5. джара̄вагго
1. джара̄дхаммасуттаван̣н̣ана̄
511. пан̃чамаваггасса пат̣хаме паччха̄тапети па̄са̄даччха̄йа̄йа пураттхимадисам̣ пат̣иччханнатта̄ па̄са̄дасса паччхимадиса̄бха̄ге а̄тапо хоти, тасмим̣ т̣ха̄не пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинноти аттхо. пит̣т̣хим̣ ота̄пайама̄ноти йасма̄ самма̄самбуддхассапи упа̄диннакасарӣре ун̣хака̄ле ун̣хам̣ хоти, сӣтака̄ле сӣтам̣, айан̃ча химапа̄тасӣтасамайо. тасма̄ маха̄чӣварам̣ ота̄ретва̄ сӯрийарасмӣхи пит̣т̣хим̣ ота̄пайама̄но нисӣди.
ким̣ пана буддхарасмийо маддитва̄ сӯрийарасми анто пависитум̣ саккотӣти? на саккоти. евам̣ санте ким̣ та̄петӣти? расмитеджам̣. йатхева хи т̣хитамаджджханхике париман̣д̣ала̄йа чха̄йа̄йа руккхамӯле нисиннасса кин̃ча̄пи сӯрийарасмийо сарӣрам̣ на пхусанти, саббадиса̄су пана теджо пхарати, аггиджа̄ла̄хи париккхитто вийа хоти, евам̣ сӯрийарасмӣсу буддхарасмийо маддитва̄ анто пависитум̣ асаккун̣антӣсупи саттха̄ теджам̣ та̄пенто нисинноти ведитаббо.
аномаджджантоти пит̣т̣хипарикаммакаран̣авасена анумаджджанто. аччхарийам̣ бхантети тхеро бхагавато пит̣т̣хито маха̄чӣварам̣ ота̄ретва̄ нисиннасса двиннам̣ ам̣сакӯт̣а̄нам̣ антаре суван̣н̣а̄ват̣т̣ам̣ вийа кесаггаппама̄н̣ам̣ валийа̄ват̣т̣ам̣ дисва̄ – ‘‘еварӯпепи на̄ма сарӣре джара̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти сан̃джа̄тасам̣вего джарам̣ гараханто евама̄ха. гараханаччхарийам̣ на̄ма киретам̣.
на чевам̣ да̄ни, бханте, бхагавато та̄ва парисуддхоти йатха̄ пакатийа̄ чхавиван̣н̣о парисуддхо, на еваметарахӣти дӣпенто евама̄ха. татха̄гатасса хи дахарака̄ле сан̇кусатасамаббха̄хатам̣ усабхачаммам̣ вийа вихатавалико ка̄йо хоти, тасмим̣ т̣хапито хаттхо бхассатева, на сантит̣т̣хати, телапун̃чхана̄ка̄раппатто вийа хоти. махаллакака̄ле пана сира̄джа̄ла̄ мила̄йанти, сандхипабба̄ни ситхила̄ни хонти, мам̣сам̣ ат̣т̣хито муччитва̄ ситхилабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ таттха таттха оламбати. буддха̄нам̣ пана еварӯпам̣ на хоти. ан̃н̃есам̣ апа̄кат̣ам̣, сантика̄вачаратта̄ а̄нандаттхерассева па̄кат̣ам̣ хоти, тасма̄ евама̄ха.
ситхила̄ни ча гатта̄нӣти ан̃н̃есам̣ мукхе ам̣сакӯт̣антарехи тесу тесу т̣ха̄несу валийо сантит̣т̣ханти, саттху панетам̣ наттхи, тхеро ча двиннам̣ ам̣сакӯт̣а̄нам̣ антаре валийа̄ват̣т̣акам̣ дисва̄ евама̄ха. сабба̄ни валийаджа̄та̄нӣти идампи аттано па̄кат̣авасена евама̄ха – саттху пана ан̃н̃есам̣ вийа валийо на̄ма наттхи. пурато паббха̄ро ча ка̄йоти саттха̄ брахмуджугатто, деванагаре самусситасуван̣н̣аторан̣ам̣ вийасса ка̄йо уджукамева уггато. махаллакака̄ле пана ка̄йо пурато ван̇ко хоти, сва̄йам̣ ан̃н̃есам̣ апа̄кат̣о, сантика̄вачаратта̄ пана тхерассева па̄кат̣о, тасма̄ евама̄ха. диссати ча индрийа̄нам̣ ан̃н̃атхаттанти индрийа̄ни на̄ма на чаккхувин̃н̃еййа̄ни. йато пана пакатийа̄ парисуддхо чхавиван̣н̣о, ида̄ни на татха̄ парисуддхо, ам̣сакӯт̣антаре вали пан̃н̃а̄йати, брахмуджука̄йо пурато ван̇ко, имина̄ва ка̄ран̣ена чаккха̄дӣнан̃ча индрийа̄нам̣ ан̃н̃атхаттена бхавитаббанти найагга̄хато евама̄ха. дхӣ там̣ джамми джаре аттхӯти ла̄маке джаре дхӣ там̣ туйхам̣ хоту, дхикка̄ро там̣ пхусату. бимбанти аттабха̄во.
2. ун̣н̣а̄бхабра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
512. дутийе гочарависайанти гочарабхӯтам̣ висайам̣. ан̃н̃аман̃н̃асса̄ти чаккху сотасса, сотам̣ ва̄ чаккхусса̄ти евам̣ екам̣ екасса гочарависайам̣ на паччанубхоти. саче хи нӣла̄дибхедам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ самодха̄нетва̄ сотиндрийасса упанеййа – ‘‘ин̇гха твам̣ та̄ва нам̣ ваваттхапехи вибха̄вехи ‘кинна̄метам̣ а̄рамман̣а’’’нти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ вина̄пи мукхена аттано дхаммата̄йа евам̣ вадеййа – ‘‘аре, андхаба̄ла, вассасатампи вассасахассампи вассасатасахассампи паридха̄вама̄но ан̃н̃атра майа̄ кухим̣ етасса джа̄нанакам̣ лабхиссаси, там̣ а̄хара, чаккхупаса̄де упанехи, ахаметам̣ а̄рамман̣ам̣ джа̄нисса̄ми – йади ва̄ нӣлам̣, йади ва̄ пӣтакам̣. на хи есо ан̃н̃асса висайо, майхамевесо висайо’’ти. сесадва̄ресупи есева найо. евамета̄ни ан̃н̃аман̃н̃асса гочарависайам̣ на паччанубхонти на̄ма.
ким̣ пат̣исаран̣анти етесам̣ ким̣ пат̣исаран̣ам̣, ким̣ ета̄ни пат̣исарантӣти пуччхати. мано пат̣исаран̣анти джаванамано пат̣исаран̣ам̣. манова несанти манодва̄рикаджаванаманова етесам̣ гочарависайам̣ раджджана̄дивасена анубхоти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ан̃хи рӯпадассанаматтамева, еттха раджджанам̣ ва̄ дуссанам̣ ва̄ муйханам̣ ва̄ наттхи. екасмим̣ пана два̄ре джаванам̣ раджджати ва̄ дуссати ва̄ муйхати ва̄. сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупи есева найо.
татра̄йам̣ упама̄ – пан̃ча кира дуббалабходжака̄ ра̄джа̄нам̣ севитва̄ киччхена касирена екасмим̣ пан̃чакулике га̄ме париттакам̣ а̄йам̣ лабхим̣су. тесам̣ таттха маччхабха̄го мам̣сабха̄го, аддукаха̄пан̣о ва̄ йоттакаха̄пан̣о ва̄ ма̄сакаха̄пан̣о ва̄ ат̣т̣хакаха̄пан̣о ва̄ сол̣асакаха̄пан̣о ва̄ чатусат̣т̣хикаха̄пан̣о ва̄ дан̣д̣оти еттакаматтамева па̄пун̣а̄ти, сатаваттхукам̣ пан̃часатаваттхукам̣ сахассаваттхукам̣ маха̄балим̣ ра̄джа̄ва ган̣ха̄ти.
таттха пан̃чакуликага̄ма̄ вийа пан̃чапаса̄да̄ дат̣т̣хабба̄, пан̃ча дуббалабходжака̄ вийа пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни; ра̄джа̄ вийа джаванам̣, дуббалабходжака̄нам̣ париттакаа̄йапа̄пун̣анам̣ вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ рӯпадассана̄диматтам̣, раджджана̄ди пана етесу наттхи. ран̃н̃о маха̄балиггахан̣ам̣ вийа тесу два̄ресу джаванасса раджджана̄дӣни ведитабба̄ни. еваметтха маноти кусала̄кусаладжаванам̣ вуттам̣.
сати пат̣исаран̣анти маггасати пат̣исаран̣ам̣. джаванамано хи маггасатим̣ пат̣исарати. вимуттӣти пхалавимутти. пат̣исаран̣анти пхалавимуттийа̄ нибба̄нам̣ пат̣исаран̣ам̣. тан̃хи са̄ пат̣исарати. на̄саккхи пан̃хасса парийантам̣ гахетунти пан̃хасса париччхедам̣ пама̄н̣ам̣ гахетум̣ на̄саккхи, аппат̣исаран̣ам̣ дхаммам̣ ‘‘саппат̣исаран̣а’’нти пуччхи. нибба̄нам̣ на̄метам̣ аппат̣исаран̣ам̣, на кин̃чи пат̣исарати. нибба̄ногадханти нибба̄наббхантарам̣ нибба̄нам̣ анупавит̣т̣хам̣. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. нибба̄напара̄йан̣анти нибба̄нам̣ парам̣ айанамасса пара̄ гати, на тато парам̣ гаччхатӣти аттхо. нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣ аваса̄нам̣ асса̄ти нибба̄напарийоса̄нам̣.
мӯладжа̄та̄ патит̣т̣хита̄ти маггена а̄гатасаддха̄ вуччати. имамхи че, бхиккхаве, самайети ким̣ сандха̄йа̄ха? джха̄наана̄га̄митам̣. тасмин̃хи самайе бра̄хман̣асса пат̣хамамаггена пан̃ча акусалачитта̄ни пахӣна̄ни, пат̣хамаджджха̄нена пан̃ча нӣваран̣а̄нӣти джха̄наана̄га̄мит̣т̣ха̄не т̣хито. со апарихӣнаджджха̄но ка̄лам̣ катва̄ таттхева паринибба̄йеййа. саче панасса путтада̄рам̣ ануса̄сантасса камманте вича̄рентасса джха̄нам̣ нассати, нат̣т̣хе джха̄не гати анибаддха̄ хоти, анат̣т̣хе пана нибаддха̄ти имам̣ джха̄наана̄га̄митам̣ сандха̄йа евама̄ха.
3. са̄кетасуттаван̣н̣ана̄
513. татийе ан̃джанаванети ан̃джанаван̣н̣апуппха̄нам̣ руккха̄нам̣ ропитаване. йам̣, бхиккхаве, саддхиндрийам̣, там̣ саддха̄баланти тан̃хи адхимоккхалаккхан̣е индат̣т̣хена саддхиндрийам̣, ассаддхийе акампанена саддха̄балам̣. итаресам̣ паггахаупат̣т̣ха̄наавиккхепападжа̄наналаккхан̣есу индат̣т̣хена индрийабха̄во, косаджджамут̣т̣хасаччавиккхепа̄виджджа̄су акампанена балабха̄во ведитаббо. евамева кхоти тасса̄ надийа̄ екасотам̣ вийа саддха̄вӣрийасатисама̄дхипан̃н̃а̄васена етесам̣ нинна̄на̄каран̣ам̣ ведитаббам̣, две сота̄ни вийа индат̣т̣хаакампанат̣т̣хехи индрийабалавасена на̄на̄каран̣ам̣ ведитаббам̣.
4. пуббакот̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄
514. чатуттхе аматогадханти аматаббхантарам̣. аматапара̄йан̣анти аматаниббаттикам̣. аматапарийоса̄нанти аматанит̣т̣хам̣. са̄дху са̄дхӯти тхерасса бйа̄каран̣ам̣ пасам̣санто са̄дхука̄рам̣ дети.
5. пат̣хамапубба̄ра̄масуттаван̣н̣ана̄
515. пан̃чаме таданвайа̄ти там̣ анугаччхама̄на̄, ануваттама̄на̄ти аттхо. пуббакот̣т̣хакам̣ а̄дим̣ катва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ чхасу суттесу пхалиндрийа̄нева катхита̄ни.
10. а̄пан̣асуттаван̣н̣ана̄
520. дасаме име кхо те дхамма̄ти упари саха випассана̄йа тайо магга̄. йе ме пуббе сута̄ва ахесунти йе дхамма̄ майа̄ пуббе ‘‘арахаттапхалиндрийам̣ на̄ма аттхӣ’’ти катхента̄нам̣йева сута̄ ахесум̣. ка̄йена ча пхуситва̄ти на̄мака̄йена ча пхуситва̄ пат̣илабхитва̄. пан̃н̃а̄йа ча ативиджджха пасса̄мӣти паччавеккхан̣апан̃н̃а̄йа ча ативиджджхитва̄ пасса̄ми. йа̄ хисса, бханте, саддха̄ти айам̣ катарасаддха̄? чатӯхи индрийехи сампайутта̄ саддха̄ хет̣т̣ха̄ катхита̄ва, айам̣ пана паччавеккхан̣асаддха̄. сампайуттасаддха̄ хи миссака̄, паччавеккхан̣асаддха̄ локийа̄ва. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
джара̄вагго пан̃чамо.