2. па̄са̄дакампанавагго
1-2. пуббасутта̄диван̣н̣ана̄
823-824. дутийаваггасса пат̣хаме на ча атилӣнотиа̄дӣни парато а̄ви бхависсанти. имасмим̣ сутте чхаабхин̃н̃а̄па̄дака̄ иддхипа̄да̄ катхита̄, татха̄ дутийе ча.
3. чхандасама̄дхисуттаван̣н̣ана̄
825. татийе чханданти каттукамйата̄чхандам̣. нисса̄йа̄ти ниссайам̣ катва̄, адхипатим̣ катва̄ти аттхо. падха̄насан̇кха̄ра̄ти падха̄набхӯта̄ сан̇кха̄ра̄, чатукиччаса̄дхакасаммаппадха̄навӣрийассетам̣ адхивачанам̣. ити айан̃ча чхандотиа̄дӣсу чхандо чхандасама̄дхина̄ чева падха̄насан̇кха̄рехи ча, чхандасама̄дхи чхандена чева падха̄насан̇кха̄рехи ча, падха̄насан̇кха̄ра̄пи чхандена чева чхандасама̄дхина̄ ча саманна̄гата̄. тасма̄ саббе те дхамме екато катва̄ айам̣ вуччати, бхиккхаве, чхандасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гато иддхипа̄доти вуттам̣. иддхипа̄давибхан̇ге (вибха. 437) пана ‘‘йо татха̄бхӯтасса ведана̄ккхандхо тиа̄дина̄ найена имехи дхаммехи саманна̄гата̄ сесаарӯпино дхамма̄ иддхипа̄да̄ти вутта̄.
апича имепи тайо дхамма̄ иддхӣпи хонти иддхипа̄да̄пи. катхам̣? чхандан̃хи бха̄вайато чхандо иддхи на̄ма хоти, сама̄дхиппадха̄насан̇кха̄ра̄ чхандиддхипа̄до на̄ма. сама̄дхим̣ бха̄вентасса сама̄дхи иддхи на̄ма хоти, чхандаппадха̄насан̇кха̄ра̄ сама̄дхиддхийа̄ па̄до на̄ма. падха̄насан̇кха̄ре бха̄вентасса падха̄насан̇кха̄ра̄ иддхи на̄ма хоти, чхандасама̄дхи падха̄насан̇кха̄риддхийа̄ па̄до на̄ма, сампайуттадхаммесу хи екасмим̣ иджджхама̄не сеса̄пи иджджхантийева.
апича тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ пуббабха̄гавасена̄пи етесам̣ иддхипа̄дата̄ ведитабба̄. пат̣хамаджджха̄нан̃хи иддхи на̄ма, пат̣хамаджджха̄насса пуббабха̄гапарикаммасампайутта̄ чханда̄дайо иддхипа̄до на̄ма. етенупа̄йена йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄, иддхивидхам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва диббачаккхуабхин̃н̃а̄, сота̄паттимаггам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамагга̄ найо нетаббо. сесиддхипа̄десупи есева найо.
кечи пана ‘‘аниббатто чхандо иддхипа̄до’’ти ваданти. идха тесам̣ ва̄дамадданаттха̄йа абхидхамме уттарачӯл̣ава̄ро на̄ма а̄гато –
‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ – чхандиддхипа̄до, вӣрийиддхипа̄до, читтиддхипа̄до, вӣмам̣сиддхипа̄до. таттха катамо чхандиддхипа̄до? идха, бхиккху, йасмим̣ самайе локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄вети ниййа̄никам̣ апачайага̄мим̣ дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа пат̣хама̄йа бхӯмийа̄ паттийа̄ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати дуккха̄пат̣ипадам̣ дандха̄бхин̃н̃ам̣, йо тасмим̣ самайе чхандо чхандиката̄ каттукамйата̄ кусало дхаммаччхандо, айам̣ вуччати чхандиддхипа̄до. авасеса̄ дхамма̄ чхандиддхипа̄дасампайутта̄’’ти (вибха. 457-458).
име пана локуттаравасенева а̄гата̄.
таттха рат̣т̣хапа̄латтхеро чхандам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси. сон̣аттхеро вӣрийам̣ дхурам̣ катва̄; самбхутаттхеро читтам̣ дхурам̣ катва̄, а̄йасма̄ могхара̄джа̄ вӣмам̣сам̣ дхурам̣ катва̄ти. таттха йатха̄ чатӯсу амаччапуттесу т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ ра̄джа̄нам̣ упанисса̄йа вихарантесу еко упат̣т̣ха̄не чхандаджа̄то ран̃н̃о аджджха̄сайан̃ча ручин̃ча н̃атва̄ дива̄ ча ратто ча упат̣т̣хаханто ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ т̣ха̄нантарам̣ па̄пун̣и. евам̣ чхандадхурена локуттарадхамманиббаттако ведитаббо.
еко пана – ‘‘дивасе дивасе упат̣т̣ха̄тум̣ на саккоми, уппанне кичче параккамена а̄ра̄дхесса̄мӣ’’ти купите паччанте ран̃н̃а̄ пахито параккамена саттумадданам̣ катва̄ па̄пун̣и. йатха̄ со, евам̣ вӣрийадхурена локуттарадхамманиббаттако ведитаббо. еко ‘‘дивасе дивасе упат̣т̣ха̄нампи урена саттисарасампат̣иччханампи бха̄ройева, мантабалена а̄ра̄дхесса̄мӣ’’ти кхаттавиджджа̄йа катапаричайатта̄ мантасам̣видха̄нена ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ па̄пун̣и. йатха̄ со, евам̣ читтадхурена локуттарадхамманиббаттако ведитаббо.
апаро – ‘‘ким̣ имехи упат̣т̣ха̄на̄дӣхи, ра̄джа̄но на̄ма джа̄тисампаннасса т̣ха̄нантарам̣ денти, та̄дисасса денто майхам̣ дассатӣ’’ти джа̄тисампаттимева нисса̄йа т̣ха̄нантарам̣ па̄пун̣и. йатха̄ со, евам̣ супарисуддхам̣ вӣмам̣сам̣ нисса̄йа вӣмам̣садхурена локуттарадхамманиббаттако ведитабботи. имасмим̣ сутте виват̣т̣апа̄дакаиддхи катхита̄.
4. моггалла̄насуттаван̣н̣ана̄
826. чатуттхе уддхата̄ти уддхаччапакатика̄ виппхандама̄начитта̄. уддхаччена хи ека̄рамман̣е читтам̣ виппхандати дхаджайат̣т̣хийам̣ ва̄тена пахатадхаджо вийа. уннал̣а̄ти уггатанал̣а̄, ут̣т̣хитатуччхама̄на̄ти вуттам̣ хоти. чапала̄ти паттачӣвараман̣д̣ана̄дича̄паллена йутта̄. мукхара̄ти мукхакхара̄, кхаравачана̄ти вуттам̣ хоти. викин̣н̣ава̄ча̄ти асам̣йатавачана̄ дивасампи нираттхакавачанаппала̄пино. мут̣т̣хассатӣти нат̣т̣хассатино. асампаджа̄на̄ти пан̃н̃а̄рахита̄. асама̄хита̄ти упача̄раппана̄сама̄дхивирахита̄. бхантачитта̄ти уббхантачитта̄ сама̄дхивирахена ладдхока̄сена уддхаччена. па̄катиндрийа̄ти асам̣вутиндрийа̄. иддха̄бхисан̇кха̄ранти а̄покасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа па̄са̄дапатит̣т̣хитам̣ патхавибха̄гам̣ ‘‘удака’’нти адхит̣т̣ха̄йа, удакапит̣т̣хе т̣хитапа̄са̄дам̣ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ан̇гут̣т̣хакена пахари. гамбхӣранемоти гамбхӣраа̄ва̄т̣о, гамбхӣрабхӯмибха̄гам̣ анупавит̣т̣хоти аттхо. суникха̄тоти сут̣т̣ху никха̄то, кот̣т̣етва̄ сут̣т̣ху т̣хапито. идха абхин̃н̃а̄па̄дакиддхи катхита̄.
5. ун̣н̣а̄бхабра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
827. пан̃чаме чхандаппаха̄наттханти тан̣ха̄чхандасса паха̄наттхам̣. идха̄пи виват̣т̣апа̄дакиддхи катхита̄.
9. иддха̄дидесана̄суттаван̣н̣ана̄
831. наваме йо со бхиккхаве магготи абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ адхиппетам̣.
10. вибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄
832. дасаме косаджджасахагатоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса читте лӣна̄ка̄ро оккамати, со ‘‘лӣна̄ка̄ро ме окканто’’ти н̃атва̄ апа̄йабхайена читтам̣ таджджетва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна лӣна̄ка̄ро оккамати. со пуна апа̄йабхайена читтам̣ таджджетва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса косаджджена вокин̣н̣атта̄ чхандо косаджджасахагато на̄ма хоти. косаджджасампайуттоти тассева вевачанам̣.
уддхаччасахагатоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса читтам̣ уддхачче патати. со буддхадхаммасан̇гхагун̣е а̄ваджджетва̄ читтам̣ ха̄сетва̄ тосетва̄ камманийам̣ катва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна читтам̣ уддхачче патати. со пуна буддхадхаммасан̇гхагун̣е а̄ваджджетва̄ читтам̣ ха̄сетва̄ тосетва̄ камманийам̣ катва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса уддхаччена вокин̣н̣атта̄ чхандо уддхаччасахагато на̄ма хоти.
тхинамиддхасахагатоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса тхинамиддхам̣ уппаджджати. со ‘‘уппаннам̣ ме тхинамиддха’’нти н̃атва̄ удакена мукхам̣ пун̃чхитва̄, кан̣н̣е а̄кад̣д̣хитва̄ пагун̣ам̣ дхаммам̣ саджджха̄йитва̄ дива̄ гахитам̣ ва̄ а̄локасан̃н̃ам̣ манасикаритва̄ тхинамиддхам̣ винодетва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна тхинамиддхам̣ уппаджджати. со вуттанайенева пуна тхинамиддхам̣ винодетва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса тхинамиддхена вокин̣н̣атта̄ чхандо тхинамиддхасахагато на̄ма хоти.
анувиккхиттоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса ка̄магун̣а̄рамман̣е читтам̣ виккхипати. со ‘‘бахиддха̄ виккхиттам̣ ме читта’’нти н̃атва̄ анаматагга (сам̣. ни. 2.124-125) девадӯта- (ма. ни. 3.261) челопама (сам̣. ни. 5.1104) ана̄гатабхайасутта̄дӣни (а. ни. 5.77) а̄вадждженто суттадан̣д̣ена читтам̣ таджджетва̄ камманийам̣ катва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна читтам̣ виккхипати. со пуна суттадан̣д̣ена читтам̣ камманийам̣ катва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса ка̄мавитаккавокин̣н̣атта̄ чхандо бахиддха̄ пан̃ча ка̄магун̣е а̄раббха анувиккхитто анувисат̣о хоти.
йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ти каммат̣т̣ха̄навасенапи десана̄васенапи пуримапаччхимата̄ ведитабба̄. катхам̣? каммат̣т̣ха̄не та̄ва каммат̣т̣ха̄насса абхинивесо пуре на̄ма, арахаттам̣ паччха̄ на̄ма. таттха йо бхиккху мӯлакаммат̣т̣ха̄не абхинивиситва̄ атилӣна̄дӣсу чатӯсу т̣ха̄несу читтасса оккаманам̣ пат̣иседхетва̄, дут̣т̣хагон̣е йоджетва̄ са̄ренто вийа чатурассагхат̣икам̣ ота̄ренто вийа чатуннам̣ т̣ха̄на̄нам̣ екат̣т̣ха̄непи асаджджанто сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. айампи йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ вихарати на̄ма. айам̣ каммат̣т̣ха̄навасена пуримапаччхимата̄. десана̄васена пана кеса̄ пуре на̄ма, маттхалун̇гам̣ паччха̄ на̄ма. таттха йо бхиккху кесесу абхинивиситва̄ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена кеса̄дайо паригган̣ханто чатӯсу т̣ха̄несу асаджджанто йа̄ва маттхалун̇га̄ бха̄ванам̣ па̄пети, айампи йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ вихарати на̄ма. евам̣ десана̄васена пуримапаччхимата̄ ведитабба̄. йатха̄ паччха̄ татха̄ пурети идам̣ пуримассева вевачанам̣.
йатха̄ адхо татха̄ уддханти идам̣ сарӣравасена ведитаббам̣. тенева̄ха ‘‘уддхам̣ па̄датала̄ адхо кесаматтхака̄’’ти. таттха йо бхиккху па̄даталато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кесаматтхака̄ дваттим̣са̄ка̄равасена ва̄ па̄дан̇гулиаггапаббат̣т̣хито йа̄ва сӣсакат̣а̄хам̣, сӣсакат̣а̄хато йа̄ва па̄дан̇гулӣнам̣ аггапаббат̣т̣хӣни, та̄ва ат̣т̣хивасена ва̄ бха̄ванам̣ па̄пети чатӯсу т̣ха̄несу екат̣т̣ха̄непи асаджджанто. айам̣ йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхо, йатха̄ адхо татха̄ уддхам̣ вихарати на̄ма.
йехи а̄ка̄рехӣти йехи кот̣т̣ха̄сехи. йехи лин̇гехӣти йехи сан̣т̣ха̄нехи. йехи нимиттехӣти йехи упат̣т̣ха̄нехи. а̄локасан̃н̃а̄ суггахита̄ хотӣти йо бхиккху ан̇ган̣е нисӣдитва̄ а̄локасан̃н̃ам̣ манаси кароти, ка̄лена нимӣлети, ка̄лена уммӣлети. атхасса йада̄ нимӣлентасса̄пи уммӣлетва̄ олокентасса вийа екасадисамева упат̣т̣ха̄ти, тада̄ а̄локасан̃н̃а̄ джа̄та̄ на̄ма хоти. ‘‘дива̄сан̃н̃а̄’’типи тассева на̄мам̣. са̄ ча пана раттим̣ уппаджджама̄на̄ суггахита̄ на̄ма хоти. сва̄дхит̣т̣хита̄типи тассева вевачанам̣. сут̣т̣ху адхит̣т̣хита̄ сут̣т̣ху т̣хапита̄ сва̄дхит̣т̣хита̄ на̄ма вуччати. са̄ аттхато суггахита̄йева. йо ва̄ а̄локена тхинамиддхам̣ винодетва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти, тасса дива̄пи а̄локасан̃н̃а̄ суггахита̄ сва̄дхит̣т̣хита̄ на̄ма. ратти ва̄ хоту дива̄ ва̄ йена а̄локена тхинамиддхам̣ винодетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти, тасмим̣ тхинамиддхавинодане а̄локе уппанна̄ сан̃н̃а̄ суггахита̄йева на̄ма. вӣрийа̄дӣсупи есева найо. имасмим̣ сутте чханнам̣ абхин̃н̃а̄нам̣ па̄дакиддхи катхита̄.
па̄са̄дакампанавагго дутийо.