10. косамбакаккхандхакам̣
косамбакавива̄дакатха̄
451. косамбакаккхандхаке – там̣ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ адассане уккхипим̣сӯти еттха айаманупуббикатха̄ – две кира бхиккхӯ екасмим̣ а̄ва̄се васанти винайадхаро ча суттантико ча. тесу суттантико бхиккху екадивасам̣ ваччакут̣им̣ павит̣т̣хо а̄чаманаудака̄васесам̣ бха̄джане т̣хапетва̄ва никкхами. винайадхаро паччха̄ павит̣т̣хо там̣ удакам̣ дисва̄ никкхамитва̄ там̣ бхиккхум̣ пуччхи – ‘‘а̄вусо, тайа̄ идам̣ удакам̣ т̣хапита’’нти? ‘‘а̄ма̄вусо’’ти. ‘‘ким̣ твам̣ еттха а̄паттибха̄вам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти? ‘‘а̄ма, на джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘хоти, а̄вусо еттха а̄паттӣ’’ти? ‘‘саче хоти, десисса̄мӣ’’ти. ‘‘саче пана те, а̄вусо, асан̃чичча асатийа̄ катам̣, наттхи а̄паттӣ’’ти. со тасса̄ а̄паттийа̄ ана̄паттидит̣т̣хи ахоси.
винайадхаропи аттано нисситака̄нам̣ ‘‘айам̣ суттантико а̄паттим̣ а̄паджджама̄нопи на джа̄на̄тӣ’’ти а̄рочеси. те тасса нисситаке дисва̄ ‘‘тумха̄кам̣ упаджджха̄йо а̄паттим̣ а̄паджджитва̄пи а̄паттибха̄вам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти а̄хам̣су. те гантва̄ аттано упаджджха̄йасса а̄рочесум̣. со евама̄ха – ‘‘айам̣ винайадхаро пуббе ана̄паттӣ’’ти ватва̄ ‘‘ида̄ни а̄паттӣ’’ти вадати. муса̄ва̄дӣ есоти. те гантва̄ ‘‘тумха̄кам̣ упаджджха̄йо муса̄ва̄дӣ’’ти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ вад̣д̣хайим̣су. тато винайадхаро ока̄сам̣ лабхитва̄ тасса а̄паттийа̄ адассане уккхепанӣйакаммам̣ ака̄си. тена вуттам̣ – ‘‘там̣ бхиккхум̣ а̄паттийа̄ адассане уккхипим̣сӯ’’ти.
453. бхинно бхиккхусан̇гхо бхинно бхиккхусан̇гхоти еттха на та̄ва бхинно; апича кхо йатха̄ деве вут̣т̣хе ‘‘ида̄ни сассам̣ ниппханна’’нти вуччати, авассан̃хи там̣ ниппхаджджиссати, евамева имина̄ ка̄ран̣ена а̄йатим̣ авассам̣ бхиджджиссати, со ча кхо калахавасена на сан̇гхабхедавасена, тасма̄ ‘‘бхинно’’ти вуттам̣. самбхамааттхавасена четтха а̄мед̣итам̣ ведитаббам̣.
454. етаматтхам̣ бха̄ситва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄мӣти касма̄ евам̣ бха̄ситва̄ пакка̄ми? саче хи бхагава̄ уккхепаке ва̄ ‘‘ака̄ран̣е тумхехи со бхиккху уккхитто’’ти вадеййа, уккхитта̄нуваттаке ва̄ ‘‘тумхе а̄паттим̣ а̄панна̄’’ти вадеййа, ‘‘етесам̣ бхагава̄ паккхо, етесам̣ бхагава̄ паккхо’’ти ватва̄ а̄гха̄там̣ бандхеййум̣, тасма̄ тантимева т̣хапетва̄ етаматтхам̣ бха̄ситва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
455. аттана̄ ва̄ атта̄нанти еттха йо сан̇гхена уккхепанӣйаката̄нам̣ адхаммава̄дӣнам̣ паккхе нисинно ‘‘тумхе ким̣ бхан̣атха̄’’ти тесан̃ча итаресан̃ча ладдхим̣ сутва̄ ‘‘име адхаммава̄дино, итаре дхаммава̄дино’’ти читтам̣ уппа̄дети, айам̣ тесам̣ маджджхе нисиннова тесам̣ на̄на̄сам̣ва̄сако хоти, каммам̣ копети, итаресампи хаттхапа̄сам̣ ана̄гататта̄ копети. евам̣ аттана̄ ва̄ атта̄нам̣ на̄на̄сам̣ва̄сакам̣ кароти. сама̄насам̣ва̄саканти еттха̄пи йо адхаммава̄дӣнам̣ паккхе нисинно ‘‘адхаммава̄дино име, итаре дхаммава̄дино’’ти тесам̣ маджджхам̣ пависати, йаттха ва̄ таттха ва̄ пана паккхе нисинно ‘‘име дхаммава̄дино’’ти ган̣ха̄ти, айам̣ аттана̄ ва̄ атта̄нам̣ сама̄насам̣ва̄сакам̣ каротӣти ведитаббо.
456. ка̄йакаммам̣ вачӣкамманти еттха ка̄йена пахаранта̄ ка̄йакаммам̣ упадам̣сенти, пхарусам̣ ваданта̄ вачӣкаммам̣ упадам̣сентӣти ведитабба̄. хаттхапара̄ма̄сам̣ каронтӣти кодхавасена хаттхехи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пара̄масанам̣ каронти. адхаммийа̄йама̄нети адхаммийа̄ни кичча̄ни курума̄не. асаммодика̄ваттама̄на̄йа̄ти асаммодика̄йа ваттама̄на̄йа. айамева ва̄ па̄т̣хо. саммоданакатха̄йа аваттама̄на̄йа̄ти аттхо. етта̄вата̄ на ан̃н̃аман̃н̃анти еттха две пантийо катва̄ упача̄рам̣ мун̃читва̄ нисӣдитаббам̣, дхаммийа̄йама̄не пана саммодика̄йа ваттама̄на̄йа а̄санантарика̄йа нисӣдитаббам̣, екекам̣ а̄санам̣ антарам̣ катва̄ нисӣдитаббам̣.
457-458. ма̄ бхан̣д̣анантиа̄дӣсу ‘‘акаттха̄’’ти па̄т̣хасесам̣ гахетва̄ ‘‘ма̄ бхан̣д̣анам̣ акаттха̄’’ти еваматтхо дат̣т̣хаббо. адхаммава̄дӣти уккхитта̄нуваттакесу ан̃н̃атаро. айам̣ пана бхиккху бхагавато аттхака̄мо, айам̣ кирасса адхиппа̄йо ‘‘име бхиккхӯ кодха̄бхибхӯта̄ саттху вачанам̣ на ган̣ханти, ма̄ бхагава̄ ете оваданто киламиттха̄’’ти тасма̄ евама̄ха. бхагава̄ пана ‘‘паччха̄пи сан̃н̃ам̣ лабхитва̄ орамиссантӣ’’ти тесам̣ анукампа̄йа атӣтаваттхум̣ а̄харитва̄ катхеси. таттха анаттхатоти анаттхо ато; етасма̄ ме пуриса̄ анаттхоти вуттам̣ хоти. атха ва̄ анаттхатоти анаттхадо. сесам̣ па̄кат̣амева.
464. путхусаддотиа̄дига̄тха̄су пана путху маха̄ саддо асса̄ти путхусаддо. самаджаноти сама̄но екасадисо джано; саббо ча̄йам̣ бхан̣д̣анака̄ракоджано самантато садданиччха̄ран̣ена путхусаддо чева садисо ча̄ти вуттам̣ хоти. на ба̄ло кочи ман̃н̃атха̄ти таттха кочи екопи ‘‘ахам̣ ба̄ло’’ти на ман̃н̃иттха; саббепи пан̣д̣итама̄нинойева. на̄н̃н̃ам̣ бхиййо аман̃н̃арунти кочи екопи ‘‘ахам̣ ба̄ло’’ти ча на ман̃н̃иттха; бхиййо ча сан̇гхасмим̣ бхиджджама̄не ан̃н̃ампи екам̣ ‘‘майхам̣ ка̄ран̣а̄ сан̇гхо бхиджджатӣ’’ти идам̣ ка̄ран̣ам̣ на ман̃н̃иттха̄ти аттхо.
паримут̣т̣ха̄ти паримут̣т̣хассатино. ва̄ча̄гочарабха̄н̣иноти ра̄ка̄расса расса̄десо като, ва̄ча̄гочара̄ на сатипат̣т̣ха̄на̄дигочара̄. бха̄н̣ино ча катхам̣ бха̄н̣ино? йа̄виччханти мукха̄йа̄мам̣ йа̄ва мукхам̣ паса̄ретум̣ иччханти, та̄ва паса̄ретва̄ бха̄н̣ино, екопи сан̇гхага̄равена мукхасан̇кочам̣ на каротӣти аттхо. йена нӣта̄ти йена калахена имам̣ нилладжджабха̄вам̣ нӣта̄. на там̣ видӯти на там̣ джа̄нанти, ‘‘евам̣ са̄дӣнаво айа’’нти.
йе ча там̣ упанайхантӣти там̣ ‘‘аккоччхи мам̣, авадхи ма’’нтиа̄дикам̣ а̄ка̄рам̣ йе ча упанайханти. санантаноти пора̄н̣о.
парети пан̣д̣ите т̣хапетва̄ тато ан̃н̃е бхан̣д̣анака̄рака̄ паре на̄ма. те еттха сан̇гхамаджджхе калахам̣ каронта̄ ‘‘майам̣ йама̄масе упайама̄ма; сататам̣ самитам̣ маччусантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти на джа̄нанти. йе ча таттха виджа̄нантӣти йе таттха пан̣д̣ита̄ ‘‘майам̣ маччусамӣпам̣ гаччха̄ма̄’’ти виджа̄нанти. тато самманти медхага̄ти еван̃хи те джа̄нанта̄ йонисоманасика̄рам̣ уппа̄детва̄ медхага̄нам̣ калаха̄нам̣ вӯпасама̄йа пат̣ипаджджанти.
ат̣т̣хиччхинна̄ти айам̣ га̄тха̄ брахмадаттан̃ча дӣгха̄вукума̄ран̃ча сандха̄йа вутта̄. тесампи хоти сан̇гати, касма̄ тумха̄кам̣ на хоти, йесам̣ во нева ма̄та̄питӯнам̣ ат̣т̣хӣни чхинна̄ни, на па̄н̣а̄ хата̄, на гава̄ссадхана̄ни хат̣а̄нӣти.
саче лабхетха̄тиа̄дига̄тха̄ пан̣д̣итасаха̄йасса ча ба̄ласаха̄йасса ча ван̣н̣а̄ван̣н̣адӣпанаттхам̣ вутта̄. абхибхуййа сабба̄ни париссайа̄нӣти па̄кат̣апариссайе ча пат̣иччханнапариссайе ча абхибхавитва̄ тена саддхим̣ аттамано сатима̄ чареййа.
ра̄джа̄ва рат̣т̣хам̣ виджитанти йатха̄ аттано виджитам̣ рат̣т̣хам̣ маха̄джанакара̄джа̄ ча ариндамамаха̄ра̄джа̄ ча паха̄йа екака̄ чарим̣су; евам̣ чареййа̄ти аттхо. ма̄тан̇гаран̃н̃ева на̄готи ма̄тан̇го аран̃н̃е на̄гова. ма̄тан̇готи хаттхӣ вуччати; на̄готи маханта̄дхивачанаметам̣. йатха̄ хи ма̄тупосако ма̄тан̇гана̄го аран̃н̃е еко чари, на ча па̄па̄ни ака̄си. йатха̄ ча па̄лилеййако, евам̣ еко чаре, на ча па̄па̄ни кайира̄ти вуттам̣ хоти.
па̄лилеййакагаманакатха̄
467. па̄лилеййаке вихарати раккхитаванасан̣д̣ети па̄лилеййакам̣ упанисса̄йа раккхитаванасан̣д̣е вихарати. хаттхина̄готи маха̄хаттхӣ. хаттхикалабхехӣти хаттхипотакехи. хаттхиччха̄пехӣти кхӣрӯпакехи дахарапотакехи. чхиннагга̄нӣти техи пурато пурато гаччхантехи чхиннагга̄ни кха̄йита̄васеса̄ни кха̄н̣усадиса̄ни тин̣а̄ни кха̄дати. обхаггобхагганти тена хаттхина̄гена уччат̣т̣ха̄нато бхан̃джитва̄ бхан̃джитва̄ па̄титам̣. асса са̄кха̄бхан̇ганти етасса сантакам̣ са̄кха̄бхан̇гам̣ те кха̄данти. а̄вила̄нӣти техи пат̣хаматарам̣ отаритва̄ пивантехи а̄лулита̄ни каддамодака̄ни пивати. ога̄ха̄ти титтхато.
на̄гасса на̄гена̄ти хаттхина̄гасса буддхана̄гена. ӣса̄дантасса̄ти ратхаӣса̄садисадантасса. йадеко раматӣ ванети йасма̄ буддхана̄го вийа айампи хаттхина̄го еко павивитто ване рамати; тасма̄сса на̄гасса на̄гена читтам̣ самети, екӣбха̄варатийа̄ екасадисам̣ хотӣти аттхо.
йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ти еттха тема̄сам̣ бхагава̄ таттха виха̄сӣти ведитаббо. етта̄вата̄ косамбакехи кира убба̄л̣хо бхагава̄ тема̄сам̣ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ васӣти саббаттха катха̄ паттхат̣а̄ ахоси.
атха кхо косамбака̄ упа̄сака̄ти атха кхо имам̣ катха̄салла̄пам̣ сутва̄ косамбива̄сино упа̄сака̄.
ат̣т̣ха̄расаваттхукатха̄
468. адхаммам̣ дхаммотиа̄дӣни ат̣т̣ха̄раса бхедакараваттхӯни сан̇гхабхедакаккхандхаке ван̣н̣айисса̄ма.
475. там̣ уккхиттакам̣ бхиккхум̣ оса̄ретва̄ти там̣ гахетва̄ сӣмам̣ гантва̄ а̄паттим̣ деса̄петва̄ каммава̄ча̄йа оса̄ретва̄. та̄вадева упосатхоти там̣дивасамева упосатхаккхандхаке вуттанайенева са̄маггӣупосатхо ка̄таббо.
476. амӯла̄ мӯлам̣ гантва̄ти на мӯла̄ мӯлам̣ гантва̄; там̣ ваттхум̣ авиниччхинитва̄ти аттхо. айам̣ вуччати упа̄ли сан̇гхаса̄маггӣ аттха̄пета̄ бйан̃джанӯпета̄ти аттхато апагата̄, ‘‘сан̇гхаса̄маггӣ’’ти имам̣ пана бйан̃джанаматтам̣ упета̄.
477. сан̇гхасса киччесӯти сан̇гхасса каран̣ӣйесу уппаннесу. мантана̄сӯти винайамантана̄су. аттхесу джа̄тесӯти винайааттхесу уппаннесу. виниччхайесӯти тесам̣йева аттха̄нам̣ виниччхайесу. махаттхикоти маха̄упака̄ро. паггаха̄рахоти пагган̣хитум̣ вутто.
ана̄нуваджджо пат̣хамена сӣлатотиа̄димхийева та̄ва сӣлато на упаваджджо. авеккхита̄ча̄роти апеккхита̄ча̄ро; а̄локите вилоките сампаджа̄нака̄рӣтиа̄дина̄ найена упапариккхита̄ча̄ро. ат̣т̣хакатха̄су пана ‘‘аппат̣иччханна̄ча̄ро’’ти вуттам̣.
висайха̄ти абхибхавитва̄. ануййутам̣ бхан̣анти анун̃н̃а̄там̣ анапагатам̣ бхан̣анто. йасма̄ хи со ануййутам̣ бхан̣ати, усӯйа̄йа ва̄ агатигаманавасена ва̄ ка̄ран̣а̄пагатам̣ на бхан̣ати, тасма̄ аттхам̣ на ха̄пети. усӯйа̄йа пана агатигаманавасена ва̄ бхан̣анто аттхам̣ ха̄пети, ка̄ран̣ам̣ на дети, тасма̄ со парисагато чхамбхати чева ведхати ча. йо ӣдисо на хоти, айам̣ ‘‘паггаха̄рахо’’ти дассети.
кин̃ча бхиййо ‘‘татхева пан̃ха’’нти га̄тха̄, тассаттхо – йатха̄ ча ануййутам̣ бхан̣анто аттхам̣ на ха̄пети, татхева париса̄йа маджджхе пан̃хам̣ пуччхито сама̄но на чева паджджха̄йати, на ча ман̇ку хоти. йо хи аттхам̣ на джа̄на̄ти, со паджджха̄йати. йо ваттум̣ на саккоти, со ман̇ку хоти. йо пана аттхан̃ча джа̄на̄ти, ваттун̃ча саккоти; со на паджджха̄йати, на ман̇ку хоти. ка̄ла̄гатанти катхетаббайуттака̄ле а̄гатам̣. бйа̄каран̣а̄раханти пан̃хасса аттха̄нуломата̄йа бйа̄каран̣а̄нуччхавикам̣. вачоти ваданто; еварӯпам̣ вачанам̣ бхан̣антоти аттхо. ран̃джетӣти тосети. вин̃н̃ӯпарисанти вин̃н̃ӯнам̣ парисам̣.
а̄черакамхи ча сакети аттано а̄чарийава̄де. алам̣ паметунти вӣмам̣ситум̣ там̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ пан̃н̃а̄йа тулайитум̣ саматтхо. пагун̣оти катапаричайо ладдха̄севано. катхетавети катхетаббе. вираддхиковидоти вираддхат̣т̣ха̄накусало.
паччаттхика̄ йена ваджантӣти айам̣ га̄тха̄ йа̄дисе катхетаббе пагун̣о, там̣ дассетум̣ вутта̄. айан̃хеттха аттхо – йа̄дисена катхитена паччаттхика̄ ча ниггахам̣ гаччханти, маха̄джано ча сан̃н̃апанам̣ гаччхати; сан̃н̃аттим̣ авабодханам̣ гаччхатӣти аттхо. йан̃ча катхенто сакам̣ а̄да̄йам̣ аттано а̄чарийава̄дам̣ на ха̄пети, йасмим̣ ваттхусмим̣ адхикаран̣ам̣ уппаннам̣, таданурӯпам̣ анупагха̄такарам̣ пан̃хам̣ бйа̄карама̄но та̄дисе катхетаббе пагун̣о хотӣти.
дӯтеййакаммесу аланти ат̣т̣хахи дӯтан̇гехи саманна̄гататта̄ сан̇гхасса дӯтеййакаммесу саматтхо. сут̣т̣ху угган̣ха̄тӣти самуггахо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ на̄ма а̄хунам̣ а̄хутипин̣д̣ам̣ самугган̣ханти, евам̣ пӣтисоманассаджа̄тенева четаса̄ сан̇гхасса киччесу самуггахо, сан̇гхассакиччесу тасса тасса киччасса пат̣игга̄хакоти аттхо. карам̣ вачоти вачанам̣ каронто. на тена ман̃н̃атӣти тена вачанакаран̣ена ‘‘ахам̣ кароми, сан̇гхабха̄рам̣ ниттхара̄мӣ’’ти на ма̄на̄тима̄нам̣ джаппети.
а̄паджджати йа̄ватакесу ваттхӯсӯти йаттакесу ваттхӯсу а̄паттим̣ а̄паджджама̄но а̄паджджати. хоти йатха̄ ча вут̣т̣хитӣти тасса̄ ча а̄паттийа̄ йатха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. ете вибхан̇га̄ти йесу ваттхӯсу а̄паджджати, йатха̄ ча вут̣т̣ха̄нам̣ хоти, имесам̣ аттха̄нам̣ джотака̄ ете вибхан̇га̄. убхайасса̄ти убхайе асса. сва̄гата̄ти сут̣т̣ху а̄гата̄. а̄паттивут̣т̣ха̄нападасса ковидоти а̄паттивут̣т̣ха̄нака̄ран̣акусало.
йа̄ни ча̄чаранти йа̄ни ча бхан̣д̣анака̄ран̣а̄дӣни а̄чаранто таджджанӣйакамма̄дивасена нисса̄ран̣ам̣ гаччхати. оса̄ран̣ам̣ там̣вуситасса джантуноти там̣ ваттам̣ вуситасса джантуно, йа̄ оса̄ран̣а̄ ка̄табба̄, етампи джа̄на̄ти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
косамбакаккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
самантапа̄са̄дика̄йа винайасам̣ван̣н̣ана̄йа
маха̄ваггаван̣н̣ана̄ саматта̄.
маха̄вагга-ат̣т̣хакатха̄ нит̣т̣хита̄.