2. дутийапа̄ра̄джикам̣
дутийам̣ адутийена, йам̣ джинена пака̄ситам̣;
па̄ра̄джикам̣ тасса да̄ни, патто сам̣ван̣н̣ана̄ккамо.
йасма̄ тасма̄ сувин̃н̃еййам̣, йам̣ пуббе ча пака̄ситам̣;
там̣ саббам̣ ваджджайитва̄на, хоти сам̣ван̣н̣ана̄ айам̣.
дханийаваттхуван̣н̣ана̄
84. тена самайена буддхо бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббатети таттха ра̄джагахети евам̣на̄маке нагаре, тан̃хи мандха̄ту-маха̄говинда̄дӣхи париггахитатта̄ ‘‘ра̄джагаха’’нти вуччати. ан̃н̃епеттха пака̄ре ван̣н̣айанти. ким̣ техи! на̄маметам̣ тасса нагарасса. там̣ панетам̣ буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти. сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахитам̣, тесам̣ васантаванам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. евам̣ гочарага̄мам̣ дассетва̄ нива̄санат̣т̣ха̄нама̄ха – гиджджхакӯт̣е паббатети. со ча гиджджха̄ тасса кӯт̣есу васим̣су, гиджджхасадиса̄ни ва̄ тасса кӯт̣а̄ни; тасма̄ гиджджхакӯт̣оти вуччатӣти ведитаббо.
самбахула̄ти винайапарийа̄йена тайо джана̄ самбахула̄ти вуччанти, тато парам̣ сан̇гхо. суттантапарийа̄йена тайо тайо ева, тато пат̣т̣ха̄йа самбахула̄. идха пана те суттантапарийа̄йена самбахула̄ти ведитабба̄. сандит̣т̣ха̄ти на̄тивисса̄сика̄ на дал̣хамитта̄; таттха таттха сан̇гамма дит̣т̣хатта̄ хи те сандит̣т̣ха̄ти вуччанти. самбхатта̄ти ативисса̄сика̄ дал̣хамитта̄; те хи сут̣т̣ху бхатта̄ бхаджама̄на̄ екасамбхогапарибхога̄ти катва̄ ‘‘самбхатта̄’’ти вуччанти. исигилипассети исигили на̄ма паббато, тасса пассе. пуббе кира пан̃часатаматта̄ паччекабуддха̄ ка̄сикосала̄дӣсу джанападесу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ паччха̄бхаттам̣ тасмим̣ паббате саннипатитва̄ сама̄паттийа̄ вӣтина̄менти. манусса̄ те пависантева пассанти на никкхаманте. тато а̄хам̣су – ‘‘айам̣ паббато име исайо гилатӣ’’ти. тадупа̄да̄йа тасса ‘‘исигили’’твева саман̃н̃а̄ удапа̄ди, тасса пассе паббатапа̄де.
тин̣акут̣ийо каритва̄ти тин̣аччхадана̄ садва̄рабандха̄ кут̣ийо катва̄. вассам̣ упагаччхантена хи на̄лакапат̣ипадам̣ пат̣ипаннена̄пи пан̃чаннам̣ чхадана̄нам̣ ан̃н̃атарена чханнейева садва̄рабандхе сена̄сане упагантаббам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘на, бхиккхаве, асена̄саникена вассам̣ упагантаббам̣. йо упагаччхеййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 204). тасма̄ вассака̄ле саче сена̄санам̣ лабхати, иччетам̣ кусалам̣; но че лабхати, хаттхакаммам̣ парийеситва̄пи ка̄таббам̣. хаттхакаммам̣ алабхантена са̄мампи ка̄таббам̣. на твева асена̄саникена вассам̣ упагантаббам̣. айаманудхаммата̄. тасма̄ те бхиккхӯ тин̣акут̣ийо каритва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дӣни париччхиндитва̄ катикаватта̄ни ча кхандхакаватта̄ни ча адхит̣т̣ха̄йа тӣсу сиккха̄су сиккхама̄на̄ вассам̣ упагаччхим̣су.
а̄йасма̄пи дханийоти на кевалам̣ те тхера̄ва имасса сиккха̄падасса а̄дикаммико а̄йасма̄ дханийопи. кумбхака̄рапуттоти кумбхака̄расса путто; тасса хи на̄мам̣ дханийо, пита̄ кумбхака̄ро, тена вуттам̣ – ‘‘дханийо кумбхака̄рапутто’’ти. вассам̣ упагаччхӣти техи тхерехи саддхим̣ екат̣т̣ха̄нейева тин̣акут̣икам̣ каритва̄ вассам̣ упагаччхи. вассам̣вуттха̄ти пуримика̄йа упагата̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄ па̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа ‘‘вуттхавасса̄’’ти вуччанти. евам̣ вассам̣вуттха̄ хутва̄.
тин̣акут̣ийо бхиндитва̄ти на дан̣д̣амуггара̄дӣхи чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ катва̄, ваттасӣсена пана тин̣ан̃ча да̄рувалли-а̄дӣни ча оропетва̄ти аттхо. йена хи виха̄рапаччанте кут̣и ката̄ хоти, тена саче а̄ва̄сика̄ бхиккхӯ хонти, те а̄пуччхитабба̄. ‘‘саче имам̣ кут̣им̣ пат̣иджаггитва̄ кочи васитум̣ уссахати, тасса детха̄’’ти ватва̄ паккамитаббам̣. йена аран̃н̃е ва̄ ката̄ хоти, пат̣иджагганакам̣ ва̄ на лабхати, тена ‘‘ан̃н̃есампи парибхогам̣ бхависсатӣ’’ти пат̣иса̄метва̄ гантаббам̣. те пана бхиккхӯ аран̃н̃е кут̣ийо катва̄ пат̣иджагганакам̣ алабханта̄ тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча пат̣иса̄метва̄ сан̇гопетва̄ти аттхо. йатха̄ ча т̣хапитам̣ там̣ упачика̄хи на кхаджджати, ановассакан̃ча хоти, татха̄ т̣хапетва̄ ‘‘идам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ васитука̄ма̄нам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ упака̄ра̄йа бхависсатӣ’’ти гамийаваттам̣ пӯретва̄.
джанападача̄рикам̣ паккамим̣сӯти аттано аттано читта̄нукӯлам̣ джанападам̣ агамам̣су. а̄йасма̄ пана дханийо кумбхака̄рапутто таттхева вассам̣ васӣтиа̄ди утта̄наттхамева. йа̄вататийаканти йа̄вататийава̄рам̣. анавайоти ануавайо, сандхивасена ука̄ралопо. ану ану авайо, йам̣ йам̣ кумбхака̄рехи каттаббам̣ на̄ма аттхи, саббаттха анӯно парипун̣н̣асиппоти аттхо. сакети аттано сантаке. а̄чарийакети а̄чарийакамме. кумбхака̄ракаммети кумбхака̄ра̄нам̣ камме; кумбхака̄рехи каттаббакаммети аттхо. етена сакам̣ а̄чарийакам̣ сарӯпато дасситам̣ хоти. парийода̄тасиппоти парисуддхасиппо. анавайаттепи сати ан̃н̃ехи асадисасиппоти вуттам̣ хоти.
саббаматтика̄майанти пит̣т̣хасан̇гха̄т̣акакава̄т̣асӯчигхат̣икава̄тапа̄накава̄т̣аматтам̣ т̣хапетва̄ авасесам̣ бхиттичхаданит̣т̣хакатхамбха̄дибхедам̣ саббам̣ гехасамбха̄рам̣ маттика̄майамева катва̄ти аттхо. тин̣ан̃ча кат̣т̣хан̃ча гомайан̃ча сан̇кад̣д̣хитва̄ там̣ кут̣икам̣ пачӣти там̣ саббаматтика̄майам̣ катва̄ па̄н̣ика̄йа гхам̣ситва̄ суккха̄петва̄ телатамбаматтика̄йа паримаджджитва̄ анто ча бахи ча тин̣а̄дӣхи пӯретва̄ йатха̄ пакка̄ супакка̄ хоти, евам̣ пачи. евам̣ пакка̄ ча пана са̄ ахоси кут̣ика̄. абхирӯпа̄ти сурӯпа̄. па̄са̄дика̄ти паса̄даджаника̄. лохитика̄ти лохитаван̣н̣а̄. кин̇кан̣икасаддоти кин̇кан̣икаджа̄ласса саддо. йатха̄ кира на̄на̄ратанехи катасса кин̇кан̣икаджа̄ласса саддо хоти, евам̣ тасса̄ кут̣ика̄йа ва̄тапа̄нантарика̄дӣхи павит̣т̣хена ва̄тена сама̄хата̄йа саддо ахоси. етенасса̄ анто ча бахи ча супаккабха̄во дассито хоти. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘кин̇кан̣ика̄’’ти кам̣сабха̄джанам̣, тасма̄ йатха̄ абхихатасса кам̣сабха̄джанасса саддо, евамасса̄ ва̄таппахата̄йа саддо ахосӣ’’ти вуттам̣.
85. ким̣ етам̣, бхиккхавети еттха джа̄нантова бхагава̄ катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ пуччхи. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесунти саббаматтика̄майа̄йа кут̣ика̄йа каран̣абха̄вам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа бхагавато а̄рочесум̣. катхан̃хи на̄ма со, бхиккхаве…пе… кут̣икам̣ кариссатӣти идам̣ атӣтаттхе ана̄гатавачанам̣; ака̄сӣти вуттам̣ хоти. тасса лаккхан̣ам̣ саддасаттхато парийеситаббам̣. на хи на̄ма, бхиккхаве, тасса могхапурисасса па̄н̣есу ануддайа̄ анукампа̄ авихеса̄ бхависсатӣти еттха ануддайа̄ти анураккхан̣а̄; етена метта̄пуббабха̄гам̣ дассети. анукампа̄ти парадуккхена читтакампана̄. авихеса̄ти авихим̣сана̄; етехи карун̣а̄пуббабха̄гам̣ дассети. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘бхиккхаве, тасса могхапурисасса патхавӣкхан̣аначиккхалламадданааггида̄несу бахӯ кхудда̄нукхуддаке па̄н̣е бйа̄ба̄дхентасса вина̄сентасса тесу па̄н̣есу метта̄карун̣а̄нам̣ пуббабха̄гаматта̄пи ануддайа̄ анукампа̄ авихеса̄ на хи на̄ма бхависсати аппаматтака̄пи на̄ма на бхависсатӣ’’ти. ма̄ паччхима̄ джаната̄ па̄н̣есу па̄табйатам̣ а̄паджджӣти паччхимо джанасамӯхо па̄н̣есу па̄табйабха̄вам̣ ма̄ а̄паджджи. ‘‘буддхака̄лепи бхиккхӯхи евам̣ катам̣, ӣдисесу т̣ха̄несу па̄н̣а̄типа̄там̣ каронта̄нам̣ наттхи досо’’ти ман̃н̃итва̄ имасса дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджама̄на̄ паччхима̄ джаната̄ ма̄ па̄н̣есу па̄табйе гхам̣ситаббе евам̣ ман̃н̃ӣти вуттам̣ хоти.
евам̣ дханийам̣ гарахитва̄ на ча, бхиккхаве, саббаматтика̄майа̄ кут̣ика̄ ка̄табба̄ти а̄йатим̣ та̄диса̄йа кут̣ика̄йа каран̣ам̣ пат̣иккхипи; пат̣иккхипитва̄ ча ‘‘йо кареййа а̄патти дуккат̣асса̄’’ти саббаматтика̄майакут̣ика̄каран̣е а̄паттим̣ т̣хапеси. тасма̄ йопи патхавӣкхан̣ана̄дина̄ па̄н̣есу па̄табйатам̣ ана̄паджджанто та̄дисам̣ кут̣икам̣ кароти, сопи дуккат̣ам̣ а̄паджджати. патхавӣкхан̣ана̄дӣхи пана па̄н̣есу па̄табйатам̣ а̄паджджанто йам̣ йам̣ ваттхум̣ вӣтиккамати, таттха таттха вуттамева а̄паттим̣ а̄паджджати. дханийаттхерасса а̄дикаммикатта̄ ана̄патти. сеса̄нам̣ сиккха̄падам̣ атиккамитва̄ каронта̄нампи катам̣ лабхитва̄ таттха васанта̄нампи дуккат̣амева. даббасамбха̄рамиссака̄ пана йатха̄ ва̄ татха̄ ва̄ мисса̄ хоту, ват̣т̣ати. суддхаматтика̄майа̄ва на ват̣т̣ати. са̄пи ит̣т̣хака̄хи гин̃джака̄васатхасан̇кхепена ката̄ ват̣т̣ати. евам̣ бхантети кхо…пе… там̣ кут̣им̣ бхиндим̣сӯти бхагавато вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ кат̣т̣хехи ча па̄са̄н̣ехи ча там̣ кут̣икам̣ викиранта̄ бхиндим̣су.
атха кхо а̄йасма̄ дханийотиа̄димхи айам̣ сан̇кхепаттхо – дханийо екапассе дива̄виха̄рам̣ нисинно тена саддена а̄гантва̄ те бхиккхӯ ‘‘кисса ме тумхе, а̄вусо, кут̣им̣ бхиндатха̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘бхагава̄ бхеда̄петӣ’’ти сутва̄ суббачата̄йа сампат̣иччхи.
касма̄ пана бхагава̄ имина̄ атимахантена усса̄хена аттано васанаттхам̣ катам̣ кут̣икам̣ бхеда̄песи, нану етассеттха вайакаммампи аттхӣти? кин̃ча̄пи аттхи, атха кхо нам̣ бхагава̄ акаппийа̄ти бхинда̄песи, титтхийадхаджоти бхинда̄песи. айаметтха виниччхайо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ан̃н̃а̄нипи ка̄ран̣а̄ни вутта̄ни – сатта̄нуддайа̄йа, паттачӣварагуттаттха̄йа, сена̄санаба̄хуллапааседхана̄йа̄тиа̄дӣни. тасма̄ ида̄нипи йо бхиккху бахуссуто винайан̃н̃ӯ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ акаппийам̣ париккха̄рам̣ гахетва̄ вичарантам̣ дисва̄ там̣ чхинда̄пеййа ва̄ бхинда̄пеййа ва̄ анупаваджджо, со нева чодетаббо на са̄ретаббо; на там̣ лаббха̄ ваттум̣ ‘‘мама париккха̄ро тайа̄ на̄сито, там̣ ме дехӣ’’ти.
па̄л̣имуттакавиниччхайо
татра̄йам̣ па̄л̣имуттако каппийа̄каппийапариккха̄равиниччхайо – кечи та̄лапан̣н̣аччхаттам̣ анто ва̄ бахи ва̄ пан̃чаван̣н̣ена суттена сиббанта̄ ван̣н̣амат̣т̣хам̣ каронти, там̣ на ват̣т̣ати. екаван̣н̣ена пана нӣлена ва̄ пӣтакена ва̄ йена кеначи суттена анто ва̄ бахи ва̄ сиббитум̣ чхаттадан̣д̣агга̄хакам̣ сала̄капан̃джарам̣ ва̄ винандхитум̣ ват̣т̣ати. тан̃ча кхо тхиракаран̣аттхам̣, на ван̣н̣амат̣т̣хаттха̄йа. чхаттапан̣н̣акесу макарадантакам̣ ва̄ ад̣д̣хачандакам̣ ва̄ чхиндитум̣ на ват̣т̣ати. чхаттадан̣д̣е гехатхамбхесу вийа гхат̣ако ва̄ ва̄л̣арӯпакам̣ ва̄ на ват̣т̣ати. сачепи саббаттха а̄раггена лекха̄ динна̄ хоти, са̄пи на ват̣т̣ати. гхат̣акампи ва̄л̣арӯпампи бхиндитва̄ дха̄ретаббам̣. лекха̄пи гхам̣ситва̄ ва̄ апанетабба̄, суттакена ва̄ дан̣д̣о вет̣хетаббо. дан̣д̣абунде пана ахиччхаттакасан̣т̣ха̄нам̣ ват̣т̣ати. ва̄таппаха̄рена ачаланаттхам̣ чхаттаман̣д̣аликам̣ раджджукехи га̄хетва̄ дан̣д̣е бандханти, тасмим̣ бандханат̣т̣ха̄не валайамива уккиритва̄ лекхам̣ т̣хапенти, са̄ ват̣т̣ати.
чӣвараман̣д̣анаттха̄йа на̄на̄суттакехи сатападӣсадисам̣ сиббанта̄ а̄гантукапат̣т̣ам̣ т̣хапенти, ан̃н̃ампи йам̣кин̃чи сӯчикаммавика̄рам̣ каронти, пат̣т̣амукхе ва̄ парийанте ва̄ вен̣им̣ ва̄ сан̇кхаликам̣ ва̄, евама̄ди саббам̣ на ват̣т̣ати, пакатисӯчикаммамева ват̣т̣ати. ган̣т̣хикапат̣т̣акан̃ча па̄сакапат̣т̣ан̃ча ат̣т̣хакон̣ампи сол̣асакон̣ампи каронти, таттха аггхийагайамуггара̄дӣни дассенти, каккат̣аккхӣни уккиранти, саббам̣ на ват̣т̣ати, чатукон̣амева ват̣т̣ати. кон̣асуттапил̣ака̄ ча чӣваре ратте дувин̃н̃еййарӯпа̄ ват̣т̣анти. кан̃джикапит̣т̣хакхалиа̄дӣсу чӣварам̣ паккхипитум̣ на ват̣т̣ати. чӣваракаммака̄ле пана хаттхамаласӯчимала̄дӣнам̣ дхованаттхам̣ килит̣т̣хака̄ле ча дхованаттхам̣ ват̣т̣ати. гандхам̣ ва̄ ла̄кхам̣ ва̄ телам̣ ва̄ раджане паккхипитум̣ на ват̣т̣ати.
чӣварам̣ раджитва̄ сан̇кхена ва̄ ман̣ина̄ ва̄ йена кеначи на гхат̣т̣етаббам̣. бхӯмийам̣ джа̄н̣ука̄ни нихантва̄ хаттхехи гахетва̄ дон̣ийампи на гхам̣ситаббам̣. дон̣ийам̣ ва̄ пхалаке ва̄ т̣хапетва̄ анте га̄ха̄петва̄ хаттхехи пахаритум̣ пана ват̣т̣ати; тампи мут̣т̣хина̄ на ка̄таббам̣. пора̄н̣акаттхера̄ пана дон̣ийампи на т̣хапесум̣. еко гахетва̄ тит̣т̣хати; апаро хаттхе катва̄ хаттхена пахарати. чӣварасса кан̣н̣асуттакам̣ на ват̣т̣ати, раджитака̄ле чхиндитаббам̣. йам̣ пана ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, кан̣н̣асуттака’’нти (маха̄ва. 344) евам̣ анун̃н̃а̄там̣, там̣ анува̄те па̄сакам̣ катва̄ бандхитаббам̣ раджанака̄ле лагганаттха̄йа. ган̣т̣хикепи собха̄каран̣аттхам̣ лекха̄ ва̄ пил̣ака̄ ва̄ на ват̣т̣ати, на̄сетва̄ парибхун̃джитаббам̣.
патте ва̄ тха̄лаке ва̄ а̄раггена лекхам̣ каронти, анто ва̄ бахи ва̄ на ват̣т̣ати. паттам̣ бхамам̣ а̄ропетва̄ маджджитва̄ пачанти – ‘‘ман̣иван̣н̣ам̣ карисса̄ма̄’’ти, на ват̣т̣ати; телаван̣н̣о пана ват̣т̣ати. паттаман̣д̣але бхиттикаммам̣ на ват̣т̣ати, макарадантакам̣ пана ват̣т̣ати.
дхамакаран̣ачхаттакасса упари ва̄ хет̣т̣ха̄ ва̄ дхамакаран̣акуччхийам̣ ва̄ лекха̄ на ват̣т̣ати, чхаттамукхават̣т̣ийам̣ панасса лекха̄ ват̣т̣ати.
ка̄йабандханасса собханаттхам̣ тахим̣ тахим̣ дигун̣ам̣ суттам̣ кот̣т̣енти, каккат̣аччхӣни ут̣т̣хапенти, на ват̣т̣ати. убхосу пана антесу даса̄мукхасса тхирабха̄ва̄йа дигун̣ам̣ кот̣т̣етум̣ ват̣т̣ати. даса̄мукхе пана гхат̣акам̣ ва̄ макарамукхам̣ ва̄ дед̣д̣убхасӣсам̣ ва̄ йам̣кин̃чи вика̄рарӯпам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. таттха таттха аччхӣни дассетва̄ ма̄ла̄каммалата̄камма̄дӣни ва̄ катва̄ кот̣т̣итака̄йабандханампи на ват̣т̣ати. уджукамева пана маччхакан̣т̣акам̣ ва̄ кхаджджурипаттакам̣ ва̄ мат̣т̣хапат̣т̣икам̣ ва̄ катва̄ кот̣т̣итум̣ ват̣т̣ати. ка̄йабандханасса даса̄ ека̄ ват̣т̣ати, две тӣн̣и чатта̄рипи ват̣т̣анти; тато парам̣ на ват̣т̣анти. раджджукака̄йабандханам̣ екамева ват̣т̣ати. па̄ман̇гасан̣т̣ха̄нам̣ пана екампи на ват̣т̣ати. даса̄ пана па̄ман̇гасан̣т̣ха̄на̄пи ват̣т̣ати. бахураджджуке екато катва̄ екена нирантарам̣ вет̣хетва̄ катам̣ бахураджджуканти на ваттаббам̣, там̣ ват̣т̣ати.
ка̄йабандханавидхе ат̣т̣хаман̇гала̄дикам̣ йам̣кин̃чи вика̄рарӯпам̣ на ват̣т̣ати, париччхедалекха̄маттам̣ ват̣т̣ати. видхакасса убхосу антесу тхиракаран̣аттха̄йа гхат̣акам̣ каронти, айампи ват̣т̣ати.
ан̃джанийам̣ иттхипурисачатуппадасакун̣арӯпам̣ ва̄ ма̄ла̄камма-лата̄каммамакарадантака-гомуттакаад̣д̣хачандака̄дибхедам̣ ва̄ вика̄рарӯпам̣ на ват̣т̣ати. гхам̣ситва̄ ва̄ чхиндитва̄ ва̄ йатха̄ ва̄ на пан̃н̃а̄йати, татха̄ суттена вет̣хетва̄ вал̣ан̃джетабба̄. уджукамева пана чатурам̣са̄ ва̄ ат̣т̣хам̣са̄ ва̄ сол̣асам̣са̄ ва̄ ан̃джанӣ ват̣т̣ати. хет̣т̣хато писса̄ две ва̄ тиссо ва̄ ват̣т̣алекха̄йо ват̣т̣анти. гӣва̄йамписса̄ пидха̄накабандханаттхам̣ ека̄ ват̣т̣алекха̄ ват̣т̣ати.
ан̃джанисала̄ка̄йапи ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ на ват̣т̣ати. ан̃джаниттхавика̄йампи йам̣кин̃чи на̄на̄ван̣н̣ена суттена ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ на ват̣т̣ати. есева найо кун̃чика̄косакепи. кун̃чика̄йа ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ на ват̣т̣ати, татха̄ сипа̄т̣ика̄йам̣. екаван̣н̣асуттена панеттха йена кеначи сиббитум̣ ват̣т̣ати.
а̄ракан̣т̣акепи ват̣т̣аман̣икам̣ ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати. гӣва̄йам̣ пана париччхедалекха̄ ват̣т̣ати. пиппхаликепи ман̣икам̣ ва̄ пил̣акам̣ ва̄ йам̣кин̃чи ут̣т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати. дан̣д̣аке пана париччхедалекха̄ ват̣т̣ати. накхаччхеданам̣ валитакам̣йева каронти, тасма̄ там̣ ват̣т̣ати. уттара̄ран̣ийам̣ ва̄ адхара̄ран̣ийам̣ ва̄ аран̣идхануке ва̄ упарипелланадан̣д̣аке ва̄ ма̄ла̄камма̄дикам̣ йам̣кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, пелланадан̣д̣акасса пана вемаджджхе ман̣д̣алам̣ хоти, таттха париччхедалекха̄маттам̣ ват̣т̣ати. сӯчисан̣д̣а̄сам̣ каронти, йена сӯчим̣ д̣ам̣са̄петва̄ гхам̣санти, таттха макарамукха̄дикам̣ йам̣кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, сӯчид̣ам̣санаттхам̣ пана мукхаматтам̣ хоти, там̣ ват̣т̣ати.
дантакат̣т̣хаччхеданава̄сийампи йам̣кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, уджукамева каппийалохена убхосу ва̄ пассесу чатурам̣сам̣ ва̄ ат̣т̣хам̣сам̣ ва̄ бандхитум̣ ват̣т̣ати. каттарадан̣д̣епи йам̣кин̃чи ван̣н̣амат̣т̣хам̣ на ват̣т̣ати, хет̣т̣ха̄ ека̄ ва̄ две ва̄ ват̣т̣алекха̄ упари ахиччхаттакамакул̣аматтан̃ча ват̣т̣ати.
телабха̄джанесу виса̄н̣е ва̄ на̄л̣ийам̣ ва̄ ала̄буке ва̄ а̄ман̣д̣аса̄раке ва̄ т̣хапетва̄ иттхирӯпам̣ пурисарӯпан̃ча авасесам̣ саббампи ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣ати.
ман̃чапӣт̣хе бхисибимбохане бхӯматтхаран̣е па̄дапун̃чхане чан̇каманабхисийа̄ саммун̃джанийам̣ качаварачхад̣д̣анаке раджанадон̣ика̄йа па̄нӣйаул̣ун̇ке па̄нӣйагхат̣е па̄дакатхалика̄йа пхалакапӣт̣хаке валайа̄дха̄раке дан̣д̣а̄дха̄ракепаттапидха̄не та̄лаван̣т̣е вӣджанети – етесу саббам̣ ма̄ла̄камма̄диван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣ати. сена̄сане пана два̄ракава̄т̣ава̄тапа̄накава̄т̣а̄дӣсу саббаратанамайампи ван̣н̣амат̣т̣хакаммам̣ ват̣т̣ати.
сена̄сане кин̃чи пат̣иседхетаббам̣ наттхи, ан̃н̃атра вируддхасена̄сана̄. вируддхасена̄санам̣ на̄ма ан̃н̃есам̣ сӣма̄йа ра̄джаваллабхехи катасена̄санам̣ вуччати, тасма̄ йе та̄дисам̣ сена̄санам̣ каронти, те ваттабба̄ – ‘‘ма̄ амха̄кам̣ сӣма̄йа сена̄санам̣ каротха̄’’ти. ана̄дийитва̄ каронтийева, пунапи ваттабба̄ – ‘‘ма̄ евам̣ акаттха, ма̄ амха̄кам̣ упосатхапава̄ран̣а̄нам̣ антара̄йамакаттха, ма̄ са̄маггим̣ бхиндиттха, тумха̄кам̣ сена̄санам̣ катампи катат̣т̣ха̄не на т̣хассатӣ’’ти. саче балакка̄рена каронтийева, йада̄ тесам̣ ладжджипариса̄ уссанна̄ хоти, сакка̄ ча хоти ладдхум̣ дхаммико виниччхайо, тада̄ тесам̣ песетаббам̣ – ‘‘тумха̄кам̣ а̄ва̄сам̣ харатха̄’’ти. саче йа̄ва татийам̣ песите харанти, са̄дху; но че харанти, т̣хапетва̄ бодхин̃ча четийан̃ча авасесасена̄сана̄ни бхиндитабба̄ни, но ча кхо апарибхогам̣ каронтехи, пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана чхадана-гопа̄насӣ-ит̣т̣хака̄дӣни апанетва̄ тесам̣ песетаббам̣ – ‘‘тумха̄кам̣ даббасамбха̄ре харатха̄’’ти. саче харанти, са̄дху; но че харанти, атха тесу даббасамбха̄ресу химавассава̄та̄тапа̄дӣхи пӯтибхӯтесу ва̄ чорехи ва̄ хат̣есу аггина̄ ва̄ дад̣д̣хесу сӣмаса̄мика̄ бхиккхӯ анупаваджджа̄, на лаббха̄ чодетум̣ ‘‘тумхехи амха̄кам̣ даббасамбха̄ра̄ на̄сита̄’’ти ва̄ ‘‘тумха̄кам̣ гӣва̄’’ти ва̄. йам̣ пана сӣмаса̄микехи бхиккхӯхи катам̣, там̣ сукатамева хотӣти.
па̄л̣имуттакавиниччхайо нит̣т̣хито.
86. евам̣ бхинна̄йа пана кут̣ика̄йа дханийасса паривитаккан̃ча пуна кут̣икаран̣аттха̄йа усса̄хан̃ча дассетум̣ ‘‘атха кхо а̄йасмато’’тиа̄ди вуттам̣. таттха да̄ругахе ган̣акоти ран̃н̃о да̄рубхан̣д̣а̄га̄ре да̄ругопако. девагахада̄рӯнӣти девена гахитада̄рӯни. ра̄джапат̣иггахитабхӯта̄ни да̄рӯнӣти аттхо. нагарапат̣исан̇кха̄рика̄нӣти нагарасса пат̣исан̇кха̄рӯпакаран̣а̄ни. а̄падаттха̄йа никкхитта̄нӣти аггида̄хена ва̄ пура̄н̣абха̄вена ва̄ пат̣ира̄джӯпарундхана̄дина̄ ва̄ гопурат̣т̣а̄лакара̄джантепурахаттхиса̄ла̄дӣнам̣ випатти а̄пада̄ти вуччати. тадаттхам̣ никкхитта̄нӣти вуттам̣ хоти. кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхеда̄петва̄ти аттано кут̣ийа̄ пама̄н̣ам̣ саллаккхетва̄ кин̃чи агге кин̃чи маджджхе кин̃чи мӯле кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ каронто чхеда̄песи.
87. вассака̄роти тасса бра̄хман̣асса на̄мам̣. магадхамаха̄маттоти магадхарат̣т̣хе маха̄матто, махатийа̄ иссарийаматта̄йа саманна̄гато, магадхаран̃н̃о ва̄ маха̄матто; маха̄амаччоти вуттам̣ хоти. анусан̃н̃а̄йама̄ноти таттха таттха гантва̄ паччавеккхама̄но. бхан̣ети иссара̄нам̣ нӣчат̣т̣ха̄никапуриса̄лапанам̣. бандхам̣ а̄н̣а̄песӣти бра̄хман̣о пакатийа̄пи тасмим̣ исса̄пакатова. со ран̃н̃о ‘‘а̄н̣а̄пехӣ’’ти вачанам̣ сутва̄ йасма̄ ‘‘паккоса̄пехӣ’’ти ран̃н̃о на вуттам̣, тасма̄ ‘‘нам̣ хаттхесу ча па̄десу ча бандхам̣ катва̄ а̄н̣а̄песса̄мӣ’’ти бандхам̣ а̄н̣а̄песи. аддаса кхо а̄йасма̄ дханийоти катхам̣ аддаса? со кира аттана̄ лесена да̄рӯнам̣ хат̣абха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ниссам̣сайам̣ еса да̄рӯнам̣ ка̄ран̣а̄ ра̄джакулато вадхам̣ ва̄ бандхам̣ ва̄ па̄пун̣иссати, тада̄ нам̣ ахамева мочесса̄мӣ’’ти ниччака̄лам̣ тасса паваттим̣ сун̣антойева вичарати. тасма̄ такхан̣ан̃н̃ева гантва̄ аддаса. тена вуттам̣ – ‘‘аддаса кхо а̄йасма̄ дханийо’’ти. да̄рӯнам̣ кичча̄ти да̄рӯнам̣ ка̄ран̣а̄. пура̄хам̣ хан̃н̃а̄мӣти ахам̣ пура̄ хан̃н̃а̄ми; йа̄ва ахам̣ на хан̃н̃а̄ми, та̄ва твам̣ еййа̄сӣти аттхо.
88. ин̇гха, бханте, сара̄пехӣти еттха ин̇гха̄ти чоданаттхе нипа̄то. пат̣хама̄бхиситтоти абхиситто хутва̄ пат̣хамам̣. еварӯпим̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти ‘‘диннан̃н̃ева саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ тин̣акат̣т̣ходакам̣ парибхун̃джантӯ’’ти имам̣ еварӯпим̣ ва̄чам̣ абхиситто хутва̄ пат̣хамамева йам̣ твам̣ абха̄си, там̣ сайамева бха̄ситва̄ ида̄ни сараси, на сарасӣти вуттам̣ хоти. ра̄джа̄но кира абхиситтаматта̄йева дхаммабхерим̣ чара̄пенти – ‘‘диннан̃н̃ева саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ тин̣акат̣т̣ходакам̣ парибхун̃джантӯ’’ти там̣ сандха̄йа еса вадати. тесам̣ майа̄ сандха̄йа бха̄ситанти тесам̣ аппаматтакепи куккучча̄йанта̄нам̣ самитаба̄хитапа̄па̄нам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ тин̣акат̣т̣ходакахаран̣ам̣ сандха̄йа майа̄ етам̣ бха̄ситам̣; на тумха̄диса̄нанти адхиппа̄йо. тан̃ча кхо аран̃н̃е апариггахитанти тан̃ча тин̣акат̣т̣ходакам̣ йам̣ аран̃н̃е апариггахитам̣ хоти; етам̣ сандха̄йа майа̄ бха̄ситанти дӣпети.
ломена твам̣ муттосӣти еттха ломамива ломам̣, ким̣ пана там̣? паббаджджа̄лин̇гам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? йатха̄ на̄ма дхутта̄ ‘‘мам̣сам̣ кха̄дисса̄ма̄’’ти махаггхаломам̣ ел̣акам̣ ган̣хеййум̣. таменам̣ ан̃н̃о вин̃н̃упурисо дисва̄ ‘‘имасса ел̣акасса мам̣сам̣ каха̄пан̣аматтам̣ аггхати. лома̄ни пана ломава̄ре ломава̄ре анеке каха̄пан̣е аггхантӣ’’ти две аломаке ел̣аке датва̄ ган̣хеййа. евам̣ со ел̣ако вин̃н̃упурисама̄гамма ломена муччеййа. евамева твам̣ имасса каммасса кататта̄ вадхабандхана̄рахо. йасма̄ пана арахаддхаджо саббхи аваджджхарӯпо, тван̃ча са̄сане паббаджитатта̄ йам̣ паббаджджа̄лин̇габхӯтам̣ арахаддхаджам̣ дха̄реси. тасма̄ твам̣ имина̄ паббаджджа̄лин̇галомена ел̣ако вийа вин̃н̃упурисама̄гамма муттосӣти.
манусса̄ уджджха̄йантӣти ран̃н̃о парисати бха̄сама̄насса саммукха̄ ча параммукха̄ ча сутва̄ таттха таттха манусса̄ уджджха̄йанти, аваджджха̄йанти, аваджа̄нанта̄ там̣ джха̄йанти олокенти ла̄макато ва̄ чинтентӣти аттхо. кхиййантӣти тасса аван̣н̣ам̣ катхенти пака̄сенти. випа̄чентӣти виттха̄рикам̣ каронти, саббаттха паттхаранти; айан̃ча аттхо саддасаттха̄нуса̄рена ведитаббо. айам̣ панеттха йоджана̄ – ‘‘аладжджино име саман̣а̄ сакйапуттийа̄’’тиа̄дӣни чинтента̄ уджджха̄йанти. ‘‘наттхи имесам̣ са̄ман̃н̃а’’нтиа̄дӣни бхан̣анта̄ кхиййанти. ‘‘апагата̄ име са̄ман̃н̃а̄’’тиа̄дӣни таттха таттха виттха̄рента̄ випа̄чентӣти. етена найена имесам̣ пада̄нам̣ ито парампи таттха таттха а̄гатапада̄нурӯпена йоджана̄ ведитабба̄. брахмача̄риноти сет̣т̣хача̄рино. са̄ман̃н̃анти саман̣абха̄во. брахман̃н̃анти сет̣т̣хабха̄во. сесам̣ утта̄наттхамева.
ран̃н̃о да̄рӯнӣтиа̄димхи ‘‘адиннам̣ а̄дийиссатӣ’’ти айам̣ уджджха̄йанаттхо. йам̣ панетам̣ адиннам̣ а̄дийи, там̣ дассетум̣ ‘‘ран̃н̃о да̄рӯнӣ’’ти вуттам̣. ити вачанабхеде асаммуйхантехи аттхо ведитаббо. пура̄н̣авоха̄рико маха̄маттоти бхиккхубха̄вато пура̄н̣е гихика̄ле виниччхайавоха̄ре нийуттатта̄ ‘‘воха̄рико’’ти сан̇кхам̣ гато маха̄амаччо.
атха кхо бхагава̄ там̣ бхиккхум̣ етадавоча̄ти бхагава̄ са̄мам̣йева локавоха̄рампи джа̄на̄ти, атӣтабуддха̄нам̣ пан̃н̃аттимпи джа̄на̄ти – ‘‘пуббепи буддха̄ еттакена па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апенти, еттакена тхуллаччайам̣, еттакена дуккат̣а’’нти. евам̣ сантепи саче ан̃н̃ехи локавоха̄равин̃н̃ӯхи саддхим̣ асам̣сандитва̄ па̄даматтена па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апеййа, тенасса сийум̣ ватта̄ро ‘‘сӣласам̣варо на̄ма екабхиккхуссапи аппамеййо асан̇кхйеййо маха̄патхавӣ-самудда-а̄ка̄са̄ни вийа ативиттхин̣н̣о, катхан̃хи на̄ма бхагава̄ па̄даматтакена на̄сесӣ’’ти! тато татха̄гатасса н̃а̄н̣абалам̣ аджа̄нанта̄ сиккха̄падам̣ копеййум̣, пан̃н̃аттампи сиккха̄падам̣ йатха̄т̣ха̄не на тит̣т̣хеййа. локавоха̄равин̃н̃ӯхи пана саддхим̣ сам̣сандитва̄ пан̃н̃атте со упава̄до на хоти. ан̃н̃адаттху евам̣ ватта̄ро хонти – ‘‘имехи на̄ма ага̄рика̄пи па̄даматтена чорам̣ ханантипи бандхантипи пабба̄джентипи. касма̄ бхагава̄ паббаджитам̣ на на̄сессати; йена парасантакам̣ тин̣асала̄каматтампи на гахетабба’’нти! татха̄гатасса ча н̃а̄н̣абалам̣ джа̄ниссанти. пан̃н̃аттампи ча сиккха̄падам̣ акуппам̣ бхависсати, йатха̄т̣ха̄не т̣хассати. тасма̄ локавоха̄равин̃н̃ӯхи саддхим̣ сам̣сандитва̄ пан̃н̃апетука̄мо сабба̄вантам̣ парисам̣ анувилокенто атха кхо бхагава̄ авидӯре нисиннам̣ дисва̄ там̣ бхиккхум̣ етадавоча ‘‘киттакена кхо бхиккху ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро чорам̣ гахетва̄ ханати ва̄ бандхати ва̄ пабба̄джети ва̄’’ти.
таттха ма̄гадхоти магадха̄нам̣ иссаро. сенийоти сена̄йа сампанно. бимбиса̄роти тасса на̄мам̣. пабба̄джети ва̄ти рат̣т̣хато никкха̄мети. сесаметтха утта̄наттхамева. пан̃чама̄сако па̄доти тада̄ ра̄джагахе вӣсатима̄сако каха̄пан̣о хоти, тасма̄ пан̃чама̄сако па̄до. етена лаккхан̣ена саббаджанападесу каха̄пан̣асса чатуттхо бха̄го ‘‘па̄до’’ти ведитаббо. со ча кхо пора̄н̣асса нӣлакаха̄пан̣асса васена, на итаресам̣ рудрада̄мака̄дӣнам̣. тена хи па̄дена атӣтабуддха̄пи па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апесум̣, ана̄гата̄пи пан̃н̃апессанти. саббабуддха̄нан̃хи па̄ра̄джикаваттхумхи ва̄ па̄ра̄джике ва̄ на̄наттам̣ наттхи. има̄нева чатта̄ри па̄ра̄джикаваттхӯни. има̄нева чатта̄ри па̄ра̄джика̄ни. ито ӯнам̣ ва̄ атирекам̣ ва̄ наттхи. тасма̄ бхагава̄пи дханийам̣ вигарахитва̄ па̄денева дутийапа̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апенто ‘‘йо пана бхиккху адиннам̣ тхеййасан̇кха̄та’’нтиа̄дима̄ха.
евам̣ мӯлаччхеджджавасена дал̣хам̣ катва̄ дутийапа̄ра̄джике пан̃н̃атте апарампи анупан̃н̃аттаттха̄йа раджакабхан̣д̣икаваттху удапа̄ди, тассуппаттидӣпанаттхаметам̣ вуттам̣ – ‘‘еван̃чидам̣ бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣ хотӣ’’ти. тассаттхо ча анупан̃н̃аттисамбандхо ча пат̣хамапа̄ра̄джикаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббо. йатха̄ ча идха, евам̣ ито паресу саббасиккха̄падесу. йам̣ йам̣ пуббе вуттам̣, там̣ там̣ саббам̣ ваджджетва̄ упарӯпари апуббамева ван̣н̣айисса̄ма. йади хи йам̣ йам̣ вуттанайам̣, там̣ там̣ пунапи ван̣н̣айисса̄ма, када̄ ван̣н̣ана̄йа антам̣ гамисса̄ма! тасма̄ йам̣ йам̣ пуббе вуттам̣, там̣ там̣ саббам̣ са̄дхукам̣ упасаллаккхетва̄ таттха таттха аттхо ча йоджана̄ ча ведитабба̄. апуббам̣ пана йам̣кин̃чи анутта̄наттхам̣, там̣ саббам̣ майамева ван̣н̣айисса̄ма.
дханийаваттхуван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
90. раджакаттхаран̣ам̣ гантва̄ти раджакатиттхам̣ гантва̄; тан̃хи йасма̄ таттха раджака̄ ваттха̄ни аттхаранти, тасма̄ раджакаттхаран̣анти вуччати. раджакабхан̣д̣иканти раджака̄нам̣ бхан̣д̣икам̣; раджака̄ са̄йанхасамайе нагарам̣ пависанта̄ бахӯни ваттха̄ни екекам̣ бхан̣д̣икам̣ бандханти. тато екам̣ бхан̣д̣икам̣ тесам̣ пама̄дена апассанта̄нам̣ авахаритва̄ тхенетва̄ти аттхо.
падабха̄джанӣйаван̣н̣ана̄
92. га̄мона̄ма̄ти евама̄ди ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти еттха вуттасса га̄масса ча аран̃н̃асса ча пабхедадассанаттхам̣ вуттам̣. таттха йасмим̣ га̄ме ека̄ ева кут̣и, екам̣ гехам̣ сеййатха̄пи малайаджанападе; айам̣ екакут̣ико га̄мо на̄ма. етена найена апарепи ведитабба̄. амануссона̄ма йо саббасо ва̄ манусса̄нам̣ абха̄вена йаккхапариггахабхӯто; йато ва̄ манусса̄ кеначи ка̄ран̣ена пунапи а̄гантука̄ма̄ ева апакканта̄. париккхиттона̄ма ит̣т̣хакапа̄ка̄рам̣ а̄дим̣ катва̄ антамасо кан̣т̣акаса̄кха̄хипи париккхитто. гониса̄динивит̣т̣хона̄ма вӣтхисаннивеса̄дивасена анивиситва̄ йатха̄ га̄во таттха таттха две тайо нисӣданти, евам̣ таттха таттха две тӣн̣и гхара̄ни катва̄ нивит̣т̣хо. саттхоти джан̇гхасаттхасакат̣асаттха̄дӣсу йо кочи. имасмин̃ча сиккха̄паде нигамопи нагарампи га̄маггахан̣енева гахитанти ведитаббам̣.
га̄мӯпача̄ротиа̄ди аран̃н̃апариччхедадассанаттхам̣ вуттам̣. индакхӣле т̣хитасса̄ти йасса га̄масса анура̄дхапурассева две индакхӣла̄, тасса аббхантариме индакхӣле т̣хитасса; тасса хи ба̄хиро индакхӣло а̄бхидхаммиканайена аран̃н̃асан̇кхепам̣ гаччхати. йасса пана еко, тасса га̄мадва̄раба̄ха̄нам̣ вемаджджхе т̣хитасса. йатра̄пи хи индакхӣло наттхи, татра га̄мадва̄раба̄ха̄нам̣ вемаджджхамева ‘‘индакхӣло’’ти вуччати. тена вуттам̣ – ‘‘га̄мадва̄раба̄ха̄нам̣ вемаджджхе т̣хитасса̄’’ти. маджджхимасса̄ти тха̄мамаджджхимасса, но пама̄н̣амаджджхимасса, нева аппатха̄масса, на маха̄тха̄масса; маджджхиматха̄масса̄ти вуттам̣ хоти. лед̣д̣упа̄тоти йатха̄ ма̄туга̄мо ка̄ке уд̣д̣а̄пенто уджукамева хаттхам̣ уккхипитва̄ лед̣д̣ум̣ кхипати, йатха̄ ча удакуккхепе удакам̣ кхипанти, евам̣ акхипитва̄ йатха̄ тарун̣аманусса̄ аттано балам̣ дассента̄ ба̄хам̣ паса̄ретва̄ лед̣д̣ум̣ кхипанти, евам̣ кхиттасса лед̣д̣усса патанат̣т̣ха̄нам̣. патито пана лут̣хитва̄ йаттха гаччхати, там̣ на гахетаббам̣.
апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄тоти еттха пана ниббакосасса удакапа̄тат̣т̣ха̄не т̣хитасса маджджхимасса пурисасса суппапа̄то ва̄ мусалапа̄то ва̄ гхарӯпача̄ро на̄ма. тасмим̣ гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄то га̄мӯпача̄роти курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. маха̄паччарийампи та̄дисамева. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘гхарам̣ на̄ма, гхарӯпача̄ро на̄ма, га̄мо на̄ма, га̄мӯпача̄ро на̄ма̄’’ти ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ ниббакосасса удакапа̄тат̣т̣ха̄наббхантарам̣ гхарам̣ на̄ма. йам̣ пана два̄ре т̣хито ма̄туга̄мо бха̄джанадхованаудакам̣ чхад̣д̣ети, тасса патанат̣т̣ха̄нан̃ча ма̄туга̄менева антогехе т̣хитена пакатийа̄ бахи кхиттасса суппасса ва̄ саммун̃джанийа̄ ва̄ патанат̣т̣ха̄нан̃ча, гхарасса пурато двӣсу кон̣есу самбандхитва̄ маджджхе руккхасӯчидва̄рам̣ т̣хапетва̄ горӯпа̄нам̣ павесананива̄ран̣аттхам̣ катапариккхепо ча айам̣ саббопи гхарӯпача̄ро на̄ма. тасмим̣ гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄таббхантарам̣ га̄мо на̄ма. тато ан̃н̃асса лед̣д̣упа̄тасса аббхантарам̣ га̄мӯпача̄ро на̄ма̄ти вуттам̣. идаметтха пама̄н̣ам̣. йатха̄ четтха, евам̣ саббаттха йо йо ат̣т̣хакатха̄ва̄до ва̄ тхерава̄до ва̄ паччха̄ вуччати со пама̄н̣ато дат̣т̣хаббо.
йан̃четам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣, там̣ па̄л̣ийа̄ вируддхамива диссати. па̄л̣ийан̃хи – ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти еттакамева вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана там̣ лед̣д̣упа̄там̣ га̄масан̇кхепам̣ катва̄ тато парам̣ га̄мӯпача̄ро вуттоти? вуччате – саччамева па̄л̣ийам̣ вуттам̣, адхиппа̄йо панеттха ведитаббо. со ча ат̣т̣хакатха̄чарийа̄намева видито. тасма̄ йатха̄ ‘‘гхарӯпача̄ре т̣хитасса̄’’ти еттха гхарӯпача̄ралаккхан̣ам̣ па̄л̣ийам̣ авуттампи ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттавасена гахитам̣. евам̣ сесампи гахетаббам̣.
татра̄йам̣ найо – идха га̄мо на̄ма дувидхо хоти – париккхитто ча апариккхитто ча. татра париккхиттасса париккхепойева париччхедо. тасма̄ тасса висум̣ париччхедам̣ аватва̄ ‘‘га̄мӯпача̄ро на̄ма париккхиттасса га̄масса индакхӣле т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти па̄л̣ийам̣ вуттам̣. апариккхиттасса пана га̄масса га̄мапариччхедо ваттаббо. тасма̄ тасса га̄мапариччхедадассанаттхам̣ ‘‘апариккхиттасса га̄масса гхарӯпача̄ре т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти вуттам̣. га̄мапариччхеде ча дассите га̄мӯпача̄ралаккхан̣ам̣ пуббе вуттанайенева сакка̄ н̃а̄тунти пуна ‘‘таттха т̣хитасса маджджхимасса пурисасса лед̣д̣упа̄то’’ти на вуттам̣. йо пана гхарӯпача̄ре т̣хитасса лед̣д̣упа̄там̣йева ‘‘га̄мӯпача̄ро’’ти вадати, тасса гхарӯпача̄ро га̄моти а̄паджджати. тато гхарам̣, гхарӯпача̄ро, га̄мо, га̄мӯпача̄роти еса вибха̄го сан̇карӣйати. асан̇карато четтха виниччхайо ведитаббо вика̄ле га̄маппавесана̄дӣсу. тасма̄ па̄л̣ин̃ча ат̣т̣хакатхан̃ча сам̣сандитва̄ вуттанайеневеттха га̄мо ча га̄мӯпача̄ро ча ведитаббо. йопи ча га̄мо пуббе маха̄ хутва̄ паччха̄ кулесу нат̣т̣хесу аппако хоти, со гхарӯпача̄рато лед̣д̣упа̄тенева париччхиндитаббо. пуримапариччхедо панасса париккхиттасса̄пи апариккхиттасса̄пи аппама̄н̣амева̄ти.
аран̃н̃ам̣ на̄ма т̣хапетва̄ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча̄ти имам̣ йатха̄вутталаккхан̣ам̣ га̄ман̃ча га̄мӯпача̄ран̃ча т̣хапетва̄ имасмим̣ адинна̄да̄насиккха̄паде авасесам̣ ‘‘аран̃н̃ам̣’’ на̄ма̄ти ведитаббам̣. абхидхамме пана ‘‘аран̃н̃анти никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) вуттам̣. а̄ран̃н̃акасиккха̄паде ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654) вуттам̣. там̣ индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа а̄ропитена а̄чарийадхануна̄ пан̃чадханусатаппама̄н̣анти ведитаббам̣. евам̣ бхагавата̄ ‘‘га̄ма̄ ва̄ аран̃н̃а̄ ва̄’’ти етасса аттхам̣ вибхаджантена ‘‘гхарам̣, гхарӯпача̄ро, га̄мо, га̄мӯпача̄ро аран̃н̃а’’нти па̄пабхиккхӯнам̣ лесока̄саниседханаттхам̣ пан̃ча кот̣т̣ха̄са̄ дассита̄. тасма̄ гхаре ва̄ гхарӯпача̄ре ва̄ га̄ме ва̄ га̄мӯпача̄ре ва̄ аран̃н̃е ва̄ па̄даггханакато пат̣т̣ха̄йа сасса̄микам̣ бхан̣д̣ам̣ авахарантасса па̄ра̄джикамева̄ти ведитаббам̣.
ида̄ни ‘‘адиннам̣ тхеййасан̇кха̄там̣ а̄дийеййа̄’’тиа̄дӣнам̣ аттхадассанаттхам̣ ‘‘адиннам̣ на̄ма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха адиннанти дантапонасиккха̄паде аттано сантакампи аппат̣иггахитакам̣ каппийам̣ аджджхохаран̣ӣйам̣ вуччати. идха пана йам̣кин̃чи парапариггахитам̣ сасса̄микам̣ бхан̣д̣ам̣, тадетам̣ техи са̄микехи ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ на диннанти адиннам̣. аттано хаттхато ва̄ йатха̄т̣хитат̣т̣ха̄нато ва̄ на ниссат̣т̣ханти аниссат̣т̣хам̣. йатха̄т̣ха̄не т̣хитампи анапеккхата̄йа на париччаттанти апариччаттам̣. а̄раккхасам̣видха̄нена раккхитатта̄ раккхитам̣. ман̃джӯса̄дӣсу паккхипитва̄ гопитатта̄ гопитам̣. ‘‘мама ида’’нти тан̣ха̄маматтена мама̄йитатта̄ мама̄йитам̣. та̄хи апаричча̄гараккхан̣агопана̄хи техи бхан̣д̣аса̄микехи парехи париггахитанти парапариггахитам̣. етам̣ адиннам̣ на̄ма.
тхеййасан̇кха̄танти еттха тхеноти чоро, тхенасса бха̄во тхеййам̣; авахаран̣ачиттассетам̣ адхивачанам̣. ‘‘сан̇кха̄, сан̇кха̄та’’нти аттхато екам̣; кот̣т̣ха̄сассетам̣ адхивачанам̣, ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’тиа̄дӣсу (су. ни. 880) вийа. тхеййан̃ча там̣ сан̇кха̄тан̃ча̄ти тхеййасан̇кха̄там̣, тхеййачиттасан̇кха̄то еко читтакот̣т̣ха̄соти аттхо. каран̣аттхе четам̣ паччаттавачанам̣, тасма̄ тхеййасан̇кха̄тена̄ти аттхато дат̣т̣хаббам̣. йо ча тхеййасан̇кха̄тена а̄дийати, со йасма̄ тхеййачитто хоти, тасма̄ бйан̃джанам̣ ана̄дийитва̄ аттхамева дассетум̣ тхеййачитто авахаран̣ачиттоти евамасса падабха̄джанам̣ вуттанти ведитаббам̣.
а̄дийеййа , хареййа, авахареййа, ирийа̄патхам̣ викопеййа, т̣ха̄на̄ ча̄веййа, сан̇кетам̣ вӣтина̄меййа̄ти еттха пана пат̣хамападам̣ абхийогавасена вуттам̣, дутийападам̣ ан̃н̃есам̣ бхан̣д̣ам̣ харантасса гаччхато васена, татийападам̣ упаниккхиттабхан̣д̣авасена, чатуттхам̣ савин̃н̃а̄н̣акавасена, пан̃чамам̣ тхале никкхитта̄дивасена, чхат̣т̣хам̣ парикаппавасена ва̄ сун̇кагха̄тавасена ва̄ вуттанти ведитаббам̣. йоджана̄ панеттха екабхан̣д̣авасенапи на̄на̄бхан̣д̣авасенапи хоти. екабхан̣д̣авасена ча савин̃н̃а̄н̣акенева лаббхати, на̄на̄бхан̣д̣авасена савин̃н̃а̄н̣ака̄вин̃н̃а̄н̣акамиссакена.
таттха на̄на̄бхан̣д̣авасена та̄ва евам̣ ведитаббам̣ – а̄дийеййа̄ти а̄ра̄мам̣ абхийун̃джати, а̄патти дуккат̣асса. са̄микасса виматим̣ уппа̄дети, а̄патти тхуллаччайасса. са̄мико ‘‘на майхам̣ бхависсатӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, а̄патти па̄ра̄джикасса.
хареййа̄ти ан̃н̃асса бхан̣д̣ам̣ харанто сӣсе бха̄рам̣ тхеййачитто а̄масати, а̄патти дуккат̣асса. пханда̄пети, а̄патти тхуллаччайасса. кхандхам̣ оропети, а̄патти па̄ра̄джикасса.
авахареййа̄ти упаниккхиттам̣ бхан̣д̣ам̣ ‘‘дехи ме бхан̣д̣а’’нти вуччама̄но ‘‘на̄хам̣ ган̣ха̄мӣ’’ти бхан̣ати, а̄патти дуккат̣асса. са̄микасса виматим̣ уппа̄дети, а̄патти тхуллаччайасса. са̄мико ‘‘на майхам̣ дассатӣ’’ти дхурам̣ никкхипати, а̄патти па̄ра̄джикасса.
ирийа̄патхам̣викопеййа̄ти ‘‘сахабхан̣д̣аха̄ракам̣ несса̄мӣ’’ти пат̣хамам̣ па̄дам̣ сан̇ка̄мети, а̄патти тхуллаччайасса. дутийам̣ па̄дам̣ сан̇ка̄мети, а̄патти па̄ра̄джикасса.
т̣ха̄на̄ ча̄веййа̄ти тхалат̣т̣хам̣ бхан̣д̣ам̣ тхеййачитто а̄масати, а̄патти дуккат̣асса. пханда̄пети, а̄патти тхуллаччайасса. т̣ха̄на̄ ча̄вети, а̄патти па̄ра̄джикасса.
сан̇кетам̣ вӣтина̄меййа̄ти парикаппитат̣т̣ха̄нам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣ атикка̄мети, а̄патти тхуллаччайасса. дутийам̣ па̄дам̣ атикка̄мети, а̄патти па̄ра̄джикасса. атха ва̄ пат̣хамам̣ па̄дам̣ сун̇кагха̄там̣ атикка̄мети, а̄патти тхуллаччайасса. дутийам̣ па̄дам̣ атикка̄мети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄ти – айаметтха на̄на̄бхан̣д̣авасена йоджана̄.
екабхан̣д̣авасена пана сасса̄микам̣ да̄сам̣ ва̄ тираччха̄нам̣ ва̄ йатха̄вуттена абхийога̄дина̄ найена а̄дийати ва̄ харати ва̄ авахарати ва̄ ирийа̄патхам̣ ва̄ викопети, т̣ха̄на̄ ва̄ ча̄вети, париччхедам̣ ва̄ атикка̄мети – айаметтха екабхан̣д̣авасена йоджана̄.
пан̃чавӣсатиаваха̄ракатха̄
апича има̄ни чха пада̄ни ван̣н̣ентена пан̃ча пан̃чаке самодха̄нетва̄ пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ дассетабба̄. евам̣ ван̣н̣айата̄ хи идам̣ адинна̄да̄напа̄ра̄джикам̣ суван̣н̣итам̣ хоти. имасмин̃ча т̣ха̄не саббаат̣т̣хакатха̄ а̄кула̄ лул̣ита̄ дувин̃н̃еййавиниччхайа̄. татха̄ хи саббаат̣т̣хакатха̄су йа̄ни та̄ни па̄л̣ийам̣ ‘‘пан̃чаха̄ка̄рехи адиннам̣ а̄дийантасса а̄патти па̄ра̄джикасса, парапариггахитан̃ча хотӣ’’тиа̄дина̄ найена аваха̄ран̇га̄ни вутта̄ни, та̄нипи гахетва̄ каттхачи екам̣ пан̃чакам̣ дасситам̣, каттхачи ‘‘чхаха̄ка̄рехӣ’’ти а̄гатехи саддхим̣ две пан̃чака̄ни дассита̄ни. ета̄ни ча пан̃чака̄ни на хонти. йаттха хи екекена падена аваха̄ро сиджджхати, там̣ пан̃чакам̣ на̄ма вуччати. еттха пана саббехипи падехи екойева аваха̄ро. йа̄ни ча таттха лаббхама̄на̄нийева пан̃чака̄ни дассита̄ни, тесампи на саббесам̣ аттхо пака̄сито. евамимасмим̣ т̣ха̄не саббаат̣т̣хакатха̄ а̄кула̄ лул̣ита̄ дувин̃н̃еййавиниччхайа̄. тасма̄ пан̃ча пан̃чакесамодха̄нетва̄ дассийама̄на̄ име пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ са̄дхукам̣ саллаккхетабба̄.
пан̃ча пан̃чака̄ни на̄ма – на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакам̣, екабхан̣д̣апан̃чакам̣, са̄хаттхикапан̃чакам̣, пуббапайогапан̃чакам̣, тхеййа̄ваха̄рапан̃чаканти. таттха на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакан̃ча екабхан̣д̣апан̃чакан̃ча ‘‘а̄дийеййа, хареййа, авахареййа, ирийа̄патхам̣ викопеййа, т̣ха̄на̄ ча̄веййа̄’’ти имесам̣ пада̄нам̣ васена лаббханти. та̄ни пуббе йоджетва̄ дасситанайенева ведитабба̄ни. йам̣ панетам̣ ‘‘сан̇кетам̣ вӣтина̄меййа̄’’ти чхат̣т̣хам̣ падам̣, там̣ парикаппа̄ваха̄расса ча ниссаггийа̄ваха̄расса ча са̄дха̄ран̣ам̣. тасма̄ там̣ татийапан̃чамесу пан̃чакесу лаббхама̄нападавасена йоджетаббам̣. вуттам̣ на̄на̄бхан̣д̣апан̃чакан̃ча екабхан̣д̣апан̃чакан̃ча.
катамам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣? пан̃ча аваха̄ра̄ – са̄хаттхико, а̄н̣аттико, ниссаггийо, аттхаса̄дхако, дхураниккхепоти. таттха са̄хаттхико на̄ма парасса бхан̣д̣ам̣ сахаттха̄ авахарати. а̄н̣аттико на̄ма ‘‘асукасса бхан̣д̣ам̣ авахара̄’’ти ан̃н̃ам̣ а̄н̣а̄пети. ниссаггийо на̄ма антосун̇кагха̄те т̣хито бахисун̇кагха̄там̣ па̄тети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄ти, имина̄ ча саддхим̣ ‘‘сан̇кетам̣ вӣтина̄меййа̄’’ти идам̣ падайоджанам̣ лабхати. аттхаса̄дхако на̄ма ‘‘асукам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ йада̄ саккоси, тада̄ авахара̄’’ти а̄н̣а̄пети. таттха саче паро анантара̄йико хутва̄ там̣ авахарати, а̄н̣а̄пако а̄н̣аттиккхан̣ейева па̄ра̄джико хоти, аваха̄рако пана авахат̣ака̄ле. айам̣ аттхаса̄дхако. дхураниккхепо пана упаниккхиттабхан̣д̣авасена ведитаббо. идам̣ са̄хаттхикапан̃чакам̣.
катамам̣ пуббапайогапан̃чакам̣? апарепи пан̃ча аваха̄ра̄ – пуббапайого, сахапайого, сам̣вида̄ваха̄ро, сан̇кетакаммам̣, нимиттакамманти. таттха а̄н̣аттивасена пуббапайого ведитаббо. т̣ха̄на̄ ча̄ванавасена сахапайого. итаре пана тайо па̄л̣ийам̣ (па̄ра̄. 118-120) а̄гатанайенева ведитабба̄ти. идам̣ пуббапайогапан̃чакам̣.
катамам̣ тхеййа̄ваха̄рапан̃чакам̣? апарепи пан̃ча аваха̄ра̄ – тхеййа̄ваха̄ро, пасайха̄ваха̄ро, парикаппа̄ваха̄ро, пат̣иччханна̄ваха̄ро, куса̄ваха̄роти. те пан̃чапи ‘‘ан̃н̃атаро бхиккху сан̇гхасса чӣваре бха̄джийама̄не тхеййачитто кусам̣ сан̇ка̄метва̄ чӣварам̣ аггахесӣ’’ти (па̄ра̄. 138) етасмим̣ кусасан̇ка̄манаваттхусмим̣ ван̣н̣айисса̄ма. идам̣ тхеййа̄ваха̄рапан̃чакам̣. евамима̄ни пан̃ча пан̃чака̄ни самодха̄нетва̄ име пан̃чавӣсати аваха̄ра̄ ведитабба̄.
имесу ча пана пан̃часу пан̃чакесу кусалена винайадхарена отин̣н̣ам̣ ваттхум̣ сахаса̄ авиниччхинитва̄ва пан̃ча т̣ха̄на̄ни олокетабба̄ни. йа̄ни сандха̄йа пора̄н̣а̄ а̄ху –
‘‘ваттхум̣ ка̄лан̃ча десан̃ча, аггхам̣ парибхогапан̃чамам̣;
тулайитва̄ пан̃ча т̣ха̄на̄ни, дха̄реййаттхам̣ вичаккхан̣о’’ти.
таттха ваттхунти бхан̣д̣ам̣; аваха̄ракена хи ‘‘майа̄ идам̣ на̄ма авахат̣а’’нти вуттепи а̄паттим̣ ана̄ропетва̄ва там̣ бхан̣д̣ам̣ сасса̄микам̣ ва̄ асса̄микам̣ ва̄ти упапариккхитаббам̣. сасса̄микепи са̄мика̄нам̣ са̄лайабха̄во ва̄ нира̄лайабха̄во ва̄ упапариккхитаббо. саче тесам̣ са̄лайака̄ле авахат̣ам̣, бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ а̄патти ка̄табба̄. саче нира̄лайака̄ле, на па̄ра̄джикена ка̄ретаббо. бхан̣д̣аса̄микесу пана бхан̣д̣ам̣ а̄хара̄пентесу бхан̣д̣ам̣ да̄таббам̣. айаметтха са̄мӣчи.
имасса панаттхасса дӣпанаттхамидам̣ ваттху – бха̄тийара̄джака̄ле кира маха̄четийапӯджа̄йа даккхин̣адисато еко бхиккху саттахаттхам̣ пан̣д̣ука̄са̄вам̣ ам̣се каритва̄ четийан̇ган̣ам̣ па̄виси; тан̇кхан̣амева ча ра̄джа̄пи четийаванданаттхам̣ а̄гато. таттха усса̄ран̣а̄йа ваттама̄на̄йа маха̄джанасаммаддо ахоси. атха со бхиккху джанасаммаддапӣл̣ито ам̣сато патантам̣ ка̄са̄вам̣ адисва̄ва никкханто; никкхамитва̄ ча ка̄са̄вам̣ апассанто ‘‘ко ӣдисе джанасаммадде ка̄са̄вам̣ лаччхати, на да̄ни там̣ майха’’нти дхураниккхепам̣ катва̄ гато. атхан̃н̃о бхиккху паччха̄ а̄гаччханто там̣ ка̄са̄вам̣ дисва̄ тхеййачиттена гахетва̄ пуна виппат̣иса̄рӣ хутва̄ ‘‘ассаман̣о да̄нимхи, виббхамисса̄мӣ’’ти читте уппаннепи ‘‘винайадхаре пуччхитва̄ н̃асса̄мӣ’’ти чинтеси.
тена ча самайена чӯл̣асуманаттхеро на̄ма саббапарийаттидхаро винайа̄чарийапа̄моккхо маха̄виха̄ре пат̣ивасати. со бхиккху тхерам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ аттано куккуччам̣ пуччхи. тхеро тена бхат̣т̣хе джанака̄йе паччха̄ а̄гантва̄ гахитабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘аттхи да̄ни еттха ока̄со’’ти чинтетва̄ а̄ха – ‘‘саче ка̄са̄васа̄микам̣ бхиккхум̣ а̄неййа̄си, сакка̄ бхавеййа тава патит̣т̣ха̄ ка̄ту’’нти. ‘‘катха̄хам̣, бханте, там̣ даккхисса̄мӣ’’ти? ‘‘тахим̣ тахим̣ гантва̄ олокехӣ’’ти. со пан̃чапи маха̄виха̄ре олокетва̄ нева аддаккхи. тато нам̣ тхеро пуччхи – ‘‘катара̄йа диса̄йа бахӯ бхиккхӯ а̄гаччхантӣ’’ти? ‘‘даккхин̣адиса̄йа, бханте’’ти. ‘‘тена хи ка̄са̄вам̣ дӣгхато ча тирийан̃ча минитва̄ т̣хапехи. т̣хапетва̄ даккхин̣адиса̄йа виха̄рапат̣ипа̄т̣ийа̄ вичинитва̄ там̣ бхиккхум̣ а̄нехӣ’’ти. со татха̄ катва̄ там̣ бхиккхум̣ дисва̄ тхерасса сантикам̣ а̄неси. тхеро пуччхи – ‘‘таведам̣ ка̄са̄ва’’нти? ‘‘а̄ма, бханте’’ти. ‘‘кухим̣ те па̄тита’’нти? со саббам̣ а̄чиккхи. тхеро пана тена катам̣ дхураниккхепам̣ сутва̄ итарам̣ пуччхи – ‘‘тайа̄ идам̣ кухим̣ дисва̄ гахита’’нти? сопи саббам̣ а̄рочеси. тато нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘саче те суддхачиттена гахитам̣ абхависса, ана̄паттийева те асса. тхеййачиттена пана гахитатта̄ дуккат̣ам̣ а̄панноси. там̣ десетва̄ ана̄паттико хохи. идан̃ча ка̄са̄вам̣ аттано сантакам̣ катва̄ етассева бхиккхуно дехӣ’’ти. со бхиккху аматенева абхиситто парамасса̄саппатто ахосӣти. евам̣ ваттху олокетаббам̣.
ка̄лоти аваха̄рака̄ло. тадева хи бхан̣д̣ам̣ када̄чи самаггхам̣ хоти, када̄чи махаггхам̣. тасма̄ там̣ бхан̣д̣ам̣ йасмим̣ ка̄ле авахат̣ам̣, тасмим̣йева ка̄ле йо тасса аггхо хоти, тена аггхена а̄патти ка̄ретабба̄. евам̣ ка̄ло олокетаббо.
десоти аваха̄радесо. тан̃хи бхан̣д̣ам̣ йасмим̣ десе авахат̣ам̣, тасмим̣йева десе йо тасса аггхо хоти, тена аггхена а̄патти ка̄ретабба̄. бхан̣д̣ут̣т̣ха̄надесе хи бхан̣д̣ам̣ самаггхам̣ хоти, ан̃н̃аттха махаггхам̣.
имасса̄пи ча аттхасса дӣпанаттхамидам̣ ваттху – антарасамудде кира еко бхиккху сусан̣т̣ха̄нам̣ на̄л̣икерам̣ лабхитва̄ бхамам̣ а̄ропетва̄ сан̇кхатха̄лакасадисам̣ манорамам̣ па̄нӣйатха̄лакам̣ катва̄ таттхева т̣хапетва̄ четийагирим̣ агама̄си. атхан̃н̃о бхиккху антарасамуддам̣ гантва̄ тасмим̣ виха̄ре пат̣ивасанто там̣ тха̄лакам̣ дисва̄ тхеййачиттена гахетва̄ четийагиримева а̄гато. тасса таттха йа̄гум̣ пивантасса там̣ тха̄лакам̣ дисва̄ тха̄лакаса̄мико бхиккху а̄ха – ‘‘куто те идам̣ ладдха’’нти? ‘‘антарасамуддато ме а̄нӣта’’нти. со там̣ ‘‘нетам̣ тава сантакам̣, тхеййа̄йа те гахита’’нти сан̇гхамаджджхам̣ а̄кад̣д̣хи. таттха ча виниччхайам̣ алабхитва̄ маха̄виха̄рам̣ агамим̣су. таттха бхерим̣ пахара̄петва̄ маха̄четийасамӣпе саннипа̄там̣ катва̄ виниччхайам̣ а̄рабхим̣су. винайадхараттхера̄ аваха̄рам̣ сан̃н̃а̄песум̣.
тасмин̃ча саннипа̄те а̄бхидхаммикагодаттаттхеро на̄ма винайакусало хоти. со евама̄ха – ‘‘имина̄ идам̣ тха̄лакам̣ кухим̣ авахат̣а’’нти? ‘‘антарасамудде авахат̣а’’нти. ‘‘татридам̣ ким̣ аггхатӣ’’ти? ‘‘на кин̃чи аггхати. татра хи на̄л̣икерам̣ бхиндитва̄ мин̃джам̣ кха̄дитва̄ капа̄лам̣ чхад̣д̣енти, да̄руаттхам̣ пана пхаратӣ’’ти. ‘‘имасса бхиккхуно еттха хаттхакаммам̣ ким̣ аггхатӣ’’ти? ‘‘ма̄сакам̣ ва̄ ӯнама̄сакам̣ ва̄’’ти. ‘‘аттхи пана каттхачи самма̄самбуддхена ма̄сакена ва̄ ӯнама̄сакена ва̄ па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃атта’’нти. евам̣ вутте ‘‘са̄дху! са̄дху! сукатхитам̣ сувиниччхита’’нти екаса̄дхука̄ро ахоси. тена ча самайена бха̄тийара̄джа̄пи четийаванданаттхам̣ нагарато никкхаманто там̣ саддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти пуччхитва̄ саббам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сутва̄ нагаре бхерим̣ чара̄песи – ‘‘майи санте бхиккхӯнампи бхиккхӯнӣнампи гихӣнампи адхикаран̣ам̣ а̄бхидхаммикагодаттаттхерена виниччхитам̣ сувиниччхитам̣, тасса виниччхайе атит̣т̣хама̄нам̣ ра̄джа̄н̣а̄йа т̣хапемӣ’’ти. евам̣ десо олокетаббо.
аггхоти бхан̣д̣аггхо. навабхан̣д̣асса хи йо аггхо хоти, со паччха̄ париха̄йати; йатха̄ навадхото патто ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ аггхати, со паччха̄ бхинно ва̄ чхиддо ва̄ а̄н̣иган̣т̣хика̄хато ва̄ аппаггхо хоти тасма̄ на саббада̄ бхан̣д̣ам̣ пакатиаггхенева ка̄таббанти. евам̣ аггхо олокетаббо.
парибхоготи бхан̣д̣апарибхого. парибхогена̄пи хи ва̄сиа̄дибхан̣д̣асса аггхо париха̄йати. тасма̄ евам̣ упапариккхитаббам̣, саче кочи кассачи па̄даггханакам̣ ва̄сим̣ харати, татра ва̄сиса̄мико пуччхитаббо – ‘‘тайа̄ айам̣ ва̄си киттакена кӣта̄’’ти? ‘‘па̄дена, бханте’’ти. ‘‘ким̣ пана те кин̣итва̄ва т̣хапита̄, уда̄ху там̣ вал̣ан̃джесӣ’’ти? саче вадати ‘‘екадивасам̣ ме дантакат̣т̣хам̣ ва̄ раджаначхаллим̣ ва̄ паттапачанакада̄рум̣ ва̄ чхиннам̣, гхам̣ситва̄ ва̄ нисита̄’’ти. атхасса̄ пора̄н̣о аггхо бхат̣т̣хоти ведитаббо. йатха̄ ча ва̄сийа̄ евам̣ ан̃джанийа̄ ва̄ ан̃джанисала̄ка̄йа ва̄ кун̃чика̄йа ва̄ пала̄лена ва̄ тхусехи ва̄ ит̣т̣хакачун̣н̣ена ва̄ екава̄рам̣ гхам̣ситва̄ дхованаматтена̄пи аггхо бхассати. типуман̣д̣аласса макарадантаччхеданена̄пи паримаджджитаматтена̄пи, удакаса̄т̣ика̄йа саким̣ нива̄санапа̄рупанена̄пи парибхогасӣсена ам̣се ва̄ сӣсе ва̄ т̣хапанаматтена̄пи, тан̣д̣ула̄дӣнам̣ паппхот̣анена̄пи тато екам̣ ва̄ две ва̄ апанайанена̄пи, антамасо екам̣ па̄са̄н̣асаккхарам̣ уддхаритва̄ чхад̣д̣итаматтена̄пи, саппитела̄дӣнам̣ бха̄джанантарапааваттанена̄пи, антамасо тато маккхикам̣ ва̄ кипилликам̣ ва̄ уддхаритва̄ чхад̣д̣итаматтена̄пи, гул̣апин̣д̣акасса мадхурабха̄ваджа̄нанаттхам̣ накхена виджджхитва̄ ан̣уматтам̣ гахитаматтена̄пи аггхо бхассати. тасма̄ йам̣кин̃чи па̄даггханакам̣ вуттанайенева са̄микехи парибхогена ӯнам̣ катам̣ хоти, на там̣ авахат̣о бхиккху па̄ра̄джикена ка̄таббо. евам̣ парибхого олокетаббо. евам̣ има̄ни тулайитва̄ пан̃ча т̣ха̄на̄ни дха̄реййаттхам̣ вичаккхан̣о, а̄паттим̣ ва̄ ана̄паттим̣ ва̄ гарукам̣ ва̄ лахукам̣ ва̄ а̄паттим̣ йатха̄т̣ха̄не т̣хапеййа̄ти.
нит̣т̣хито ‘‘а̄дийеййа…пе… сан̇кетам̣ вӣтина̄меййа̄’’ти.
имесам̣ пада̄нам̣ виниччхайо.
ида̄ни йадидам̣ ‘‘йатха̄рӯпе адинна̄да̄не’’тиа̄дӣни вибхаджантена ‘‘йатха̄рӯпам̣ на̄ма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄рӯпанти йатха̄джа̄тикам̣. там̣ пана йасма̄ па̄дато пат̣т̣ха̄йа хоти, тасма̄ ‘‘па̄дам̣ ва̄ па̄да̄рахам̣ ва̄ атирекапа̄дам̣ ва̄’’ти а̄ха. таттха па̄дена каха̄пан̣асса чатуттхабха̄гам̣ акаппийабхан̣д̣амева дассети. па̄да̄рахена па̄даггханакам̣ каппийабхан̣д̣ам̣. атирекапа̄дена убхайампи. етта̄вата̄ сабба̄ка̄рена дутийапа̄ра̄джикаппахонакаваттху дасситам̣ хоти.
патхабйа̄ ра̄джа̄ти сакалапатхавийа̄ ра̄джа̄ дӣпачаккаваттӣ асокасадисо, йо ва̄ панан̃н̃опи екадӣпе ра̄джа̄, сӣхал̣ара̄джасадисо. падесара̄джа̄ти екадӣпасса падесиссаро, бимбиса̄ра-пасенади-а̄дайо вийа. ман̣д̣алика̄ на̄ма йе дӣпападесепи екамекам̣ ман̣д̣алам̣ бхун̃джанти. антарабхогика̄ на̄ма двиннам̣ ра̄джӯнам̣ антара̄ катипайага̄маса̄мика̄. аккхадасса̄ти дхаммавиниччханака̄, те дхаммасабха̄йам̣ нисӣдитва̄ апара̄дха̄нурӯпам̣ чора̄нам̣ хаттхапа̄даччхеджджа̄дим̣ ануса̄санти. йе пана т̣ха̄нантараппатта̄ амачча̄ ва̄ ра̄джакума̄ра̄ ва̄ ката̄пара̄дха̄ хонти, те ран̃н̃о а̄роченти, гарукам̣ т̣ха̄нам̣ сайам̣ на виниччхинанти. маха̄матта̄ти т̣ха̄нантараппатта̄ маха̄амачча̄; тепи таттха таттха га̄ме ва̄ нигаме ва̄ нисӣдитва̄ ра̄джакиччам̣ каронти. йе ва̄ пана̄ти ан̃н̃епи йе ра̄джакуланиссита̄ ва̄ сакиссарийаниссита̄ ва̄ хутва̄ чхеджджабхеджджам̣ ануса̄санти, саббепи те имасмим̣ аттхе ‘‘ра̄джа̄но’’ти дассети.
ханеййунти потхеййун̃чева чхиндеййун̃ча. пабба̄джеййунти нӣхареййум̣. чоросӣти евама̄дӣни ча ватва̄ парибха̄сеййум̣; тенева̄ха – ‘‘парибха̄со есо’’ти. пуримам̣ упа̄да̄йа̄ти метхунам̣ дхаммам̣ пат̣исевитва̄ па̄ра̄джикам̣ а̄паттим̣ а̄паннам̣ пуггалам̣ упа̄да̄йа. сесам̣ пуббе вуттанайатта̄ утта̄нападаттхатта̄ ча па̄кат̣амева̄ти.
93. евам̣ уддит̣т̣хасиккха̄падам̣ пада̄нуккамена вибхаджитва̄ ида̄ни йам̣ там̣ а̄дийеййа̄тиа̄дӣхи чхахи падехи сан̇кхепато а̄да̄нам̣ дассетва̄ сан̇кхепатоева ‘‘па̄дам̣ ва̄ па̄да̄рахам̣ ва̄ атирекапа̄дам̣ ва̄’’ти а̄да̄таббабхан̣д̣ам̣ дасситам̣, там̣ йаттха йаттха т̣хитам̣, йатха̄ йатха̄ а̄да̄нам̣ гаччхати, ана̄гате па̄пабхиккхӯнам̣ лесока̄санирундханаттхам̣ татха̄ татха̄ виттха̄рато дассетум̣ ‘‘бхӯмат̣т̣хам̣ тхалат̣т̣ха’’нтиа̄дина̄ найена ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ ‘‘бхӯмат̣т̣хам̣ на̄ма бхан̣д̣ам̣ бхӯмийам̣ никкхиттам̣ хотӣ’’тиа̄дина̄ найена тасса вибхан̇гам̣ а̄ха.
пан̃чавӣсатиаваха̄ракатха̄ нит̣т̣хита̄.
бхӯмат̣т̣хакатха̄
94. татра̄йам̣ анутта̄нападаван̣н̣ана̄йа саддхим̣ виниччхайакатха̄. никха̄танти бхӯмийам̣ кхан̣итва̄ т̣хапитам̣. пат̣иччханнанти пам̣суит̣т̣хака̄дӣхи пат̣иччханнам̣. бхӯмат̣т̣хам̣ бхан̣д̣ам̣…пе… гаччхати ва̄, а̄патти дуккат̣асса̄ти там̣ евам̣ никхан̣итва̄ ва̄ пат̣иччха̄детва̄ ва̄ т̣хапитатта̄ бхӯмийам̣ т̣хитам̣ бхан̣д̣ам̣ йо бхиккху кеначидева упа̄йена н̃атва̄ ‘‘а̄харисса̄мӣ’’ти тхеййачитто хутва̄ раттибха̄ге ут̣т̣ха̄йа гаччхати, со бхан̣д̣ат̣т̣ха̄нам̣ аппатва̄пи саббака̄йавачӣвика̄ресу дуккат̣ам̣ а̄паджджати. катхам̣? со хи тасса а̄харан̣аттха̄йа ут̣т̣хаханто йам̣ йам̣ ан̇гапаччан̇гам̣ пханда̄пети, саббаттха дуккат̣амева. нива̄санапа̄рупанам̣ сан̣т̣хапети, хаттхава̄ре хаттхава̄ре дуккат̣ам̣. ‘‘махантам̣ нидха̄нам̣ на сакка̄ екена а̄харитум̣, дутийам̣ парийесисса̄мӣ’’ти кассачи саха̄йасса сантикам̣ гантука̄мо два̄рам̣ виварати, падава̄ре ча хаттхава̄ре ча дуккат̣ам̣. два̄рапидахане пана ан̃н̃асмим̣ ва̄ гаманасса анупака̄ре ана̄патти. тасса нипаннока̄сам̣ гантва̄ ‘‘иттханна̄ма̄’’ти паккосати, таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘ехи гаччха̄ма̄’’ти вадати, ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа дуккат̣ам̣. со тасса вачанена ут̣т̣хахати, тасса̄пи дуккат̣ам̣. ут̣т̣хахитва̄ тасса сантикам̣ гантука̄мо нива̄санапа̄рупанам̣ сан̣т̣хапети, два̄рам̣ виваритва̄ тасса самӣпам̣ гаччхати, хаттхава̄рападава̄ресу саббаттха дуккат̣ам̣. со там̣ пуччхати ‘‘асуко ча асуко ча кухим̣, асукан̃ча асукан̃ча паккоса̄хӣ’’ти, ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа дуккат̣ам̣. саббе сама̄гате дисва̄ ‘‘майа̄ асукасмим̣ на̄ма т̣ха̄не еварӯпо нидхи упаладдхо, гаччха̄ма там̣ гахетва̄ пун̃н̃а̄ни ча карисса̄ма, сукхан̃ча джӣвисса̄ма̄’’ти вадати, ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа дуккат̣амева.
евам̣ ладдхасаха̄йо куда̄лам̣ парийесати. саче панасса аттано куда̄ло аттхи, ‘‘там̣ а̄харисса̄мӣ’’ти гаччханто ча ган̣ханто ча а̄харанто ча саббаттха хаттхава̄рападава̄ресу дуккат̣ам̣ а̄паджджати. саче наттхи, ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ ва̄ гахат̣т̣хам̣ ва̄ гантва̄ йа̄чати, йа̄чанто ча саче ‘‘куда̄лам̣ ме дехи, куда̄лена ме аттхо, кин̃чи ка̄таббаматтхи, там̣ катва̄ пачча̄харисса̄мӣ’’ти муса̄ абхан̣анто йа̄чати, ва̄ча̄йа ва̄ча̄йа дуккат̣ам̣. саче ‘‘ма̄тика̄ содхетабба̄ аттхи, виха̄ре бхӯмикаммам̣ ка̄таббам̣ аттхӣ’’ти муса̄пи бхан̣ати, йам̣ йам̣ вачанам̣ муса̄, таттха таттха па̄читтийам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана саччепи аликепи дуккат̣амева вуттам̣, там̣ пама̄даликхитанти ведитаббам̣. на хи адинна̄да̄насса пуббапайоге па̄читтийат̣т̣ха̄не дуккат̣ам̣ на̄ма аттхи. саче пана куда̄ласса дан̣д̣о наттхи, ‘‘дан̣д̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти ва̄сим̣ ва̄ пхарасум̣ ва̄ нисети, тадаттха̄йа гаччхати, гантва̄ суккхакат̣т̣хам̣ чхиндати таччхати а̄кот̣ети, саббаттха хаттхава̄рападава̄ресу дуккат̣ам̣. алларуккхам̣ чхиндати, па̄читтийам̣. тато парам̣ саббапайогесу дуккат̣ам̣. сан̇кхепат̣т̣хакатха̄йам̣ пана маха̄паччарийан̃ча таттха джа̄такакат̣т̣халата̄чхеданаттхам̣ ва̄сипхарасум̣ парийесанта̄нампи дуккат̣ам̣ вуттам̣. саче пана тесам̣ евам̣ хоти ‘‘ва̄сипхарасукуда̄ле йа̄чанта̄ а̄сан̇кита̄ бхависса̄ма, лохам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ карома̄’’ти. тато аран̃н̃ам̣ гантва̄ лохабӣджаттхам̣ патхавим̣ кхан̣анти, акаппийапатхавим̣ кхан̣анта̄нам̣ дуккат̣ехи саддхим̣ па̄читтийа̄нӣти маха̄паччарийам̣ вуттам̣. йатха̄ ча идха, евам̣ саббаттха па̄читтийат̣т̣ха̄не дуккат̣а̄ на муччати. каппийапатхавим̣ кхан̣анта̄нам̣ дуккат̣а̄нийева. бӣджам̣ пана гахетва̄ тато парам̣ саббакирийа̄су пайоге пайоге дуккат̣ам̣.
пит̣акапарийесанепи хаттхава̄рападава̄ресу вуттанайенева дуккат̣ам̣. муса̄ва̄де па̄читтийам̣. пит̣акам̣ ка̄тука̄мата̄йа валличчхедане па̄читтийанти саббам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. гаччхати ва̄ а̄патти дуккат̣асса̄ти евам̣ парийит̣т̣хасаха̄йакуда̄лапит̣ако нидхит̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, падава̄ре падава̄ре дуккат̣ам̣. саче пана гаччханто ‘‘имам̣ нидхим̣ ладдха̄ буддхапӯджам̣ ва̄ дхаммапӯджам̣ ва̄ сан̇гхабхаттам̣ ва̄ карисса̄мӣ’’ти кусалам̣ уппа̄дети, кусалачиттена гамане ана̄патти. касма̄? ‘‘тхеййачитто дутийам̣ ва̄…пе… гаччхати ва̄, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти вуттатта̄. йатха̄ ча идха, евам̣ саббаттха атхеййачиттасса ана̄патти. маггато оккамма нидха̄нат̣т̣ха̄нам̣ гаманаттха̄йа маггам̣ каронто бхӯтага̄мам̣ чхиндати, па̄читтийам̣. суккхакат̣т̣хам̣ чхиндати, дуккат̣ам̣.
таттхаджа̄таканти чиранихита̄йа кумбхийа̄ упари джа̄такам̣. кат̣т̣хам̣ ва̄ латам̣ ва̄ти на кевалам̣ кат̣т̣халатамева, йам̣кин̃чи аллам̣ ва̄ суккхам̣ ва̄ тин̣аруккхалата̄дим̣ чхиндантасса сахапайогатта̄ дуккат̣амева хоти.
ат̣т̣хавидхам̣ хетам̣ дуккат̣ам̣ на̄ма имасмим̣ т̣ха̄не самодха̄нетва̄ тхерехи дасситам̣ – пуббапайогадуккат̣ам̣, сахапайогадуккат̣ам̣, ана̄ма̄садуккат̣ам̣, дурупачин̣н̣адуккат̣ам̣, винайадуккат̣ам̣, н̃а̄тадуккат̣ам̣, н̃аттидуккат̣ам̣, пат̣иссавадуккат̣анти. таттха ‘‘тхеййачитто дутийам̣ ва̄ куда̄лам̣ ва̄ пит̣акам̣ ва̄ парийесати гаччхати ва̄, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти идам̣ пуббапайогадуккат̣ам̣ на̄ма. еттха хи дуккат̣ат̣т̣ха̄не дуккат̣ам̣, па̄читтийат̣т̣ха̄не па̄читтийамева хоти. ‘‘таттхаджа̄такам̣ кат̣т̣хам̣ ва̄ латам̣ ва̄ чхиндати, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти идам̣ сахапайогадуккат̣ам̣ на̄ма. еттха пана па̄читтийаваттху ча дуккат̣аваттху ча дуккат̣ат̣т̣ха̄нейева тит̣т̣хати. касма̄? аваха̄расса сахапайогатта̄ти. йам̣ пана дасавидхам̣ ратанам̣, саттавидхам̣ дхан̃н̃ам̣, саббан̃ча а̄вудхабхан̣д̣а̄дим̣ а̄масантасса дуккат̣ам̣ вуттам̣, идам̣ ана̄ма̄садуккат̣ам̣ на̄ма. йам̣ кадалина̄л̣икера̄дӣнам̣ таттхаджа̄такапхала̄ни а̄масантасса дуккат̣ам̣ вуттам̣, идам̣ дурупачин̣н̣адуккат̣ам̣ на̄ма. йам̣ пана пин̣д̣а̄йа чарантасса патте радже патите паттам̣ аппат̣иггахетва̄ адховитва̄ ва̄ таттха бхиккхам̣ ган̣хантасса дуккат̣ам̣ вуттам̣, идам̣ винайадуккат̣ам̣ на̄ма. ‘‘сутва̄ на ваданти, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (па̄ра̄. 419) идам̣ н̃а̄тадуккат̣ам̣ на̄ма. йам̣ ека̄дасасу саманубха̄сана̄су ‘‘н̃аттийа̄ дуккат̣а’’нти (па̄ра̄. 414) вуттам̣, идам̣ н̃аттидуккат̣ам̣ на̄ма. ‘‘тасса, бхиккхаве, бхиккхуно пуримика̄ ча на пан̃н̃а̄йати, пат̣иссаве ча а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 207) идам̣ пат̣иссавадуккат̣ам̣ на̄ма. идам̣ пана сахапайогадуккат̣ам̣. тена вуттам̣ – ‘‘йам̣кин̃чи аллам̣ ва̄ суккхам̣ ва̄ тин̣аруккхалата̄дим̣ чхиндантасса сахапайогатта̄ дуккат̣амева хотӣ’’ти.
саче панасса таттхаджа̄таке тин̣аруккхалата̄димхи чхиннепи ладжджидхаммо оккамати, сам̣варо уппаджджати, чхеданапаччайа̄ дуккат̣ам̣ десетва̄ муччати. атха дхураниккхепам̣ акатва̄ саусса̄хова пам̣сум̣ кхан̣ати, чхеданадуккат̣ам̣ пат̣иппассамбхати, кхан̣анадуккат̣е патит̣т̣ха̄ти. акаппийапатхавим̣ кхан̣антопи хи идха сахапайогатта̄ дуккат̣амева а̄паджджати. саче панасса саббадиса̄су кхан̣итва̄ кумбхимӯлам̣ паттасса̄пи ладжджидхаммо оккамати, кхан̣анапаччайа̄ дуккат̣ам̣ десетва̄ муччати.
бйӯхати ва̄ти атха пана саусса̄хова пам̣сум̣ вийӯхати, екапассе ра̄сим̣ кароти, кхан̣анадуккат̣ам̣ пат̣иппассамбхати, вийӯханадуккат̣е патит̣т̣ха̄ти. тан̃ча пам̣сум̣ таттха таттха пун̃джам̣ каронто пайоге пайоге дуккат̣ам̣ а̄паджджати. саче пана ра̄сим̣ катва̄пи дхураниккхепам̣ кароти, ладжджидхаммам̣ а̄паджджати, вийӯханадуккат̣ам̣ десетва̄ муччати. уддхарати ва̄ти атха пана саусса̄хова пам̣сум̣ уддхаритва̄ бахи па̄тети, вийӯханадуккат̣ам̣ пат̣иппассамбхати, уддхаран̣адуккат̣е патит̣т̣ха̄ти. пам̣сум̣ пана куда̄лена ва̄ хаттхехи ва̄ паччхийа̄ ва̄ тахим̣ тахим̣ па̄тенто пайоге пайоге дуккат̣ам̣ а̄паджджати. саче пана саббам̣ пам̣сум̣ нӣхаритва̄ кумбхим̣ тхалат̣т̣хам̣ катва̄пи ладжджидхаммам̣ а̄паджджати, уддхаран̣адуккат̣ам̣ десетва̄ муччати. атха пана саусса̄хова кумбхим̣ а̄масати, уддхаран̣адуккат̣ам̣ пат̣иппассамбхати, а̄масанадуккат̣е патит̣т̣ха̄ти. а̄маситва̄пи ча ладжджидхаммам̣ а̄паджджанто а̄масанадуккат̣ам̣ десетва̄ муччати. атха саусса̄хова кумбхим̣ пханда̄пети, а̄масанадуккат̣ам̣ пат̣иппассамбхати, ‘‘пханда̄пети, а̄патти тхуллаччайасса̄’’ти вуттатхуллаччайе патит̣т̣ха̄ти.
татра̄йам̣ дуккат̣атхуллаччайа̄нам̣ двиннампи вачанаттхо – пат̣хамам̣ та̄веттха дут̣т̣ху катам̣ саттха̄ра̄ вуттакиччам̣ вира̄дхетва̄ катанти дуккат̣ам̣. атха ва̄ дут̣т̣хам̣ катам̣, вирӯпа̄ са̄ кирийа̄ бхиккхукирийа̄нам̣ маджджхе на собхатӣти евампи дуккат̣ам̣. вуттан̃четам̣ –
‘‘дуккат̣ам̣ ити йам̣ вуттам̣, там̣ сун̣охи йатха̄татхам̣;
апараддхам̣ вираддхан̃ча, кхалитам̣ йан̃ча дуккат̣ам̣.
‘‘йам̣ мануссо каре па̄пам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо;
дуккат̣анти паведенти, тенетам̣ ити вуччатӣ’’ти. (пари. 339);
итарам̣ пана тхӯлатта̄, аччайатта̄ ча тхуллаччайам̣. ‘‘сампара̄йе ча дуггати’’ (сам̣. ни. 1.49), ‘‘йам̣ хоти кат̣укаппхала’’нтиа̄дӣсу (дха. па. 66; нетти. 91) вийа четтха сам̣йогабха̄во ведитаббо. екасса сантике десетаббесу хи аччайесу тена само тхӯло аччайо наттхи. тасма̄ вуттам̣ ‘‘тхӯлатта̄ аччайатта̄ ча тхуллаччайа’’нти. вуттан̃четам̣ –
‘‘тхуллаччайанти йам̣ вуттам̣, там̣ сун̣охи йатха̄татхам̣;
екасса мӯле йо десети, йо ча там̣ пат̣игган̣хати;
аччайо тена само наттхи, тенетам̣ ити вуччатӣ’’ти. (пари. 339);
пханда̄пентасса ча пайоге пайоге тхуллаччайам̣. пханда̄петва̄пи ча ладжджидхаммам̣ окканто тхуллаччайам̣ десетва̄ муччати. сахапайогато пат̣т̣ха̄йева четтха пурима̄ пурима̄ а̄патти пат̣иппассамбхати. сахапайогам̣ пана акатва̄ ладжджидхаммам̣ оккантена йа̄ пуббапайоге дуккат̣апа̄читтийа̄ а̄панна̄, сабба̄ та̄ десетабба̄. сахапайоге ча таттхаджа̄такаччхедане бахука̄нипи дуккат̣а̄ни пам̣сукхан̣анам̣ патва̄ пат̣иппассамбханти. екам̣ кхан̣анадуккат̣амева хоти. кхан̣ане бахука̄нипи вийӯханам̣, вийӯхане бахука̄нипи уддхаран̣ам̣, уддхаран̣е бахука̄нипи а̄масанам̣, а̄масане бахука̄нипи пханда̄панам̣ патва̄ пат̣иппассамбханти. пам̣сукхан̣ана̄дӣсу ча ладжджидхамме уппанне бахука̄пи а̄паттийо хонту, екамева десетва̄ муччатӣти курундат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. пурима̄паттипат̣иппассаддхи ча на̄меса̄ ‘‘н̃аттийа̄ дуккат̣ам̣, двӣхи каммава̄ча̄хи тхуллаччайа̄ пат̣иппассамбхантӣ’’ти (па̄ра̄. 414) евам̣ ануса̄вана̄суттесуйева а̄гата̄. идха пана дутийапа̄ра̄джике ат̣т̣хакатха̄чарийаппама̄н̣ена гахетабба̄ти.
т̣ха̄на̄ча̄вети, а̄патти па̄ра̄джикасса̄ти йо пана пханда̄петва̄пи ладжджидхаммам̣ аноккамитва̄ва там̣ кумбхим̣ т̣ха̄нато антамасо кесаггаматтампи ча̄вети, па̄ра̄джикамева а̄паджджатӣти аттхо. т̣ха̄на̄ ча̄ванан̃четтха чхахи а̄ка̄рехи ведитаббам̣. катхам̣? кумбхим̣ мукхават̣т̣ийам̣ гахетва̄ аттано абхимукхам̣ а̄кад̣д̣ханто имина̄ антена пхут̣т̣хока̄сам̣ кесаггаматтампи па̄римантена атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. татхева гахетва̄ парато пелленто па̄римантена пхут̣т̣хока̄сам̣ кесаггаматтампи имина̄ антена атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. ва̄мато ва̄ даккхин̣ато ва̄ апана̄менто ва̄мантена пхут̣т̣хока̄сам̣ кесаггаматтампи даккхин̣антена атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. даккхин̣антена ва̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ кесаггаматтампи ва̄мантена атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. уддхам̣ уккхипанто кесаггаматтампи бхӯмито мочети, па̄ра̄джикам̣. кхан̣итва̄ хет̣т̣хато осӣденто бундена пхут̣т̣хока̄сам̣ кесаггаматтампи мукхават̣т̣ийа̄ атикка̄мети, па̄ра̄джиканти евам̣ екат̣т̣ха̄не т̣хита̄йа кумбхийа̄. йади пана кумбхимукхават̣т̣ийа̄ па̄сам̣ катва̄ лохакха̄н̣ум̣ ва̄ кхадираса̄ра̄дикха̄н̣ум̣ ва̄ патхавийам̣ а̄кот̣етва̄ таттха сан̇кхалика̄йа бандхитва̄ т̣хапенти, екисса̄ диса̄йа ека̄йа сан̇кхалика̄йа баддха̄йа две т̣ха̄на̄ни лаббханти, двӣсу тӣсу чатӯсу диса̄су чатӯхи сан̇кхалика̄хи баддха̄йа пан̃ча т̣ха̄на̄ни лаббханти.
таттха екакха̄н̣уке баддхакумбхийа̄ пат̣хамам̣ кха̄н̣укам̣ ва̄ уддхарати, сан̇кхаликам̣ ва̄ чхиндати, тхуллаччайам̣. тато кумбхим̣ йатха̄вуттанайена кесаггаматтампи т̣ха̄на̄ ча̄вети, па̄ра̄джикам̣. атха пат̣хамам̣ кумбхим̣ уддхарати, тхуллаччайам̣. тато кха̄н̣укам̣ кесаггаматтампи т̣ха̄на̄ ча̄вети, сан̇кхаликам̣ ва̄ чхиндати, па̄ра̄джикам̣. етена упа̄йена двӣсу тӣсу чатӯсу кха̄н̣укесу баддхакумбхийа̄пи паччхиме т̣ха̄на̄ча̄ване па̄ра̄джикам̣. сесесу тхуллаччайам̣ ведитаббам̣.
саче кха̄н̣у наттхи, сан̇кхалика̄йа агге валайам̣ катва̄ таттхаджа̄таке мӯле павеситам̣ хоти, пат̣хамам̣ кумбхим̣ уддхаритва̄ паччха̄ мӯлам̣ чхетва̄ валайам̣ нӣхарати, па̄ра̄джикам̣. атха мӯлам̣ аччхетва̄ валайам̣ ито чито ча са̄рети, раккхати. саче пана мӯлато анӣхаритва̄пи хаттхена гахетва̄ а̄ка̄сагатам̣ кароти, па̄ра̄джикам̣. айаметтха висесо. сесам̣ вуттанайамева.
кечи пана нимиттаттха̄йа кумбхиматтхаке нигродхаруккха̄дӣни ропенти, мӯла̄ни кумбхим̣ винандхитва̄ т̣хита̄ни хонти, ‘‘мӯла̄ни чхиндитва̄ кумбхим̣ гахесса̄мӣ’’ти чхиндантасса пайоге пайоге дуккат̣ам̣. чхиндитва̄ ока̄сам̣ катва̄ кумбхим̣ кесаггаматтампи т̣ха̄на̄ ча̄вети, па̄ра̄джикам̣. мӯла̄ни чхиндатова лут̣хитва̄ кумбхӣ ниннат̣т̣ха̄нам̣ гата̄, раккхати та̄ва. гатат̣т̣ха̄нато уддхарати, па̄ра̄джикам̣. саче чхиннесу мӯлесу екамӯламаттена кумбхӣ тит̣т̣хати, со ча там̣ ‘‘имасмим̣ мӯле чхинне патиссатӣ’’ти чхиндати, чхиннаматте па̄ра̄джикам̣. саче пана екамӯленева па̄се баддхасӯкаро вийа т̣хита̄ хоти, ан̃н̃ам̣ кин̃чи лагганакам̣ наттхи, тасмимпи мӯле чхиннаматте па̄ра̄джикам̣. саче кумбхиматтхаке маха̄па̄са̄н̣о т̣хапито хоти, там̣ дан̣д̣ена уккхипитва̄ апанетука̄мо кумбхиматтхаке джа̄таруккхам̣ чхиндати, дуккат̣ам̣. тасса̄ самӣпе джа̄такам̣ чхетва̄ а̄харати, ататтхаджа̄такатта̄ там̣ чхиндато па̄читтийам̣.
аттано бха̄джананти саче пана кумбхим̣ уддхаритум̣ асакконто кумбхигатабхан̣д̣аггахан̣аттхам̣ аттано бха̄джанам̣ павесетва̄ антокумбхийам̣ пан̃чама̄сакам̣ ва̄ атирекапан̃чама̄сакам̣ ва̄ аггханакам̣ тхеййачитто а̄масати, а̄патти дуккат̣асса. париччхедо четтха па̄ра̄джиканийаманаттхам̣ вутто. тхеййачиттена пана ӯнапан̃чама̄сакампи а̄масанто дуккат̣ам̣ а̄паджджатийева.
пханда̄петӣти еттха йа̄ва ека̄баддхам̣ катва̄ аттано бха̄джанам̣ павесети, та̄ва пханда̄петӣти вуччати. апи ча ито чито ча апабйӯхантопи пханда̄петийева, со тхуллаччайам̣ а̄паджджати. йада̄ пана ека̄баддхабха̄во чхинно, кумбхигатам̣ кумбхийамева, бха̄джанагатампи бха̄джанейева хоти, тада̄ аттано бха̄джанагатам̣ на̄ма хоти. евам̣ катва̄ кумбхито анӣхатепи ча бха̄джане па̄ра̄джикам̣ а̄паджджати.
мут̣т̣хим̣ ва̄ чхиндатӣти еттха йатха̄ ан̇гулантарехи никкхантакаха̄пан̣а̄ кумбхигате каха̄пан̣е на сампхусанти, евам̣ мут̣т̣хим̣ каронто мут̣т̣хим̣ чхиндати на̄ма; сопи па̄ра̄джикам̣ а̄паджджати.
сутта̄рӯл̣ханти сутте а̄рӯл̣хам̣; суттена а̄вутасса̄пи суттамайасса̄пи етам̣ адхивачанам̣. па̄ман̇га̄дӣнихи сован̣н̣амайа̄нипи хонти рӯпийамайа̄нипи суттамайа̄нипи, мутта̄валиа̄дайопи еттхева сан̇гахам̣ гата̄. вет̣хананти сӣсавет̣ханапат̣о вуччати. етесу йам̣кин̃чи тхеййачитто а̄масати, дуккат̣ам̣. пханда̄пети, тхуллаччайам̣. па̄ман̇га̄дӣни кот̣ийам̣ гахетва̄ а̄ка̄сат̣т̣хам̣ акаронто учча̄рети, тхуллаччайам̣.
гхам̣санто нӣхаратӣти еттха пана парипун̣н̣а̄йа кумбхийа̄ упари саматиттикам̣ кумбхим̣ катва̄ т̣хапитам̣ ва̄ екам̣ кот̣им̣ бунде екам̣ кот̣им̣ мукхават̣т̣ийам̣ катва̄ т̣хапитам̣ ва̄ гхам̣сантасса нӣхарато тхуллаччайам̣. кумбхимукха̄ мочентасса па̄ра̄джикам̣. йам̣ пана упад̣д̣хакумбхийам̣ ва̄ риттакумбхийам̣ ва̄ т̣хапитам̣, тасса аттано пхут̣т̣хока̄сова т̣ха̄нам̣, на сакала̄ кумбхӣ, тасма̄ там̣ гхам̣сантасса̄пи нӣхарато патит̣т̣хитока̄сато кесаггаматте мутте па̄ра̄джикамева. кумбхийа̄ пана парипун̣н̣а̄йа ва̄ ӯна̄йа ва̄ уджукамева уддхарантасса хет̣т̣химакот̣ийа̄ патит̣т̣хитока̄са̄ муттаматтева па̄ра̄джикам̣. антокумбхийам̣ т̣хапитам̣ йам̣кин̃чи па̄ра̄джикаппахонакам̣ бхан̣д̣ам̣ сакалакумбхийам̣ ча̄рентасса, па̄ман̇га̄дин̃ча гхам̣ситва̄ нӣхарантасса йа̄ва мукхават̣т̣им̣ на̄тиккамати, та̄ва тхуллаччайамева. тасса хи сабба̄пи кумбхӣ т̣ха̄нанти сан̇кхепамаха̄паччарийа̄дӣсу вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘т̣хапитат̣т̣ха̄намева т̣ха̄нам̣, на сакала̄ кумбхӣ. тасма̄ йатха̄т̣хитат̣т̣ха̄нато кесаггаматтампи мочентасса па̄ра̄джикамева̄’’ти вуттам̣, там̣ пама̄н̣ам̣. итарам̣ пана а̄ка̄сагатам̣ акаронтасса чӣваравам̣се т̣хапитачӣваравет̣ханаканайена вуттам̣, там̣ на гахетаббам̣. винайавиниччхайе хи а̄гате гаруке т̣ха̄таббам̣, еса̄ винайадхаммата̄. апича ‘‘аттано бха̄джанагатам̣ ва̄ кароти, мут̣т̣хим̣ ва̄ чхиндатӣ’’ти вачанато петам̣ ведитаббам̣. йатха̄ антокумбхийам̣ т̣хитасса на сабба̄ кумбхӣ т̣ха̄нанти.
саппиа̄дӣсу йам̣кин̃чи пивато екапайогена пӣтаматте па̄ра̄джиканти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. маха̄паччарийа̄дӣсу пана айам̣ вибха̄го дассито – ‘‘мукхам̣ анапанетва̄ а̄кад̣д̣хантасса пивато саче парагалагатам̣ па̄дам̣ на аггхати, мукхагатена саддхим̣ аггхати, раккхати та̄ва. кан̣т̣хена пана париччхиннака̄лейева па̄ра̄джикам̣ хоти. сачепи от̣т̣хехи париччхинданто от̣т̣хе пидахати, па̄ра̄джикамева. уппаладан̣д̣авел̣уна̄л̣инал̣ана̄л̣иа̄дӣхи пивантасса̄пи саче парагалагатамева па̄дам̣ аггхати, па̄ра̄джикам̣. саче саха мукхагатена аггхати, на та̄ва па̄ра̄джикам̣ хоти. уппаладан̣д̣а̄дигатена саддхим̣ ека̄баддхабха̄вам̣ копетва̄ от̣т̣хехи париччхиннаматте па̄ра̄джикам̣. саче уппаладан̣д̣а̄дигатена саддхим̣ аггхати, уппаладан̣д̣а̄дӣнам̣ бунде ан̇гулийа̄пи пихитаматте па̄ра̄джикам̣. па̄даггханаке парагалам̣ аппавит̣т̣хе уппаладан̣д̣а̄дӣсу ча мукхе ча атирекапа̄да̄рахампи ека̄баддхам̣ хутва̄ тит̣т̣хати, раккхатийева̄’’ти. там̣ саббампи йасма̄ ‘‘аттано бха̄джанагатам̣ ва̄ кароти, мут̣т̣хим̣ ва̄ чхиндатӣ’’ти имам̣ найам̣ бхаджати, тасма̄ судасситамева. еса та̄ва ека̄баддхе найо.
саче пана хаттхена ва̄ паттена ва̄ тха̄лака̄дина̄ ва̄ кеначи бха̄джанена гахетва̄ пивати, йамхи пайоге па̄даггханакам̣ пӯрети, тамхи гате па̄ра̄джикам̣. атха махаггхам̣ хоти, сиппика̄йапи екапайогенева па̄даггханакам̣ гахетум̣ сакка̄ хоти, екуддха̄рейева па̄ра̄джикам̣. бха̄джанам̣ пана нимуджджа̄петва̄ ган̣хантасса йа̄ва ека̄баддхам̣ хоти, та̄ва раккхати. мукхават̣т̣ипариччхедена ва̄ уддха̄рена ва̄ па̄ра̄джикам̣. йада̄ пана саппим̣ ва̄ телам̣ ва̄ аччхам̣ теласадисамева мадхупха̄н̣итам̣ ва̄ кумбхим̣ а̄вин̃чхетва̄ аттано бха̄джане павесети, тада̄ тесам̣ аччхата̄йа ека̄баддхата̄ наттхӣти па̄даггханаке мукхават̣т̣ито гал̣итаматте па̄ра̄джикам̣.
пачитва̄ т̣хапитам̣ пана мадхупха̄н̣итам̣ силесо вийа чикканам̣ а̄кад̣д̣ханавикад̣д̣ханайоггам̣ хоти, уппанне куккучче ека̄баддхамева хутва̄ пат̣инӣхаритум̣ саккоти, етам̣ мукхават̣т̣ийа̄ никкхамитва̄ бха̄джане павит̣т̣хампи ба̄хирена саддхим̣ ека̄баддхатта̄ раккхати, мукхават̣т̣ито чхиннаматте пана па̄ра̄джикам̣. йопи тхеййачиттена парасса кумбхийа̄ па̄даггханакам̣ саппим̣ ва̄ телам̣ ва̄ авассапиванакам̣ йам̣кин̃чи дукӯласа̄т̣акам̣ ва̄ чаммакхан̣д̣а̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ паккхипати, хаттхато муттаматте па̄ра̄джикам̣.
риттакумбхийа̄ ‘‘ида̄ни телам̣ а̄кириссантӣ’’ти н̃атва̄ йам̣кин̃чи бхан̣д̣ам̣ тхеййачитто паккхипати, там̣ че таттха теле а̄кин̣н̣е пан̃чама̄сакааггханакам̣ пивати, пӣтаматте па̄ра̄джиканти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. там̣ пана таттхева суккхатал̣а̄ке суккхама̄тика̄йа уджукаран̣авиниччхайена вируджджхати, аваха̄ралаккхан̣ан̃четтха на пан̃н̃а̄йати, тасма̄ на гахетаббам̣. маха̄паччарийа̄дӣсу пана тасса уддха̄ре па̄ра̄джикам̣ вуттам̣, там̣ йуттам̣.
парасса риттакумбхийа̄ сан̇гопанаттха̄йа бхан̣д̣ам̣ т̣хапетва̄ таттха теле а̄кин̣н̣е ‘‘саче айам̣ джа̄ниссати, мам̣ палибуджджхиссатӣ’’ти бхӣто па̄даггханакам̣ телам̣ пӣтам̣ бхан̣д̣ам̣ тхеййачиттена уддхарати, па̄ра̄джикам̣. суддхачиттена уддхарати, паре а̄хара̄пенте бхан̣д̣адеййам̣. бхан̣д̣адеййам̣ на̄ма йам̣ парасса нат̣т̣хам̣, тасса мӯлам̣ ва̄ тадева ва̄ бхан̣д̣ам̣ да̄таббанти аттхо. но че дети, са̄микасса дхураниккхепе па̄ра̄джикам̣. саче парасса кумбхийа̄ ан̃н̃о саппим̣ ва̄ телам̣ ва̄ а̄кирати, татра ча̄йам̣ тхеййачиттена телапиванакам̣ бхан̣д̣ам̣ паккхипати, вуттанайенева па̄ра̄джикам̣. аттано риттакумбхийа̄ парасса саппим̣ ва̄ телам̣ ва̄ а̄киран̣абха̄вам̣ н̃атва̄ тхеййачиттена бхан̣д̣ам̣ никкхипати, пуббе вуттанайенева уддха̄ре па̄ра̄джикам̣. суддхачитто никкхипитва̄ паччха̄ тхеййачиттена уддхарати, па̄ра̄джикамева. суддхачиттова уддхарати, нева аваха̄ро, на гӣва̄; маха̄паччарийам̣ пана ана̄паттиматтамева вуттам̣. ‘‘‘кисса мама кумбхийам̣ телам̣ а̄кирасӣ’ти купито аттано бхан̣д̣ам̣ уддхаритва̄ чхад̣д̣ети, но бхан̣д̣адеййа’’нти курундийам̣ вуттам̣. тхеййачиттена мукхават̣т̣ийам̣ гахетва̄ кумбхим̣ а̄вин̃чхати телам̣ гал̣етука̄мо, па̄даггханаке гал̣ите па̄ра̄джикам̣. тхеййачиттенева джаджджарам̣ кароти ‘‘савитва̄ гамиссатӣ’’ти па̄даггханаке савитва̄ гате па̄ра̄джикам̣. тхеййачиттенева чхиддам̣ кароти омат̣т̣хам̣ ва̄ уммат̣т̣хам̣ ва̄ вемат̣т̣хам̣ ва̄, идам̣ пана саммохат̣т̣ха̄нам̣; тасма̄ сут̣т̣ху саллеккхетаббам̣. айан̃хеттха виниччхайо – омат̣т̣хам̣ на̄ма адхомукхачхиддам̣; уммат̣т̣хам̣ на̄ма уддхам̣мукхачхиддам̣; вемат̣т̣хам̣ на̄ма ул̣ун̇кассева уджугатачхиддам̣. татра омат̣т̣хасса бахи пат̣т̣ха̄йа катасса аббхантарантато па̄даггханаке теле гал̣ите бахи аниккхантепи па̄ра̄джикам̣. касма̄? йасма̄ тато гал̣итаматтамева бахигатам̣ на̄ма хоти, на кумбхигатасан̇кхйам̣ лабхати. анто пат̣т̣ха̄йа катасса ба̄хирантато па̄даггханаке гал̣ите па̄ра̄джикам̣. уммат̣т̣хасса йатха̄ татха̄ ва̄ катасса ба̄хирантато па̄даггханаке гал̣ите па̄ра̄джикам̣. тан̃хи йа̄ва ба̄хирантато на гал̣ати, та̄ва кумбхигатамева хоти. ‘‘вемат̣т̣хасса ча капа̄ламаджджхато гал̣итавасена ка̄ретаббо’’ти ат̣т̣хакатха̄су вуттам̣. там̣ пана анто ча бахи ча пат̣т̣ха̄йа маджджхе т̣хапетва̄ катачхидде тал̣а̄касса ча марийа̄дабхедена самети. анто пат̣т̣ха̄йа кате пана ба̄хирантена, бахи пат̣т̣ха̄йа кате аббхантарантена ка̄ретабботи идаметтха йуттам̣. йо пана ‘‘ват̣т̣итва̄ гаччхиссатӣ’’ти тхеййачиттена кумбхийа̄ а̄дха̄ракам̣ ва̄ упаттхамбханалед̣д̣уке ва̄ апанети, ват̣т̣итва̄ гата̄йа па̄ра̄джикам̣. тела̄киран̣абха̄вам̣ пана н̃атва̄ риттакумбхийа̄ джаджджарабха̄ве ва̄ чхиддесу ва̄ катесу паччха̄ никкхантателаппама̄н̣ена бхан̣д̣адеййам̣ хоти. ат̣т̣хакатха̄су пана каттхачи па̄ра̄джикантипи ликхитам̣, там̣ пама̄даликхитам̣.
парипун̣н̣а̄йа кумбхийа̄ упари катхалам̣ ва̄ па̄са̄н̣ам̣ ва̄ ‘‘патитва̄ бхиндиссати, тато телам̣ паггхариссатӣ’’ти тхеййачиттена дуббандхам̣ ва̄ кароти, дут̣т̣хапитам̣ ва̄ т̣хапети, авассапатанакам̣ татха̄ каронтасса катаматте па̄ра̄джикам̣. риттакумбхийа̄ упари кароти, там̣ паччха̄ пун̣н̣ака̄ле патитва̄ бхиндати, бхан̣д̣адеййам̣. ӣдисесу хи т̣ха̄несу бхан̣д̣асса наттхика̄ле катапайогатта̄ а̄дитова па̄ра̄джикам̣ на хоти. бхан̣д̣авина̄садва̄расса пана кататта̄ бхан̣д̣адеййам̣ хоти. а̄хара̄пентесу ададато са̄мика̄нам̣ дхураниккхепена па̄ра̄джикам̣.
тхеййачиттена ма̄тикам̣ уджукам̣ кароти ‘‘ват̣т̣итва̄ ва̄ гамиссати, велам̣ ва̄ уттара̄пессатӣ’’ти; ват̣т̣итва̄ ва̄ гаччхату, велам̣ ва̄ уттарату, уджукаран̣ака̄ле па̄ра̄джикам̣. ӣдиса̄ хи пайога̄ пуббапайога̄ваха̄ре сан̇гахам̣ гаччханти. суккхама̄тика̄йа уджуката̄йа паччха̄ удаке а̄гате ват̣т̣итва̄ ва̄ гаччхату, велам̣ ва̄ уттарату, бхан̣д̣адеййам̣. касма̄? т̣ха̄на̄ ча̄ванапайогасса абха̄ва̄. тасса лаккхан̣ам̣ на̄ват̣т̣хе а̄ви бхависсати.
таттхева бхиндати ва̄тиа̄дӣсу ат̣т̣хакатха̄йам̣ та̄ва вуттам̣ – ‘‘бхиндати ва̄ти муггарена потхетва̄ бхиндати. чхад̣д̣ети ва̄ти удакам̣ ва̄ ва̄ликам̣ ва̄ а̄киритва̄ уттара̄пети. джха̄пети ва̄ти да̄рӯни а̄харитва̄ джха̄пети. апарибхогам̣ ва̄ каротӣти акха̄дитаббам̣ ва̄ апа̄таббам̣ ва̄ кароти; учча̄рам̣ ва̄ пасса̄вам̣ ва̄ висам̣ ва̄ уччхит̣т̣хам̣ ва̄ кун̣апам̣ ва̄ па̄теси, а̄патти дуккат̣асса̄ти т̣ха̄на̄ча̄ванасса наттхита̄йа дуккат̣ам̣, буддхависайо на̄месо. кин̃ча̄пи дуккат̣ам̣, а̄хара̄пенте пана бхан̣д̣адеййа’’нти. таттха пуримадвайам̣ на самети. тан̃хи кумбхиджаджджаракаран̣ена ча ма̄тика̄уджукаран̣ена ча саддхим̣ екалаккхан̣ам̣. паччхимам̣ пана двайам̣ т̣ха̄на̄ ача̄вентена̄пи сакка̄ ка̄тум̣. тасма̄ еттха евам̣ виниччхайам̣ ваданти – ‘‘ат̣т̣хакатха̄йам̣ кира ‘т̣ха̄на̄ ча̄ванасса наттхита̄йа дуккат̣а’нти идам̣ паччхимадвайам̣ сандха̄йа вуттам̣. т̣ха̄на̄ ча̄ванам̣ акаронтойева хи тхеййачиттена ва̄ вина̄сетука̄мата̄йа ва̄ джха̄пеййапи, апарибхогампи кареййа. пуримадвайе пана вуттанайена бхиндантасса ва̄ чхад̣д̣ентасса ва̄ т̣ха̄на̄ ча̄ванам̣ аттхи, тасма̄ татха̄ каронтасса вина̄сетука̄мата̄йа бхан̣д̣адеййам̣, тхеййачиттена па̄ра̄джика’’нти. па̄л̣ийам̣ ‘‘дуккат̣а’’нти вуттатта̄ айуттанти че? на; ан̃н̃атха̄ гахетаббаттхато. па̄л̣ийан̃хи тхеййачиттапаккхе ‘‘бхиндати ва̄ти удакена самбхиндати, чхад̣д̣ети ва̄ти таттха вамати ва̄ пасса̄вам̣ ва̄ чхад̣д̣етӣ’’ти евамеке ваданти.
айам̣ панеттха са̄ро – винӣтаваттхумхи тин̣аджджха̄пако вийа т̣ха̄на̄ ача̄ветука̄мова кевалам̣ бхиндати, бхиннатта̄ пана тела̄дӣни никкхаманти, йам̣ ва̄ панеттха паттхиннам̣, там̣ ека̄баддхамева тит̣т̣хати. ачхад̣д̣етука̄мойева ча кевалам̣ таттха удакава̄лика̄дӣни а̄кирати, а̄кин̣н̣атта̄ пана телам̣ чхад̣д̣ӣйати. тасма̄ воха̄равасена ‘‘бхиндати ва̄ чхад̣д̣ети ва̄’’ти вуччатӣти. еваметесам̣ пада̄нам̣ аттхо гахетаббо. на̄сетука̄мата̄паккхе пана итаратха̄пи йуджджати. еван̃хи катхийама̄не па̄л̣и ча ат̣т̣хакатха̄ ча пубба̄парена сам̣сандитва̄ катхита̄ хонти. етта̄вата̄пи ча сантосам̣ акатва̄ а̄чарийе пайирупа̄ситва̄ виниччхайо ведитабботи.
бхӯмат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.
тхалат̣т̣хакатха̄
95. тхалат̣т̣хе тхале никкхиттанти бхӯмитале ва̄ па̄са̄н̣аталапаббататала̄дӣсу ва̄ йаттха каттхачи пат̣иччханне ва̄ аппат̣иччханне ва̄ т̣хапитам̣ тхалат̣т̣ханти ведитаббам̣. там̣ саче ра̄сикатам̣ хоти, антокумбхийам̣ бха̄джанагатакаран̣амут̣т̣хиччхеданавиниччхайена виниччхинитаббам̣. саче ека̄баддхам̣ силесаниййа̄са̄ди паккамадхупха̄н̣итавиниччхайена виниччхинитаббам̣. саче гарукам̣ хоти бха̄рабаддхам̣ лохапин̣д̣и-гул̣апин̣д̣и-теламадхугхат̣а̄ди ва̄, кумбхийам̣ т̣ха̄на̄ча̄ванавиниччхайена виниччхинитаббам̣. сан̇кхаликабаддхасса ча т̣ха̄набхедо саллаккхетаббо. паттхаритва̄ т̣хапитам̣ пана па̄ва̄раттхаран̣аса̄т̣ака̄дим̣ уджукам̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хати, па̄риманте оримантена пхут̣т̣хока̄сам̣ атикканте па̄ра̄джикам̣. евам̣ саббадиса̄су саллаккхетаббам̣. вет̣хетва̄ уддхарати, кесаггаматтам̣ а̄ка̄сагатам̣ каронтасса па̄ра̄джикам̣. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
тхалат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.
а̄ка̄сат̣т̣хакатха̄
96. а̄ка̄сат̣т̣хе морасса чхахи а̄ка̄рехи т̣ха̄напариччхедо ведитаббо – пурато мукхатун̣д̣акена, паччхато кала̄паггена, убхайапассесу паккхапарийантехи, адхо па̄данакхасикха̄йа, уддхам̣ сикхаггена̄ти. бхиккху ‘‘сасса̄микам̣ а̄ка̄сат̣т̣хам̣ морам̣ гахесса̄мӣ’’ти пурато ва̄ тит̣т̣хати, хаттхам̣ ва̄ паса̄рети, моро а̄ка̄сейева паккхе ча̄рети, ва̄там̣ га̄ха̄петва̄ гаманам̣ упаччхиндитва̄ тит̣т̣хати. тасса бхиккхуно дуккат̣ам̣. там̣ апханденто хаттхена а̄масати, дуккат̣амева. т̣ха̄на̄ ача̄венто пханда̄пети, тхуллаччайам̣. хаттхена пана гахетва̄ ва̄ аггахетва̄ ва̄ мукхатун̣д̣акена пхут̣т̣хока̄сам̣ кала̄паггам̣, кала̄паггена ва̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ мукхатун̣д̣акам̣ атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. татха̄ ва̄мапаккхапарийантена пхут̣т̣хока̄сам̣ даккхин̣апаккхапарийантам̣, даккхин̣апаккхапарийантена ва̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ ва̄мапаккхапарийантам̣ атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. татха̄ па̄данакхасикха̄йа пхут̣т̣хока̄сам̣ сикхаггам̣, сикхаггена ва̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ па̄данакхасикхам̣ атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣.
а̄ка̄сена гаччханто моро сӣса̄дӣсу йасмим̣ ан̇ге нилӣйати, там̣ тасса т̣ха̄нам̣. тасма̄ там̣ хаттхе нилӣнам̣ ито чито ча каронтопи пханда̄петийева, йади пана итарена хаттхена гахетва̄ т̣ха̄на̄ ча̄вети, па̄ра̄джикам̣. итарам̣ хаттхам̣ упанети, моро сайамева уд̣д̣етва̄ таттха нилӣйати, ана̄патти. ан̇ге нилӣнабха̄вам̣ н̃атва̄ тхеййачиттена екам̣ падава̄рам̣ гаччхати, тхуллаччайам̣. дутийе па̄ра̄джикам̣.
бхӯмийам̣ т̣хитаморо двиннам̣ ва̄ па̄да̄нам̣ кала̄пасса ча васена тӣн̣и т̣ха̄на̄ни лабхати. там̣ уккхипантасса йа̄ва екампи т̣ха̄нам̣ патхавим̣ пхусати, та̄ва тхуллаччайам̣. кесаггаматтампи патхавийа̄ мочитаматте па̄ра̄джикам̣. пан̃джаре т̣хитам̣ саха пан̃джарена уддхарати, па̄ра̄джикам̣. йади пана па̄дам̣ на аггхати, саббаттха аггхавасена ка̄таббам̣. антоваттхумхи чарантам̣ морам̣ тхеййачиттена падаса̄ бахиваттхум̣ нӣхаранто два̄рапариччхедам̣ атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. вадже т̣хитабалӣбаддасса хи ваджо вийа антоваттху тасса т̣ха̄нам̣. хаттхена пана гахетва̄ антоваттхусмимпи а̄ка̄сагатам̣ каронтасса па̄ра̄джикамева. антога̄ме чарантампи га̄мапариккхепам̣ атикка̄ментасса па̄ра̄джикам̣. сайамева никкхамитва̄ га̄мӯпача̄ре ва̄ ваттхӯпача̄ре ва̄ чарантам̣ пана тхеййачитто кат̣т̣хена ва̄ катхала̄йа ва̄ утра̄сетва̄ ат̣авимукхам̣ кароти, моро уд̣д̣етва̄ антога̄ме ва̄ антоваттхумхи ва̄ чхаданапит̣т̣хе ва̄ нилӣйати, раккхати. саче пана ат̣авимукхе уд̣д̣ети ва̄ гаччхати ва̄ ‘‘ат̣авим̣ павесетва̄ гахесса̄мӣ’’ти парикаппе асати патхавито кесаггаматтампи уд̣д̣итаматте ва̄ дутийападава̄ре ва̄ па̄ра̄джикам̣. касма̄? йасма̄ га̄мато никкхантасса т̣хитат̣т̣ха̄намева т̣ха̄нам̣ хоти. капин̃джара̄дӣсупи айамева виниччхайо.
са̄т̣акам̣ ва̄ти ва̄тавегуккхиттам̣ патхавитале паттхаритва̄ т̣хапитамива а̄ка̄сена гаччхантам̣ кхалибаддхам̣ са̄т̣акам̣ абхимукха̄гатам̣ хаттхена екасмим̣ анте ган̣ха̄ти, ито чито ча т̣ха̄нам̣ авикопентойева гаманупаччхеде дуккат̣ам̣. т̣ха̄на̄ча̄ванам̣ акаронто ча̄лети, пханда̄пане тхуллаччайам̣. т̣ха̄на̄ ча̄вети, па̄ра̄джикам̣. т̣ха̄напариччхедо часса морассева чхахи а̄ка̄рехи ведитаббо.
абаддхаса̄т̣ако пана екасмим̣ анте гахитаматтева дутийенантена патитва̄ бхӯмийам̣ патит̣т̣ха̄ти, тасса две т̣ха̄на̄ни хонти – хаттхо чева бхӯми ча. там̣ йатха̄гахитамева пат̣хамам̣ гахитока̄саппадесато ча̄лети, тхуллаччайам̣. паччха̄ бхӯмито дутийахаттхена ва̄ па̄дена ва̄ уккхипати, па̄ра̄джикам̣. пат̣хамам̣ ва̄ бхӯмито уддхарати, тхуллаччайам̣. паччха̄ гахитока̄саппадесато ча̄вети, па̄ра̄джикам̣. гахан̣ам̣ ва̄ амун̃чанто уджукамева хаттхам̣ она̄метва̄ бхӯмигатам̣ катва̄ тенева хаттхена уккхипати, па̄ра̄джикам̣. вет̣ханепи айамева виниччхайо.
хиран̃н̃ам̣ ва̄ суван̣н̣ам̣ ва̄ чхиджджама̄нанти манусса̄нам̣ алан̇каронта̄нам̣ гӣвеййака̄дипил̣андханам̣ ва̄ суван̣н̣асала̄кам̣ чхинданта̄нам̣ суван̣н̣ака̄ра̄нам̣ суван̣н̣акхан̣д̣ам̣ ва̄ чхиджджама̄нам̣ патати, тан̃че бхиккху а̄ка̄сена а̄гаччхантам̣ тхеййачитто хаттхена ган̣ха̄ти, гахан̣амева т̣ха̄нам̣. гахитаппадесато хаттхам̣ апанети, па̄ра̄джикам̣. чӣваре патитам̣ хаттхена уккхипати, па̄ра̄джикам̣. ануддхаритва̄ва йа̄ти, дутийе падава̄ре па̄ра̄джикам̣. патте патитепи есева найо. сӣсе ва̄ мукхе ва̄ па̄де ва̄ патит̣т̣хитам̣ хаттхена ган̣ха̄ти, па̄ра̄джикам̣. аггахетва̄ва йа̄ти, дутийе падава̄ре па̄ра̄джикам̣. йаттха каттхачи патати, тасса патитока̄сова т̣ха̄нам̣, на саббам̣ ан̇гапаччан̇гам̣ паттачӣварам̣ ва̄ти.
а̄ка̄сат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.
веха̄сат̣т̣хакатха̄
97. веха̄сат̣т̣хе ман̃чапӣт̣ха̄дӣсу т̣хапитам̣ бхан̣д̣ам̣ а̄ма̄сам̣ ва̄ хоту ана̄ма̄сам̣ ва̄, тхеййачиттена а̄масантасса дуккат̣ам̣. ман̃чапӣт̣хесу т̣хапитабхан̣д̣есу панеттха тхалат̣т̣хе вуттанайена виниччхайо ведитаббо. айам̣ пана висесо – саче кхалийа̄ баддхаса̄т̣ако ман̃че ва̄ пӣт̣хе ва̄ паттхат̣о маджджхена ман̃чаталам̣ на пхусати, ман̃чапа̄дева пхусати, тесам̣ васена т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣. па̄да̄нам̣ упари пхут̣т̣хока̄самева хи атиккамитаматтена таттха па̄ра̄джикам̣ хоти. саха ман̃чапӣт̣хехи харантасса пана ман̃чапӣт̣хапа̄да̄нам̣ патит̣т̣хитока̄савасена т̣ха̄нам̣ ведитаббам̣.
чӣваравам̣се ва̄ти чӣварат̣хапанаттха̄йа бандхитва̄ т̣хапите вам̣се ва̄ кат̣т̣хадан̣д̣аке ва̄. таттха сам̣харитва̄ па̄рато антам̣ орато бхогам̣ катва̄ т̣хапитачӣварасса патит̣т̣хитока̄сена пхут̣т̣хока̄сова т̣ха̄нам̣, на саббо чӣваравам̣со. тасма̄ тхеййачиттена там̣ бхоге гахетва̄ а̄кад̣д̣хантасса па̄рато вам̣се патит̣т̣хитока̄сам̣ орато чӣварена вам̣сасса пхут̣т̣хаппадесам̣ атикка̄ментасса екадван̇гуламатта̄кад̣д̣ханенева па̄ра̄джикам̣. анте гахетва̄ а̄кад̣д̣хантасса̄пи есева найо. таттхева пана чӣваравам̣се ва̄мато ва̄ даккхин̣ато ва̄ са̄рентасса ва̄мантена даккхин̣антат̣т̣ха̄нам̣ даккхин̣антена ва̄ ва̄мантат̣т̣ха̄нам̣ атиккантаматте дасадва̄дасан̇гуламаттаса̄ран̣енева па̄ра̄джикам̣. уддхам̣ уккхипантасса кесаггаматтуккхипанена па̄ра̄джикам̣. чӣваравам̣сам̣ пхусантам̣ ва̄ апхусантам̣ ва̄ раджджукена бандхитва̄ т̣хапитачӣварам̣ мочентасса тхуллаччайам̣, мутте па̄ра̄джикам̣. муттаматтамева хи там̣ ‘‘т̣ха̄на̄ чута’’нти сан̇кхйам̣ гаччхати. вам̣се вет̣хетва̄ т̣хапитам̣ ниббет̣хентасса тхуллаччайам̣, ниббет̣хитаматте па̄ра̄джикам̣. валайам̣ катва̄ т̣хапите валайам̣ чхиндати ва̄ мочети ва̄ екам̣ ва̄ вам̣сакот̣им̣ мочетва̄ нӣхарати, тхуллаччайам̣. чхиннаматте муттаматте нӣхат̣аматте ча па̄ра̄джикам̣. татха̄ акатва̄ва чӣваравам̣се ито чито ча са̄рети, раккхати та̄ва. валайасса хи саббопи чӣваравам̣со т̣ха̄нам̣. касма̄? таттха сам̣саран̣адхаммата̄йа. йада̄ пана нам̣ хаттхена гахетва̄ а̄ка̄сагатам̣ кароти, па̄ра̄джикам̣. паса̄ретва̄ т̣хапитасса патит̣т̣хитока̄сена пхут̣т̣хока̄сова т̣ха̄нам̣. таттха сам̣харитва̄ т̣хапите вуттанайена виниччхайо ведитаббо. йам̣ пана екенантена бхӯмим̣ пхуситва̄ т̣хитам̣ хоти, тасса чӣваравам̣се ча бхӯмийан̃ча патит̣т̣хитока̄савасена две т̣ха̄на̄ни. таттха бхӯмийам̣ екенантена патит̣т̣хите абаддхаса̄т̣аке вуттанайенева виниччхайо ведитаббо. чӣварараджджуйа̄пи айамева виниччхайо.
ан̇кусаке лаггетва̄ т̣хапитабхан̣д̣ам̣ пана бхесаджджагхат̣о ва̄ бхесаджджаттхавика̄ ва̄ саче бхиттим̣ ва̄ бхӯмим̣ ва̄ апхуситва̄ т̣хапитам̣ лагганакам̣ гхам̣сантасса нӣхарато ан̇кусакот̣ито никкхантаматте па̄ра̄джикам̣. лагганакам̣ баддхам̣ хоти, бундена уккхипитва̄ а̄ка̄сагатам̣ каронтасса ан̇кусакот̣ито аниккхантепи па̄ра̄джикам̣. бхиттинисситам̣ хоти, пат̣хамам̣ ан̇кусакот̣ито нӣхарати, тхуллаччайам̣. паччха̄ бхиттим̣ мочети, па̄ра̄джикам̣. пат̣хамам̣ бхиттим̣ мочетва̄ паччха̄ ан̇кусато нӣхарантасса̄пи есева найо. саче пана бха̄рийам̣ бхан̣д̣ам̣ нӣхаритум̣ асакконто сайам̣ бхиттинисситам̣ катва̄ ан̇кусато нӣхарати, пуна бхиттим̣ амочетва̄пи ан̇кусато нӣхат̣аматтейева па̄ра̄джикам̣. аттана̄ катат̣т̣ха̄нан̃хи т̣ха̄нам̣ на хоти. бхӯмим̣ пхуситва̄ т̣хитасса пана две ева т̣ха̄на̄ни. таттха вуттойева виниччхайо. йам̣ пана сикка̄йа паккхипитва̄ лаггитам̣ хоти, там̣ сикка̄то нӣхарантасса̄пи саха сикка̄йа ан̇кусато нӣхарантасса̄пи па̄ра̄джикам̣. бхиттибхӯмисаннисситавасена четтха т̣ха̄набхедопи ведитаббо.
бхиттикхӣлоти уджукам̣ катва̄ бхиттийам̣ а̄кот̣ито ва̄ таттхаджа̄тако ева ва̄; на̄гаданто пана ван̇ко а̄кот̣ито ева. тесу лаггетва̄ т̣хапитам̣ ан̇кусаке вуттанайенева виниччхинитаббам̣. двӣсу тӣсу пана пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хитесу а̄ропетва̄ т̣хапитам̣ кунтам̣ ва̄ бхиндива̄лам̣ ва̄ агге ва̄ бунде ва̄ гахетва̄ а̄кад̣д̣хати, екамекасса пхут̣т̣хока̄саматте атикканте па̄ра̄джикам̣. пхут̣т̣хока̄саматтамева хи тесам̣ т̣ха̄нам̣ хоти, на саббе кхӣла̄ ва̄ на̄гаданта̄ ва̄. бхиттиабхимукхо т̣хатва̄ маджджхе гахетва̄ а̄кад̣д̣хати, оримантена пхут̣т̣хока̄сам̣ па̄римантена атиккантаматте па̄ра̄джикам̣. парато пеллентасса̄пи есева найо. хаттхена гахетва̄ уджукам̣ уккхипанто кесаггаматтампи а̄ка̄сагатам̣ кароти, па̄ра̄джикам̣. бхиттим̣ нисса̄йа т̣хапитам̣ бхиттим̣ гхам̣санто а̄кад̣д̣хати, аггена пхут̣т̣хока̄сам̣ бундам̣, бундена ва̄ пхут̣т̣хока̄сам̣ аггам̣ атикка̄ментасса па̄ра̄джикам̣. бхиттиабхимукхо т̣хатва̄ а̄кад̣д̣ханто екенантена пхут̣т̣хока̄сам̣ апарантам̣ атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. уджукам̣ уккхипанто кесаггаматтам̣ а̄ка̄сагатам̣ кароти, па̄ра̄джикам̣.
руккхе ва̄ лаггитанти та̄ларуккха̄дӣсу а̄ропетва̄ лаггите ан̇кусака̄дӣсу вуттанайена виниччхайо ведитаббо. таттхаджа̄такам̣ пана та̄лапин̣д̣им̣ ча̄лентасса тхуллаччайам̣. йасмим̣ пхале па̄ра̄джикаваттху пӯрати, тасмим̣ бандхана̄ муттаматте па̄ра̄джикам̣. пин̣д̣им̣ чхиндати, па̄ра̄джикам̣. аггена пан̣н̣антарам̣ а̄ропетва̄ т̣хапита̄ две т̣ха̄на̄ни лабхати – т̣хапитат̣т̣ха̄нан̃ча ван̣т̣ат̣т̣ха̄нан̃ча; таттха вуттанайена виниччхайо ведитаббо. йо пана ‘‘чхиннаматта̄ патама̄на̄ саддам̣ кареййа̄’’ти бхайена сайам̣ аггена пан̣н̣антарам̣ а̄ропетва̄ чхиндати, чхиннаматте па̄ра̄джикам̣. аттана̄ катат̣т̣ха̄нан̃хи т̣ха̄нам̣ на хоти. етена упа̄йена саббаруккха̄нам̣ пуппхапхалесу виниччхайо ведитаббо.
патта̄дха̄ракепӣти еттха руккха̄дха̄рако ва̄ хоту валайа̄дха̄рако ва̄ дан̣д̣а̄дха̄рако ва̄ йам̣кин̃чи паттат̣т̣хапанакам̣ паччхика̄пи хоту патта̄дха̄рако твева сан̇кхйам̣ гаччхати. таттха т̣хапитапаттасса паттена пхут̣т̣хока̄со ева т̣ха̄нам̣. таттха руккха̄дха̄раке пан̃чаха̄ка̄рехи т̣ха̄напариччхедо хоти. таттха т̣хитам̣ паттам̣ мукхават̣т̣ийам̣ гахетва̄ чатӯсу диса̄су йато куточи кад̣д̣ханто екенантена пхут̣т̣хока̄сам̣ апарантам̣ атикка̄мети, па̄ра̄джикам̣. уддхам̣ кесаггаматтам̣ уккхипато па̄ра̄джикам̣. саха̄дха̄ракена харантасса̄пи есева найоти.
веха̄сат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.
удакат̣т̣хакатха̄
98. удакат̣т̣хе – удаке никкхиттам̣ хотӣти ра̄джабхайа̄дибхӣтехи удакена авинассанадхаммесу тамбалохабха̄джана̄дӣсу суппат̣иччханнам̣ катва̄ поккхаран̣ӣа̄дӣсу асанданаке удаке никкхиттам̣. тасса патит̣т̣хитока̄сойева т̣ха̄нам̣, на саббам̣ удакам̣. гаччхати ва̄ а̄патти дуккат̣асса̄ти агамбхӣре удаке падаса̄ гаччхантасса падава̄ре падава̄ре дуккат̣ам̣. гамбхӣре хаттхехи ва̄ па̄дехи ва̄ пайогам̣ каронтасса хаттхава̄рехи ва̄ падава̄рехи ва̄ пайоге пайоге дуккат̣ам̣. есева найо кумбхигахан̣аттхам̣ нимуджджануммуджджанесу. саче пана антара̄ кин̃чи удакасаппам̣ ва̄ ва̄л̣амаччхам̣ ва̄ дисва̄ бхӣто пала̄йати, ана̄патти. а̄масана̄дӣсу бхӯмигата̄йа кумбхийа̄ вуттанайенева виниччхайо ведитаббо. айам̣ пана висесо – таттха бхӯмим̣ кхан̣итва̄ кад̣д̣хати, идха каддаме оса̄рети. евам̣ чхаха̄ка̄рехи т̣ха̄напариччхедо хоти.
уппала̄дӣсу йасмим̣ пуппхе ваттхум̣ пӯрети, тасмим̣ чхиннаматте па̄ра̄джикам̣. уппаладжа̄тика̄нан̃четтха йа̄ва екасмимпи пассе ва̄ко на чхиджджати, та̄ва раккхати. падумаджа̄тика̄нам̣ пана дан̣д̣е чхинне аббхантаре суттам̣ аччхиннампи на раккхати. са̄микехи чхиндитва̄ т̣хапита̄ни уппала̄дӣни хонти, йам̣ ваттхум̣ пӯрети, тасмим̣ уддхат̣е па̄ра̄джикам̣. хаттхакабаддха̄ни хонти, йасмим̣ хаттхаке ваттху пӯрати, тасмим̣ уддхат̣е па̄ра̄джикам̣. бха̄рабаддха̄ни хонти, там̣ бха̄рам̣ чханнам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ йена кеначи а̄ка̄рена т̣ха̄на̄ ча̄вентасса бхӯмат̣т̣хакумбхийам̣ вуттанайена па̄ра̄джикам̣. дӣгхана̄л̣а̄ни уппала̄дӣни хонти, пуппхесу ва̄ на̄л̣есу ва̄ вен̣им̣ катва̄ удакапит̣т̣хе раджджукесу тин̣а̄ни сантхаритва̄ т̣хапенти ва̄ бандханти ва̄, тесам̣ дӣгхато пуппхаггена ча на̄л̣антена ча тирийам̣ парийантехи хет̣т̣ха̄ патит̣т̣хитока̄сена уддхам̣ упари т̣хитасса пит̣т̣хийа̄ти чхаха̄ка̄рехи т̣ха̄на̄ ча̄ванапариччхедо ведитаббо.
йопи удакапит̣т̣хийам̣ т̣хапитапуппхакала̄пам̣ удакам̣ ча̄летва̄ вӣчим̣ ут̣т̣ха̄петва̄ кесаггаматтампи йатха̄т̣хитат̣т̣ха̄нато ча̄вети, па̄ра̄джикам̣. атха пана парикаппети ‘‘еттха гатам̣ гахесса̄мӣ’’ти, раккхати та̄ва; гатат̣т̣ха̄не пана уддхарато па̄ра̄джикам̣. удакато аччуггатасса пуппхасса сакаламудакам̣ т̣ха̄нам̣, там̣ уппа̄т̣етва̄ уджукам̣ уддхарантасса на̄л̣анте кесаггаматтам̣ удакато атикканте па̄ра̄джикам̣. пуппхе гахетва̄ апана̄метва̄ а̄кад̣д̣ханто уппа̄т̣ети, на удакам̣ т̣ха̄нам̣, уппа̄т̣итаматте па̄ра̄джикам̣. кала̄пабаддха̄ни пуппха̄ни удакат̣т̣ха̄не ва̄ руккхе ва̄ гаччхе ва̄ бандхитва̄ т̣хапенти, бандханам̣ амочетва̄ ито чито ча каронтасса тхуллаччайам̣, бандхане муттаматте па̄ра̄джикам̣. пат̣хамам̣ бандханам̣ мочетва̄ паччха̄ харати, еттха чхаха̄ка̄рехи т̣ха̄напариччхедоти идам̣ убхайам̣ маха̄паччарийа̄дӣсу вуттам̣. падуминийам̣ пуппха̄ни саха падуминим̣йа̄ ган̣хитука̄масса пуппхана̄л̣ехи ча паттана̄л̣ехи ча пхут̣т̣хаудакавасена уддхан̃чева тирийан̃ча т̣ха̄напариччхедо ведитаббо. там̣ панасса падуминим̣ ануппа̄т̣етва̄ пуппха̄ни ва̄ патта̄ни ва̄ аттано абхимукхам̣ а̄кад̣д̣хантасса тхуллаччайам̣. уппа̄т̣итаматте па̄ра̄джикам̣.
пуппхапаттана̄л̣е т̣ха̄нато ача̄ветва̄пи пат̣хамам̣ падуминим̣ уппа̄т̣ентасса тхуллаччайам̣. паччха̄ пуппхапаттана̄л̣есу т̣ха̄на̄ ча̄витесу па̄ра̄джикам̣. уппа̄т̣ита̄йа падуминийа̄ пуппхам̣ ган̣ханто пана бхан̣д̣ам̣ аггха̄петва̄ ка̄ретаббо. бахи т̣хапите ра̄сикатакала̄пабаддхабха̄рабаддхапуппхепи есева найо. бхисам̣ ва̄ мул̣а̄лам̣ ва̄ йена ваттху пӯрати, там̣ уппа̄т̣ентасса па̄ра̄джикам̣. каддаме пхут̣т̣хока̄савасена четтха т̣ха̄нам̣ париччхиндитаббам̣. та̄ни уппа̄т̣ентасса сукхумампи мӯлам̣ аччхиннам̣ хоти, раккхати та̄ва. бхисапаббе джа̄там̣ паттам̣ ва̄ пуппхам̣ ва̄ хоти, тампи раккхатӣти маха̄ат̣т̣хакатха̄йамева вуттам̣. бхисаган̣т̣химхи пана кан̣т̣ако хоти йоббанаппатта̄нам̣ мукхапил̣ака̄ вийа, айам̣ адӣгхатта̄ на раккхати. сесам̣ уппала̄дӣсу вуттанайамева.
маччхакаччхапа̄нам̣ сасса̄мика̄нам̣ ва̄пиа̄дӣсу сакаламудакам̣ т̣ха̄нам̣. тасма̄ йо пат̣иджагганат̣т̣ха̄не сасса̄микам̣ маччхам̣ бал̣исена ва̄ джа̄лена ва̄ куманена ва̄ хаттхена ва̄ ган̣ха̄ти, тасса йена маччхена ваттху пӯрати, тасмим̣ кесаггаматтампи удакато уддхат̣аматте па̄ра̄джикам̣. кочи маччхо гайхама̄но ито чито ча дха̄вати, а̄ка̄сам̣ ва̄ уппатати, тӣре ва̄ патати, а̄ка̄се ва̄ т̣хитам̣ тӣре ва̄ патитам̣ ган̣хатопи па̄ра̄джикамева. каччхапампи бахи гочараттхам̣ гатам̣ ган̣хато есева найо. удакат̣т̣хам̣ пана удака̄ мочайато па̄ра̄джикам̣.
тесу тесу пана джанападесу саббаса̄дха̄ран̣асса маха̄тал̣а̄касса ниддхаманатумбам̣ нисса̄йа саббаса̄дха̄ран̣амева куннадӣсадисам̣ удакава̄хакам̣ кхан̣анти. тато кхуддакама̄тика̄йо нӣхаритва̄ ма̄тика̄кот̣ийам̣ аттано аттано вал̣ан̃джанаттха̄йа а̄ва̄т̣е кхан̣анти. тесам̣ пана йада̄ удакена аттхо хоти, тада̄ а̄ва̄т̣е кхуддакама̄тика̄йо удакава̄хакан̃ча содхетва̄ ниддхаманатумбам̣ уггха̄т̣енти. тато удакена саддхим̣ маччха̄ никкхамитва̄ анупуббена а̄ва̄т̣е патва̄ васанти. таттха тал̣а̄ке ча удакава̄хакесу ча маччхе ган̣ханте на ва̄ренти. кхуддака̄су пана аттано аттано ма̄тика̄су удакаа̄ва̄т̣есу ча павит̣т̣хамаччхе ган̣хитум̣ на денти, ва̄ренти; таттха йо тал̣а̄ке ва̄ ниддхаманатумбе ва̄ удакава̄хаке ва̄ маччхе ган̣ха̄ти, аваха̄рена со на ка̄ретаббо. кхуддакама̄тика̄су пана а̄ва̄т̣есу ва̄ павит̣т̣хам̣ ган̣ханто гахитасса аггхавасена ка̄ретаббо. саче тато гайхама̄но маччхо а̄ка̄се ва̄ уппатати, тӣре ва̄ патати, там̣ а̄ка̄сат̣т̣хам̣ ва̄ тӣрат̣т̣хам̣ ва̄ удакавинимуттам̣ ган̣хато аваха̄ро наттхи. касма̄? йасма̄ аттано париггахат̣т̣ха̄не т̣хитассева те са̄мика̄. еварӯпа̄ хи таттха катика̄. каччхапепи есева найо.
саче пана маччхо гайхама̄но а̄ва̄т̣ато кхуддакама̄тикам̣ а̄рухати, таттха нам̣ ган̣хатопи аваха̄ройева. кхуддакама̄тика̄то пана удакава̄хакам̣, тато ча тал̣а̄кам̣ а̄рӯл̣хам̣ ган̣хато аваха̄ро наттхи. йо а̄ва̄т̣ато бхаттаситтхехи палобхетва̄ ма̄тикам̣ а̄ропетва̄ ган̣ха̄ти, аваха̄рова. тато пана палобхетва̄ удакава̄хакам̣ а̄ропетва̄ ган̣хантасса аваха̄ро наттхи. кечи пана куточидева саббаса̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄нато маччхе а̄нетва̄ паччхимаваттхубха̄ге удака̄ва̄т̣е кхипитва̄ посетва̄ дивасе дивасе две тӣн̣и уттарибхан̇гаттха̄йа ма̄ренти. еварӯпам̣ маччхам̣ удаке ва̄ а̄ка̄се ва̄ тӣре ва̄ йаттха каттхачи т̣хитам̣ ган̣хато аваха̄ро ева. каччхапепи есева найо.