3. чундасуттаван̣н̣ана̄
379. татийе магадхесӯти евам̣на̄маке джанападе. на̄лакага̄макети ра̄джагахасса авидӯре аттано куласантаке евам̣на̄маке га̄ме. чундо саман̣уддесоти айам̣ тхеро дхаммасена̄патисса канит̣т̣хабха̄тико, там̣ бхиккхӯ анупасампаннака̄ле ‘‘чундо саман̣уддесо’’ти самуда̄чаритва̄ тхерака̄лепи татхева самуда̄чарим̣су. тена вуттам̣ ‘‘чундо саман̣уддесо’’ти. упат̣т̣ха̄ко хотӣти мукходакадантакат̣т̣хада̄нена чева паривен̣асаммаджджана-пит̣т̣хипарикаммакаран̣а-паттачӣвараггахан̣ена ча упат̣т̣ха̄накаро хоти. паринибба̄йӣти анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббуто. катарасмим̣ ка̄лети? бхагавато паринибба̄насам̣ваччхаре.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – бхагава̄ кира вуттхавассо вел̣увага̄мака̄ никкхамитва̄ ‘‘са̄ваттхим̣ гамисса̄мӣ’’ти а̄гатамаггенева пат̣иниваттанто анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄ джетаванам̣ па̄виси. дхаммасена̄пати бхагавато ваттам̣ дассетва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ гато, со таттха антева̄сикесу ваттам̣ дассетва̄ пат̣иккантесу дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ чаммакхан̣д̣ам̣ пан̃н̃а̄петва̄ па̄де паккха̄летва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ пхаласама̄паттим̣ па̄виси. атхасса йатха̄ париччхедена тато вут̣т̣хитасса айам̣ паривитакко удапа̄ди ‘‘буддха̄ ну кхо пат̣хамам̣ паринибба̄йанти, уда̄ху аггаса̄вака̄ти, тато ‘‘аггаса̄вака̄ пат̣хама’’нти н̃атва̄ аттано а̄йусан̇кха̄рам̣ олокеси. со ‘‘сатта̄хамева ме а̄йусан̇кха̄ра̄ паваттиссантӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘каттха паринибба̄йисса̄мӣ’’ти чинтеси.
тато ‘‘ра̄хуло та̄ватим̣сесу париниббуто, ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхеро чхаддантадахе, ахам̣ каттха паринибба̄йисса̄мӣ’’ти пунаппунам̣ чинтенто ма̄тарам̣ а̄раббха сатим̣ уппа̄деси – ‘‘майхам̣ ма̄та̄ саттаннам̣ араханта̄нам̣ ма̄та̄ хутва̄пи буддхадхаммасан̇гхесу аппасанна̄, аттхи ну кхо тасса̄ упаниссайо, наттхи ну кхо’’ти. сота̄паттимаггасса упаниссайам̣ дисва̄ ‘‘касса десана̄йа абхисамайо бхависсатӣ’’ти олокенто ‘‘мамева дхаммадесана̄йа бхависсати, на ан̃н̃асса. саче кхо пана̄хам̣ аппоссукко бхавеййам̣, бхависсанти ме ватта̄ро – ‘‘са̄рипуттаттхеро авасесаджана̄нампи авассайо хоти. татха̄ хисса самачиттасуттантадесана̄дивасе (а. ни. 2.33-37) кот̣исатасахассадевата̄ арахаттам̣ патта̄, тайо магге пат̣ивиддхадевата̄нам̣ ган̣ана̄ наттхи, ан̃н̃есу ча т̣ха̄несу анека̄ абхисамайа̄ диссанти, тхере ча читтам̣ паса̄детва̄ сагге ниббатта̄нева асӣти куласахасса̄ни, со да̄ни сакама̄тумиччха̄дассанаматтампи харитум̣ на̄саккхӣ’’ти. тасма̄ ма̄тарам̣ миччха̄дассана̄ мочетва̄ джа̄товаракейева паринибба̄йисса̄мӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ‘‘аджджева бхагавантам̣ ануджа̄на̄петва̄ никкхамисса̄мӣ’’ти чундаттхерам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо, чунда, амха̄кам̣ пан̃часата̄йа бхиккхупариса̄йа сан̃н̃ам̣ дехи. ‘ган̣хатха̄вусо паттачӣвара̄ни, дхаммасена̄пати на̄лакага̄мам̣ гантука̄мо’’’ти. тхеро татха̄ ака̄си.
бхиккхӯ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа тхерасса сантикам̣ агамам̣су. тхеро сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ дива̄т̣т̣ха̄надва̄ре т̣хатва̄ дива̄т̣т̣ха̄нам̣ олокетва̄ ‘‘идам̣ да̄ни паччхимадассанам̣, пуна а̄гаманам̣ наттхӣ’’ти пан̃часатабхиккхӯхи паривуто бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ бхагавантам̣ етадавоча ‘‘ануджа̄на̄ту ме бханте бхагава̄, ануджа̄на̄ту сугато. паринибба̄нака̄ло ме, оссат̣т̣хо ме а̄йусан̇кха̄ро’’ти. буддха̄ пана йасма̄ ‘‘паринибба̄хӣ’’ти вутте маран̣аван̣н̣ам̣ сам̣ван̣н̣ентӣти, ‘‘ма̄ паринибба̄хӣ’’ти вутте ват̣т̣асса гун̣ам̣ катхентӣти миччха̄дит̣т̣хика̄ досам̣ а̄ропессанти, тасма̄ тадубхайампи на ваданти. тена нам̣ бхагава̄ – ‘‘каттха паринибба̄йиссаси са̄рипутта̄’’ти ватва̄ – ‘‘аттхи, бханте, магадхесу на̄лакага̄ме джа̄товарако, таттха̄хам̣ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти вутте – ‘‘йасса да̄ни твам̣, са̄рипутта, ка̄лам̣ ман̃н̃аси, ида̄ни пана те джет̣т̣хаканит̣т̣хабха̄тика̄нам̣ та̄дисасса бхиккхуно дассанам̣ дуллабхам̣ бхависсати, десехи несам̣ дхамма’’нти а̄ха.
тхеро – ‘‘саттха̄ майхам̣ иддхивикуббанапуббан̇гамам̣ дхаммадесанам̣ пачча̄сӣсатӣ’’ти н̃атва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ та̄лаппама̄н̣ам̣ а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ оруйха дасабаласса па̄де ванди, пуна двита̄лаппама̄н̣ам̣ аббхуггантва̄ оруйха дасабаласса па̄де ванди, етенупа̄йена саттата̄лаппама̄н̣ам̣ аббхуггантва̄ анека̄ни па̄т̣иха̄рийасата̄ни дассенто дхаммакатхам̣ а̄рабхи. диссама̄ненапи ка̄йена катхети, адиссама̄ненапи. упаримена ва̄ хет̣т̣химена ва̄ упад̣д̣хака̄йена катхети адиссама̄ненапи диссама̄ненапи, ка̄лена чандаван̣н̣ам̣ дассети, ка̄лена сӯрийаван̣н̣ам̣, ка̄лена паббатаван̣н̣ам̣, ка̄лена самуддаван̣н̣ам̣, ка̄лена чаккаваттира̄джа̄ хоти, ка̄лена вессаван̣амаха̄ра̄джа̄, ка̄лена сакко девара̄джа̄, ка̄лена маха̄брахма̄ти евам̣ анека̄ни па̄т̣иха̄рийасата̄ни дассенто дхаммакатхам̣ катхеси. сакаланагарам̣ саннипати. тхеро оруйха дасабаласса па̄де вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ саттха̄ а̄ха – ‘‘ко на̄мо айам̣ са̄рипутта дхаммапарийа̄йо’’ти. сӣхавикӣл̣ито на̄ма, бхантети. таггха, са̄рипутта, сӣхавикӣл̣ито таггха, са̄рипутта, сӣхавикӣл̣итоти.
тхеро алаттакаван̣н̣е хаттхе паса̄ретва̄ саттху суван̣н̣акаччхапасадисе па̄де гоппхакесу гахетва̄ – ‘‘бханте, имесам̣ па̄да̄нам̣ ванданаттха̄йа каппасатасахасса̄дхикам̣ асан̇кхйеййам̣ па̄рамийо пӯрита̄, со ме маноратхо маттхакам̣ патто, ито да̄ни пат̣т̣ха̄йа пат̣исандхивасена на пуна екат̣т̣ха̄не саннипа̄то сама̄гамо аттхи, чхинно еса висса̄со, анекехи буддхасатасахассехи павит̣т̣хам̣ аджарам̣ амарам̣ кхемам̣ сукхам̣ сӣталам̣ абхайам̣ нибба̄напурам̣ пависисса̄ми, саче ме кин̃чи ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ на рочетха, кхаматха там̣ бхагава̄, гаманака̄ло майха’’нти. кхама̄ми те, са̄рипутта, на кхо пана те кин̃чи ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ майхам̣ аруччанакам̣ аттхи, йасса да̄ни твам̣, са̄рипутта, ка̄лам̣ ман̃н̃асӣти.
ити бхагавата̄ анун̃н̃а̄тасаманантарам̣ саттху па̄де вандитва̄ ут̣т̣хитаматте а̄йасманте са̄рипутте синеручаккава̄л̣ахимавантапарибхан̣д̣апаббате дха̄райама̄на̄пи – ‘‘аджджа имам̣ гун̣ара̄сим̣ дха̄ретум̣ на саккомӣ’’ти вадантӣ вийа екаппаха̄ренева виравама̄на̄ маха̄патхавӣ йа̄ва удакапарийанта̄ акампи, а̄ка̄се девадундубхийо пхалим̣су, маха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ поккхаравассам̣ васси.
саттха̄ – ‘‘дхаммасена̄патим̣ пат̣ипа̄десса̄мӣ’’ти дхамма̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа гандхакут̣иабхимукхо гантва̄ ман̣ипхалаке ат̣т̣ха̄си. тхеро тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу вандитва̄ – ‘‘бхагава̄ ито каппасатасахасса̄дхикасса асан̇кхйеййасса упари аномадассӣсамма̄самбуддхасса па̄дамӯле нипаджджитва̄ тумха̄кам̣ дассанам̣ паттхесим̣, са̄ ме паттхана̄ самиддха̄, дит̣т̣ха̄ тумхе, там̣ пат̣хамадассанам̣, идам̣ паччхимадассанам̣. пуна тумха̄кам̣ дассанам̣ наттхӣ’’ти ватва̄ дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ паггайха йа̄ва дассанависайа̄ абхимукхова пат̣иккамитва̄ вандитва̄ пакка̄ми. пуна маха̄патхавӣ дха̄ретум̣ асакконтӣ удакапарийантам̣ катва̄ акампи.
бхагава̄ парива̄ретва̄ т̣хите бхиккхӯ а̄ха – ‘‘анугаччхатха, бхиккхаве, тумха̄кам̣ джет̣т̣хабха̄тика’’нти. тасмим̣ кхан̣е чатассопи париса̄ самма̄самбуддхам̣ екакам̣йева джетаване оха̄йа ниравасеса̄ никкхамим̣су. са̄ваттхинагарава̄синопи – ‘‘са̄рипуттаттхеро кира самма̄самбуддхам̣ а̄пуччхитва̄ паринибба̄йитука̄мо никкханто, пассисса̄ма на’’нти нагарадва̄ра̄ни нирока̄са̄ни каронта̄ никкхамитва̄ гандхама̄ла̄дихаттха̄ кесе викиритва̄ – ‘‘ида̄ни майам̣ кахам̣ маха̄пан̃н̃о нисинно, кахам̣ дхаммасена̄пати нисинно’’ти пуччханта̄ – ‘‘касса сантикам̣ гамисса̄ма, касса хаттхе саттха̄рам̣ т̣хапетва̄ тхеро пакканто’’тиа̄дина̄ найена паридеванта̄ роданта̄ тхерам̣ анубандхим̣су.
тхеро маха̄пан̃н̃а̄йа т̣хитатта̄ – ‘‘саббесам̣ анатиккаманӣйо еса магго’’ти маха̄джанам̣ овадитва̄ – ‘‘тумхепи, а̄вусо, тит̣т̣хатха, ма̄ дасабале пама̄дам̣ а̄паджджиттха̄’’ти бхиккхусан̇гхампи ниваттетва̄ аттано париса̄йева саддхим̣ пакка̄ми. йепи манусса̄ – ‘‘пуббе аййо пачча̄гаманача̄рикам̣ чарати, идам̣ ида̄ни гаманам̣ на пуна пачча̄гамана̄йа̄’’ти паридеванта̄ анубандхим̣суйева. тепи – ‘‘аппаматта̄, а̄вусо, хотха, евам̣бха̄вино на̄ма сан̇кха̄ра̄’’ти ниваттеси.
атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто саббаттха екараттива̄сена антара̄магге сатта̄хам̣ манусса̄нам̣ сан̇гахам̣ каронто са̄йам̣ на̄лакага̄мам̣ патва̄ га̄мадва̄ре нигродхаруккхамӯле ат̣т̣ха̄си. атха упаревато на̄ма тхерасса бха̄гинеййо бахига̄мам̣ гаччханто тхерам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. тхеро там̣ а̄ха – ‘‘аттхи гехе те аййика̄’’ти. а̄ма бхантети. гаччха амха̄кам̣ идха̄гатабха̄вам̣ а̄рочехи. ‘‘касма̄ а̄гато’’ти ча вутте – ‘‘аджджа кира екадивасам̣ антога̄ме васиссати, джа̄товаракам̣ пат̣иджаггатха, пан̃чаннан̃ча кира бхиккхусата̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄тха̄’’ти. со гантва̄ – ‘‘аййике майхам̣ ма̄туло а̄гато’’ти а̄ха. ида̄ни кухинти? га̄мадва̄рети. екакова, ан̃н̃опи кочи аттхӣти? аттхи пан̃часата̄ бхиккхӯти. ким̣ка̄ран̣а̄ а̄гатоти? со там̣ паваттим̣ а̄рочеси. бра̄хман̣ӣ – ‘‘ким̣ ну кхо еттака̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ пат̣иджагга̄пети, дахарака̄ле паббаджитва̄ махаллакака̄ле гихӣ хотука̄мо’’ти чинтентӣ джа̄товаракам̣ пат̣иджагга̄петва̄ пан̃часата̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ ка̄ретва̄ дан̣д̣адӣпика̄ джа̄летва̄ тхерасса па̄хеси.
тхеро бхиккхӯхи саддхим̣ па̄са̄дам̣ а̄руйха джа̄товаракам̣ пависитва̄ нисӣди, нисӣдитва̄ ‘‘тумха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччхатха̄’’ти бхиккхӯ уййоджеси. тесу гатаматтесуйева тхерасса кхаро а̄ба̄дхо уппаджджи, лохитапаккхандика̄ ма̄ран̣антика̄ ведана̄ ваттанти. екам̣ бха̄джанам̣ пависати, екам̣ никкхамати. бра̄хман̣ӣ – ‘‘мама путтасса паватти майхам̣ на руччатӣ’’ти аттано васанагаббхадва̄рам̣ нисса̄йа ат̣т̣ха̄си.
чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но ‘‘дхаммасена̄пати кухим̣ вихаратӣ’’ти олокента̄ на̄лакага̄ме джа̄товараке паринибба̄наман̃че нипанно, паччхимадассанам̣ гамисса̄ма̄’’ти а̄гамма вандитва̄ ат̣т̣хам̣су. ке тумхети? маха̄ра̄джа̄но бхантети. касма̄ а̄гататтха̄ти? гила̄нупат̣т̣ха̄ка̄ бхависса̄ма̄ти. ‘‘хоту, аттхи гила̄нупат̣т̣ха̄ко, гаччхатха тумхе’’ти уййоджеси. тесам̣ гата̄васа̄не тенева найена сакко дева̄наминдо. тасмим̣ гате маха̄брахма̄ ча а̄гамим̣су. тепи татхева тхеро уййоджеси.
бра̄хман̣ӣ девата̄нам̣ а̄гаманан̃ча гаманан̃ча дисва̄ ‘‘ке ну кхо ете мама путтам̣ вандитва̄ гаччхантӣ’’ти тхерасса габбхадва̄рам̣ гантва̄ ‘‘та̄та, чунда, ка̄ паваттӣ’’ти пуччхи. со там̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘маха̄упа̄сика̄, бханте, а̄гата̄’’ти а̄ха. тхеро ‘‘касма̄ авела̄йа а̄гата̄’’ти пуччхи. са̄ ‘‘туйхам̣, та̄та, дассанаттха̄йа̄’’ти ватва̄ ‘‘та̄та, пат̣хамам̣ ке а̄гата̄’’ти пуччхи. чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но упа̄сикети. та̄та, твам̣ чатӯхи маха̄ра̄джехи махантатароти? а̄ра̄микасадиса̄ ете упа̄сике, амха̄кам̣ саттху пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа кхаггахаттха̄ хутва̄ а̄раккхам̣ акам̣сӯти. тесам̣ та̄та гата̄васа̄не ко а̄гатоти? сакко дева̄наминдоти. девара̄джатопи твам̣ та̄та махантатароти? бхан̣д̣агга̄хакаса̄ман̣ерасадисо еса упа̄сике, амха̄кам̣ саттху та̄ватим̣сато отаран̣ака̄ле паттачӣварам̣ гахетва̄ отин̣н̣оти. тасса та̄та гата̄васа̄не джотайама̄но вийа ко а̄гатоти? упа̄сике, туйхам̣ бхагава̄ ча саттха̄ ча маха̄брахма̄ на̄ма есоти. майхам̣ бхагавато маха̄брахматопи твам̣, та̄та, махантатароти? а̄ма упа̄сике, ете на̄ма кира амха̄кам̣ саттху джа̄тадивасе чатта̄ро маха̄брахма̄но маха̄пурисам̣ суван̣н̣аджа̄лена пат̣игган̣хим̣сӯти.
атха бра̄хман̣ийа̄ – ‘‘путтасса та̄ва ме айам̣ а̄нубха̄во, кӣдисо вата майхам̣ путтасса бхагавато саттху а̄нубха̄во бхависсатӣ’’ти чинтайантийа̄ сахаса̄ пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджитва̄ сакаласарӣрам̣ пхари. тхеро – ‘‘уппаннам̣ ме ма̄ту пӣтисоманассам̣, айам̣ да̄ни ка̄ло дхаммадесана̄йа̄’’ти чинтетва̄ ‘‘ким̣ чинтеси маха̄упа̄сике’’ти а̄ха. са̄ ‘‘путтасса та̄ва ме айам̣ гун̣о, саттху панасса кӣдисо бхависсатӣти идам̣, та̄та, чинтемӣ’’ти а̄ха. маха̄упа̄сике, майхам̣ саттхуджа̄таккхан̣е маха̄бхиниккхамане самбодхийам̣ дхаммачаккаппаваттане ча дасасахассилокадха̄ту кампиттха. сӣлена сама̄дхина̄ пан̃н̃а̄йа вимуттийа̄ вимуттин̃а̄н̣адассанена само на̄ма наттхи, итипи со бхагава̄ти виттха̄ретва̄ буддхагун̣апат̣исам̣йуттам̣ дхаммадесанам̣ катхеси.
бра̄хман̣ӣ пийапуттасса дхаммадесана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа путтам̣ а̄ха – ‘‘та̄та упатисса, касма̄ евамака̄си, еварӯпам̣ на̄ма аматам̣ майхам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ на ада̄сӣ’’ти. тхеро – ‘‘диннам̣ да̄ни ме ма̄ту рӯпаса̄рийа̄ бра̄хман̣ийа̄ поса̄ваникамӯлам̣, еттакена ват̣т̣иссатӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘гаччха маха̄упасике’’ти бра̄хман̣им̣ уййоджетва̄ – ‘‘чунда ка̄ вела̄’’ти а̄ха. балавапаччӯсака̄ло, бхантети. бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄техӣти. саннипатито бханте бхиккхусан̇гхоти. ‘‘мам̣ уккхипитва̄ нисӣда̄пехи чунда̄’’ти уккхипитва̄ нисӣда̄песи.
тхеро бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо чатучатта̄лӣсам̣ во васса̄ни майа̄ саддхим̣ вичаранта̄нам̣ йам̣ ме ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄ на рочетха, там̣ кхаматха а̄вусо’’ти. еттакам̣, бханте, амха̄кам̣ чха̄йа̄ вийа тумхе амун̃читва̄ вичаранта̄нам̣ аруччанакам̣ на̄ма наттхи, тумхе пана амха̄кам̣ кхаматха̄ти. атха тхеро маха̄чӣварам̣ сан̇кад̣д̣хитва̄ мукхам̣ пидха̄йа даккхин̣ена пассена нипанно саттха̄ вийа нава анупуббасама̄паттийо ануломапат̣иломато сама̄паджджитва̄ пуна пат̣хамаджджха̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва чатуттхаджджха̄на̄ сама̄паджджи. тато вут̣т̣ха̄йа анантарам̣йева маха̄патхавим̣ унна̄денто анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи.
упа̄сика̄ – ‘‘ким̣ ну кхо ме путто, на кин̃чи катхетӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа пит̣т̣хипа̄де паримаджджантӣ париниббутабха̄вам̣ н̃атва̄ маха̄саддам̣ курума̄на̄ па̄десу нипатитва̄ – ‘‘та̄та майам̣ ито пуббе тава гун̣ам̣ на джа̄нимха̄, ида̄ни пана там̣ а̄дим̣ катва̄ анекасате анекасахассе анекасатасахассе бхиккхӯ имасмим̣ нивесане нисӣда̄петва̄ бходжетум̣ на лабхимха̄, чӣварехи аччха̄детум̣ на лабхимха̄, виха̄расатам̣ виха̄расахассам̣ ка̄ретум̣ на лабхимха̄’’ти йа̄ва арун̣уггамана̄ паридеви. арун̣е уггатаматтейева суван̣н̣ака̄ре паккоса̄петва̄ суван̣н̣агаббхам̣ вивара̄петва̄ суван̣н̣агхат̣ийо маха̄тула̄йа тула̄петва̄ – ‘‘пан̃ча кӯт̣а̄га̄расата̄ни пан̃ча аггхикасата̄ни каротха̄’’ти да̄пети.
саккопи девара̄джа̄ виссакаммадевапуттам̣ а̄мантетва̄ – ‘‘та̄та дхаммасена̄пати париниббуто, пан̃ча кӯт̣а̄га̄расата̄ни пан̃ча аггхикасата̄ни ча ма̄пехӣ’’ти а̄ха. ити упа̄сика̄йа ка̄рита̄ни ча виссакаммена ниммита̄ни ча сабба̄нипи двесахасса̄ни ахесум̣. тато нагарамаджджхе са̄рамайам̣ маха̄ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ ман̣д̣апамаджджхе маха̄кӯт̣а̄га̄рам̣ т̣хапетва̄ сеса̄ни парива̄расан̇кхепена т̣хапетва̄ са̄дхукӣл̣икам̣ а̄рабхим̣су. дева̄нам̣ антаре манусса̄, манусса̄нам̣ антаре дева̄ ахесум̣.
реватӣ на̄ма ека̄ тхерасса упат̣т̣ха̄йика̄ – ‘‘ахам̣ тхерасса пӯджам̣ карисса̄мӣ’’ти суван̣н̣апуппха̄нам̣ тайо кумбхе ка̄реси. ‘‘тхерасса пӯджам̣ карисса̄мӣ’’ти сакко девара̄джа̄ ад̣д̣хатеййакот̣ина̄т̣акехи парива̄рито отари. ‘‘сакко отаратӣ’’ти маха̄джано паччха̄мукхо пат̣икками. таттха са̄пи упа̄сика̄ пат̣иккамама̄на̄ гарубха̄ратта̄ екамантам̣ апасаккитум̣ асакконтӣ манусса̄нам̣ антаре пати. манусса̄ апассанта̄ там̣ маддитва̄ агамим̣су. са̄ таттхева ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване канакавима̄не ниббатти. ниббаттаккхан̣ейевасса̄ ратанаккхандхо вийа тига̄вутаппама̄н̣о аттабха̄во ахоси сат̣т̣хисакат̣апӯраппама̄н̣аалан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ аччхара̄сахассапарива̄рита̄. атхасса̄ диббам̣ саббака̄йика̄да̄сам̣ пурато т̣хапайим̣су. са̄ аттано сирисампаттим̣ дисва̄ – ‘‘ул̣а̄ра̄ айам̣ сампатти, ким̣ ну кхо ме каммам̣ ката’’нти чинтайама̄на̄ аддаса – ‘‘майа̄ са̄рипуттаттхерасса париниббутат̣т̣ха̄не тӣхи суван̣н̣апуппхакумбхехи пӯджа̄ ката̄, маха̄джано мам̣ маддитва̄ гато, са̄хам̣ таттха ка̄лам̣ катва̄ идхӯпапанна̄, тхерам̣ нисса̄йа ладдхам̣ ида̄ни пун̃н̃авипа̄кам̣ манусса̄нам̣ катхесса̄мӣ’’ти саха вима̄ненева отари.
маха̄джано дӯратова дисва̄ – ‘‘ким̣ ну кхо две сӯрийа̄ ут̣т̣хита̄’’ти? олокенто – ‘‘вима̄не а̄гаччханте кӯт̣а̄га̄расан̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, на̄йам̣ сӯрийо, вима̄наметам̣ ека’’нти а̄ха. тампи вима̄нам̣ та̄вадева а̄гантва̄ тхерасса да̄ручитакаматтхаке веха̄сам̣ ат̣т̣ха̄си. девадхӣта̄ вима̄нам̣ а̄ка̄сейева т̣хапетва̄ патхавим̣ отари. маха̄джано – ‘‘ка̄ твам̣, аййе’’ти? пуччхи. ‘‘на мам̣ тумхе джа̄на̄тха, реватӣ на̄ма̄хам̣, тӣхи суван̣н̣апуппхакумбхехи тхерам̣ пӯджам̣ катва̄ мануссехи маддита̄ ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване ниббатта̄, пассатха ме сирисампаттим̣, тумхепи да̄ни да̄на̄ни детха, пун̃н̃а̄ни каротха̄’’ти кусалакирийа̄йа ван̣н̣ам̣ катхетва̄ тхерасса читакам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ вандитва̄ аттано деват̣т̣ха̄нам̣йева гата̄.
маха̄джанопи сатта̄хам̣ са̄дхукӣл̣икам̣ кӣл̣итва̄ саббагандхехи читакам̣ ака̄си, читака̄ екӯнаратанасатика̄ ахоси. тхерасса сарӣрам̣ читакам̣ а̄ропетва̄ усӣракала̄пакехи а̄лимпесум̣. а̄л̣а̄хане саббараттим̣ дхаммассаванам̣ паватти. ануруддхаттхеро саббагандходакена тхерасса читакам̣ нибба̄песи. чундаттхеро дха̄туйо парисса̄ване паккхипитва̄ – ‘‘на да̄ни майа̄ идхева сакка̄ т̣ха̄тум̣, майхам̣ джет̣т̣хабха̄тикасса дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасса париниббутабха̄вам̣ самма̄самбуддхасса а̄рочесса̄мӣ’’ти дха̄тупарисса̄ванам̣ тхерасса ча паттачӣварам̣ гахетва̄ са̄ваттхим̣ агама̄си. екат̣т̣ха̄непи ча две раттийо аваситва̄ саббаттха екараттива̄сенева са̄ваттхим̣ па̄пун̣и. таматтхам̣ дассетум̣ атха кхо чундо саман̣уддесотиа̄ди вуттам̣.
таттха йена̄йасма̄ а̄нандоти йена аттано упаджджха̄йо дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико а̄йасма̄ а̄нандо, тенупасан̇ками. касма̄ панеса уджукам̣ саттху сантикам̣ агантва̄ тхерасса сантикам̣ агама̄сӣти? саттхари ча тхере ча га̄равена. джетаванамаха̄виха̄ре поккхаран̣ийам̣ кирасса нхатва̄ паччуттаритва̄ суниваттхасупа̄рутасса етадахоси – ‘‘буддха̄ на̄ма маха̄па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гаруно, пхан̣акатасаппа сӣхабйаггхаматтаварава̄ран̣а̄дайо вийа ча дура̄сада̄, на сакка̄ майа̄ уджукамева саттху сантикам̣ гантва̄ катхетум̣, касса ну кхо сантикам̣ гантабба’’нти. тато чинтеси – ‘‘упаджджха̄йо ме дхаммабхан̣д̣а̄га̄рико джет̣т̣хабха̄тикаттхерасса уттамасаха̄йо, тасса сантикам̣ гантва̄ там̣ а̄да̄йа саттха̄ра̄ саддхим̣ катхесса̄мӣ’’ти саттхари чева тхере ча га̄равена упасан̇ками.
идамасса паттачӣваранти ‘‘айамасса парибхогапатто, идам̣ дха̄тупарисса̄вана’’нти евам̣ екекам̣ а̄чиккхи. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘идамасса паттачӣвара’’нти еттакамева вуттам̣. катха̄па̄бхатанти катха̄мӯлам̣. мӯлан̃хи па̄бхатанти вуччати. йатха̄ха –
‘‘аппакенапи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;
самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти. (джа̄. 1.1.4);
бхагавантам̣ дассана̄йа̄ти бхагавантам̣ дассанаттха̄йа. ким̣ панимина̄ бхагава̄ на дит̣т̣хапубботи? но на дит̣т̣хапуббо. айан̃хи а̄йасма̄ дива̄ нава ва̄ре, раттим̣ нава ва̄рети ека̄хам̣ ат̣т̣ха̄раса ва̄ре упат̣т̣ха̄намева гаччхати. дивасасса пана сатава̄рам̣ ва̄ сахассава̄рам̣ ва̄ гантука̄мо сама̄нопи на ака̄ран̣а̄ гаччхати, екам̣ пан̃хадва̄рам̣ гахетва̄ва гаччхати. со там̣дивасам̣ тена катха̄па̄бхатена гантука̄мо евама̄ха. идамасса паттачӣваранти тхеропи – ‘‘идам̣ тасса паттачӣварам̣, идан̃ча дха̄тупарисса̄вана’’нти па̄т̣ийеккам̣йева дассетва̄ а̄чиккхи.
саттха̄ хаттхам̣ паса̄ретва̄ дха̄тупарисса̄ванам̣ гахетва̄ хаттхатале т̣хапетва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘йо со, бхиккхаве, бхиккху пуримадивасе анека̄ни па̄т̣иха̄рийасата̄ни катва̄ паринибба̄нам̣ ануджа̄на̄песи, тасса ида̄ни има̄ сан̇кхаван̣н̣асаннибха̄ дха̄туйова пан̃н̃а̄йанти, каппасатасахасса̄дхикам̣ асан̇кхйеййам̣ пӯритапа̄рамӣ еса, бхиккхаве, бхиккху, майа̄ паваттитам̣ дхаммачаккам̣ анупаваттако еса бхиккху, пат̣иладдхадутийаа̄сано еса бхиккху, пӯритаса̄вакасаннипа̄то еса бхиккху, т̣хапетва̄ мам̣ дасасу чаккава̄л̣асахассесу пан̃н̃а̄йа асадисо еса бхиккху, маха̄пан̃н̃о еса бхиккху, путхупан̃н̃о ха̄сапан̃н̃о джаванапан̃н̃о тиккхапан̃н̃о ниббедхикапан̃н̃о еса бхиккху, аппиччхо еса бхиккху, сантут̣т̣хо павивитто асам̣сат̣т̣хо а̄раддхавӣрийо чодако па̄пагарахӣ еса бхиккху, пан̃ча джа̄тисата̄ни пат̣иладдхамаха̄сампаттийо паха̄йа паббаджито еса бхиккху, мама са̄сане патхавӣсамакхантико еса бхиккху, чхиннависа̄н̣аусабхасадисо еса бхиккху, чан̣д̣а̄лапуттасадисанӣчачитто еса бхиккху. пассатха, бхиккхаве, маха̄пан̃н̃асса дха̄туйо, пассатха, бхиккхаве, путхупан̃н̃асса ха̄сапан̃н̃асса джаванапан̃н̃асса тиккхапан̃н̃асса ниббедхикапан̃н̃асса аппиччхасса сантут̣т̣хасса павивиттасса асам̣сат̣т̣хасса а̄раддхавӣрийасса, чодакасса, пассатха, бхиккхаве, па̄пагарахисса дха̄туйоти.
‘‘йо паббаджӣ джа̄тисата̄ни пан̃ча,
паха̄йа ка̄ма̄ни манорама̄ни;
там̣ вӣтара̄гам̣ сусама̄хитиндрийам̣,
париниббутам̣ вандатха са̄рипуттам̣.
‘‘кхантибало патхависамо на куппати,
на ча̄пи читтасса васена ваттати;
анукампако ка̄рун̣ико ча ниббуто,
париниббутам̣ вандатха са̄рипуттам̣.
‘‘чан̣д̣а̄лапутто йатха̄ нагарам̣ павит̣т̣хо,
нӣчамано чарати кал̣опихаттхо;
татха̄ айам̣ вихарати са̄рипутто,
париниббутам̣ вандатха са̄рипуттам̣.
‘‘усабхо йатха̄ чхиннависа̄н̣ако,
ахет̣хайанто чарати пурантаре ване;
татха̄ айам̣ вихарати са̄рипутто,
париниббутам̣ вандатха са̄рипутта’’нти.
ити бхагава̄ пан̃чахи га̄тха̄сатехи тхерасса ван̣н̣ам̣ катхеси. йатха̄ йатха̄ бхагава̄ тхерасса ван̣н̣ам̣ катхеси, татха̄ татха̄ а̄нандаттхеро сандха̄ретум̣ на саккоти, бил̣а̄рамукхе паккхантакуккут̣о вийа паведхати. тена̄ха апича ме, бханте, мадхуракаджа̄то вийа ка̄йоти саббам̣ виттха̄ретаббам̣. таттха мадхуракаджа̄тотиа̄дӣнам̣ аттхо вуттойева. идха пана дхамма̄ти уддесапарипуччха̄дхамма̄ адхиппета̄. тасса хи уддесапарипуччха̄дхамме агахите ва̄ гахетум̣, гахите ва̄ саджджха̄йам̣ ка̄тум̣ читтам̣ на паваттати. атха саттха̄ пан̃чапаса̄давичитра̄ни аккхӣни уммӣлетва̄ тхерам̣ олокенто ‘‘асса̄сесса̄ми на’’нти асса̄сенто ким̣ ну кхо те, а̄нанда, са̄рипуттотиа̄дима̄ха.
таттха сӣлаккхандханти локийалокуттарасӣлам̣. сама̄дхипан̃н̃а̄супи есева найо. вимутти пана локуттара̄ва. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣, там̣ локийамева. ова̄дакоти ова̄дада̄йако. отин̣н̣оти отин̣н̣есу ваттхӯсу на̄наппака̄рена отаран̣асӣло. вин̃н̃а̄пакоти дхаммакатха̄ка̄ле аттхан̃ча ка̄ран̣ан̃ча вин̃н̃а̄пета̄. сандассакоти кхандхадха̄туа̄йатанавасена тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ дассета̄. сама̄дапакоти ‘‘идан̃чидан̃ча ган̣хатха̄’’ти евам̣ ган̣ха̄пако. самуттеджакоти аббхусса̄хако. сампахам̣сакоти пат̣иладдхагун̣ехи мода̄пако джота̄пако.
акила̄су дхаммадесана̄йа̄ти дхаммадесанам̣ а̄рабхитва̄ ‘‘сӣсам̣ ва̄ ме руджджати, хадайам̣ ва̄ куччхи ва̄ пит̣т̣хи ва̄’’ти евам̣ осаккана̄ка̄равирахито никкила̄су виса̄радо екасса̄пи двиннампи сӣхавегенева паккхандати. анугга̄хако сабрахмача̄рӣнанти падасса аттхо кхандхакавагге виттха̄ритова. дхаммоджам̣ дхаммабхоганти убхайенапи дхаммапарибхогова катхито. дхамма̄нуггаханти дхаммена ануггахан̣ам̣.
саттха̄ ‘‘ативийа айам̣ бхиккху киламатӣ’’ти пуна там̣ асса̄сенто нану там̣, а̄нанда, майа̄тиа̄дима̄ха. таттха пийехи мана̄пехӣти ма̄та̄пита̄бха̄та̄бхагинӣа̄дикехи джа̄тийа̄ на̄на̄бха̄во, маран̣ена вина̄бха̄во, бхавена ан̃н̃атха̄бха̄во. там̣ кутеттха, а̄нанда, лаббха̄ти танти тасма̄. йасма̄ саббехи пийехи мана̄пехи на̄на̄бха̄во, тасма̄ даса па̄рамийо пӯретва̄пи самбодхим̣ патва̄пи дхаммачаккам̣ паваттетва̄пи йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄пи девороханам̣ катва̄пи йам̣ там̣ джа̄там̣ бхӯтам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ татха̄гатасса̄пи сарӣрам̣ ма̄ палуджджӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, родантенапи кандантенапи на сакка̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ ладдхунти. со палуджджеййа̄ти со бхиджджеййа.
евамева кхоти еттха йоджанасатуббедхо маха̄джамбуруккхо вийа бхиккхусан̇гхо тасса даккхин̣адисам̣ гато пан̃н̃а̄сайоджанико маха̄кхандхо вийа дхаммасена̄пати. тасмим̣ маха̄кхандхе бхинне тато пат̣т̣ха̄йа анупуббена вад̣д̣хитва̄ пуппхапхала̄дӣхи там̣ т̣ха̄нам̣ пӯретум̣ саматтхасса ан̃н̃асса кхандхасса абха̄во вийа тхере париниббуте сол̣асаннам̣ пан̃н̃а̄нам̣ маттхакам̣ паттасса ан̃н̃асса даккхин̣а̄сане нисӣданасаматтхасса са̄рипуттасадисасса бхиккхуно абха̄во. та̄йа парибхинна̄йа со руккхо вийа бхиккхусан̇гхо кхандхотвева джа̄тоти ведитаббо. тасма̄ти йасма̄ саббам̣ сан̇кхатам̣ палокадхаммам̣, там̣ ма̄ палуджджӣти на сакка̄ ладдхум̣, тасма̄.