2. на̄ландасуттаван̣н̣ана̄
378. дутийаваггасса дутийе на̄ланда̄йанти на̄ланда̄ти евам̣на̄маке нагаре, там̣ нагарам̣ гочарага̄мам̣ катва̄. па̄ва̄рикамбаванети дуссапа̄ва̄рикасет̣т̣хино амбаване. там̣ кира тасса уййа̄нам̣ ахоси. со бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ бхагавати пасанно тасмим̣ уййа̄не кут̣илен̣аман̣д̣апа̄дипат̣иман̣д̣итам̣ бхагавато виха̄рам̣ катва̄ ниййа̄теси. со виха̄ро джӣвакамбаванам̣ вийа па̄ва̄рикамбаванантвева сан̇кхам̣ гато. тасмим̣ па̄ва̄рикамбаване вихаратӣти аттхо.
евам̣пасанноти евам̣ уппаннасаддхо, евам̣ саддаха̄мӣти аттхо. бхиййобхин̃н̃атароти бхиййатаро абхин̃н̃а̄то бхиййатара̄бхиййо ва̄, уттаритаран̃а̄н̣оти аттхо. самбодхийанти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е арахаттамагган̃а̄н̣е ва̄ арахаттамаггенева хи буддхагун̣а̄ ниппадеса̄ гахита̄ хонти, двепи аггаса̄вака̄ арахаттамаггенева са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ пат̣илабханти, паччекабуддха̄ паччекабодхин̃а̄н̣ам̣, буддха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃чева сакале ча буддхагун̣е. саббампи несам̣ арахаттамаггенева иджджхати. тасма̄ арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ самбодхи на̄ма хоти. тена уттаритаро ча бхагавата̄ наттхи. тена̄ха ‘‘бхагавата̄ бхиййобхин̃н̃атаро, йадидам̣ самбодхийа’’нти.
ул̣а̄ра̄ти сет̣т̣ха̄. айан̃хи ул̣а̄расаддо ‘‘ул̣а̄ра̄ни кха̄данӣйа̄ни кха̄дантӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.366) мадхуре а̄гаччхати. ‘‘ул̣а̄ра̄йа кхалу бхавам̣ ваччха̄йано саман̣ам̣ готамам̣ пасам̣са̄йа пасам̣сатӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.288) сет̣т̣хе. ‘‘аппама̄н̣о ул̣а̄ро обха̄со’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.32; ма. ни. 3.201) випуле. сва̄йамидха сет̣т̣хе а̄гато. тена вуттам̣ ‘‘ул̣а̄ра̄ти сет̣т̣ха̄’’ти. а̄сабхӣти усабхасса ва̄ча̄садисӣ ачала̄ асампаведхӣ. екам̣со гахитоти ануссавена ва̄ а̄чарийапарампара̄йа ва̄ итикира̄йа ва̄ пит̣акасампада̄нена ва̄ а̄ка̄рапаривитаккена ва̄ дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ва̄ таккахету ва̄ найахету ва̄ акатхетва̄ паччаккхато н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄ вийа екам̣со гахито, саннит̣т̣ха̄накатха̄ва катхита̄ти аттхо. сӣхана̄доти сет̣т̣хана̄до, ване унна̄дайантена сӣхена вийа уттамана̄до надитоти аттхо.
ким̣ ну те са̄рипутта̄ти имам̣ десанам̣ касма̄ а̄рабхи? ануйогада̄панаттхам̣. екаччо хи сӣхана̄дам̣ надитва̄ аттано сӣхана̄де ануйогам̣ да̄тум̣ на саккоти, нигхам̣санам̣ на кхамати, силесе патитамаккат̣о вийа хоти. йатха̄ дхамама̄нам̣ апарисуддхам̣ лохам̣ джха̄йитва̄ ан̇га̄ро хоти, евам̣ джха̄ман̇га̄ро вийа хоти. еко сӣхана̄де ануйогам̣ да̄пийама̄но да̄тум̣ саккоти, нигхам̣санам̣ кхамати, дхамама̄нам̣ ниддосаджа̄тарӯпам̣ вийа адхикатарам̣ собхати, та̄дисо тхеро. тена нам̣ бхагава̄ ‘‘ануйогаккхамо айа’’нти н̃атва̄ сӣхана̄де ануйогада̄панаттхам̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
таттха саббе тети саббе те тайа̄. евам̣сӣла̄ти маггасӣлена пхаласӣлена локийалокуттарасӣлена евам̣сӣла̄. евам̣дхамма̄ти еттха сама̄дхипаккха̄ дхамма̄ адхиппета̄, маггасама̄дхина̄ пхаласама̄дхина̄ локийалокуттарена сама̄дхина̄ евам̣сама̄дхӣти аттхо. евам̣пан̃н̃а̄ти маггапан̃н̃а̄дивасенева евам̣пан̃н̃а̄. евам̣виха̄риноти еттха пана хет̣т̣ха̄ сама̄дхипаккха̄нам̣ дхамма̄нам̣ гахитатта̄ виха̄ро гахитопи пуна касма̄ гахитамева ган̣хатӣти че. тхерена идам̣ гахитамева. идан̃хи ниродхасама̄паттидӣпанаттхам̣ вуттам̣. тасма̄ евам̣ ниродхасама̄паттивиха̄рино те бхагаванто ахесунти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
евам̣вимутта̄ти еттха виккхамбханавимутти, тадан̇гавимутти, самуччхедавимутти, пат̣ипассаддхивимутти, ниссаран̣авимуттӣти пан̃чавидха̄ вимутти. таттха ат̣т̣ха сама̄паттийо сайам̣ виккхамбхитехи нӣваран̣а̄дӣхи вимуттатта̄ виккхамбханавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. аничча̄нупассана̄дика̄ сатта анупассана̄ сайам̣ тасса тасса паччанӣкавасена париччатта̄хи ниччасан̃н̃а̄дӣхи вимуттатта̄ тадан̇гавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. чатта̄ро арийамагга̄ сайам̣ самуччхиннехи килесехи вимуттатта̄ самуччхедавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни магга̄нубха̄вена килеса̄нам̣ пат̣ипассаддханте уппаннатта̄ пат̣ипассаддхивимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. нибба̄нам̣ саббакилесехи ниссат̣атта̄ апагататта̄ дӯре т̣хитатта̄ ниссаран̣авимуттӣти сан̇кхам̣ гатам̣. ити има̄сам̣ пан̃чаннам̣ вимуттӣнам̣ васена евам̣ вимутта̄ти еттха аттхо дат̣т̣хаббо.
ким̣ пана те са̄рипутта йе те бхависсантӣти атӣта̄ та̄ва нируддха̄ апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гата̄ дӣпасикха̄ вийа ниббута̄, евам̣ нируддхе апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гате твам̣ катхам̣ джа̄ниссаси, ана̄гатабуддха̄нам̣ пана гун̣а̄ ким̣ тайа̄ аттано читтена париччхиндитва̄ видита̄ти пуччханто евама̄ха.
ким̣ пана тйа̄хам̣ са̄рипутта етарахӣти ана̄гата̄пи буддха̄ аджа̄та̄ аниббатта̄ ануппанна̄, те катхам̣ джа̄ниссаси. тесан̃хи джа̄нанам̣ ападе а̄ка̄се пададассанам̣ вийа хоти. ида̄ни майа̄ саддхим̣ екавиха̄ре васаси, екато бхиккха̄йа чараси, дхаммадесана̄ка̄ле даккхин̣апассе нисӣдаси, ким̣ пана майхам̣ гун̣а̄ аттано четаса̄ париччхиндитва̄ видита̄ тайа̄ти ануйун̃джанто евама̄ха. тхеро пана пуччхитапуччхите ‘‘но хетам̣ бханте’’ти пат̣иккхипати.
тхерасса ча видитампи аттхи, авидитампи. ким̣ со аттано видитат̣т̣ха̄не пат̣иккхепам̣ кароти, авидитат̣т̣ха̄нети? видитат̣т̣ха̄не на кароти, авидитат̣т̣ха̄нейева кароти. тхеро кира ануйоге а̄раддхе евам̣ ан̃н̃а̄си ‘‘на̄йам̣ ануйого са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е пана айам̣ ануйого’’ти аттано са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е пат̣иккхепам̣ акатва̄ва авидитат̣т̣ха̄не саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣е пат̣иккхепам̣ кароти. тена идампи дӣпети – бхагава̄ майхам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ буддха̄нам̣ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттика̄ран̣аджа̄нанасаматтхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ наттхӣти.
еттха̄ти етесу атӣта̄дибхедесу буддхесу. атха кин̃чарахӣти атха касма̄ евам̣ н̃а̄н̣е асати тайа̄ евам̣ катхитанти вадати. дхамманвайоти дхаммасса паччаккхато н̃а̄н̣асса ануйогам̣ анугантва̄ уппаннам̣ анума̄нан̃а̄н̣ам̣ найагга̄хо видито, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е т̣хатва̄ва имина̄ а̄ка̄рена джа̄на̄ми бхагава̄ти вадати. тхерасса хи найагга̄хо аппама̄н̣о апарийанто. йатха̄ ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса пама̄н̣ам̣ ва̄ парийанто ва̄ наттхи, евам̣ дхаммасена̄патино найагга̄хасса. тена со – ‘‘имина̄ евам̣видхо имина̄ евам̣видхо, имина̄ ануттаро имина̄ ануттаро саттха̄’’ти джа̄на̄ти. тхерасса хи найагга̄хо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатико ева.
ида̄ни там̣ найагга̄хам̣ па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ упамам̣ дассенто сеййатха̄пи бхантетиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ маджджхимадесе нагарасса уддха̄папа̄ка̄ра̄дӣни тхира̄ни ва̄ хонту дуббала̄ни ва̄, саббасо ва̄ пана ма̄ хонту, чора̄нам̣ а̄сан̇ка̄ на хоти. тасма̄ там̣ аггахетва̄ паччантимам̣ нагаранти а̄ха. дал̣худдха̄панти тхирамӯлапа̄ка̄рам̣. дал̣хапа̄ка̄раторан̣анти тхирапа̄ка̄ран̃чева тхирапит̣т̣хасан̇гха̄т̣ан̃ча. екадва̄ранти касма̄ а̄ха? бахудва̄ре хи нагаре бахӯхи пан̣д̣итадова̄рикехи бхавитаббам̣, екадва̄рева еко ват̣т̣ати. тхерасса ча пан̃н̃а̄йа садисо ан̃н̃о наттхи, тасма̄ аттано пан̣д̣итабха̄васса опамматтхам̣ екам̣йева дова̄рикам̣ дассетум̣ ‘‘екадва̄ра’’нти а̄ха.
пан̣д̣итоти пан̣д̣иччена саманна̄гато. бйаттоти веййаттийена саманна̄гато висадан̃а̄н̣о. медха̄вӣти т̣ха̄нуппаттикапан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄йа медха̄йа саманна̄гато. анупарийа̄йапатханти анупарийа̄йана̄макам̣ па̄ка̄рамаггам̣. па̄ка̄расандхинти двиннам̣ ит̣т̣хака̄нам̣ апагатат̣т̣ха̄нам̣. па̄ка̄равиваранти па̄ка̄расса чхиннат̣т̣ха̄нам̣. четасо упаккилесети пан̃чанӣваран̣а̄ читтам̣ упаккилиссанти килит̣т̣хам̣ каронти упата̄пенти вихет̣хенти, тасма̄ ‘‘четасо упаккилеса̄’’ти вуччанти. пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ети нӣваран̣а̄ уппаджджама̄на̄ ануппанна̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на денти, тасма̄ ‘‘пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄’’ти вуччанти. супатит̣т̣хитачитта̄ти чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сут̣т̣ху т̣хапитачитта̄ хутва̄. сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтанти сатта боджджхан̇ге йатха̄сабха̄вена бха̄ветва̄. ануттарам̣ самма̄самбодхинти арахаттам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхим̣сӯти дассети.
апичеттха сатипат̣т̣ха̄на̄ти випассана̄, боджджхан̇га̄ магго, ануттарасамма̄самбодхи арахаттам̣. сатипат̣т̣ха̄на̄ти ва̄ випассана̄, боджджхан̇га̄миссака̄, самма̄самбодхи арахаттамева. дӣгхабха̄н̣акамаха̄сӣваттхеро пана̄ха ‘‘сатипат̣т̣ха̄не випассанам̣ гахетва̄ боджджхан̇ге магго ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти гахите сундаро пан̃хо бхавеййа, на паневам̣ гахита’’нти. ити тхеро саббабуддха̄нам̣ нӣваран̣аппаха̄не сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄йа самбодхийан̃ча маджджхе бхиннасуван̣н̣араджата̄нам̣ вийа на̄натта̄бха̄вам̣ дассети.
идха т̣хатва̄ упама̄ сам̣сандетабба̄ – а̄йасма̄ хи са̄рипутто паччантанагарам̣ дассеси, па̄ка̄рам̣ дассеси, анупарийа̄йапатхам̣ дассеси, два̄рам̣ дассеси, пан̣д̣итадова̄рикам̣ дассеси, нагарам̣ пависанаканиккхаманаке ол̣а̄рике па̄н̣е дассеси, дова̄рикасса тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ па̄кат̣абха̄вам̣ дассеси. таттха ким̣ кена садисанти че? нагарам̣ вийа хи нибба̄нам̣, па̄ка̄ро вийа сӣлам̣, анупарийа̄йапатхо вийа хирӣ, два̄рам̣ вийа арийамагго, пан̣д̣итадова̄рико вийа дхаммасена̄пати, нагарам̣ пависанаканиккхаманака̄ ол̣а̄рикапа̄н̣а̄ вийа атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ буддха̄, дова̄рикасса тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ па̄кат̣абха̄во вийа а̄йасмато са̄рипуттасса атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ буддха̄нам̣ сӣласаматха̄дӣхи па̄кат̣абха̄во. етта̄вата̄ тхерена бхагавато – ‘‘евамахам̣ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е т̣хатва̄ дхамманвайена найагга̄хена джа̄на̄мӣ’’ти аттано сӣхана̄дасса ануйого динно хоти.
тасма̄ти йасма̄ ‘‘на кхо метам̣, бханте, атӣта̄на̄гатапаччуппаннесу арахантесу самма̄самбуддхесу четопарийан̃а̄н̣ам̣ аттхи, апича дхамманвайо видито’’ти вадати, тасма̄. абхиккхан̣ам̣ бха̄сеййа̄сӣти пунаппунам̣ бха̄сеййа̄си, ‘‘пуббан̣хе ме катхита’’нти ма̄ маджджханхика̄дӣсу на катхайиттха, ‘‘аджджа ва̄ ме катхита’’нти ма̄ парадиваса̄дӣсу на катхайиттха̄ти аттхо. са̄ пахӣйиссатӣти ‘‘са̄рипуттасадисопи на̄ма н̃а̄н̣аджаванасампанно са̄вако буддха̄нам̣ читта̄ча̄рам̣ джа̄нитум̣ на саккоти, евам̣ аппамеййа̄ татха̄гата̄’’ти чинтента̄нам̣ йа̄ татха̄гате кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄, са̄ пахӣйиссатӣти.