4. метта̄сахагатасуттаван̣н̣ана̄
235. чатуттхе метта̄сахагатена четаса̄тиа̄ди саббам̣ сабба̄ка̄рена висуддхимагге (висуддхи. 1.240-241) виттха̄ритамева. майампи кхо, а̄вусо, са̄вака̄нам̣ евам̣ дхаммам̣ десема̄ти идампи те пуриманайенева саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ ваданти. титтхийа̄нан̃хи самайе пан̃чанӣваран̣аппаха̄нам̣ ва̄ метта̄дибрахмавиха̄рабха̄вана̄ ва̄ наттхи. ким̣ гатика̄ хотӣти ким̣ ниппхатти хоти. ким̣ парама̄ти ким̣ уттама̄. ким̣ пхала̄ти ким̣ а̄нисам̣са̄. ким̣ парийоса̄на̄ти ким̣ нит̣т̣ха̄. метта̄сахагатанти метта̄йа сахагатам̣ сам̣сат̣т̣хам̣ сампайуттам̣. есева найо саббаттха. вивеканиссита̄дӣни вуттаттха̄нева.
аппат̣икӯланти дувидхам̣ аппат̣икӯлам̣ – саттааппат̣икӯлан̃ча, сан̇кха̄рааппат̣икӯлан̃ча. тасмим̣ аппат̣икӯле ит̣т̣хе ваттхусминти аттхо. пат̣икӯласан̃н̃ӣти анит̣т̣хасан̃н̃ӣ. катхам̣ панеттха евам̣ вихарати? асубхапхаран̣ам̣ ва̄ аниччанти манасика̄рам̣ ва̄ каронто. вуттан̃хетам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ ‘‘катхам̣ аппат̣икӯле пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати. ит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ асубха̄йа ва̄ пхарати, аниччато ва̄ упасам̣харатӣ’’ти. пат̣икӯле пана анит̣т̣хе ваттхусмим̣ метта̄пхаран̣ам̣ ва̄ дха̄туманасика̄рам̣ ва̄ каронто аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати на̄ма. йатха̄ха ‘‘катхам̣ пат̣икӯле аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати. анит̣т̣хасмим̣ ваттхусмим̣ метта̄йа ва̄ пхарати, дха̄туто ва̄ упасам̣харатӣ’’ти (пат̣и. ма. 2.17). убхайамиссакападесупи есева найо. аппат̣икӯлаппат̣икӯлесу хи тадева асубхапхаран̣ам̣ ва̄ аниччанти манасика̄рам̣ ва̄ каронто пат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати на̄ма. пат̣икӯла̄пат̣икӯлесу ча тадева метта̄пхаран̣ам̣ ва̄ дха̄туманасика̄рам̣ ва̄ каронто аппат̣икӯласан̃н̃ӣ вихарати на̄ма. ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нева сумано хотӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 2.17) найена вуттам̣ пана чхал̣ан̇гупеккхам̣ паваттайама̄но ‘‘аппат̣икӯле ча пат̣икӯле ча тадубхайам̣ абхиниваджджетва̄ упеккхако таттха вихарати сато сампаджа̄но’’ти ведитаббо.
етта̄вата̄ ча имасса бхиккхуно метта̄йа тикачатуккаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тадева па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттасса саха випассана̄йа маггасамбоджджхан̇га̄нам̣ арийиддхийа̄ ча дасситатта̄ десана̄ виниват̣т̣етабба̄ сийа̄. идам̣ пана метта̄джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммасантопи йо арахаттам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти, йасма̄ тасса арахаттапарама̄ метта̄ на хоти. йам̣парама̄ пана хоти, там̣ дассетаббам̣. тасма̄ тасса дассанаттхам̣ айам̣ десана̄ а̄раддха̄. парато саббасо ва̄ пана рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄тиа̄дӣсупи имина̄ найена пуна десана̄рамбхапайоджанам̣ ведитаббам̣.
субхапараманти субханит̣т̣хам̣, субхакот̣икам̣, субханиппхаттим̣. идхапан̃н̃асса̄ти идхева пан̃н̃а̄ асса, найимам̣ локам̣ атиккаматӣти идхапан̃н̃о, тасса идхапан̃н̃асса, локийапан̃н̃асса̄ти аттхо. уттаривимуттим̣ аппат̣ивиджджхатоти локуттарадхаммам̣ аппат̣ивиджджхантасса. йо пана пат̣ивиджджхитум̣ саккоти, тасса арахаттапарама̄ва метта̄ хотӣти аттхо. карун̣а̄дӣсупи есева найо.
касма̄ панета̄сам̣ метта̄дӣнам̣ субхапарама̄дита̄ вутта̄ бхагавата̄ти? сабха̄гавасена тасса тасса упаниссайатта̄. метта̄виха̄рисса хи сатта̄ аппат̣икӯла̄ хонти, атхасса аппат̣икӯлапаричайа̄ аппат̣икӯлесу парисуддхаван̣н̣есу нӣла̄дӣсу читтам̣ упасам̣харато аппакасиренева таттха читтам̣ паккхандати. ити метта̄ субхавимоккхасса упаниссайо хоти, на тато парам̣, тасма̄ субхапарама̄ти вутта̄.
карун̣а̄виха̄рисса ун̣ха̄бхигха̄та̄дирӯпанимиттам̣ саттадуккхам̣ саманупассантасса карун̣а̄йа паваттисамбхавато рӯпе а̄дӣнаво паривидито хоти, атхасса паривидитарӯпа̄дӣнаватта̄ патхавӣкасин̣а̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ уггха̄т̣етва̄ рӯпаниссаран̣е а̄ка̄се читтам̣ упасам̣харато аппакасиренева таттха читтам̣ паккхандати. ити карун̣а̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасса упаниссайо хоти, на тато парам̣, тасма̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанапарама̄ти вутта̄.
мудита̄виха̄рисса пана тена тена па̄моджджака̄ран̣ена уппаннапа̄моджджасатта̄нам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ саманупассантасса мудита̄йа паваттисамбхавато вин̃н̃а̄н̣аггахан̣апаричитам̣ хоти, атхасса ануккама̄дхигатам̣ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ атиккамма а̄ка̄санимиттагочаре вин̃н̃а̄н̣е читтам̣ упасам̣харато аппакасиренева таттха читтам̣ паккхандати. ити мудита̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасса упаниссайо хоти, на тато парам̣, тасма̄ вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанапарама̄ти вутта̄.
упеккха̄виха̄рисса пана ‘‘сатта̄ сукхита̄ ва̄ хонту, дуккхато ва̄ вимуччанту, сампаттасукхато ва̄ ма̄ вигаччхантӯ’’ти а̄бхога̄бха̄вато сукхадуккха̄дипараматтхага̄хавимукхасамбхавато авиджджама̄наггахан̣адуккхачиттам̣ хоти. атхасса параматтхага̄хато вимукхабха̄вапаричитачиттасса параматтхато авиджджама̄наггахан̣адуккхачиттасса ча ануккама̄дхигатам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄н̃ча̄йатанам̣ саматиккаммасамбхавато авиджджама̄не параматтхабхӯтасса вин̃н̃а̄н̣асса абха̄ве читтам̣ упасам̣харато аппакасиренева таттха читтам̣ паккхандати. ити упеккха̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасса упаниссайо хоти, на тато парам̣, тасма̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанапарама̄ти вутта̄. десана̄парийоса̄не пан̃часата̄ бхиккхӯ арахаттам̣ патта̄ти.