7. вика̄лабходжанасиккха̄падаван̣н̣ана̄

247. саттамасиккха̄паде – гираггасамаджджоти гиримхи аггасамаджджо, гирисса ва̄ аггадесе самаджджо. со кира саттаме дивасе бхависсатӣти нагаре гхосана̄ карийати, нагарасса бахиддха̄ саме бхӯмибха̄ге паббатаччха̄йа̄йа маха̄джанака̄йо саннипатати, анекаппака̄ра̄ни нат̣ана̄т̣ака̄ни паваттанти, тесам̣ дассанаттхам̣ ман̃ча̄тиман̃че бандханти. саттарасаваггийа̄ апан̃н̃атте сиккха̄паде дахара̄ва упасампанна̄, те ‘‘на̄т̣ака̄ни а̄вусо пассисса̄ма̄’’ти таттха агамам̣су. атха несам̣ н̃а̄така̄ ‘‘амха̄кам̣ аййа̄ а̄гата̄’’ти тут̣т̣хачитта̄ нха̄петва̄ вилимпетва̄ бходжетва̄ ан̃н̃ампи пӯвакха̄данӣйа̄дим̣ хаттхе адам̣су. те сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘манусса̄ саттарасаваггийе бхиккхӯ пасситва̄’’тиа̄ди.

248-9. вика̄лети вигате ка̄ле. ка̄лоти бхиккхӯнам̣ бходжанака̄ло адхиппето, со ча саббантимена париччхедена маджджханхико, тасмим̣ вӣтиваттети адхиппа̄йо. теневасса падабха̄джане ‘‘вика̄ло на̄ма маджджханхике вӣтиватте йа̄ва арун̣уггамана̄’’ти вуттам̣, т̣хитамаджджханхикопи ка̄ласан̇гахам̣ гаччхати. тато пат̣т̣ха̄йа пана кха̄дитум̣ ва̄ бхун̃джитум̣ ва̄ на сакка̄, сахаса̄ пивитум̣ сакка̄ бхавеййа, куккуччакена пана на каттаббам̣. ка̄лапариччхедаджа̄нанаттхан̃ча ка̄латтхамбхо йоджетаббо, ка̄лантарева бхаттакиччам̣ ка̄таббам̣.

авасесам̣ кха̄данӣйам̣ на̄ма̄ти еттха йам̣ та̄ва саккхалимодака̄дипуббан̣н̣а̄паран̣н̣амайам̣, таттха ваттаббамева наттхи. йампи ванамӯла̄диппабхедам̣ а̄мисагатикам̣ хоти, сеййатхидам̣ – мӯлакха̄данӣйам̣ кандакха̄данӣйам̣ мӯл̣а̄лакха̄данӣйам̣ маттхакакха̄данӣйам̣ кхандхакха̄данӣйам̣ тачакха̄данӣйам̣ паттакха̄данӣйам̣ пуппхакха̄данӣйам̣ пхалакха̄данӣйам̣ ат̣т̣хикха̄данӣйам̣ пит̣т̣хакха̄данӣйам̣ ниййа̄сакха̄данӣйанти, идампи кха̄данӣйасан̇кхйамева гаччхати.

таттха пана а̄мисагатикасаллаккхан̣аттхам̣ идам̣ мукхаматтанидассанам̣ – мӯлакха̄данӣйе та̄ва мӯлакамӯлам̣ кха̄ракамӯлам̣ чаччумӯлам̣ тамбакамӯлам̣ тан̣д̣улеййакамӯлам̣ ваттхулеййакамӯлам̣ ваджакалимӯлам̣ джаджджхарӣмӯланти евама̄дӣни сӯпеййапан̣н̣амӯла̄ни а̄мисагатика̄ни. еттха ча ваджакалимӯле джарат̣т̣хам̣ чхиндитва̄ чхад̣д̣енти, там̣ йа̄ваджӣвикам̣ хоти. ан̃н̃ампи еварӯпам̣ етенева найена ведитаббам̣. мӯлакакха̄ракаджаджджхарӣмӯла̄нам̣ пана джарат̣т̣ха̄нипи а̄мисагатика̄нева̄ти вуттам̣. йа̄ни пана па̄л̣ийам̣ –

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, мӯла̄ни бхесаджджа̄ни халиддим̣ син̇гиверам̣ вачам̣ вачаттам̣ ативисам̣ кат̣укарохин̣им̣ усӣрам̣ бхаддамуттакам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯла̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти, на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263) –

вутта̄ни, та̄ни йа̄ваджӣвика̄ни. тесам̣ чӯл̣апан̃чамӯлам̣ маха̄пан̃чамӯлантиа̄дина̄ найена ган̣ийама̄на̄нам̣ ган̣ана̄йа анто наттхи. кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣а̄бха̄войева пана тесам̣ лаккхан̣ам̣. тасма̄ йам̣кин̃чи мӯлам̣ тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхарати, там̣ йа̄вака̄ликам̣; итарам̣ йа̄ваджӣвиканти ведитаббам̣. тесу бахум̣ ватва̄пи хи имасмим̣йева лаккхан̣е т̣ха̄таббам̣. на̄масан̃н̃а̄су пана вуччама̄на̄су там̣ там̣ на̄мам̣ аджа̄нанта̄нам̣ саммохойева хоти, тасма̄ на̄масан̃н̃а̄йа а̄дарам̣ акатва̄ лаккхан̣амева дасситам̣.

йатха̄ ча мӯле; евам̣ канда̄дӣсупи йам̣ лаккхан̣ам̣ дасситам̣, тассева васена виниччхайо ведитаббо. йан̃ча там̣ па̄л̣ийам̣ халидда̄ди ат̣т̣хавидхам̣ вуттам̣, тасса кхандхатачапуппхапхалампи саббам̣ йа̄ваджӣвиканти вуттам̣.

кандакха̄данӣйе дувидхо кандо – дӣгхо ча рассо ча бхисаким̣сукаканда̄ди ват̣т̣о уппалакасерукаканда̄ди, йам̣ ‘‘ган̣т̣хӣ’’типи ваданти. таттха саббесам̣ канда̄нам̣ джин̣н̣аджарат̣т̣ха̄нан̃ча чхалли ча сукхумамӯла̄ни ча йа̄ваджӣвика̄ни. тарун̣о пана сукхакха̄данӣйо, са̄лакалйа̄н̣ӣпотакакандо ким̣сукапотакакандо амба̄т̣акакандо кетакакандо ма̄лувакандо бхисасан̇кха̄то падумапун̣д̣арӣкакандо пин̣д̣а̄лумаса̄луа̄дайо ча кхӣравалликандо а̄лувакандо сиггукандо та̄лакандо нӣлуппалараттуппалакумудасогандхика̄нам̣ канда̄ кадаликандо вел̣укандо касерукакандоти евама̄дайо тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхан̃ча бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣акаканда̄ йа̄вака̄лика̄.

кхӣравалликандо адхото йа̄ваджӣвико, дхото йа̄вака̄лико. кхӣрака̄колӣджӣвикаусабхакаласун̣а̄диканда̄ пана йа̄ваджӣвика̄. те па̄л̣ийам̣ – ‘‘йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯла̄ни бхесаджджа̄нӣ’’ти евам̣ мӯлабхесаджджасан̇гахенева сан̇гахита̄.

мӯл̣а̄лакха̄данӣйе пана падумамӯл̣а̄лам̣ пун̣д̣арӣкамул̣а̄ласадисамева. еракамӯлам̣ кандуламӯланти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхан̃ча бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣акамул̣а̄лам̣ йа̄вака̄ликам̣. халиддисин̇гиверамакачичатурассавалликетаката̄лахинта̄лакунта̄лана̄л̣икерапӯгаруккха̄димул̣а̄лам̣ пана йа̄ваджӣвикам̣, там̣ саббампи па̄л̣ийам̣ – ‘‘йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи мӯла̄ни бхесаджджа̄нӣ’’ти (маха̄ва. 263) евам̣ мӯлабхесаджджасан̇гахенева сан̇гахитам̣.

маттхакакха̄данӣйе та̄лахинта̄лакунта̄лакетакана̄л̣икерапӯгаруккхакхаджджӯрӣветтаеракакадалӣнам̣ кал̣ӣрасан̇кха̄та̄ маттхака̄ вен̣укал̣ӣро нал̣акал̣ӣро уччхукал̣ӣро мӯлакакал̣ӣро са̄сапакал̣ӣро сата̄варикал̣ӣро саттаннам̣ дхан̃н̃а̄нам̣ кал̣ӣра̄ти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ако руккхаваллиа̄дӣнам̣ маттхако йа̄вака̄лико. халиддисин̇гиверавачамакачиласун̣а̄нам̣кал̣ӣра̄ та̄лахинта̄лакунта̄лана̄л̣икеракал̣ӣра̄нан̃ча чхиндитва̄ па̄тито джарат̣т̣хабундо йа̄ваджӣвико.

кхандхакха̄данӣйе антопатхавӣгато са̄лакалйа̄н̣ӣкхандхо уччхукхандхо нӣлуппалараттуппалакумудасогандхика̄нам̣ кхандхака̄ти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ако кхандхо йа̄вака̄лико. уппаладжа̄тӣнам̣ пан̣н̣адан̣д̣ако падумаджа̄тӣнам̣ саббопи дан̣д̣ако ка̄равиндакадан̣д̣а̄дайо ча авасесасаббакхандха̄ йа̄ваджӣвика̄.

тачакха̄данӣйе уччхутачова еко йа̄вака̄лико, сопи сарасо. сесо саббо йа̄ваджӣвико. тесам̣ пана маттхакакхандхатача̄нам̣ тин̣н̣ам̣ па̄л̣ийам̣ каса̄вабхесаджджена сан̇гахо ведитаббо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, каса̄ва̄ни бхесаджджа̄ни нимбакаса̄вам̣, кут̣аджакаса̄вам̣, пат̣олакаса̄вам̣, пхаггавакаса̄вам̣ наттама̄лакаса̄вам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи каса̄ва̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти, на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263).

еттха хи етесампи сан̇гахо сиджджхати. вуттакаса̄ва̄ни ча сабба̄ни каппийа̄нӣти ведитабба̄ни.

паттакха̄данӣйе мӯлакам̣ кха̄рако чаччу тамбако тан̣д̣улеййако папунна̄го ваттхулеййако ваджакали джаджджхарӣ селлу сиггу ка̄самаддако умма̄ чӣнамугго ма̄со ра̄джама̄со т̣хапетва̄ маха̄ниппха̄вам̣ авасесаниппха̄во аггимантхо сунисаннако сетаваран̣о на̄л̣ика̄ бхӯмийам̣ джа̄талон̣ӣти етесам̣ патта̄ни ан̃н̃а̄ни ча еварӯпа̄ни тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ака̄ни патта̄ни екам̣сена йа̄вака̄лика̄ни. йа̄ панан̃н̃а̄ маха̄накхапит̣т̣химатта̄ пан̣н̣алон̣и руккхе ча гаччхе ча а̄рохати, тасса̄ паттам̣ йа̄ваджӣвикам̣. брахмӣпаттан̃ча йа̄вака̄ликанти дӣпава̄сино ваданти. амбапаллавам̣ йа̄вака̄ликам̣, асокапаллавам̣ пана йа̄ваджӣвикам̣.

йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄ни па̄л̣ийам̣ –

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̣н̣а̄ни бхесаджджа̄ни нимбапан̣н̣ам̣ кут̣аджапан̣н̣ам̣ пат̣олапан̣н̣ам̣ суласипан̣н̣ам̣ каппа̄сакапан̣н̣ам̣ йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи пан̣н̣а̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263) –

вутта̄ни, та̄ни йа̄ваджӣвика̄ни. на кевалан̃ча пан̣н̣а̄нийева тесам̣ пуппхапхала̄дӣнипи йа̄ваджӣвика̄ни. пан̣н̣а̄нам̣ пхаггавапан̣н̣ам̣ аджджукапан̣н̣ам̣ пхан̣иджджакапан̣н̣ам̣ пат̣олапан̣н̣ам̣ тамбӯлапан̣н̣ам̣ падуминипан̣н̣анти евам̣ ган̣анавасена анто наттхи.

пуппхакха̄данӣйе мӯлакапуппхам̣ кха̄ракапуппхам̣ чаччупуппхам̣ тамбакапуппхам̣ ваджакалипуппхам̣ джаджджхарӣпуппхам̣ чӯл̣аниппха̄вапуппхам̣ маха̄ниппха̄вапуппхам̣ касерукапуппхам̣ на̄л̣икерата̄лакетака̄нам̣ тарун̣апуппха̄ни сетаваран̣апуппхам̣ сиггупуппхам̣ уппалападумаджа̄тика̄нам̣ пуппха̄ни кан̣н̣икаматтам̣ агандхикапуппхам̣ кал̣ӣрапуппхам̣ джӣвантӣпуппханти евама̄ди тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣акапуппхам̣ йа̄вака̄ликам̣. асокабакулакуййакапунна̄гачампакаджа̄тикан̣авӣракан̣ика̄ракунданавама̄ликамаллика̄дӣнам̣ пана пуппхам̣ йа̄ваджӣвикам̣ тасса ган̣ана̄йа анто наттхи. па̄л̣ийам̣ панасса каса̄вабхесадждженева сан̇гахо ведитаббо.

пхалакха̄данӣйе панасалабуджата̄лана̄л̣икераамбаджамбӯамба̄т̣акатинтин̣икама̄тулун̇гакапиттхала̄букумбхан̣д̣апуссапхалатимбарӯсакатипусава̄тин̇ган̣ачочамочамадхука̄дӣнам̣ пхала̄ни йа̄ни локе тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаранти, сабба̄ни та̄ни йа̄вака̄лика̄ни. на̄маган̣анавасена несам̣ на сакка̄ парийантам̣ дассетум̣. йа̄ни пана па̄л̣ийам̣ –

‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пхала̄ни бхесаджджа̄ни – билан̇гам̣, пиппхалим̣, маричам̣, харӣтакам̣, вибхӣтакам̣, а̄малакам̣, гот̣т̣хапхалам̣, йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи пхала̄ни бхесаджджа̄ни нева кха̄данӣйе кха̄данӣйаттхам̣ пхаранти на бходжанӣйе бходжанӣйаттхам̣ пхарантӣ’’ти (маха̄ва. 263) –

вутта̄ни, та̄ни йа̄ваджӣвика̄ни. тесампи апарипакка̄ни аччхива бимбаваран̣акетакака̄смарӣа̄дӣнам̣ пхала̄ни джа̄типхалам̣ кат̣укапхалам̣ ел̣а̄ такколанти евам̣ на̄мавасена на сакка̄ парийантам̣ дассетум̣.

ат̣т̣хикха̄данӣйе лабуджат̣т̣хи панасат̣т̣хи амба̄т̣акат̣т̣хи са̄лат̣т̣хи кхаджджӯрӣкетакатимбарӯсака̄нам̣ тарун̣апхалат̣т̣хи тинтин̣икат̣т̣хи бимбапхалат̣т̣хи уппала падумаджа̄тӣнам̣ поккхарат̣т̣хӣти евама̄дӣни тесу тесу джанападесу манусса̄нам̣ пакатиа̄ха̄равасена кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ака̄ни ат̣т̣хӣни йа̄вака̄лика̄ни. мадхукат̣т̣хи пунна̄гат̣т̣хи харӣтака̄дӣнам̣ ат̣т̣хӣни сиддхаттхакат̣т̣хи ра̄джикат̣т̣хӣти евама̄дӣни ат̣т̣хӣни йа̄ваджӣвика̄ни. тесам̣ па̄л̣ийам̣ пхалабхесадждженева сан̇гахо ведитаббо.

пит̣т̣хакха̄данӣйе саттаннам̣ та̄ва дхан̃н̃а̄нам̣ дхан̃н̃а̄нулома̄нам̣ апаран̣н̣а̄нан̃ча пит̣т̣хам̣ панасапит̣т̣хам̣ лабуджапит̣т̣хам̣ амба̄т̣акапит̣т̣хам̣ са̄лапит̣т̣хам̣ дхотаката̄лапит̣т̣хан̃ча кхӣраваллипит̣т̣хан̃ча̄ти евама̄дӣни тесу тесу джанападесу пакатиа̄ха̄равасена манусса̄нам̣ кха̄данӣйаттхам̣ бходжанӣйаттхан̃ча пхаран̣ака̄ни пит̣т̣ха̄ни йа̄вака̄лика̄ни. адхотакам̣ та̄лапит̣т̣хам̣ кхӣраваллипит̣т̣хам̣ ассагандха̄дипит̣т̣ха̄ни ча йа̄ваджӣвика̄ни. тесам̣ па̄л̣ийам̣ каса̄вехи ча мӯлапхалехи ча сан̇гхахо ведитаббо.

ниййа̄сакха̄данӣйе еко уччхуниййа̄сова сатта̄хака̄лико. сеса̄ ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, джатӯни бхесаджджа̄ни – хин̇гум̣ хин̇гуджатум̣ хин̇гусипа̄т̣икам̣ такам̣ такапаттим̣ такапан̣н̣им̣ саджджуласам̣ йа̄ни ва̄ панан̃н̃а̄нипи аттхи джатӯни бхесаджджа̄нӣ’’ти (маха̄ва. 263) евам̣ па̄л̣ийам̣ вуттаниййа̄са̄ йа̄ваджӣвика̄. таттха йева̄панакавасена сан̇гахита̄нам̣ амбаниййа̄со кан̣ика̄раниййа̄соти евам̣ на̄мавасена на сакка̄ парийантам̣ дассетум̣. евам̣ имесу мӯлакха̄данӣйа̄дӣсу йам̣кин̃чи йа̄вака̄ликам̣, саббампи имасмим̣ аттхе ‘‘авасесам̣ кха̄данӣйам̣ на̄ма̄’’ти сан̇гахитам̣.

бходжанӣйам̣ на̄ма пан̃ча бходжана̄нӣтиа̄димхи йам̣ ваттаббам̣ там̣ вуттамева. кха̄дисса̄ми бхун̃джисса̄мӣти, пат̣игган̣ха̄тӣти йо бхиккху вика̄ле етам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйан̃ча пат̣игган̣ха̄ти, тасса пат̣иггахан̣е та̄ва а̄патти дуккат̣асса. сесаметтха утта̄намева.

ел̣акаломасамут̣т̣ха̄нам̣ – ка̄йато ча ка̄йачиттато ча самут̣т̣ха̄ти, кирийам̣, носан̃н̃а̄вимоккхам̣, ачиттакам̣, пан̣н̣аттиваджджам̣, ка̄йакаммам̣, тичиттам̣, тиведананти.

вика̄лабходжанасиккха̄падам̣ саттамам̣.