5. чаккаваттивагго
1. видха̄суттаван̣н̣ана̄
222. пан̃чамаваггасса пат̣хаме тиссо видха̄ти тайо ма̄накот̣т̣ха̄са̄, ма̄нойева ва̄. татха̄ татха̄ видаханато хи ма̄нова видха̄ти вуччати.
2. чаккаваттисуттаван̣н̣ана̄
223. дутийе ран̃н̃о, бхиккхаве, чаккаваттисса̄ти еттха аттано сирисампаттийа̄ ра̄джати, чатӯхи ва̄ сан̇гахаваттхӯхи локам̣ ран̃джетӣти ра̄джа̄, тасса ран̃н̃о. ‘‘паваттату бхавам̣ чаккаратана’’нти пун̃н̃а̄нубха̄вена аббхуггата̄йа ва̄ча̄йа чоденто чаккам̣ ваттетӣти чаккаваттӣ, тасса чаккаваттисса. па̄тубха̄ва̄ти па̄тубха̄вена. саттаннанти ган̣анапариччхедо. ратана̄нанти париччхиннааттхадассанам̣. вачанаттхо панеттха ратиджананат̣т̣хена ратанам̣. апича –
‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;
аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти.
чаккаратанасса ча ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ан̃н̃ам̣ деват̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти, саббева гандхапуппха̄дӣхи тассева пӯджан̃ча абхива̄дана̄дӣни ча каронтӣти читтӣкатат̣т̣хена ратанам̣. чаккаратанасса ча ‘‘еттакам̣ на̄ма дханам̣ аггхатӣ’’ти аггхо наттхи, ити махаггхат̣т̣хена̄пи ратанам̣. чаккаратанан̃ча ан̃н̃ехи локе виджджама̄наратанехи асадисанти атулат̣т̣хена ратанам̣. йасма̄ пана йасмим̣ каппе буддха̄ уппаджджанти, тасмим̣йева чаккаваттино, буддха̄ ча када̄чи карахачи уппаджджанти, тасма̄ дуллабхадассанат̣т̣хена ратанам̣. тадетам̣ джа̄тирӯпакулаиссарийа̄дӣхи аномасса ул̣а̄расаттассева уппаджджати, на ан̃н̃асса̄ти аномасаттапарибхогат̣т̣хена̄пи ратанам̣. йатха̄ ча чаккаратанам̣, евам̣ сеса̄нипӣти. тена вуттам̣ –
‘‘читтӣкатам̣ махаггхан̃ча, атулам̣ дуллабхадассанам̣;
аномасаттапарибхогам̣, ратанам̣ тена вуччатӣ’’ти.
па̄тубха̄во хотӣти ниббатти хоти. татра̄йам̣ йоджана̄ – чаккаваттисса па̄тубха̄ва̄ саттаннам̣ ратана̄нам̣ па̄тубха̄воти айуттам̣. уппаннан̃хи чаккам̣ ваттетва̄ со чаккаваттӣ на̄ма хотӣти на̄йуттам̣. касма̄? чаккаваттананийама̄пеккхата̄йа. йо хи нийамена чаккам̣ ваттессати, со пат̣исандхито пабхути ‘‘чаккаватти па̄тубхӯто’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. ладдхана̄масса ча пурисасса мӯлуппаттивачанатопи йуттамеветам̣. йо хи еса чаккаваттӣти ладдхана̄мо саттависесо, тасса пат̣исандхисан̇кха̄то па̄тубха̄воти айаметтха аттхо. тасса хи па̄тубха̄ва̄ ратана̄ни па̄тубхаванти. па̄тубхӯтехи пана техи саддхим̣ парипакке пун̃н̃асамбха̄ре со сам̣йуджджати, тада̄ локасса тесу па̄тубха̄вачиттам̣ уппаджджати. бахулавачанато ча̄пи йуттамеветам̣. йада̄ хи локасса тесу па̄тубха̄васан̃н̃а̄ уппаджджати, тада̄ екамева пат̣хамам̣, паччха̄ итара̄ни чха па̄тубхавантӣти бахулавачанато ча̄пи етам̣ йуттам̣. па̄тубха̄васса ча аттхабхедатопи йуттамеветам̣. на кевалан̃хи па̄тубхӯтамева па̄тубха̄во, па̄тубха̄вайатӣти па̄тубха̄во. айам̣ па̄тубха̄васса аттхабхедо. йасма̄ йо со пун̃н̃асамбха̄ро ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ пат̣исандхивасена па̄тубха̄вайати, тасма̄ ран̃н̃о чаккаваттисса па̄тубха̄ва̄. на кевалан̃хи чаккаваттийева, има̄ни пана сатта ратана̄нипи па̄тубхавантӣти айаметтха аттхо. йатхева хи со пун̃н̃асамбха̄ро ран̃н̃о джанакахету, евам̣ ратана̄нампи парийа̄йена упаниссайахетӯти йуттамеветам̣ ‘‘ран̃н̃о, бхиккхаве, чаккаваттисса па̄тубха̄ва̄ саттаннам̣ ратана̄нам̣ па̄тубха̄во хотӣ’’ти.
ида̄ни тесам̣ ратана̄нам̣ сарӯпавасена дассанаттхам̣ катамесам̣ саттаннам̣ чаккаратанасса̄тиа̄дима̄ха. таттха чаккаратанасса̄тиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепа̄дхиппа̄йо – двисахассадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ сиривибхавам̣ гахетва̄ да̄тум̣ саматтхасса чаккаратанасса па̄тубха̄во хоти, татха̄ пуребхаттамева са̄гарапарийантам̣ патхавим̣ анупарийа̄йанасаматтхасса веха̄сан̇гамасса хаттхиратанасса, та̄дисассева ассаратанасса, чатуран̇гасаманна̄гатепи андхака̄ре йоджанаппама̄н̣ам̣ андхака̄рам̣ видхамитва̄ а̄локадассанасаматтхасса ман̣иратанасса, чхаббидхам̣ досам̣ виваджджетва̄ мана̄пача̄рино иттхиратанасса, йоджанаппама̄н̣е падесе антопатхавигата̄нам̣ нидхӣнам̣ дассанасаматтхасса гахапатиратанасса, аггамахесийа̄ куччхимхи ниббаттитва̄ сакалараджджа̄нуса̄санасаматтхасса джет̣т̣хапуттасан̇кха̄тасса парин̣а̄йакаратанасса ча па̄тубха̄во хотӣти. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато пана тесам̣ чаккаратана̄дӣнам̣ па̄тубха̄вавидха̄нам̣ маха̄судассана̄дӣсу суттесу а̄гатамева. аттхописса тесам̣ ван̣н̣ана̄йа сам̣ван̣н̣итойева.
сатисамбоджджхан̇гаратанасса̄тиа̄дӣсу сариккхаката̄ евам̣ ведитабба̄ – йатхева хи чаккаваттино чаккаратанам̣ саббаратана̄нам̣ пуречарам̣, евам̣ сатисамбоджджхан̇гаратанам̣ саббесам̣ чатубхӯмакадхамма̄нам̣ пуречаранти, пуречаран̣ат̣т̣хена чаккаваттиран̃н̃о чаккаратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ча ратанесу маха̄ка̄йӯпапаннам̣ аччуггатам̣ випулам̣ махантам̣ хаттхиратанам̣, идампи дхаммавичайасамбоджджхан̇гаратанам̣ махантам̣ дхаммака̄йӯпапаннам̣ аччуггатам̣ випулам̣ махантанти хаттхиратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ассаратанам̣ сӣгхам̣ лаху джавам̣, идампи вӣрийасамбоджджхан̇гаратанам̣ сӣгхам̣ лаху джаванти има̄йа сӣгхалахуджавата̄йа ассаратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ман̣иратанам̣ андхака̄рам̣ видхамати, а̄локам̣ дассети, идампи пӣтисамбоджджхан̇гаратанам̣ та̄йа екантакусалатта̄ килесандхака̄рам̣ видхамати, сахаджа̄тапаччайа̄дивасена н̃а̄н̣а̄локам̣ дассетӣти имина̄ андхака̄равидхаманаа̄локадассанабха̄вена ман̣иратанасадисам̣ хоти.
чаккаваттино иттхиратанам̣ ка̄йачиттадаратхам̣ пат̣ипассамбхети, парил̣а̄хам̣ вӯпасамети. идампи пассаддхисамбоджджхан̇гаратанам̣ ка̄йачиттадаратхам̣ пат̣ипассамбхети, парил̣а̄хам̣ вӯпасаметӣти иттхиратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино гахапатиратанам̣ иччхитиччхитаккхан̣е дханада̄нена виккхепам̣ паччхиндитва̄ читтам̣ екаггам̣ кароти, идампи сама̄дхисамбоджджхан̇гаратанам̣ йатхиччхита̄дивасена аппанам̣ сампа̄дети, виккхепам̣ паччхиндитва̄ читтам̣ екаггам̣ каротӣти гахапатиратанасадисам̣ хоти. чаккаваттино ча парин̣а̄йакаратанам̣ саббаттхакиччасампа̄данена аппоссуккатам̣ кароти. идампи упеккха̄самбоджджхан̇гаратанам̣ читтуппа̄дам̣ лӣнуддхаччато мочетва̄ пайогамаджджхатте т̣хапайама̄нам̣ аппоссуккатам̣ каротӣти парин̣а̄йакаратанасадисам̣ хоти. ити имасмим̣ сутте чатубхӯмако саббасан̇га̄хикадхаммапариччхедо катхитоти ведитаббо.
4-10. дуппан̃н̃асутта̄диван̣н̣ана̄
225-231. чатуттхе ел̣амӯготи мукхена ва̄чам̣ ниччха̄ретум̣ сакконтопи досехи мӯго асампаннавачано. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
чаккаваттивагго.