пан̃чаккхандха̄; тенасса дуккхасаччам̣ дассети. тесам̣ хетум̣ татха̄гато а̄ха̄ти тесам̣ хету на̄ма самудайасаччам̣; тан̃ча татха̄гато а̄ха̄ти дассети. тесан̃ча йо ниродхоти тесам̣ убхиннампи сачча̄нам̣ йо аппаваттиниродхо; тан̃ча татха̄гато а̄ха̄ти аттхо. тенасса ниродхасаччам̣ дассети. маггасаччам̣ панеттха сарӯпато адасситампи найато дасситам̣ хоти, ниродхе хи вутте тасса сампа̄пако магго вуттова хоти. атха ва̄ тесан̃ча йо ниродхоти еттха тесам̣ йо ниродхо ча ниродхупа̄йо ча̄ти евам̣ двепи сачча̄ни дассита̄ни хонтӣти. ида̄ни тамеваттхам̣ пат̣ипа̄денто а̄ха – ‘‘евам̣ва̄дӣ маха̄саман̣о’’ти.
есева дхаммо йади та̄вадева̄ти сачепи ито уттари наттхи, еттакамева идам̣ сота̄паттипхаламаттамева паттаббам̣, татха̄пи есо ева дхаммоти аттхо. паччабйаттха падамасоканти йам̣ майам̣ парийесама̄на̄ вичара̄ма, там̣ падамасокам̣ пат̣ивиддха̄ттха тумхе; паттам̣ там̣ тумхехӣти аттхо. адит̣т̣хам̣ аббхатӣтам̣ бахукехи каппанахутехӣти амхехи на̄ма идам̣ падам̣ бахукехи каппанахутехи адит̣т̣хамева аббхатӣтам̣; ити тасса падасса адит̣т̣хабха̄вена дӣгхараттам̣ аттано маха̄джа̄нибха̄вам̣ дӣпети.
62. гамбхӣре н̃а̄н̣ависайети гамбхӣре чева гамбхӣрасса ча н̃а̄н̣асса висайабхӯте. ануттаре упадхисан̇кхайети нибба̄не. вимуттети тада̄рамман̣а̄йа вимуттийа̄ вимутте. бйа̄ка̄сӣти ‘‘етам̣ ме са̄вакайугам̣ бхависсати аггам̣ бхаддайуга’’нти ваданто са̄вакапа̄рамин̃н̃а̄н̣е бйа̄ка̄си. са̄ва тесам̣ а̄йасманта̄нам̣ упасампада̄ ахосӣти са̄ ехибхиккхӯпасампада̄йева тесам̣ упасампада̄ ахоси. евам̣ упасампаннесу ча тесу маха̄моггалла̄наттхеро саттахи дивасехи арахатте патит̣т̣хито, са̄рипуттаттхеро ад̣д̣хама̄сена.
атӣте кира аномадассӣ на̄ма буддхо локе удапа̄ди. тасса сарадо на̄ма та̄пасо саке ассаме на̄на̄пуппхехи ман̣д̣апам̣ катва̄ пуппха̄санейева бхагавантам̣ нисӣда̄петва̄ бхиккхусан̇гхасса̄пи татхева ман̣д̣апам̣ катва̄ пуппха̄сана̄ни пан̃н̃апетва̄ аггаса̄вакабха̄вам̣ паттхеси. паттхайитва̄ ча сирӣвад̣д̣хасса на̄ма сет̣т̣хино песеси ‘‘майа̄ аггаса̄вакат̣т̣ха̄нам̣ паттхитам̣, твампи а̄гантва̄ екам̣ т̣ха̄нам̣ паттхехӣ’’ти. сет̣т̣хи нӣлуппаламан̣д̣апам̣ катва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣, таттха бходжетва̄ дутийаса̄вакабха̄вам̣ паттхеси. тесу сарадата̄пасо са̄рипуттаттхеро джа̄то, сирӣвад̣д̣хо маха̄моггалла̄наттхероти идам̣ несам̣ пуббакаммам̣.
63. апуттаката̄йа̄тиа̄дӣсу йесам̣ путта̄ паббаджанти, тесам̣ апуттаката̄йа. йа̄сам̣ патӣ паббаджанти, та̄сам̣ ведхабйа̄йа видхава̄бха̄ва̄йа. убхайена̄пи кулупаччхеда̄йа. сан̃чайа̄нӣти сан̃чайасса антева̄сика̄ни. магадха̄нам̣ гириббаджанти магадха̄нам̣ джанападасса гириббаджам̣ нагарам̣. маха̄вӣра̄ти маха̄вӣрийаванто. найама̄на̄нанти найама̄несу. бхумматтхе са̄мивачанам̣, упайогаттхе ва̄. ка̄ усӯйа̄ виджа̄натанти дхаммена найантӣти евам̣ виджа̄нанта̄нам̣ ка̄ исса̄.
са̄рипуттамоггалла̄напаббаджджа̄катха̄ нит̣т̣хита̄.
упаджджха̄йаваттакатха̄
64-5. анупаджджха̄йака̄ти ваджджа̄ваджджам̣ упаниджджха̄йакена гаруна̄ вирахита̄. ана̄каппасампанна̄ти на а̄каппена сампанна̄; саман̣аса̄руппа̄ча̄равирахита̄ти аттхо. упарибходжанети бходжанасса упари. уттит̣т̣хапаттанти пин̣д̣а̄йа чаран̣акапаттам̣. тасмин̃хи манусса̄ уччхит̣т̣хасан̃н̃ино, тасма̄ уттит̣т̣хапаттанти вуттам̣. атха ва̄ ут̣т̣хахитва̄ паттам̣ упана̄ментӣти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. ануджа̄на̄ми бхиккхаве упаджджха̄йанти упаджджха̄йам̣ гахетум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо. путтачиттам̣ упат̣т̣хапессатӣти путто ме айанти евам̣ гехасситапемавасена читтам̣ упат̣т̣хапессати. еса найо дутийападепи. сага̄рава̄ саппатисса̄ти гарубха̄ван̃чева джет̣т̣хакабха̄ван̃ча упат̣т̣хапетва̄. сабха̄гавуттиноти сабха̄гаджӣвика̄. са̄хӯти ва̄тиа̄дӣни пан̃ча пада̄ни упаджджха̄йабха̄васампат̣иччханавевачана̄ни. ка̄йена вин̃н̃а̄петӣти евам̣ саддхивиха̄рикена ‘‘упаджджха̄йо ме бханте хохӣ’’ти тиккхаттум̣ вутте саче упаджджха̄йо ‘‘са̄хӯ’’тиа̄дӣсу пан̃часу падесу йасса кассачи падасса васена ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ ка̄йава̄ча̄хи ва̄ ‘‘гахито тайа̄ упаджджха̄йо’’ти упаджджха̄йаггахан̣ам̣ вин̃н̃а̄пети, гахито хоти упаджджха̄йо. идамева хи еттха упаджджха̄йаггахан̣ам̣, йадидам̣ упаджджха̄йасса имесу пан̃часу падесу йасса кассачи падасса ва̄ча̄йа ва̄ са̄ванам̣ ка̄йена ва̄ аттхавин̃н̃а̄пананти. кечи пана са̄дхӯти сампат̣иччханам̣ сандха̄йа ваданти. на там̣ пама̄н̣ам̣, а̄йа̄чанада̄наматтена хи гахито хоти упаджджха̄йо, на еттха сампат̣иччханам̣ ан̇гам̣. саддхивиха̄рикена̄пи на кевалам̣ имина̄ ме падена упаджджха̄йо гахитоти н̃а̄тум̣ ват̣т̣ати. ‘‘аджджатагге да̄ни тхеро майхам̣ бха̄ро, ахампи тхерасса бха̄ро’’ти идампи н̃а̄тум̣ ват̣т̣ати.
66. татра̄йам̣ самма̄ваттана̄ти йам̣ вуттам̣ самма̄ ваттитаббанти, татра айам̣ самма̄ваттана̄. ка̄лассева ут̣т̣ха̄йа упа̄хана̄ омун̃читва̄ти сачасса паччӯсака̄ле чан̇каманаттха̄йа ва̄ дхотапа̄дапарихаран̣аттха̄йа ва̄ пат̣имукка̄ упа̄хана̄ па̄дагата̄ хонти, та̄ ка̄лассева ут̣т̣ха̄йа апанетва̄. дантакат̣т̣хам̣ да̄таббанти махантам̣ маджджхимам̣ кхуддаканти тӣн̣и дантакат̣т̣ха̄ни упанетва̄ тато йам̣ тӣн̣и диваса̄ни ган̣ха̄ти, чатуттхадивасато пат̣т̣ха̄йа та̄дисамева да̄таббам̣. саче анийамам̣ катва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ ган̣ха̄ти, атха йа̄дисам̣ лабхати та̄дисам̣ да̄таббам̣.
мукходакам̣ да̄таббанти сӣтан̃ча ун̣хан̃ча удакам̣ упанетва̄ тато йам̣ тӣн̣и диваса̄ни вал̣ан̃джети, чатуттхадивасато пат̣т̣ха̄йа та̄дисамева мукхадхованодакам̣ да̄таббам̣. саче анийамам̣ катва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ ган̣ха̄ти, атха йа̄дисам̣ лабхати та̄дисам̣ да̄таббам̣. саче дувидхампи вал̣ан̃джети, дувидхампи упанетаббам̣. удакам̣ мукхадхованат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ ваччакут̣ито пат̣т̣ха̄йа саммаджджитаббам̣. тхере ваччакут̣им̣ гате паривен̣ам̣ саммаджджитаббам̣; евам̣ паривен̣ам̣ асун̃н̃ам̣ хоти. тхере ваччакут̣ито аниккхантейева а̄санам̣ пан̃н̃апетаббам̣. сарӣракиччам̣ катва̄ а̄гантва̄ тасмим̣ нисиннасса ‘‘саче йа̄гу хотӣ’’тиа̄дина̄ найена вуттаваттам̣ ка̄таббам̣. укла̄поти кеначи качаварена сан̇кин̣н̣о, саче пана ан̃н̃о качаваро наттхи, удакапхусита̄нева хонти, хаттхенапи памаджджитаббо.
сагун̣ам̣ катва̄ти две чӣвара̄ни екато катва̄, та̄ екато ката̄ двепи сан̇гха̄т̣ийо да̄табба̄. саббан̃хи чӣварам̣ сан̇гхат̣итатта̄ ‘‘сан̇гха̄т̣ӣ’’ти вуччати. тена вуттам̣ – ‘‘сан̇гха̄т̣ийо да̄табба̄’’ти. на̄тидӯре гантаббам̣ на̄чча̄саннети еттха саче упаджджха̄йам̣ ниваттитва̄ олокентам̣ екена ва̄ двӣхи ва̄ падавӣтиха̄рехи сампа̄пун̣а̄ти, етта̄вата̄ на̄тидӯре на̄чча̄санне гато хотӣти ведитаббам̣. паттапарийа̄паннам̣ пат̣иггахетаббанти саче упаджджха̄йена бхиккха̄ча̄ре йа̄гуйа̄ ва̄ бхатте ва̄ ладдхе патто ун̣хо ва̄ бха̄рико ва̄ хоти, аттано паттам̣ тасса датва̄ со патто гахетабботи аттхо. на упаджджха̄йасса бхан̣ама̄насса антарантара̄ катха̄ опа̄тетабба̄ти антарагхаре ва̄ ан̃н̃атра ва̄ бхан̣ама̄насса анит̣т̣хите тасса вачане ан̃н̃а̄ катха̄ на самут̣т̣ха̄петабба̄. ито пат̣т̣ха̄йа ча пана йаттха йаттха нака̄рена пат̣иседхо карийати, саббаттха дуккат̣а̄патти ведитабба̄. айан̃хи кхандхакадхаммата̄. а̄паттиса̄манта̄ бхан̣ама̄ноти падасодхаммадут̣т̣хулла̄дивасена а̄паттийа̄ а̄саннава̄чам̣ бхан̣ама̄но. нива̄ретабботи ‘‘ким̣ бханте ӣдисам̣ на̄ма ваттум̣ ват̣т̣ати, а̄патти на хотӣ’’ти евам̣ пуччхантена вийа ва̄ретаббо. ва̄ресса̄мӣти пана катва̄ ‘‘махаллака, ма̄ евам̣ бхан̣а̄’’ти на ваттаббо.
пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ти саче а̄санне га̄мо хоти, виха̄ре ва̄ гила̄но бхиккху хоти, га̄мато пат̣хаматарам̣ а̄гантаббам̣. саче дӯре га̄мо хоти, упаджджха̄йена саддхим̣ а̄гаччханто наттхи, тенева саддхим̣ га̄мато никкхамитва̄ чӣварена паттам̣ вет̣хетва̄ антара̄маггато пат̣хаматарам̣ а̄гантаббам̣. евам̣ ниваттантена пат̣хаматарам̣ а̄гантва̄ а̄санапан̃н̃а̄пана̄ди саббам̣ киччам̣ ка̄таббам̣. синнам̣ хотӣти тинтам̣ седаггахитам̣. чатуран̇гулам̣ кан̣н̣ам̣ усса̄ретва̄ти кан̣н̣ам̣ чатуран̇гулаппама̄н̣ам̣ атирекам̣ катва̄ евам̣ чӣварам̣ сам̣харитаббам̣. ким̣ ка̄ран̣а̄? ма̄ маджджхе бхан̇го ахосӣти. самам̣ катва̄ сам̣харитасса хи маджджхе бхан̇го хоти, тато ниччам̣ бхиджджама̄нам̣ дуббалам̣ хоти там̣ нива̄ран̣аттхаметам̣ вуттам̣. тасма̄ йатха̄ аджджа бхан̇гат̣т̣ха̄нейева све на бхиджджати, татха̄ дивасе дивасе чатуран̇гулам̣ усса̄ретва̄ сам̣харитаббам̣. обхоге ка̄йабандханам̣ ка̄таббанти ка̄йабандханам̣ сам̣харитва̄ чӣварабхоге паккхипитва̄ т̣хапетаббам̣.
саче пин̣д̣апа̄то хотӣти еттха йо га̄мейева ва̄ антарагхаре ва̄ пат̣иккамане ва̄ бхун̃джитва̄ а̄гаччхати, пин̣д̣ам̣ ва̄ на лабхати, тасса пин̣д̣апа̄то на хоти, га̄ме абхуттасса пана ладдхабхиккхасса ва̄ хоти; тасма̄ ‘‘саче пин̣д̣апа̄то хотӣ’’тиа̄ди вуттам̣. сачепи тасса на хоти, бхун̃джитука̄мо ча хоти, удакам̣ датва̄ аттана̄ ладдхатопи пин̣д̣апа̄то упанетаббо. па̄нӣйена пуччхитабботи бхун̃джама̄но тиккхаттум̣ ‘‘па̄нӣйам̣ бханте а̄харийатӯ’’ти па̄нӣйена пуччхитаббо. саче ка̄ло аттхи, упаджджха̄йе бхутте сайам̣ бхун̃джитаббам̣. саче упакат̣т̣хо ка̄ло, па̄нӣйам̣ упаджджха̄йасса сантике т̣хапетва̄ сайампи бхун̃джитаббам̣.
анантарахита̄йа̄ти тат̣т̣икадхаммакхан̣д̣а̄дӣсу йена кеначи анаттхата̄йа пам̣сусаккхарамисса̄йа бхӯмийа̄ паттхо на т̣хапетабботи аттхо. саче пана ка̄л̣аван̣н̣аката̄ ва̄ судха̄баддха̄ ва̄ хоти нираджаматтика̄, татха̄рӯпа̄йа бхӯмийа̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. дхотава̄лика̄йапи т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. пам̣сураджасаккхара̄дӣсу на ват̣т̣ати. татра пана пан̣н̣ам̣ ва̄ а̄дха̄ракам̣ ва̄ т̣хапетва̄ татра никкхипитаббо. па̄рато антам̣ орато бхоганти идам̣ чӣваравам̣са̄дӣнам̣ хет̣т̣ха̄ хаттхам̣ павесетва̄ абхимукхена хаттхена сан̣икам̣ никкхипанаттхам̣ вуттам̣. анте пана гахетва̄ бхогена чӣваравам̣са̄дӣнам̣ упари никкхипантасса бхиттийам̣ бхого пат̣ихан̃н̃ати, тасма̄ татха̄ на ка̄таббам̣.
чун̣н̣ам̣ саннетаббанти нха̄начун̣н̣ам̣ удакена теметва̄ пин̣д̣и ка̄табба̄. екамантам̣ никкхипитаббанти екасмим̣ ниддхӯме т̣ха̄не т̣хапетаббам̣. джанта̄гхаре парикаммам̣ на̄ма ан̇га̄раматтикаун̣ходакада̄на̄дикам̣ саббам̣ киччам̣. удакепи парикамманти ан̇гапаччан̇гагхам̣сана̄дикам̣ саббам̣ киччам̣. па̄нӣйена пуччхитабботи джанта̄гхаре ун̣хасанта̄пена пипа̄са̄ хоти, тасма̄ пуччхитаббо.
саче уссахатӣти саче пахоти; на кеначи гелан̃н̃ена абхибхӯто хоти; агила̄нена хи саддхивиха̄рикена сат̣т̣хивассена̄пи саббам̣ упаджджха̄йаваттам̣ ка̄таббам̣, ана̄дарена акаронтасса ваттабхеде дуккат̣ам̣. нака̄рапат̣исам̣йуттесу пана падесу гила̄насса̄пи пат̣иккхиттакирийам̣ каронтасса дуккат̣амева. аппат̣игхам̣сантена̄ти бхӯмийам̣ аппат̣игхам̣сантена. кава̄т̣апит̣т̣ханти кава̄т̣ан̃ча пит̣т̣хасан̇гха̄тан̃ча аччхупантена. санта̄наканти йам̣кин̃чи кӣт̣акула̄вакамаккат̣акасутта̄ди. уллока̄ пат̣хамам̣ оха̄ретаббанти уллокато пат̣хамам̣ уллокам̣ а̄дим̣катва̄ авахаритаббанти аттхо. а̄локасандхикан̣н̣абха̄га̄ти а̄локасандхибха̄га̄ ча кан̣н̣абха̄га̄ ча антараба̄хирава̄тапа̄накава̄т̣ака̄ни ча габбхасса ча чатта̄ро кон̣а̄ памаджджитабба̄ти аттхо.
йатха̄пан̃н̃аттам̣ пан̃н̃апетаббанти йатха̄ пат̣хамам̣ пан̃н̃аттам̣ ахоси, татхева пан̃н̃апетаббам̣. етадаттхамева хи йатха̄пан̃н̃аттам̣ саллаккхетва̄ нӣхаритва̄ екамантам̣ никкхипитаббанти пуримаваттам̣ пан̃н̃аттам̣. саче пана пат̣хамам̣ аджа̄нантена кеначи пан̃н̃аттам̣ ахоси, самантато бхиттим̣ дван̇гуламаттена ва̄ тиван̇гуламаттена ва̄ мочетва̄ пан̃н̃апетаббам̣. идан̃хи пан̃н̃а̄панаваттам̣. саче кат̣аса̄рако хоти атимаханто ча, чхиндитва̄ кот̣им̣ ниваттетва̄ бандхитва̄ пан̃н̃апетаббо. саче кот̣им̣ ниваттетва̄ бандхитум̣ на джа̄на̄ти, на чхиндитаббо. пураттхима̄ ва̄тапа̄на̄ тхакетабба̄ти пураттхима̄йа ва̄тапа̄на̄ тхакетабба̄. евам̣ сеса̄пи ва̄тапа̄на̄ тхакетабба̄.
вӯпака̄сетабботи ан̃н̃аттха нетаббо. вӯпака̄са̄петабботи ан̃н̃о бхиккху ваттаббо ‘‘тхерам̣ гахетва̄ ан̃н̃аттха гаччха̄’’ти вивечетаббанти виссаджджа̄петаббам̣. вивеча̄петаббанти ан̃н̃о ваттаббо ‘‘тхерам̣ дит̣т̣хигатам̣ виссаджджа̄пехӣ’’ти. уссуккам̣ ка̄таббанти парива̄сада̄наттхам̣ со со бхиккху упасан̇камитва̄ йа̄читаббо. саче аттана̄ пат̣ибало хоти, аттана̄ва да̄таббо. но че пат̣ибало хоти, ан̃н̃ена да̄петаббо. кинти ну кхоти кена ну кхо упа̄йена. еса найо саббаттха. лахука̄йа ва̄ парин̣а̄меййа̄ти уккхепанӣйам̣ акатва̄ таджджанӣйам̣ ва̄ нийассам̣ ва̄ кареййа̄ти аттхо. тена хи ‘‘упаджджха̄йасса уккхепанӣйакаммам̣ каттука̄мо сан̇гхо’’ти н̃атва̄ екамекам̣ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ ‘‘ма̄ бханте амха̄кам̣ упаджджха̄йасса каммам̣ кариттха̄’’ти йа̄читабба̄. саче каронтийева, ‘‘таджджанӣйам̣ ва̄ нийассам̣ ва̄ каротха̄’’ти йа̄читабба̄. саче каронтийева, атха упаджджха̄йо ‘‘самма̄ ваттатха бханте’’ти йа̄читаббо. ити там̣ самма̄ ватта̄петва̄ ‘‘пат̣иппассамбхетха бханте камма’’нти бхиккхӯ йа̄читабба̄.
сампариваттакам̣ сампариваттаканти сампариваттетва̄ сампариваттетва̄. на ча аччхинне тхеве паккамитаббанти йади аппаматтакампи раджанам̣ гал̣ати, на та̄ва паккамитаббам̣. на упаджджха̄йам̣ ана̄пуччха̄ екаччасса патто да̄табботиа̄ди саббам̣ упаджджха̄йасса висабха̄гапуггалавасена катхитам̣. на упаджджха̄йам̣ ана̄пуччха̄ га̄мо пависитабботи пин̣д̣а̄йа ва̄ ан̃н̃ена ва̄ каран̣ӣйена пависитука̄мена а̄пуччхитва̄ва пависитаббо. саче упаджджха̄йо ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа дӯрам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ гантука̄мо хоти, ‘‘дахара̄ пин̣д̣а̄йа пависантӯ’’ти ватва̄ гантаббам̣. аватва̄ гате паривен̣ам̣ гантва̄ упаджджха̄йам̣ апассантена га̄мам̣ пависитум̣ ват̣т̣ати. саче га̄мам̣ пависантопи пассати, дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа а̄пуччхитум̣йева ват̣т̣ати.
на суса̄нам̣ гантаббанти ва̄саттха̄йа ва̄ дассанаттха̄йа ва̄ на гантаббам̣. на диса̄ паккамитабба̄ти еттха паккамитука̄мена каммам̣ а̄чиккхитва̄ йа̄вататийам̣ йа̄читаббо. саче ануджа̄на̄ти, са̄дху; но че ануджа̄на̄ти, там̣ нисса̄йа васато часса уддесо ва̄ парипуччха̄ ва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ на сампаджджати, упаджджха̄йо ба̄ло хоти абйатто, кевалам̣ аттано сантике васа̄петука̄мата̄йа ева гантум̣ на дети, еварӯпе нива̄рентепи гантум̣ ват̣т̣ати. вут̣т̣ха̄намасса а̄гаметаббанти гелан̃н̃ато вут̣т̣ха̄нам̣ асса а̄гаметаббам̣; на каттхачи гантаббам̣. саче ан̃н̃о бхиккху упат̣т̣ха̄ко аттхи, бхесаджджам̣ парийеситва̄ тасса хаттхе датва̄ ‘‘бханте айам̣ упат̣т̣хахиссатӣ’’ти ватва̄ гантаббам̣.
упаджджха̄йаваттакатха̄ нит̣т̣хита̄.
саддхивиха̄рикаваттакатха̄
67. упаджджха̄йена саддхивиха̄рикамхи самма̄ваттана̄йам̣ – сан̇гахетаббо ануггахетабботи уддеса̄дӣхисса сан̇гахо ча ануггахо ча каттаббо. таттха уддесоти па̄л̣ива̄чанам̣. парипуччха̄ти па̄л̣ийа̄ аттхаван̣н̣ана̄. ова̄доти анотин̣н̣е ваттхусмим̣ ‘‘идам̣ карохи, идам̣ ма̄ кариттха̄’’ти вачанам̣. ануса̄санӣти отин̣н̣е ваттхусмим̣. апи ча отин̣н̣е ва̄ анотин̣н̣е ва̄ пат̣хамам̣ вачанам̣ ова̄до; пунаппунам̣ вачанам̣ ануса̄санӣти. саче упаджджха̄йасса патто хотӣти саче атирекапатто хоти. еса найо саббаттха. париккха̄роти ан̃н̃опи саман̣апариккха̄ро. идха уссуккам̣ на̄ма дхаммикена найена уппаджджама̄наупа̄йапарийесанам̣. ито парам̣ дантакат̣т̣хада̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ а̄чаманакумбхийа̄ удака̄син̃чанапарийоса̄нам̣ ваттам̣ гила̄нассева саддхивиха̄рикасса ка̄таббам̣. анабхиративӯпака̄сана̄ди пана агила̄насса̄пи каттаббамева. чӣварам̣ раджантена̄ти ‘‘евам̣ раджеййа̄сӣ’’ти упаджджха̄йато упа̄йам̣ сутва̄ раджантена. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.
саддхивиха̄рикаваттакатха̄ нит̣т̣хита̄.
насамма̄ваттана̄дикатха̄
68. на самма̄ ваттантӣти йатха̄пан̃н̃аттам̣ упаджджха̄йаваттам̣ на пӯренти. йо на самма̄ ваттеййа̄ти йо йатха̄пан̃н̃аттам̣ ваттам̣ на пӯреййа; со дуккат̣ам̣ а̄паджджатӣти аттхо. пан̣а̄метабботи апаса̄детаббо. на адхиматтам̣ пемам̣ хотӣти упаджджха̄йамхи адхиматтам̣ гехасситапемам̣ на хоти. на̄дхиматта̄ бха̄вана̄ хотӣти адхиматта̄ метта̄бха̄вана̄ на хоти; вуттапат̣ипаккханайена суккапаккхо ведитаббо. алам̣ пан̣а̄метунти йутто пан̣а̄метум̣.
аппан̣а̄менто упаджджха̄йо са̄тиса̄ро хотӣти садосо хоти, а̄паттим̣ а̄паджджати; тасма̄ на самма̄ ваттанто пан̣а̄метаббова. на самма̄ваттана̄йа ча йа̄ва чӣварараджанам̣ та̄ва ватте акарийама̄не упаджджха̄йасса париха̄ни хоти. тасма̄ там̣ акаронтасса ниссайамуттакасса̄пи амуттакасса̄пи а̄паттийева. екаччасса паттада̄нато пат̣т̣ха̄йа амуттаканиссайассева а̄патти.
саддхивиха̄рика̄ самма̄ ваттанти, упаджджха̄йо самма̄ на ваттати, упаджджха̄йасса а̄патти. упаджджха̄йо самма̄ ваттати, саддхивиха̄рика̄ самма̄ на ваттанти, тесам̣ а̄патти. упаджджха̄йе ваттам̣ са̄дийанте саддхивиха̄рика̄ бахука̄пи хонти, саббесам̣ а̄патти. саче упаджджха̄йо ‘‘майхам̣ упат̣т̣ха̄ко аттхи, тумхе аттано саджджха̄йаманасика̄ра̄дӣсу йогам̣ каротха̄’’ти вадати, саддхивиха̄рика̄нам̣ ана̄патти. саче упаджджха̄йо са̄дийанам̣ ва̄ аса̄дийанам̣ ва̄ на джа̄на̄ти, ба̄ло хоти, саддхивиха̄рика̄ бахука̄. тесу еко ваттасампанно бхиккху ‘‘упаджджха̄йасса киччам̣ ахам̣ карисса̄ми, тумхе аппоссукка̄ вихаратха̄’’ти еван̃че аттано бха̄рам̣ катва̄ итаре виссаджджети, тасса бха̄ракаран̣ато пат̣т̣ха̄йа тесам̣ ана̄патти.
насамма̄ваттана̄дикатха̄ нит̣т̣хита̄.
ра̄дхабра̄хман̣аваттхукатха̄
69. ра̄дхабра̄хман̣аваттхусмим̣ – кин̃ча̄пи а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ тӣхи саран̣агаманехи анун̃н̃а̄там̣ паббаджджан̃чева упасампадан̃ча джа̄на̄ти, бхагава̄ пана там̣ лахукам̣ упасампадам̣ пат̣иккхипитва̄ н̃аттичатуттхакаммена гарукам̣ катва̄ упасампадам̣ анун̃н̃а̄тука̄мо. атхасса тхеро аджджха̄сайам̣ видитва̄ ‘‘катха̄хам̣ бханте там̣ бра̄хман̣ам̣ пабба̄джеми упасампа̄демӣ’’ти а̄ха. буддха̄нан̃хи париса̄ аджджха̄сайакусала̄ хонти, айан̃ча буддхапариса̄йа агго.
бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена̄ти еттха бйатто на̄ма йасса са̄т̣т̣хакатхам̣ винайапит̣акам̣ ва̄чуггатам̣ паваттати, тасмим̣ асати йасса антамасо идам̣ н̃аттичатуттхакаммава̄ча̄маттампи суггахитам̣ хоти, ва̄чуггатам̣ паваттати, айампи имасмим̣ аттхе бйатто. йо пана ка̄сасосасемха̄дина̄ ва̄ гелан̃н̃ена от̣т̣хадантадживха̄дӣнам̣ ва̄ асампаттийа̄ парийаттийам̣ ва̄ акатапаричайатта̄ на саккоти париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи каммава̄чам̣ са̄ветум̣, бйан̃джанам̣ ва̄ падам̣ ва̄ ха̄пети, ан̃н̃атха̄ ва̄ ваттаббам̣ ан̃н̃атха̄ вадати, айам̣ аппат̣ибало. таббипарӣто имасмим̣ аттхе ‘‘пат̣ибало’’ти ведитаббо. сан̇гхо н̃а̄петабботи сан̇гхо джа̄на̄петаббо. тато парам̣ йам̣ сан̇гхо джа̄на̄петаббо, там̣ дассетум̣ ‘‘сун̣а̄ту ме бханте’’тиа̄дима̄ха.
71. упасампаннасаманантара̄ти упасампанно хутва̄ саманантара̄. ана̄ча̄рам̣ а̄чаратӣти пан̣н̣аттивӣтиккамам̣ кароти. уллумпату манти уддхарату мам̣, акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ кусале патит̣т̣хапету; са̄ман̣ерабха̄ва̄ ва̄ уддхаритва̄ бхиккхубха̄ве патит̣т̣ха̄петӯти. анукампам̣ упа̄да̄йа̄ти ануддайам̣ пат̣ичча; майи анукаппам̣ катва̄ти аттхо.
73. ат̣т̣хита̄ хотӣти ниччаппаваттинӣ хоти. чатта̄ро ниссайети чатта̄ро паччайе. йасма̄ чатта̄ро паччайе нисса̄йа аттабха̄во паваттати, тасма̄ те ниссайа̄ти вуччанти.