5. кхуддакаваттхуккхандхакам̣
кхуддакаваттхукатха̄
243. кхуддакаваттхуккхандхаке – малламут̣т̣хика̄ти мут̣т̣хикамалла̄. га̄мамуддава̄ти чхавира̄гаман̣д̣ана̄нуйутта̄ на̄гарикаманусса̄. га̄мамоддава̄типи па̄т̣хо; есеваттхо. тхамбхети нха̄натиттхе никхан̣итва̄ т̣хапитаттхамбхе.
кут̣т̣ети ит̣т̣хака̄сила̄да̄рукут̣т̣а̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣. ат̣т̣а̄не нха̄йантӣти еттха ат̣т̣а̄нам̣ на̄ма руккхам̣ пхалакам̣ вийа таччхетва̄ ат̣т̣хапада̄ка̄рена ра̄джийо чхиндитва̄ нха̄натиттхе никхан̣анти, таттха чун̣н̣а̄ни а̄киритва̄ манусса̄ ка̄йам̣ гхам̣санти. гандхаббахаттхакена̄ти нха̄натиттхе т̣хапитена да̄румайахаттхена, тена кира чун̣н̣а̄ни гахетва̄ манусса̄ сарӣрам̣ гхам̣санти. курувиндакасуттийа̄ти курувиндакапа̄са̄н̣ачун̣н̣а̄ни ла̄кха̄йа бандхитва̄ катагул̣икакала̄пако вуччати, там̣ убхосу антесу гахетва̄ сарӣрам̣ гхам̣санти. виггайха парикаммам̣ ка̄ра̄пентӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сарӣрена сарӣрам̣ гхам̣санти. маллакам̣ на̄ма макарадантаке чхиндитва̄ маллакамӯласан̣т̣ха̄нена катам̣ маллаканти вуччати, идам̣ гила̄насса̄пи на ват̣т̣ати.
244. акатамаллакам̣ на̄ма данте аччхиндитва̄ катам̣, идам̣ агила̄нассева на ват̣т̣ати; ит̣т̣хака̄кхан̣д̣ам̣ пана капа̄лакхан̣д̣ам̣ ва̄ ват̣т̣ати. укка̄сиканти ваттхават̣т̣им̣; тасма̄ нха̄йантасса йасса кассачи нха̄наса̄т̣акават̣т̣ийа̄ пит̣т̣хим̣ гхам̣ситум̣ ват̣т̣ати. путхупа̄н̣иканти хаттхапарикаммам̣ вуччати, тасма̄ саббесам̣ хаттхена пит̣т̣хипарикаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати.
245. валлика̄ти кан̣н̣ато никкхантамуттоламбака̄дӣнам̣ етам̣ адхивачанам̣; на кевалан̃ча валлика̄ ева, йам̣кин̃чи кан̣н̣апил̣андханам̣ антамасо та̄лапан̣н̣ампи на ват̣т̣ати. па̄ман̇ганти йам̣кин̃чи паламбакасуттам̣. кан̣т̣хасуттаканти йам̣кин̃чи гӣвӯпагаа̄бхаран̣ам̣. кат̣исуттаканти йам̣кин̃чи кат̣ипил̣андханам̣ антамасо суттатантуматтампи. оват̣т̣иканти валайам̣. ка̄йӯра̄дӣни па̄кат̣а̄нева, аккхака̄нам̣ хет̣т̣ха̄ ба̄ха̄бхаран̣ам̣ йам̣кин̃чи а̄бхаран̣ам̣ на ват̣т̣ати.
246. дума̄сикам̣ ва̄ дуван̇гулам̣ ва̄ти еттха саче кеса̄ антодвема̄се дван̇гулам̣ па̄пун̣анти, антодвема̄сева чхиндитабба̄. дван̇гулехи атикка̄метум̣ на ват̣т̣ати. сачепи на дӣгха̄, двема̄сато екадивасампи атикка̄метум̣ на ват̣т̣атийева; евамайам̣ убхайенапи уккат̣т̣хапариччхедова вутто, тато орам̣ пана нават̣т̣анабха̄во на̄ма наттхи.
коччхена осан̣т̣хентӣти коччхена оликхитва̄ саннисӣда̄пенти. пхан̣акена̄ти дантамайа̄дӣсу йена кеначи. хаттхапхан̣акена̄ти хаттхенева пхан̣акиччам̣ каронта̄ ан̇гулӣхи осан̣т̣хенти. ситтхателакена̄ти мадхуситтхаканиййа̄са̄дӣсу йена кеначи чиккалена. удакателакена̄ти удакамиссакена телена. ман̣д̣анаттха̄йа саббаттха дуккат̣ам̣, уддхаломена пана ануломанипа̄танаттхам̣ хаттхам̣ теметва̄ сӣсам̣ пун̃чхитаббам̣. ун̣ха̄бхитаттараджасира̄нампи аллахаттхена пун̃чхитум̣ ват̣т̣ати.
247. на бхиккхаве а̄да̄се ва̄ удакапатте ва̄ти еттха кам̣сапатта̄дӣнипи йесу мукханимиттам̣ пан̃н̃а̄йати, сабба̄ни а̄да̄сасан̇кхамева гаччханти. кан̃джийа̄дӣнипи ча удакапаттасан̇кхамева. тасма̄ йаттха каттхачи олокентасса дуккат̣ам̣. а̄ба̄дхапаччайа̄ти ‘‘сан̃чхави ну кхо ме ван̣о, уда̄ху на та̄ва̄’’ти джа̄нанаттхам̣; ‘‘джин̣н̣о ну кхомхи но’’ти евам̣ а̄йусан̇кха̄рам̣ олоканаттхампи ват̣т̣атӣти вуттам̣.
мукхам̣ а̄лимпантӣти виппасанначхавира̄гакарехи мукха̄лепанехи а̄лимпанти. уммаддентӣти на̄на̄уммадданехи уммадденти. чун̣н̣ентӣти мукхачун̣н̣акена маккхенти. маносилика̄йа мукхам̣ лан̃чхентӣти маносила̄йа тилака̄дӣни лан̃чхана̄ни каронти, та̄ни харита̄ла̄дӣхипи на ват̣т̣антийева. ан̇гара̄га̄дайо па̄кат̣а̄йева. саббаттха дуккат̣ам̣.
248. на бхиккхаве наччам̣ ва̄тиа̄дӣсу йам̣кин̃чи наччам̣ антамасо мораначчампи дассана̄йа гаччхантасса дуккат̣ам̣. сайампи наччантасса ва̄ начча̄пентасса ва̄ дуккат̣амева. гӣтампи йам̣кин̃чи нат̣агӣтам̣ ва̄ са̄дхугӣтам̣ ва̄ антамасо дантагӣтампи ‘‘йам̣ га̄йисса̄ма̄’’ти пуббабха̄ге окӯджанта̄ каронти, етампи на ват̣т̣ати. сайам̣ га̄йантасса̄пи га̄йа̄пентасса̄пи дуккат̣амева. ва̄дитампи йам̣кин̃чи на ват̣т̣ати. йам̣ пана нит̣т̣хубханто ва̄ са̄сан̇ке ва̄ т̣хито аччхарикам̣ ва̄ пхот̣ети, па̄н̣им̣ ва̄ пахарати, таттха ана̄патти. саббам̣ антара̄ра̄ме т̣хитасса пассато ана̄патти. ‘‘пассисса̄мӣ’’ти виха̄рато виха̄рам̣ гаччхантасса а̄паттийева. а̄санаса̄ла̄йа нисинно пассати, ана̄патти. ‘‘пассисса̄мӣ’’ти ут̣т̣хахитва̄ гаччхато а̄патти. вӣтхийам̣ т̣хатва̄ гӣвам̣ париваттетва̄ пассатопи а̄паттийева.
249. саракуттинти саракирийам̣. бхан̇го хотӣти аладдхам̣ уппа̄детум̣ на саккоти; ладдхам̣ сама̄паджджитум̣. паччхима̄ джаната̄ти амха̄кам̣ а̄чарийа̄пи упаджджха̄йа̄пи евам̣ га̄йим̣сӯти паччхимо джано дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджати; татхева га̄йати. на бхиккхаве а̄йатакена̄ти еттха а̄йатако на̄ма там̣ там̣ ваттам̣ бхиндитва̄ аккхара̄ни вина̄сетва̄ паватто. дхамме пана суттантаваттам̣ на̄ма аттхи, джа̄такаваттам̣ на̄ма аттхи, га̄тха̄ваттам̣ на̄ма аттхи, там̣ вина̄сетва̄ атидӣгхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. чатурассена ваттена париман̣д̣ала̄ни падабйан̃джана̄ни дассетабба̄ни. сарабхан̃н̃анти сарена бхан̣анам̣. сарабхан̃н̃е кира таран̇гаваттадхотакаваттагалитаватта̄дӣни дваттим̣са ватта̄ни аттхи. тесу йам̣ иччхати, там̣ ка̄тум̣ лабхати. саббесам̣ падабйан̃джанам̣ авина̄сетва̄ вика̄рам̣ акатва̄ саман̣аса̄руппена чатурассена найена паваттанам̣йева лаккхан̣ам̣.
ба̄хираломим̣ ун̣н̣инти ун̣н̣алома̄ни бахи катва̄ ун̣н̣апа̄ва̄рам̣ па̄рупанти; татха̄ дха̄рентасса дуккат̣ам̣. лома̄ни анто катва̄ па̄рупитум̣ ват̣т̣ати. саман̣акаппакатха̄ бхӯтага̄масиккха̄падаван̣н̣ана̄йам̣ вутта̄.
251. на бхиккхаве аттано ан̇гаджа̄танти ан̇гаджа̄там̣ чхиндантассева тхуллаччайам̣. ан̃н̃ам̣ пана кан̣н̣ана̄са̄ан̇гулиа̄дим̣ йам̣кин̃чи чхиндантасса та̄дисам̣ ва̄ дуккхам̣ уппа̄дентасса дуккат̣ам̣. ахикӣт̣адат̣т̣ха̄дӣсу пана ан̃н̃аа̄ба̄дхапаччайа̄ ва̄ лохитам̣ ва̄ мочентасса чхиндантасса ва̄ ана̄патти.
252. чанданаган̣т̣хи уппанна̄ хотӣти чанданагхат̣ика̄ уппанна̄ хоти. со кира уддхан̃ча адхо ча джа̄ла̄ни париккхипа̄петва̄ ган̇га̄йа надийа̄ кӣл̣ати, тасса надӣсотена вуйхама̄на̄ чанданаган̣т̣хи а̄гантва̄ джа̄ле лагга̄, тамасса пуриса̄ а̄харитва̄ адам̣су; евам̣ са̄ уппанна̄ хоти. иддхипа̄т̣иха̄рийанти еттха викуббаниддхипа̄т̣иха̄рийам̣ пат̣иккхиттам̣, адхит̣т̣ха̄ниддхи пана аппат̣иккхитта̄ти ведитабба̄.
на бхиккхаве сован̣н̣амайо паттотиа̄дӣсу сачепи гихӣ бхаттагге суван̣н̣атат̣т̣ика̄дӣсу бйан̃джанам̣ катва̄ упана̄менти, а̄маситумпи на ват̣т̣ати. пхаликамайака̄чамайакам̣самайа̄ни пана тат̣т̣ика̄дӣни бха̄джана̄ни пуггаликапарибхогенева на ват̣т̣анти, сан̇гхикапарибхогена ва̄ гихивикат̣а̄ни ва̄ ват̣т̣анти. ‘‘тамбалохамайопи паттова на ват̣т̣ати, тха̄лакам̣ пана ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ саббам̣ курундийам̣ вуттам̣. ман̣имайоти еттха пана инданӣла̄диман̣имайо вутто. кам̣самайоти еттха ват̣т̣алохамайопи сан̇гахито.
253. ликхитунти танукаран̣аттха̄йетам̣ вуттам̣. пакатиман̣д̣аланти макарадантаччхиннакаман̣д̣аламева.
254. а̄ват̣т̣итва̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пахаритва̄. патта̄дха̄раканти еттха ‘‘дантавалливетта̄дӣхи кате бхӯмиа̄дха̄раке тайо, да̄руа̄дха̄раке две патте упарӯпари т̣хапетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти курундийам̣ вуттам̣. маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вуттам̣ – ‘‘бхӯмиа̄дха̄раке тин̣н̣ам̣ патта̄нам̣ анока̄со, две т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. да̄руа̄дха̄ракадан̣д̣а̄дха̄ракесупи сусаджджитесу есева найо. бхамакот̣исадисо пана да̄руа̄дха̄рако тӣхи дан̣д̣акехи баддхо дан̣д̣ака̄дха̄ро ча екассапи паттасса анока̄со, таттха т̣хапетва̄пи хаттхена гахетва̄ ева нисӣдитаббам̣. бхӯмийам̣ пана никкуджджитва̄ екамева т̣хапетабба’’нти.
мид̣д̣хантети а̄линдакамид̣д̣хика̄дӣнам̣ анте. саче пана париваттетва̄ таттхева патит̣т̣ха̄ти, еварӯпа̄йа виттхин̣н̣а̄йа мид̣д̣хийа̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. парибхан̣д̣антети ба̄хирапассе ката̄йа танукамид̣д̣хика̄йа анте. мид̣д̣хийам̣ вуттанайеневеттха̄пи виниччхайо ведитаббо.
чол̣аканти йам̣ паттхаритва̄ патто т̣хапӣйати; тасмим̣ пана асати кат̣аса̄раке ва̄ тат̣т̣ика̄йа ва̄ маттика̄парибхан̣д̣аката̄йа бхӯмийа̄ ва̄ йаттха на дуссати, татха̄рӯпа̄йа ва̄лика̄йа ва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. пам̣сураджа̄дӣсу пана кхарабхӯмийам̣ ва̄ т̣хапентасса дуккат̣ам̣. паттама̄л̣акам̣ ит̣т̣хака̄хи ва̄ да̄рӯхи ва̄ ка̄тум̣ ват̣т̣ати. паттакун̣д̣олика̄ти маха̄мукхакун̣д̣асан̣т̣ха̄на̄ бхан̣д̣акуккхалика̄ вуччати. йо лаггеййа̄ти йаттха каттхачи лаггентасса дуккат̣амева. чӣваравам̣сепи бандхитва̄ т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати. бхан̣д̣акат̣т̣хапанаттхамева ва̄ катам̣ хоту нисӣданасайанаттхам̣ ва̄ йаттха каттхачи ман̃че ва̄ пӣт̣хе ва̄ т̣хапентасса дуккат̣ам̣, ан̃н̃ена пана бхан̣д̣акена саддхим̣ бандхитва̄ т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. ат̣анийам̣ бандхитва̄ оламбетум̣ ва̄ ват̣т̣ати, бандхитва̄пи упари т̣хапетум̣ на ват̣т̣атийева. саче пана ман̃чо ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ уккхипитва̄ чӣваравам̣са̄дӣсу ат̣т̣акачханнена т̣хапитам̣ хоти, таттха т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. ам̣саваддханакена ам̣сакӯт̣е лаггетва̄ ан̇ке т̣хапетум̣ ват̣т̣ати. чхатте бхаттапӯропи ам̣сакӯт̣е лаггитапаттопи т̣хапетум̣ на ват̣т̣ати, бхан̣д̣акена пана саддхим̣ бандхитва̄ ва̄ ат̣т̣акам̣ катва̄ ва̄ т̣хапите йо кочи т̣хапетум̣ ват̣т̣ати.
255. паттахаттхена̄ти еттха на кевалам̣ йасса патто хаттхе, со ева паттахаттхо, на кевалан̃ча кава̄т̣амева пан̣а̄метум̣ на лабхати; апича кхо пана хаттхе ва̄ пит̣т̣хипа̄де ва̄ йаттха каттхачи сарӣра̄вайаве паттасмим̣ сати хаттхена ва̄ па̄дена ва̄ сӣсена ва̄ йена кеначи сарӣра̄вайавена кава̄т̣ам̣ ва̄ пан̣а̄метум̣ гхат̣икам̣ ва̄ уккхипитум̣ сӯчим̣ ва̄ кун̃чика̄йа апа̄пуритум̣ на лабхати. ам̣сакӯт̣е пана паттам̣ лаггетва̄ йатха̄сукхам̣ ава̄пуритум̣ лабхати.
тумбакат̣а̄ханти ла̄букат̣а̄хам̣ вуччати, там̣ парихаритум̣ на ват̣т̣ати. лабхитва̄ пана та̄вака̄ликам̣ парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. гхат̣икат̣а̄хепи есева найо. гхат̣икат̣а̄ханти гхат̣икапа̄лам̣. абхум̣ мети утра̄савачанаметам̣. саббапам̣сукӯликена̄ти еттха чӣваран̃ча ман̃чапӣт̣хан̃ча пам̣сукӯлам̣ ват̣т̣ати, аджджхохаран̣ӣйам̣ пана диннакамева гахетаббам̣.
чалака̄нӣти чаббетва̄ апавиддха̄миса̄ни. ат̣т̣хика̄нӣти маччхамам̣саат̣т̣хика̄ни. уччхит̣т̣ходаканти мукхавиккха̄ланодакам̣. етесу йам̣кин̃чи паттена нӣхарантасса дуккат̣ам̣. паттам̣ пат̣иггахам̣ катва̄ хаттхам̣ дховитумпи на лабхати. хаттхадхотапа̄дадхотаудакампи патте а̄киритва̄ нӣхаритум̣ на ват̣т̣ати. ануччхит̣т̣хам̣ суддхапаттам̣ уччхит̣т̣хахаттхена ган̣хитум̣ на ват̣т̣ати, ва̄махаттхена панеттха удакам̣ а̄син̃читва̄ екам̣ удакаган̣д̣усам̣ гахетва̄ уччхит̣т̣хахаттхена ган̣хитум̣ ват̣т̣ати. етта̄вата̄пи хи со уччхит̣т̣хапатто хоти, хаттхам̣ пана бахи удакена виккха̄летва̄ гахетум̣ ват̣т̣ати. маччхамам̣сапхала̄пхала̄дӣни кха̄данто йам̣ таттха ат̣т̣хим̣ ва̄ чалакам̣ ва̄ чхад̣д̣етука̄мо хоти, там̣ патте т̣хапетум̣ на лабхати. йам̣ пана пат̣икха̄дитука̄мо хоти, там̣ патте т̣хапетум̣ лабхати. ат̣т̣хикакан̣т̣ака̄дӣни таттхева катва̄ хаттхена лун̃читва̄ кха̄дитум̣ ват̣т̣ати. мукхато нӣхат̣ам̣ пана йам̣кин̃чи пуна кха̄дитука̄мо хоти, там̣ патте т̣хапетум̣ на лабхати. син̇гиверана̄л̣икеракхан̣д̣а̄ни д̣ам̣ситва̄ пуна т̣хапетум̣ лабхати.
256. наматаканти саттхакавет̣ханакам̣ пилотикакхан̣д̣ам̣. дан̣д̣асаттхаканти пиппхалакам̣ ва̄ ан̃н̃ампи ва̄ йам̣кин̃чи дан̣д̣ам̣ йоджетва̄ катасаттхакам̣.
кан̣н̣акита̄ хонтӣти малаггахита̄ хонти. кин̣н̣ена пӯретунти кин̣н̣ачун̣н̣ена пӯретум̣. саттуйа̄ти халиддимиссакена пит̣т̣хачун̣н̣ена. саритаканти па̄са̄н̣ачун̣н̣ам̣ вуччати; тена пӯретум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо. мадхуситтхакена са̄ретунти мадхуситтхакена маккхетум̣. саритакам̣ парибхиджджатӣти там̣ маккхитамадхуситтхакам̣ бхиджджати. саритасипа̄т̣иканти мадхуситтхакапилотикам̣; саттхакосакасипа̄т̣ийа̄ пана саритасипа̄т̣ика̄йа анулома̄ти курундийам̣ вуттам̣. катхинанти ниссен̣импи таттха аттхаритаббакат̣аса̄ракакилан̃джа̄нам̣ ан̃н̃атарампи. катхинараджджунти йа̄йа дупат̣т̣ачӣварам̣ сиббанта̄ катхине чӣварампи бандханти. катхинам̣ наппахотӣти дӣгхасса бхиккхуно пама̄н̣ена катам̣ катхинам̣; таттха рассасса бхиккхуно чӣварам̣ паттхарийама̄нам̣ наппахоти, антойева хоти; дан̣д̣аке на па̄пун̣а̄тӣти аттхо. дан̣д̣акатхинанти тасса маджджхе итарасса бхиккхуно пама̄н̣ена ан̃н̃ам̣ ниссен̣им̣ бандхитум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо.
бидалаканти дан̣д̣акатхинаппама̄н̣ена кат̣аса̄ракасса парийанте пат̣исам̣харитва̄ дугун̣акаран̣ам̣. сала̄канти дупат̣т̣ачӣварасса антаре павесанасала̄кам̣. винандханараджджунти маха̄ниссен̣ийа̄ саддхим̣ кхуддакам̣ ниссен̣им̣ винандхитум̣ раджджум̣. винандханасуттанти кхуддаканиссен̣ийа̄ чӣварам̣ винандхитум̣ суттакам̣. винандхитва̄ чӣварам̣ сиббетунти тена суттакена таттха чӣварам̣ винандхитва̄ сиббитум̣. висама̄ хонтӣти ка̄чи кхуддака̄ хонти, ка̄чи маханта̄. кал̣имбхаканти пама̄н̣асан̃н̃а̄каран̣ам̣ йам̣кин̃чи та̄лапан̣н̣а̄дим̣. могхасуттаканти вад̣д̣хакӣнам̣ да̄рӯсу ка̄л̣асуттена вийа халиддисуттена сан̃н̃а̄каран̣ам̣. ан̇гулийа̄ пат̣игган̣хантӣти сӯчимукхам̣ ан̇гулийа̄ пат̣иччханти. пат̣иггаханти ан̇гуликосакам̣.
257. а̄весанавиттхакам̣ на̄ма йам̣кин̃чи па̄тичан̇кот̣ака̄ди. уччаваттхуканти пам̣сум̣ а̄киритва̄ уччаваттхукам̣ ка̄тум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо. огумпхетва̄ уллитта̄валиттам̣ ка̄тунти чхаданам̣ одхунитва̄ гханадан̣д̣акам̣ катва̄ анто чева бахи ча маттика̄йа лимпитунти аттхо. гогхам̣сика̄йа̄ти вел̣ум̣ ва̄ руккхадан̣д̣ам̣ ва̄ антокатва̄ тена саддхим̣ сан̇гхаритунти аттхо. бандханараджджунти татха̄ сан̇гхаритасса бандханараджджум̣.
258. кат̣аччхупарисса̄ванам̣ на̄ма тӣсу дан̣д̣акесу винандхитва̄ катам̣.
259. йо на дадеййа̄ти апарисса̄ванакассева йо на дада̄ти, тасса а̄патти. йо пана аттано хаттхе парисса̄ване виджджама̄непи йа̄чати, тасса на ака̄ма̄ да̄таббам̣. дан̣д̣апарисса̄вананти раджака̄нам̣ кха̄рапарисса̄ванам̣ вийа чатӯсу па̄десу баддханиссен̣ика̄йа са̄т̣акам̣ бандхитва̄ маджджхедан̣д̣аке удакам̣ а̄син̃читаббам̣, там̣ убхопи кот̣т̣ха̄се пӯретва̄ париссавати. оттхаракам̣ на̄ма йам̣ удаке оттхаритва̄ гхат̣акена удакам̣ ган̣ханти, тан̃хи чатӯсу дан̣д̣акесу ваттхам̣ бандхитва̄ удаке чатта̄ро кха̄н̣уке никхан̣итва̄ тесу бандхитва̄ саббапарийанте удакато мочетва̄ маджджхе оттхаритва̄ гхат̣ена удакам̣ ган̣ханти. макасакут̣ика̄ти чӣваракут̣ика̄ вуччати.
260. абхисаннака̄йа̄ти семха̄дидосуссаннака̄йа̄. аггал̣ават̣т̣и на̄ма два̄раба̄ха̄йа самаппама̄н̣ойева аггал̣аттхамбхо вуччати, йаттха тӣн̣и чатта̄ри чхидда̄ни катва̄ сӯчийо денти. каписӣсакам̣ на̄ма два̄раба̄хам̣ виджджхитва̄ таттха павесито аггал̣апа̄сако вуччати. сӯчика̄ти таттха маджджхе чхиддам̣ катва̄ павесита̄. гхат̣ика̄ти упари йоджита̄. ман̣д̣аликам̣ ка̄тунти нӣчаваттхукам̣ чинитум̣. дхӯманеттанти дхӯманиккхаманачхиддам̣. ва̄сетунти гандхена ва̄сетум̣. удакат̣т̣ха̄нанти удакаттхапанат̣т̣ха̄нам̣. таттха гхат̣ена удакам̣ т̣хапетва̄ сара̄вакена вал̣ан̃джетаббам̣. кот̣т̣хакоти два̄ракот̣т̣хако.
261. тиссо пат̣иччха̄дийоти еттха джанта̄гхарапат̣иччха̄ди ча удакапат̣иччха̄ди ча парикаммам̣ каронтассева ват̣т̣ати, сесесу абхива̄дана̄дӣсу на ват̣т̣ати. ваттхапат̣иччха̄ди саббакаммесу ват̣т̣ати. удакам̣ на хотӣти нха̄нодакам̣ на хоти.
262. туланти пан̣н̣ика̄нам̣ вийа удакаубба̄ханакатулам̣. каракат̣ако вуччати гон̣е ва̄ йоджетва̄ хаттхехи ва̄ гахетва̄ дӣгхаваратта̄дӣхи а̄кад̣д̣ханайантам̣. чаккават̣т̣аканти арахат̣агхат̣ийантам̣. чаммакхан̣д̣ам̣ на̄ма тула̄йа ва̄ каракат̣аке ва̄ йоджетаббакам̣ чаммабха̄джанам̣. па̄кат̣а̄ хотӣти апариккхитта̄ хоти. удакапун̃чханӣти дан̣д̣амайа̄пи виса̄н̣амайа̄пи да̄румайа̄пи ват̣т̣ати, тасса̄ асати чол̣акена̄пи удакам̣ паччуддхаритум̣ ват̣т̣ати.
263. удакама̄тиканти удакасса а̄гаманама̄тикам̣. ниллекхаджанта̄гхарам̣ на̄ма а̄виддхапаккхапа̄сакам̣ вуччати, гопа̄насӣнам̣ упари ман̣д̣але паккхапа̄саке т̣хапетва̄ катакӯт̣аччхаданассетам̣ на̄мам̣. ча̄тума̄сам̣ нисӣданена̄ти нисӣданена чатта̄ро ма̄се на виппаваситаббанти аттхо.
264. пуппха̄бхикин̣н̣есӯти пуппхехи сантхатесу. наматакам̣ на̄ма ел̣акаломехи катам̣ ава̄йимам̣ чаммакхан̣д̣апариха̄рена парибхун̃джитаббам̣. а̄ситтакӯпадха̄нам̣ на̄ма тамбалохена ва̄ раджатена ва̄ ката̄йа пел̣а̄йа етам̣ адхивачанам̣, пат̣иккхиттатта̄ пана да̄румайа̄пи на ват̣т̣ати. мал̣орика̄ти дан̣д̣адха̄рако вуччати. йат̣т̣хиа̄дха̄ракапан̣н̣а̄дха̄ракапаччхикапит̣т̣ха̄нипи еттхева павит̣т̣ха̄ни. а̄дха̄ракасан̇кхепагаманато хи пат̣т̣ха̄йа чхиддам̣ виддхампи авиддхампи ват̣т̣атийева. екабха̄джанети еттха саче еко бхиккху бха̄джанато пхалам̣ ва̄ пӯвам̣ ва̄ гахетва̄ гаччхати, тасмим̣ апагате итарасса сесакам̣ бхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. итарасса̄пи тасмим̣ кхӣн̣е пуна гахетум̣ ват̣т̣ати.
265. ат̣т̣хахан̇гехӣти еттха екекенапи ан̇гена саманна̄гатасса антосӣма̄йа ва̄ ниссӣмам̣ гантва̄ надӣа̄дӣсу ва̄ никкуджджитум̣ ват̣т̣атийева. евам̣ никкуджджите пана патте тасса гехе кочи деййадхаммо на гахетаббо – ‘‘асукасса гехе бхиккхам̣ ма̄ ган̣хиттха̄’’ти ан̃н̃есу виха̄ресупи песетаббам̣. уккуджджанака̄ле пана йа̄вататийам̣ йа̄ча̄петва̄ хаттхапа̄сам̣ виджаха̄петва̄ н̃аттидутийакаммена уккуджджитаббо.
268. пураккхатва̄ти аггато катва̄. сам̣харантӯти сам̣харийанту. челапат̣иканти челасантхарам̣. со кира ‘‘саче ахам̣ путтам̣ лаччха̄ми, аккамиссати ме бхагава̄ челапат̣ика’’нти имина̄ аджджха̄сайена сантхари, абхаббо чеса путтала̄бха̄йа; тасма̄ бхагава̄ на акками. йади аккамеййа, паччха̄ путтам̣ алабханто ‘‘на̄йам̣ саббан̃н̃ӯ’’ти дит̣т̣хим̣ ган̣хеййа. идам̣ та̄ва бхагавато анаккамане ка̄ран̣ам̣. йасма̄ пана бхиккхӯпи йе аджа̄нанта̄ аккамеййум̣, те гихӣнам̣ парибхӯта̄ бхавеййум̣; тасма̄ бхиккхӯ парибхавато мочетум̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси. идам̣ сиккха̄падапан̃н̃а̄пане ка̄ран̣ам̣.
ман̇галаттха̄йа йа̄чийама̄нена̄ти апагатагаббха̄ ва̄ хоту гаругаббха̄ ва̄, еварӯпесу т̣ха̄несу ман̇галаттха̄йа йа̄чийама̄нена аккамитум̣ ват̣т̣ати. дхотапа̄дакам̣ на̄ма па̄дадхованат̣т̣ха̄не дхотехи па̄дехи аккаманаттха̄йа паччаттхаран̣ам̣ аттхатам̣ хоти, там̣ аккамитум̣ ват̣т̣ати.
269. катакам̣ на̄ма падумакан̣н̣ика̄ка̄рам̣ па̄дагхам̣санаттхам̣ кан̣т̣аке ут̣т̣ха̄петва̄ катам̣. там̣ ват̣т̣ам̣ ва̄ хоту чатурасса̄дибхедам̣ ва̄, ба̄хулика̄нуйогатта̄ пат̣иккхиттамева, нева пат̣иггахетум̣ на парибхун̃джитум̣ ват̣т̣ати. саккхара̄ти па̄са̄н̣о вуччати; па̄са̄н̣апхен̣акопи ват̣т̣ати. видхӯпананти вӣджанӣ вуччати. та̄лаван̣т̣ам̣ пана та̄лапан̣н̣ехи ва̄ катам̣ хоту вел̣удантавилӣвехи ва̄ морапин̃чхехи ва̄ чаммавикатӣхи ва̄ саббам̣ ват̣т̣ати. макасабӣджанӣ дантамайависа̄н̣амайадан̣д̣ака̄пи ват̣т̣ати, ва̄камайабӣджанийа̄ кетакапа̄рохакунта̄лапан̣н̣а̄димайа̄пи сан̇гахита̄.
270. гила̄насса чхаттанти еттха йасса ка̄йад̣а̄хо ва̄ питтакопо ва̄ хоти, чаккху ва̄ дуббалам̣, ан̃н̃о ва̄ кочи а̄ба̄дхо вина̄ чхаттена уппаджджати, тасса га̄ме ва̄ аран̃н̃е ва̄ чхаттам̣ ват̣т̣ати. вассе пана чӣварагуттаттхам̣ ва̄л̣амигачорабхайесу ча аттагуттаттхампи ват̣т̣ати. екапан̣н̣аччхаттам̣ пана саббаттхева ват̣т̣ати.
асисса̄ти аси асса. виджджоталатӣти виджджотати. дан̣д̣асаммутинти еттха пама̄н̣айутто чатухаттхойева дан̣д̣о самманнитва̄ да̄таббо. тато ӯна̄тиритто вина̄пи саммутийа̄ саббесам̣ ват̣т̣ати. сикка̄ пана агила̄насса на ват̣т̣ати, гила̄насса̄пи самманнитва̄ва да̄табба̄.
273. романтхакасса̄ти еттха т̣хапетва̄ романтхакам̣ сеса̄нам̣ а̄гатам̣ угга̄рам̣ мукхе сандха̄ретва̄ гиланта̄нам̣ а̄патти. саче пана асандха̄ритамева парагалам̣ гаччхати, ват̣т̣ати.
йам̣ диййама̄нанти йам̣ да̄йакехи диййама̄нам̣ пат̣иггахитабха̄джанато бахи патитам̣, там̣ бхиккхуна̄ са̄мам̣ гахетва̄ парибхун̃джитум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо. идам̣ бходжанавагге ван̣н̣итамева.
274. куппам̣ карисса̄мӣти саддам̣ карисса̄ми. накха̄дӣхи накхаччхедане а̄патти наттхи, анураккхан̣аттхам̣ пана накхаччхеданам̣ анун̃н̃а̄там̣. вӣсатимат̣т̣ханти вӣсатипи накхе ликхитамат̣т̣хе ка̄ра̄пенти. маламаттанти накхато маламаттам̣ апакад̣д̣хитум̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо.
275. кхурасипа̄т̣иканти кхуракосакам̣. массум̣ каппа̄пентӣти каттарийа̄ массум̣ чхеда̄пенти. массум̣ вад̣д̣ха̄пентӣти массум̣ дӣгхам̣ ка̄ренти. голомиканти ханукамхи дӣгхам̣ катва̄ т̣хапитам̣ ел̣акамассу вуччати. чатурассаканти чатукон̣ам̣. паримукханти уре ломасам̣харан̣ам̣. ад̣д̣хадуканти ударе ломара̄джит̣т̣хапанам̣. а̄патти дуккат̣асса̄ти массукаппа̄пана̄дӣсу саббаттха а̄патти дуккат̣асса. а̄ба̄дхаппаччайа̄ самба̄дхе ломанти ган̣д̣аван̣арудхиа̄диа̄ба̄дхаппаччайа̄. каттарика̄йа̄ти ган̣д̣аван̣арудхисӣсарога̄ба̄дхаппаччайа̄. саккхара̄дӣхи на̄сика̄ломагга̄ха̄пане а̄патти наттхи. анураккхан̣аттхам̣ пана сан̣д̣а̄со анун̃н̃а̄то. на бхиккхаве палитам̣ га̄ха̄петаббанти еттха йам̣ бхамука̄йа ва̄ нала̄т̣е ва̄ да̄т̣хика̄йа ва̄ уггантва̄ бӣбхаччхам̣ т̣хитам̣, та̄дисам̣ ломам̣ палитам̣ ва̄ апалитам̣ ва̄ га̄ха̄петум̣ ват̣т̣ати.
277. кам̣сапаттхарика̄ти кам̣сабхан̣д̣ава̄н̣иджа̄. бандханаматтанти ва̄сикаттарайат̣т̣хиа̄дӣнам̣ бандханаматтам̣.
278. на бхиккхаве ака̄йабандханена̄ти еттха абандхитва̄ никкхамантена йаттха сарати, таттха бандхитаббам̣. а̄санаса̄ла̄йа бандхисса̄мӣти гантум̣ ват̣т̣ати. саритва̄ йа̄ва на бандхати, на та̄ва пин̣д̣а̄йа чаритаббам̣. кала̄букам̣ на̄ма бахураджджукам̣. дед̣д̣убхакам̣ на̄ма удакасаппасӣсасадисам̣. мураджам̣ на̄ма мураджават̣т̣исан̣т̣ха̄нам̣ вет̣хетва̄ катам̣. маддавӣн̣ам̣ на̄ма па̄ман̇гасан̣т̣ха̄нам̣. ӣдисан̃хи екампи на ват̣т̣ати, пагева бахӯни. пат̣т̣икам̣ сӯкарантаканти еттха пакативӣта̄ ва̄ маччхакан̣т̣акава̄йима̄ ва̄ пат̣т̣ика̄ ват̣т̣ати, сеса̄ кун̃джараччхика̄дибхеда̄ на ват̣т̣анти. сӯкарантакам̣ на̄ма кун̃джика̄косакасан̣т̣ха̄нам̣ хоти. екараджджукам̣ пана муддикака̄йабандханан̃ча сӯкарантакам̣ ануломети. ануджа̄на̄ми бхиккхаве мураджам̣ маддавӣн̣анти идам̣ даса̄суйева анун̃н̃а̄там̣. па̄ман̇гадаса̄ четтха чатуннам̣ упари на ват̣т̣ати. собхан̣ам̣ на̄ма вет̣хетва̄ мукхават̣т̣исиббанам̣. гун̣акам̣ на̄ма мудин̇гасан̣т̣ха̄нена сиббанам̣; евам̣ сиббита̄ хи анта̄ тхира̄ хонти. паванантоти па̄санто вуччати.
280. хаттхисон̣д̣акам̣ на̄ма на̄бхимӯлато хаттхисон̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣ оламбакам̣ катва̄ ниваттхам̣ чол̣икаиттхӣнам̣ нива̄санам̣ вийа. маччхава̄л̣акам̣ на̄ма екато дасантам̣ екато па̄сантам̣ оламбетва̄ ниваттхам̣. чатукан̣н̣акам̣ на̄ма упари две, хет̣т̣хато двети евам̣ чатта̄ро кан̣н̣е дассетва̄ ниваттхам̣. та̄лаван̣т̣акам̣ на̄ма та̄лаван̣т̣а̄ка̄рена са̄т̣акам̣ оламбетва̄ нива̄санам̣. сатаваликам̣ на̄ма дӣгхаса̄т̣акам̣ анекаккхаттум̣ обхан̃джитва̄ оват̣т̣икам̣ каронтена ниваттхам̣, ва̄мадаккхин̣апассесу ва̄ нирантарам̣ валийо дассетва̄ ниваттхам̣. саче пана джа̄н̣уто пат̣т̣ха̄йа ека̄ ва̄ две ва̄ валийо пан̃н̃а̄йанти, ват̣т̣ати.
сам̣веллийам̣ нива̄сентӣти маллакаммака̄ра̄дайо вийа каччхам̣ бандхитва̄ нива̄сенти; евам̣ нива̄сетум̣ гила̄нассапи маггаппат̣ипаннассапи на ват̣т̣ати. йампи маггам̣ гаччханта̄ екам̣ ва̄ две ва̄ кон̣е уккхипитва̄ антарава̄сакасса упари лаггенти, анто ва̄ екам̣ ка̄са̄вам̣ татха̄ нива̄сетва̄ бахи апарам̣ нива̄сенти, саббам̣ на ват̣т̣ати. гила̄но пана анто ка̄са̄васса оват̣т̣икам̣ дассетва̄ апарам̣ упари нива̄сетум̣ лабхати. агила̄нена две нива̄сентена сагун̣ам̣ катва̄ нива̄сетабба̄ни. ити йан̃ча идха пат̣иккхиттам̣, йан̃ча секхийаван̣н̣ана̄йам̣; там̣ саббам̣ ваджджетва̄ ниббика̄рам̣ тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄дентена париман̣д̣алам̣ нива̄сетаббам̣. йам̣кин̃чи вика̄рам̣ каронто дуккат̣а̄ на муччати. на бхиккхаве гихипа̄рутам̣ па̄рупитаббанти евам̣ пат̣иккхиттам̣ гихипа̄рутам̣ апа̄рупитва̄, убхо кан̣н̣е самам̣ катва̄ па̄рупанам̣ париман̣д̣алапа̄рупанам̣ на̄ма, там̣ па̄рупитаббам̣.
таттха йам̣кин̃чи сетапат̣апа̄рутам̣ парибба̄джакапа̄рутам̣ екаса̄т̣акапа̄рутам̣ сон̣д̣апа̄рутам̣ антепурикапа̄рутам̣ маха̄джет̣т̣хакапа̄рутам̣ кут̣ипавесакапа̄рутам̣ бра̄хман̣апа̄рутам̣ па̄л̣ика̄ракапа̄рутанти евама̄ди париман̣д̣алалаккхан̣ато ан̃н̃атха̄ па̄рутам̣, саббаметам̣ гихипа̄рутам̣ на̄ма. тасма̄ йатха̄ сетапат̣а̄ ад̣д̣хапа̄лаканиган̣т̣ха̄ па̄рупанти, йатха̄ ча екачче парибба̄джака̄ урам̣ виваритва̄ двӣсу ам̣сакӯт̣есу па̄вуран̣ам̣ т̣хапенти, йатха̄ ча екаса̄т̣ака̄ манусса̄ ниваттхаса̄т̣акасса екенантена пит̣т̣хим̣ па̄рупитва̄ убхо кан̣н̣е убхосу ам̣сакӯт̣есу т̣хапенти, йатха̄ ча сура̄сон̣д̣а̄дайо са̄т̣акена гӣвам̣ париккхипанта̄ убхо анте ударе ва̄ оламбенти; пит̣т̣хийам̣ ва̄ кхипанти, йатха̄ ча антепурика̄йо аккхита̄ракаматтам̣ дассетва̄ огун̣т̣хикам̣ па̄рупанти, йатха̄ ча маха̄джет̣т̣ха̄ дӣгхаса̄т̣акам̣ нива̄сетва̄ тассева екенантена сакаласарӣрам̣ па̄рупанти, йатха̄ ча кассака̄ кхеттакут̣им̣ пависанта̄ са̄т̣акам̣ паливет̣хетва̄ упакаччхаке паккхипитва̄ тассева екенантена сарӣрам̣ па̄рупанти, йатха̄ ча бра̄хман̣а̄ убхиннам̣ упакаччхака̄нам̣ антарена са̄т̣акам̣ павесетва̄ ам̣сакӯт̣есу паккхипанти, йатха̄ ча па̄л̣ика̄рако бхиккху екам̣сапа̄рупанена па̄рутам̣ ва̄маба̄хум̣ виваритва̄ чӣварам̣ ам̣сакӯт̣ам̣ а̄ропети; евам̣ апа̄рупитва̄ саббепи ете ан̃н̃е ча еварӯпе па̄рупанадосе ваджджетва̄ ниббика̄рам̣ париман̣д̣алам̣ па̄рупитаббам̣. татха̄ апа̄рупитва̄ а̄ра̄ме ва̄ антарагхаре ва̄ ана̄дарена йам̣кин̃чи вика̄рам̣ каронтасса дуккат̣ам̣.
281. мун̣д̣ават̣т̣ӣти йатха̄ ран̃н̃о кухин̃чи гаччхато париккха̄рабхан̣д̣аваханаманусса̄ти адхиппа̄йо. антара̄ка̄джанти маджджхе лаггетва̄ двӣхи вахитаббабха̄рам̣.
282. ачаккхуссанти чаккхӯнам̣ хитам̣ на хоти; париха̄ним̣ джанети. наччха̄детӣти на руччати. ат̣т̣хан̇гулапараманти манусса̄нам̣ пама̄н̣ан̇гулена ат̣т̣хан̇гулапарамам̣. атимат̣а̄хаканти атикхуддакам̣.
283. да̄йам̣ а̄лимпентӣти тин̣авана̄дӣсу аггим̣ денти. пат̣аггинти пат̣иаггим̣. париттанти аппахаритакаран̣ена ва̄ парикха̄кхан̣анена ва̄ паритта̄н̣ам̣. еттха пана анупасампанне сати сайам̣ аггим̣ да̄тум̣ на лабхати, асати аггимпи да̄тум̣ лабхати, бхӯмим̣ таччхетва̄ тин̣а̄нипи харитум̣, парикхампи кхан̣итум̣, алласа̄кхам̣ бхан̃джитва̄пи аггим̣ нибба̄петум̣ лабхати, сена̄санам̣ паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄ татха̄ нибба̄петум̣ лабхатийева. удакена пана каппийенева лабхати, на итарена.
284. сати каран̣ӣйети суккхакат̣т̣ха̄диггахан̣акичче сати. порисийанти пурисаппама̄н̣ам̣. а̄пада̄сӯти ва̄л̣амига̄дайо ва̄ дисва̄ маггамӯл̣хо ва̄ диса̄ олокетука̄мо хутва̄ давад̣а̄хам̣ ва̄ удакогхам̣ ва̄ а̄гаччхантам̣ дисва̄ еварӯпа̄су а̄пада̄су атиуччампи руккхам̣ а̄рохитум̣ ват̣т̣ати.
285. калйа̄н̣ава̄ккаран̣а̄ти мадхурасадда̄. чхандасо а̄ропема̄ти ведам̣ вийа саккатабха̄са̄йа ва̄чана̄маггам̣ а̄ропема. сака̄йа нируттийа̄ти еттха сака̄ нирутти на̄ма самма̄самбуддхена вуттаппака̄ро ма̄гадхико воха̄ро.
286. лока̄йатам̣ на̄ма саббам̣ уччхит̣т̣хам̣, саббам̣ ануччхит̣т̣хам̣, сето ка̄ко, ка̄л̣о бако; имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти евама̄динираттхакака̄ран̣апат̣исам̣йуттам̣ титтхийасаттхам̣.
288. антара̄ ахосӣти антарита̄ ахоси пат̣иччханна̄.
289. а̄ба̄дхаппаччайа̄ти йасса а̄ба̄дхасса ласун̣ам̣ бхесаджджам̣; таппаччайа̄ти аттхо.
290. пасса̄вапа̄дуканти еттха па̄дука̄ ит̣т̣хака̄хипи сила̄хипи да̄рӯхипи ка̄тум̣ ват̣т̣ати. ваччапа̄дука̄йапи есева найо. паривен̣анти ваччакут̣ипариккхепаббхантарам̣.
293. йатха̄дхаммо ка̄ретабботи дуккат̣аваттхумхи дуккат̣ена па̄читтийаваттхумхи па̄читтийена ка̄ретаббо. пахаран̣аттхам̣ катам̣ пахаран̣ӣти вуччати, йасса кассачи а̄вудхасан̇кха̄тассетам̣ адхивачанам̣, там̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ саббам̣ лохабхан̣д̣ам̣ ануджа̄на̄мӣти аттхо. катакан̃ча кумбхака̄рикан̃ча̄ти еттха катакам̣ вуттамева. кумбхака̄рикан̃ча̄ти дханийассева саббаматтика̄майакут̣и вуччати. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
кхуддакаваттхукатха̄ нит̣т̣хита̄.
кхуддакаваттхуккхандхакаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.