7. иддхипа̄дасам̣йуттам̣
1. ча̄па̄лавагго
1. апа̄расуттаван̣н̣ана̄
813. иддхипа̄дасам̣йуттасса пат̣хаме чхандам̣ нисса̄йа паватто сама̄дхи чхандасама̄дхи. падха̄набхӯта̄ сан̇кха̄ра̄ падха̄насан̇кха̄ра̄. саманна̄гатанти техи дхаммехи упетам̣. иддхийа̄ па̄дам̣, иддхибхӯтам̣ ва̄ па̄данти иддхипа̄дам̣. сесесупи есева найо. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана иддхипа̄давибхан̇ге (вибха. 431 а̄дайо) а̄гатова. висуддхимагге (висуддхи. 2.3.69 а̄дайо) панасса аттхо дӣпито. татха̄ маггабоджджхан̇гасатипат̣т̣ха̄насам̣йуттесу чева идха ча екапариччхедова.
5. иддхипадесасуттаван̣н̣ана̄
817. пан̃чаме иддхипадесанти тайо ча магге тӣн̣и ча пхала̄ни.
6. саматтасуттаван̣н̣ана̄
818. чхат̣т̣хе саматтам̣ иддхинти арахаттапхаламева. а̄дито пат̣т̣ха̄йа пана навасупи суттесу виват̣т̣апа̄дака̄ ева иддхипа̄да̄ катхита̄.
10. четийасуттаван̣н̣ана̄
822. дасаме нисӣдананти чаммакхан̣д̣ам̣ адхиппетам̣. уденам̣ четийанти уденайаккхасса четийат̣т̣ха̄не катавиха̄ро вуччати. готамака̄дӣсупи есева найо. бха̄вита̄ти вад̣д̣хита̄. бахулӣката̄ти пунаппунам̣ ката̄. йа̄нӣката̄ти йуттайа̄нам̣ вийа ката̄. ваттхуката̄ти патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттху вийа ката̄. анут̣т̣хита̄ти адхит̣т̣хита̄. паричита̄ти самантато чита̄ сувад̣д̣хита̄. сусама̄раддха̄ти сут̣т̣ху сама̄раддха̄.
ити анийамена катхетва̄ пуна нийаметва̄ дассенто татха̄гатасса кхотиа̄дима̄ха. еттха ча каппанти а̄йукаппам̣, тасмим̣ тасмим̣ ка̄ле йам̣ манусса̄нам̣ а̄йуппама̄н̣ам̣, там̣ парипун̣н̣ам̣ каронто тит̣т̣хеййа. каппа̄васесам̣ ва̄ти ‘‘аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти вуттавассасатато атирекам̣ ва̄. маха̄сӣваттхеро пана̄ха ‘‘буддха̄нам̣ ат̣т̣ха̄не гаджджитам̣ на̄ма наттхи. йатхева хи вел̣увага̄маке уппаннам̣ ма̄ран̣антикаведанам̣ даса ма̄се виккхамбхеси, евам̣ пунаппунам̣ там̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ даса даса ма̄сепи виккхамбхенто имам̣ бхаддакаппамева тит̣т̣хеййа̄’’ти.
касма̄ пана на т̣хитоти? упа̄дин̣н̣акасарӣрам̣ на̄ма кхан̣д̣ичча̄дӣхи абхибхуййати, буддха̄ на̄ма кхан̣д̣ичча̄дибха̄вам̣ апатва̄ва пан̃чаме а̄йукот̣т̣ха̄се бахуджанасса пийамана̄пака̄лейева паринибба̄йанти. буддха̄нубуддхесу ча маха̄са̄вакесу париниббутесу екакена кха̄н̣укена вийа т̣ха̄таббам̣ хоти, дахараса̄ман̣ерапарива̄ритена ва̄, тато – ‘‘ахо буддха̄нам̣ париса̄’’ти хӣл̣етаббатам̣ а̄паджджеййа, тасма̄ на т̣хитоти. евам̣ вуттепи со пана на руччати, ‘‘а̄йукаппо’’ти идамева ат̣т̣хакатха̄йам̣ нийамитам̣.
йатха̄ там̣ ма̄рена парийут̣т̣хитачиттоти еттха танти нипа̄таматтам̣. йатха̄ ма̄рена парийут̣т̣хитачитто аджджхоттхат̣ачитто ан̃н̃опи кочи путхуджджано пат̣ивиджджхитум̣ на саккун̣еййа, евамева на̄саккхи пат̣ивиджджхитунти аттхо. ма̄ро хи йасса саббена саббам̣ два̄даса випалла̄са̄ аппахӣна̄, тасса читтам̣ парийут̣т̣ха̄ти. тхерасса ча чатта̄ро випалла̄са̄ аппахӣна̄, тенасса ма̄ро читтам̣ парийут̣т̣ха̄си. со пана читтапарийут̣т̣ха̄нам̣ каронто ким̣ каротӣти? бхеравам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ ва̄ дассети, садда̄рамман̣ам̣ ва̄ са̄вети, тато сатта̄ там̣ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ сатим̣ виссаджджетва̄ виват̣амукха̄ хонти, тесам̣ мукхена хаттхам̣ павесетва̄ хадайам̣ маддати, те висан̃н̃ӣ хутва̄ тит̣т̣ханти. тхерасса панеса мукхе хаттхам̣ павесетум̣ ким̣ саккхиссати? бхерава̄рамман̣ам̣ пана дассети, там̣ дисва̄ тхеро нимиттобха̄сам̣ на пат̣ивиджджхи. джа̄нантойева бхагава̄ киматтхам̣ йа̄вататийакам̣ а̄мантесӣти. парато ‘‘тит̣т̣хату, бханте, бхагава̄’’ти йа̄чите ‘‘туйхеветам̣ дуккат̣ам̣, туйхеветам̣ апараддха’’нти доса̄ропанена сокатанукаран̣аттхам̣.
ма̄ро па̄пима̄ти еттха сатте анаттхе нийодженто ма̄ретӣти ма̄ро. па̄пима̄ти тассева вевачанам̣. со хи па̄падхаммасаманна̄гататта̄ ‘‘па̄пима̄’’ти вуччати. кан̣хо, антако, намучи, паматтабандхӯтипи тассева на̄ма̄ни. бха̄сита̄ кхо панеса̄ти айан̃хи бхагавато самбодхипаттийа̄ ат̣т̣хаме сатта̄хе бодхиман̣д̣ам̣йева а̄гантва̄ – ‘‘бхагава̄ йадаттхам̣ тумхехи па̄рамийо пӯрита̄, со во аттхо ануппатто, пат̣ивиддхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, ким̣ во локавичаран̣ена̄’’ти ватва̄ йатха̄ аджджа, евамева – ‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту, сугато,’’ти йа̄чи. бхагава̄ часса ‘‘на та̄ва̄ха’’нтиа̄дӣни ватва̄ пат̣иккхипи. там̣ сандха̄йа ‘‘бха̄сита̄ кхо панеса̄, бханте,’’тиа̄дима̄ха.
таттха вийатта̄ти маггавасена бйатта̄. татхева винӣта̄. татха̄ виса̄рада̄. бахуссута̄ти тепит̣акавасена баху сутаметесанти бахуссута̄. тадева дхаммам̣ дха̄рентӣти дхаммадхара̄. атха ва̄ парийаттибахуссута̄ чева пат̣иведхабахуссута̄ ча, парийаттипат̣иведхадхамма̄нам̣йева дха̄ран̣ато дхаммадхара̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ти арийадхаммасса анудхаммабхӯтам̣ випассана̄дхаммам̣ пат̣ипанна̄. са̄мӣчиппат̣ипанна̄ти ануччхавикапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄. анудхаммача̄риноти анудхаммачаран̣асӣла̄. сакам̣ а̄чарийаканти аттано а̄чарийава̄дам̣. а̄чиккхиссантӣтиа̄дӣни сабба̄ни ан̃н̃аман̃н̃ассева вевачана̄ни. сахадхаммена̄ти сахетукена сака̄ран̣ена вачанена. саппа̄т̣иха̄рийанти йа̄ва ниййа̄никам̣ катва̄ дхаммам̣ десессанти.
брахмачарийанти сиккхаттайасан̇гахитам̣ сакалам̣ са̄санабрахмачарийам̣. иддханти самиддхам̣ джха̄насса̄давасена. пхӣтанти вуд̣д̣хипаттам̣ саббапа̄липхуллам̣ вийа абхин̃н̃а̄сампаттивасена. виттха̄риканти виттхатам̣ тасмим̣ тасмим̣ диса̄бха̄ге патит̣т̣хитавасена. ба̄худжан̃н̃анти бахӯхи н̃а̄там̣ пат̣ивиддхам̣ маха̄джана̄бхисамайавасена. путхубхӯтанти сабба̄ка̄рена путхулабха̄вапаттам̣. катхам̣? йа̄ва девамануссехи суппака̄ситам̣, йаттака̄ вин̃н̃уджа̄тика̄ дева̄ чева манусса̄ ча аттхи, саббехи сут̣т̣ху пака̄ситанти аттхо.
аппоссуккоти нира̄лайо. тван̃хи па̄пима ат̣т̣хамасатта̄хато пат̣т̣ха̄йа ‘‘паринибба̄ту да̄ни, бханте, бхагава̄, паринибба̄ту сугато’’ти вираванто а̄хин̣д̣иттха, аджджа да̄ни пат̣т̣ха̄йа вигатусса̄хо хохи, ма̄ майхам̣ паринибба̄наттхам̣ ва̄йа̄мам̣ карохӣти вадати.
сато сампаджа̄но а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджӣти сатим̣ сӯпат̣т̣хитам̣ катва̄ н̃а̄н̣ена париччхиндитва̄ а̄йусан̇кха̄рам̣ виссаджи паджахи. таттха на бхагава̄ хаттхена лед̣д̣ум̣ вийа а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджи, тема̄саматтамева пана пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ тато парам̣ на сама̄паджджисса̄мӣти читтам̣ уппа̄деси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘оссаджӣ’’ти. уссаджӣтипи па̄т̣хо. маха̄бхӯмича̄лоти маханто патхавикампо. тада̄ кира дасасахассилокадха̄ту акампиттха. бхим̣санакоти бхайаджанако. девадундубхийо ча пхалим̣сӯти девабхерийо пхалим̣су, дево суккхагаджджитам̣ гаджджи, ака̄лавиджджулата̄ ниччхарим̣су, кхан̣икавассам̣ вассӣти вуттам̣ хоти.
уда̄нам̣ уда̄несӣти касма̄ уда̄неси? кочи на̄ма вадеййа ‘‘бхагава̄ паччхато паччхато анубандхитва̄ – ‘паринибба̄йатха, бханте, паринибба̄йатха, бханте’ти упаддуто бхайена а̄йусан̇кха̄рам̣ виссаджджесӣ’’ти. тассока̄со ма̄ хотӯти. бхӣтасса хи уда̄нам̣ на̄ма наттхӣти пӣтивегависсат̣т̣хам̣ уда̄неси.
таттха саббесам̣ сон̣асин̇га̄ла̄дӣнампи паччаккхабха̄вато тулитам̣ париччхиннанти тулам̣. ким̣ там̣? ка̄ма̄вачаракаммам̣. на тулам̣, на ва̄ тулам̣ садисамасса ан̃н̃ам̣ локийакаммам̣ аттхӣти атулам̣. ким̣ там̣? махаггатакаммам̣. атха ва̄ ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачаран̃ча тулам̣, арӯпа̄вачарам̣ атулам̣. аппавипа̄кам̣ тулам̣, бахувипа̄кам̣ атулам̣. самбхаванти самбхавахетубхӯтам̣, пин̣д̣ака̄ракам̣ ра̄сика̄раканти аттхо. бхавасан̇кха̄ранти пунаббхавасса сан̇кха̄рам̣. авассаджӣти виссаджджеси. мунӣти буддхамуни. аджджхаттаратоти нийакаджджхаттарато. сама̄хитоти упача̄раппана̄сама̄дхивасена сама̄хито. абхинди кавачамива̄ти кавачам̣ вийа абхинди. аттасамбхаванти аттани джа̄такилесам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – савипа̄кат̣т̣хена самбхавам̣ бхава̄бхисан̇кхан̣ат̣т̣хена бхавасан̇кха̄ранти ча ладдхана̄мам̣ тула̄туласан̇кха̄там̣ локийакамман̃ча оссаджи, сан̇га̄масӣсе маха̄йодхо кавачам̣ вийа аттасамбхавам̣ килесан̃ча аджджхаттарато сама̄хито хутва̄ абхиндӣти.
атха ва̄ туланти туленто тӣренто. атулан̃ча самбхаванти нибба̄нан̃чева бхаван̃ча. бхавасан̇кха̄ранти бхавага̄микаммам̣. авассаджи мунӣти ‘‘пан̃чаккхандха̄ аничча̄, пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ ниродхо нибба̄нам̣ ничча’’нтиа̄дина̄ найена тулайанто буддхамуни бхаве а̄дӣнавам̣ нибба̄не ча̄нисам̣сам̣ дисва̄ там̣ кхандха̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ бхавасан̇кха̄рам̣ ‘‘каммаккхайа̄йа сам̣ваттатӣ’’ти евам̣ вуттена каммаккхайакарена арийамаггена авассаджи. катхам̣? аджджхаттарато сама̄хито абхинди кавачамиваттасамбхавам̣. со хи випассана̄васена аджджхаттарато, саматхавасена сама̄хитоти евам̣ пуббабха̄гато пат̣т̣ха̄йа саматхавипассана̄балена кавачамива аттабха̄вам̣ парийонандхитва̄ т̣хитам̣, аттани самбхаватта̄ аттасамбхаванти ладдхана̄мам̣ саббам̣ килесаджа̄там̣ абхинди. килеса̄бха̄вена ча каммам̣ аппат̣исандхикатта̄ авассат̣т̣хам̣ на̄ма хотӣти евам̣ килесаппаха̄нена каммам̣ джахи. пахӣнакилесасса бхайам̣ на̄ма наттхи. тасма̄ абхӣтова а̄йусан̇кха̄рам̣ оссаджи. абхӣтабха̄ван̃а̄панаттхан̃ча уда̄нам̣ уда̄несӣти ведитаббо.
ча̄па̄лавагго пат̣хамо.
2. па̄са̄дакампанавагго
1-2. пуббасутта̄диван̣н̣ана̄
823-824. дутийаваггасса пат̣хаме на ча атилӣнотиа̄дӣни парато а̄ви бхависсанти. имасмим̣ сутте чхаабхин̃н̃а̄па̄дака̄ иддхипа̄да̄ катхита̄, татха̄ дутийе ча.
3. чхандасама̄дхисуттаван̣н̣ана̄
825. татийе чханданти каттукамйата̄чхандам̣. нисса̄йа̄ти ниссайам̣ катва̄, адхипатим̣ катва̄ти аттхо. падха̄насан̇кха̄ра̄ти падха̄набхӯта̄ сан̇кха̄ра̄, чатукиччаса̄дхакасаммаппадха̄навӣрийассетам̣ адхивачанам̣. ити айан̃ча чхандотиа̄дӣсу чхандо чхандасама̄дхина̄ чева падха̄насан̇кха̄рехи ча, чхандасама̄дхи чхандена чева падха̄насан̇кха̄рехи ча, падха̄насан̇кха̄ра̄пи чхандена чева чхандасама̄дхина̄ ча саманна̄гата̄. тасма̄ саббе те дхамме екато катва̄ айам̣ вуччати, бхиккхаве, чхандасама̄дхиппадха̄насан̇кха̄расаманна̄гато иддхипа̄доти вуттам̣. иддхипа̄давибхан̇ге (вибха. 437) пана ‘‘йо татха̄бхӯтасса ведана̄ккхандхо тиа̄дина̄ найена имехи дхаммехи саманна̄гата̄ сесаарӯпино дхамма̄ иддхипа̄да̄ти вутта̄.
апича имепи тайо дхамма̄ иддхӣпи хонти иддхипа̄да̄пи. катхам̣? чхандан̃хи бха̄вайато чхандо иддхи на̄ма хоти, сама̄дхиппадха̄насан̇кха̄ра̄ чхандиддхипа̄до на̄ма. сама̄дхим̣ бха̄вентасса сама̄дхи иддхи на̄ма хоти, чхандаппадха̄насан̇кха̄ра̄ сама̄дхиддхийа̄ па̄до на̄ма. падха̄насан̇кха̄ре бха̄вентасса падха̄насан̇кха̄ра̄ иддхи на̄ма хоти, чхандасама̄дхи падха̄насан̇кха̄риддхийа̄ па̄до на̄ма, сампайуттадхаммесу хи екасмим̣ иджджхама̄не сеса̄пи иджджхантийева.
апича тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ пуббабха̄гавасена̄пи етесам̣ иддхипа̄дата̄ ведитабба̄. пат̣хамаджджха̄нан̃хи иддхи на̄ма, пат̣хамаджджха̄насса пуббабха̄гапарикаммасампайутта̄ чханда̄дайо иддхипа̄до на̄ма. етенупа̄йена йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄, иддхивидхам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва диббачаккхуабхин̃н̃а̄, сота̄паттимаггам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамагга̄ найо нетаббо. сесиддхипа̄десупи есева найо.
кечи пана ‘‘аниббатто чхандо иддхипа̄до’’ти ваданти. идха тесам̣ ва̄дамадданаттха̄йа абхидхамме уттарачӯл̣ава̄ро на̄ма а̄гато –
‘‘чатта̄ро иддхипа̄да̄ – чхандиддхипа̄до, вӣрийиддхипа̄до, читтиддхипа̄до, вӣмам̣сиддхипа̄до. таттха катамо чхандиддхипа̄до? идха, бхиккху, йасмим̣ самайе локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄вети ниййа̄никам̣ апачайага̄мим̣ дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа пат̣хама̄йа бхӯмийа̄ паттийа̄ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати дуккха̄пат̣ипадам̣ дандха̄бхин̃н̃ам̣, йо тасмим̣ самайе чхандо чхандиката̄ каттукамйата̄ кусало дхаммаччхандо, айам̣ вуччати чхандиддхипа̄до. авасеса̄ дхамма̄ чхандиддхипа̄дасампайутта̄’’ти (вибха. 457-458).
име пана локуттаравасенева а̄гата̄.
таттха рат̣т̣хапа̄латтхеро чхандам̣ дхурам̣ катва̄ локуттарадхаммам̣ ниббаттеси. сон̣аттхеро вӣрийам̣ дхурам̣ катва̄; самбхутаттхеро читтам̣ дхурам̣ катва̄, а̄йасма̄ могхара̄джа̄ вӣмам̣сам̣ дхурам̣ катва̄ти. таттха йатха̄ чатӯсу амаччапуттесу т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ ра̄джа̄нам̣ упанисса̄йа вихарантесу еко упат̣т̣ха̄не чхандаджа̄то ран̃н̃о аджджха̄сайан̃ча ручин̃ча н̃атва̄ дива̄ ча ратто ча упат̣т̣хаханто ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ т̣ха̄нантарам̣ па̄пун̣и. евам̣ чхандадхурена локуттарадхамманиббаттако ведитаббо.
еко пана – ‘‘дивасе дивасе упат̣т̣ха̄тум̣ на саккоми, уппанне кичче параккамена а̄ра̄дхесса̄мӣ’’ти купите паччанте ран̃н̃а̄ пахито параккамена саттумадданам̣ катва̄ па̄пун̣и. йатха̄ со, евам̣ вӣрийадхурена локуттарадхамманиббаттако ведитаббо. еко ‘‘дивасе дивасе упат̣т̣ха̄нампи урена саттисарасампат̣иччханампи бха̄ройева, мантабалена а̄ра̄дхесса̄мӣ’’ти кхаттавиджджа̄йа катапаричайатта̄ мантасам̣видха̄нена ра̄джа̄нам̣ а̄ра̄дхетва̄ па̄пун̣и. йатха̄ со, евам̣ читтадхурена локуттарадхамманиббаттако ведитаббо.
апаро – ‘‘ким̣ имехи упат̣т̣ха̄на̄дӣхи, ра̄джа̄но на̄ма джа̄тисампаннасса т̣ха̄нантарам̣ денти, та̄дисасса денто майхам̣ дассатӣ’’ти джа̄тисампаттимева нисса̄йа т̣ха̄нантарам̣ па̄пун̣и. йатха̄ со, евам̣ супарисуддхам̣ вӣмам̣сам̣ нисса̄йа вӣмам̣садхурена локуттарадхамманиббаттако ведитабботи. имасмим̣ сутте виват̣т̣апа̄дакаиддхи катхита̄.
4. моггалла̄насуттаван̣н̣ана̄
826. чатуттхе уддхата̄ти уддхаччапакатика̄ виппхандама̄начитта̄. уддхаччена хи ека̄рамман̣е читтам̣ виппхандати дхаджайат̣т̣хийам̣ ва̄тена пахатадхаджо вийа. уннал̣а̄ти уггатанал̣а̄, ут̣т̣хитатуччхама̄на̄ти вуттам̣ хоти. чапала̄ти паттачӣвараман̣д̣ана̄дича̄паллена йутта̄. мукхара̄ти мукхакхара̄, кхаравачана̄ти вуттам̣ хоти. викин̣н̣ава̄ча̄ти асам̣йатавачана̄ дивасампи нираттхакавачанаппала̄пино. мут̣т̣хассатӣти нат̣т̣хассатино. асампаджа̄на̄ти пан̃н̃а̄рахита̄. асама̄хита̄ти упача̄раппана̄сама̄дхивирахита̄. бхантачитта̄ти уббхантачитта̄ сама̄дхивирахена ладдхока̄сена уддхаччена. па̄катиндрийа̄ти асам̣вутиндрийа̄. иддха̄бхисан̇кха̄ранти а̄покасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа па̄са̄дапатит̣т̣хитам̣ патхавибха̄гам̣ ‘‘удака’’нти адхит̣т̣ха̄йа, удакапит̣т̣хе т̣хитапа̄са̄дам̣ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ан̇гут̣т̣хакена пахари. гамбхӣранемоти гамбхӣраа̄ва̄т̣о, гамбхӣрабхӯмибха̄гам̣ анупавит̣т̣хоти аттхо. суникха̄тоти сут̣т̣ху никха̄то, кот̣т̣етва̄ сут̣т̣ху т̣хапито. идха абхин̃н̃а̄па̄дакиддхи катхита̄.
5. ун̣н̣а̄бхабра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
827. пан̃чаме чхандаппаха̄наттханти тан̣ха̄чхандасса паха̄наттхам̣. идха̄пи виват̣т̣апа̄дакиддхи катхита̄.
9. иддха̄дидесана̄суттаван̣н̣ана̄
831. наваме йо со бхиккхаве магготи абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ адхиппетам̣.
10. вибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄
832. дасаме косаджджасахагатоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса читте лӣна̄ка̄ро оккамати, со ‘‘лӣна̄ка̄ро ме окканто’’ти н̃атва̄ апа̄йабхайена читтам̣ таджджетва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна лӣна̄ка̄ро оккамати. со пуна апа̄йабхайена читтам̣ таджджетва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса косаджджена вокин̣н̣атта̄ чхандо косаджджасахагато на̄ма хоти. косаджджасампайуттоти тассева вевачанам̣.
уддхаччасахагатоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса читтам̣ уддхачче патати. со буддхадхаммасан̇гхагун̣е а̄ваджджетва̄ читтам̣ ха̄сетва̄ тосетва̄ камманийам̣ катва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна читтам̣ уддхачче патати. со пуна буддхадхаммасан̇гхагун̣е а̄ваджджетва̄ читтам̣ ха̄сетва̄ тосетва̄ камманийам̣ катва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса уддхаччена вокин̣н̣атта̄ чхандо уддхаччасахагато на̄ма хоти.
тхинамиддхасахагатоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса тхинамиддхам̣ уппаджджати. со ‘‘уппаннам̣ ме тхинамиддха’’нти н̃атва̄ удакена мукхам̣ пун̃чхитва̄, кан̣н̣е а̄кад̣д̣хитва̄ пагун̣ам̣ дхаммам̣ саджджха̄йитва̄ дива̄ гахитам̣ ва̄ а̄локасан̃н̃ам̣ манасикаритва̄ тхинамиддхам̣ винодетва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна тхинамиддхам̣ уппаджджати. со вуттанайенева пуна тхинамиддхам̣ винодетва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса тхинамиддхена вокин̣н̣атта̄ чхандо тхинамиддхасахагато на̄ма хоти.
анувиккхиттоти идха бхиккху чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто нисӣдати. атхасса ка̄магун̣а̄рамман̣е читтам̣ виккхипати. со ‘‘бахиддха̄ виккхиттам̣ ме читта’’нти н̃атва̄ анаматагга (сам̣. ни. 2.124-125) девадӯта- (ма. ни. 3.261) челопама (сам̣. ни. 5.1104) ана̄гатабхайасутта̄дӣни (а. ни. 5.77) а̄вадждженто суттадан̣д̣ена читтам̣ таджджетва̄ камманийам̣ катва̄ пуна чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти. атхасса пуна читтам̣ виккхипати. со пуна суттадан̣д̣ена читтам̣ камманийам̣ катва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси каротӣти евамасса ка̄мавитаккавокин̣н̣атта̄ чхандо бахиддха̄ пан̃ча ка̄магун̣е а̄раббха анувиккхитто анувисат̣о хоти.
йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ти каммат̣т̣ха̄навасенапи десана̄васенапи пуримапаччхимата̄ ведитабба̄. катхам̣? каммат̣т̣ха̄не та̄ва каммат̣т̣ха̄насса абхинивесо пуре на̄ма, арахаттам̣ паччха̄ на̄ма. таттха йо бхиккху мӯлакаммат̣т̣ха̄не абхинивиситва̄ атилӣна̄дӣсу чатӯсу т̣ха̄несу читтасса оккаманам̣ пат̣иседхетва̄, дут̣т̣хагон̣е йоджетва̄ са̄ренто вийа чатурассагхат̣икам̣ ота̄ренто вийа чатуннам̣ т̣ха̄на̄нам̣ екат̣т̣ха̄непи асаджджанто сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. айампи йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ вихарати на̄ма. айам̣ каммат̣т̣ха̄навасена пуримапаччхимата̄. десана̄васена пана кеса̄ пуре на̄ма, маттхалун̇гам̣ паччха̄ на̄ма. таттха йо бхиккху кесесу абхинивиситва̄ ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дивасена кеса̄дайо паригган̣ханто чатӯсу т̣ха̄несу асаджджанто йа̄ва маттхалун̇га̄ бха̄ванам̣ па̄пети, айампи йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ вихарати на̄ма. евам̣ десана̄васена пуримапаччхимата̄ ведитабба̄. йатха̄ паччха̄ татха̄ пурети идам̣ пуримассева вевачанам̣.
йатха̄ адхо татха̄ уддханти идам̣ сарӣравасена ведитаббам̣. тенева̄ха ‘‘уддхам̣ па̄датала̄ адхо кесаматтхака̄’’ти. таттха йо бхиккху па̄даталато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кесаматтхака̄ дваттим̣са̄ка̄равасена ва̄ па̄дан̇гулиаггапаббат̣т̣хито йа̄ва сӣсакат̣а̄хам̣, сӣсакат̣а̄хато йа̄ва па̄дан̇гулӣнам̣ аггапаббат̣т̣хӣни, та̄ва ат̣т̣хивасена ва̄ бха̄ванам̣ па̄пети чатӯсу т̣ха̄несу екат̣т̣ха̄непи асаджджанто. айам̣ йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхо, йатха̄ адхо татха̄ уддхам̣ вихарати на̄ма.
йехи а̄ка̄рехӣти йехи кот̣т̣ха̄сехи. йехи лин̇гехӣти йехи сан̣т̣ха̄нехи. йехи нимиттехӣти йехи упат̣т̣ха̄нехи. а̄локасан̃н̃а̄ суггахита̄ хотӣти йо бхиккху ан̇ган̣е нисӣдитва̄ а̄локасан̃н̃ам̣ манаси кароти, ка̄лена нимӣлети, ка̄лена уммӣлети. атхасса йада̄ нимӣлентасса̄пи уммӣлетва̄ олокентасса вийа екасадисамева упат̣т̣ха̄ти, тада̄ а̄локасан̃н̃а̄ джа̄та̄ на̄ма хоти. ‘‘дива̄сан̃н̃а̄’’типи тассева на̄мам̣. са̄ ча пана раттим̣ уппаджджама̄на̄ суггахита̄ на̄ма хоти. сва̄дхит̣т̣хита̄типи тассева вевачанам̣. сут̣т̣ху адхит̣т̣хита̄ сут̣т̣ху т̣хапита̄ сва̄дхит̣т̣хита̄ на̄ма вуччати. са̄ аттхато суггахита̄йева. йо ва̄ а̄локена тхинамиддхам̣ винодетва̄ чхандам̣ уппа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти, тасса дива̄пи а̄локасан̃н̃а̄ суггахита̄ сва̄дхит̣т̣хита̄ на̄ма. ратти ва̄ хоту дива̄ ва̄ йена а̄локена тхинамиддхам̣ винодетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти, тасмим̣ тхинамиддхавинодане а̄локе уппанна̄ сан̃н̃а̄ суггахита̄йева на̄ма. вӣрийа̄дӣсупи есева найо. имасмим̣ сутте чханнам̣ абхин̃н̃а̄нам̣ па̄дакиддхи катхита̄.
па̄са̄дакампанавагго дутийо.
3. айогул̣авагго
2. айогул̣асуттаван̣н̣ана̄
834. татийаваггасса дутийе имина̄ ча̄тумаха̄бхӯтикена̄ти имина̄ чатумаха̄бхӯтамайена евам̣ бха̄рикена гарукена сама̄нена̄пи. ома̄тӣти пахоти саккоти, идам̣ тепит̣аке буддхавачане асамбхиннападам̣. ка̄йампи читте самодахатӣти ка̄йам̣ гахетва̄ читте а̄ропети, читтасаннисситам̣ кароти, читтагатийа̄ песети. читтам̣ на̄ма махаггатачиттам̣, читтагатигаманам̣ лахукам̣ хоти. читтампи ка̄йе самодахатӣти читтам̣ гахетва̄ ка̄йе а̄ропети, ка̄йасаннисситам̣ кароти, ка̄йагатийа̄ песети, ка̄йо на̄ма караджака̄йо, ка̄йагатигаманам̣ дандхам̣ хоти. сукхасан̃н̃ан̃ча лахусан̃н̃ан̃ча̄ти абхин̃н̃а̄читтасахаджа̄тасан̃н̃а̄. са̄ хи сантасукхасаманна̄гататта̄ сукхасан̃н̃а̄ на̄ма хоти, килесадандха̄йитаттасса ча абха̄ва̄ лахусан̃н̃а̄ на̄ма.
айогул̣о дивасам̣ сантатто лахутаро чева хотӣти со хи двӣхи тӣхи джанехи уккхипитва̄ камма̄руддхане паккхиттопи дивасам̣ паччама̄но вивара̄нупавит̣т̣хена теджена чева ва̄йена ча ва̄йосахагато ча усма̄сахагато ча теджосахагато ча хутва̄ евам̣ лахуко хоти, йатха̄ нам̣ камма̄ро маха̄сан̣д̣а̄сена гахетва̄ екато париваттети уккхипати бахи нӣхарати. евам̣ пана муду ча хоти камманийо ча. йатха̄ нам̣ со кхан̣д̣ам̣ кхан̣д̣ам̣ виччхиндати, кӯт̣ена хананто дӣгхачатурасса̄дибхедам̣ кароти. имасмим̣ сутте викуббаниддхи катхита̄.
3-10. бхиккхусутта̄диван̣н̣ана̄
835-842. татийе виват̣т̣апа̄дакиддхи катхита̄, татха̄ чатуттхе. апича две пхала̄ни а̄дим̣ катва̄ хет̣т̣ха̄ миссакиддхипа̄да̄ катхита̄, саттасу пхалесу пуббабха̄га̄. саттама̄дӣни чатта̄ри хет̣т̣ха̄ катхитанайа̄нева.
11-12. моггалла̄насутта̄диван̣н̣ана̄
843-844. ека̄дасамадва̄дасамесу чха абхин̃н̃а̄ катхита̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
иддхипа̄дасам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.