1. вел̣удва̄равагго
1. чаккаваттира̄джасуттаван̣н̣ана̄
997. сота̄паттисам̣йуттасса пат̣хаме кин̃ча̄пӣти ануггахагарахан̣есу нипа̄то. чатуннан̃хи маха̄дӣпа̄нам̣ иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ анугган̣ханто чатуннан̃ча апа̄йа̄нам̣ аппахӣнабха̄вам̣ гараханто саттха̄ ‘‘кин̃ча̄пи, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха чатуннам̣ дӣпа̄нанти двисахассадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣. иссарийа̄дхипаччанти иссарабха̄во иссарийам̣, адхипатибха̄во а̄дхипаччам̣, иссарийам̣ а̄дхипаччам̣ етасмим̣ радждже, на чхеданабхедананти иссарийа̄дхипаччам̣. ка̄ретва̄ти еварӯпам̣ раджджам̣ паватта̄петва̄. кин̃ча̄пи, бхиккхаве, арийаса̄вакоти еттха ануггахапасам̣са̄су нипа̄то. пин̣д̣ийа̄лопена хи йа̄панам̣ ануггаханто чатуннан̃ча апа̄йа̄нам̣ пахӣнабха̄вам̣ пасам̣санто саттха̄ ‘‘кин̃ча̄пи, бхиккхаве, арийаса̄вако’’тиа̄дима̄ха. таттха нантака̄нӣти анантака̄ни. терасахаттхопи хи ваттхаса̄т̣ако дасаччхеданато пат̣т̣ха̄йа нантакантева сан̇кхам̣ гаччхати.
авеччаппаса̄дена̄ти ачалаппаса̄дена. со пана̄йам̣ паса̄до ким̣ еко, анекоти? екова, со маггена а̄гатаппаса̄до. йесу пана ваттхӯсу апуббам̣ ачаримам̣ рухати, тесам̣ васена ‘‘буддхе авеччаппаса̄дена̄’’тиа̄дина̄ найена тидха̄ вутто. йасма̄ ча еко, тасма̄ва нинна̄на̄каран̣о хоти. арийаса̄вакасса хи буддхейева паса̄до ча пеман̃ча га̄раван̃ча махантам̣, на дхамме ва̄ сан̇гхе ва̄, дхаммейева ва̄ махантам̣, на буддхе ва̄ сан̇гхе ва̄, сан̇гхейева ва̄ махантам̣, на буддхе ва̄ дхамме ва̄ти етам̣ наттхи. итипи со бхагава̄тиа̄дӣни висуддхимагге виттха̄рита̄нева.
арийакантехӣти арийа̄нам̣ кантехи пийехи мана̄пехи. пан̃ча хи сӣла̄ни бхавантарагата̄пи арийа̄ на копенти, евам̣ тесам̣ пийа̄ни. та̄ни сандха̄йетам̣ вуттам̣. акхан̣д̣ехӣтиа̄ди садисавасена вуттам̣. мукхават̣т̣ийан̃хи чхиннекадеса̄ па̄ти кхан̣д̣а̄ти вуччати, маджджхе бхинна̄ чхидда̄ти, екасмим̣ падесе висабха̄гаван̣н̣а̄ га̄вӣ сабала̄ти, на̄на̄биндучитта̄ камма̄са̄ти, евамева пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄димхи ва̄ анте ва̄ бхиннам̣ сӣлам̣ кхан̣д̣ам̣ на̄ма, маджджхе бхиннам̣ чхиддам̣, йаттха каттхачи двиннам̣ ва̄ тин̣н̣ам̣ ва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бхиннатта̄ сабалам̣, екантарам̣ бхиннам̣ камма̄сам̣. тесам̣ доса̄нам̣ абха̄вена акхан̣д̣а̄дита̄ ведитабба̄. бхуджиссехӣти бхуджиссабха̄вакарехи. вин̃н̃уппасаттхехӣти буддха̄дӣхи вин̃н̃ӯхи пасам̣ситехи. апара̄мат̣т̣хехӣти ‘‘идам̣ на̄ма тайа̄ катам̣, идам̣ вӣтикканта’’нти евам̣ пара̄маситум̣ асаккун̣еййехи. сама̄дхисам̣ваттаникехӣти аппана̄сама̄дхим̣ упача̄расама̄дхим̣ ва̄ сам̣ваттетум̣ саматтхехи.
2. брахмачарийогадхасуттаван̣н̣ана̄
998. дутийе йесам̣ саддха̄ти падена буддхе паса̄до гахито. сӣланти падена арийаканта̄ни сӣла̄ни гахита̄ни. паса̄доти падена сан̇гхе паса̄до гахито. дхаммадассананти падена дхамме паса̄до гахитоти евам̣ чатта̄ри сота̄паттийан̇га̄ни вутта̄ни. ка̄лена паччентӣти ка̄лена па̄пун̣анти. брахмачарийогадхам̣ сукханти брахмачарийам̣ ога̄хитва̄ т̣хитам̣ упаримаггаттайасампайуттам̣ сукхам̣. йо панеса га̄тха̄йа а̄гато паса̄до, со катарапаса̄до хотӣти. типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро та̄ва ‘‘маггапаса̄до’’ти а̄ха, типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро ‘‘а̄гатамаггасса паччавеккхан̣аппаса̄до’’ти. убхопи тхера̄ пан̣д̣ита̄ бахуссута̄, убхиннам̣ субха̄ситам̣. миссакаппаса̄до есоти.
3. дӣгха̄вуупа̄сакасуттаван̣н̣ана̄
999. татийе тасма̄ти йасма̄ чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сандиссаси, тасма̄. виджджа̄бха̄гийети виджджа̄кот̣т̣ха̄сике. саббасан̇кха̄ресӯти саббесу тебхӯмакасан̇кха̄ресу. евамасса упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ катхита̄. вигха̄танти дуккхам̣.
4-5. пат̣хамаса̄рипуттасутта̄диван̣н̣ана̄
1000-1001. чатуттха утта̄намева. пан̃чаме сота̄паттийан̇ганти сота̄паттийа̄ пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇гам̣. буддхе авеччаппаса̄да̄дайо пана пат̣иладдхагун̣а̄ сота̄паннасса ан̇га̄ на̄ма, тепи пана сота̄паттийан̇ганти а̄гата̄. татра̄йам̣ двиннампи вачанаттхо – саппурисе севанто бхаджанто пайирупа̄санто дхаммам̣ сун̣анто йонисо манасикаронто дхамма̄нудхаммам̣ пуббабха̄гапат̣ипадам̣ пат̣ипаджджанто сота̄паттим̣ пат̣илабхатӣти саппурисасам̣сева̄дайо сота̄паттиаттха̄йа ан̇ганти сота̄паттийан̇гам̣ на̄ма, итаре пат̣хамамаггасан̇кха̄та̄йа сота̄паттийа̄ ан̇гантипи сота̄паттийан̇гам̣, пат̣ивиддхасота̄паттимаггасса сота̄паттимагго ан̇гантипи сота̄паттийан̇гам̣.
6. тхапатисуттаван̣н̣ана̄
1002. чхат̣т̣хе са̄дхуке пат̣ивасантӣти са̄дхукана̄маке аттано бхогага̄маке васанти. тесу исидатто сакада̄га̄мӣ, пура̄н̣о сота̄панно сада̄расантут̣т̣хо. магге пурисам̣ т̣хапесунти тесам̣ кира га̄мадва̄рена бхагавато гаманамагго. тасма̄ ‘‘бхагава̄ ка̄ле ва̄ ака̄ле ва̄ амха̄кам̣ сутта̄нам̣ ва̄ паматта̄нам̣ ва̄ гаччхеййа, атха пасситум̣ на лабхеййа̄ма̄’’ти маггамаджджхе пурисам̣ т̣хапесум̣.
анубандхим̣сӯти на дӯратова пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхим̣су, бхагава̄ пана сакат̣амаггасса маджджхе джан̇гхамаггена агама̄си, итаре убхосу пассесу анугаччханта̄ агамам̣су. магга̄ оккамма̄ти буддха̄нан̃хи кеначи саддхим̣ гаччханта̄нам̣йева пат̣исантха̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати кеначи саддхим̣ т̣хитака̄нам̣, кеначи саддхим̣ дивасабха̄гам̣ нисинна̄нам̣. тасма̄ бхагава̄ чинтеси – ‘‘имехи ме саддхим̣ гаччхантасса пат̣исантха̄рам̣ ка̄тум̣ айуттам̣, т̣хитакенапи ка̄тум̣ на йуттам̣, име хи майхам̣ са̄сане са̄мино а̄гатапхала̄. имехи саддхим̣ нисӣдитва̄ва дивасабха̄гам̣ пат̣исантха̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти магга̄ оккамма йена ан̃н̃атарам̣ руккхамӯлам̣ тенупасан̇ками.
пан̃н̃атте а̄сане нисӣдӣти те кира чхаттупа̄ханам̣ каттарадан̣д̣ам̣ па̄даббхан̃джанатела̄дӣни чева ат̣т̣хавидхан̃ча па̄накам̣ сарабхапа̄дапаллан̇кан̃ча га̄ха̄петва̄ агамам̣су, а̄бхатам̣ паллан̇кампи пан̃н̃а̄петва̄ адам̣су, саттха̄ тасмим̣ нисӣди. екамантам̣ нисӣдим̣сӯти сеса̄ни чхаттупа̄хана̄дӣни бхиккхусан̇гхасса детха̄ти ватва̄ сайампи бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.
са̄ваттхийа̄ косалесу ча̄рикам̣ паккамиссатӣтиа̄ди саббам̣ маджджхимападесавасенава вуттам̣. касма̄? нийататта̄. бхагавато хи ча̄рика̄чаран̣ампи арун̣ут̣т̣ха̄панампи нийатам̣, маджджхимападесейева ча̄рикам̣ чарати, маджджхимадесе арун̣ам̣ ут̣т̣хапетӣти нийататта̄ маджджхимадесавасена вуттам̣. а̄санне но бхагава̄ бхависсатӣти еттха на кевалам̣ а̄саннатта̄йева тесам̣ соманассам̣ хоти, атха кхо ‘‘ида̄ни да̄нам̣ да̄тум̣ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджам̣ ка̄тум̣ дхаммам̣ сотум̣ пан̃хам̣ пуччхитум̣ лабхисса̄ма̄’’ти тесам̣ соманассам̣ хоти.
тасма̄тиха тхапатайо самба̄дхо гхара̄ва̄соти тхапатайо йасма̄ тумха̄кам̣ майи дӯрӣбхӯте анаппакам̣ доманассам̣, а̄санне анаппакам̣ соманассам̣ хоти, тасма̄пи ведитаббаметам̣ ‘‘самба̄дхо гхара̄ва̄со’’ти. гхара̄ва̄сасса хи досена тумха̄кам̣ евам̣ хоти. саче пана гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа паббаджита̄, атха евам̣ во майа̄ саддхим̣йева гаччханта̄нан̃ча а̄гаччханта̄нан̃ча там̣ на бхавеййа̄ти имаматтхам̣ дӣпенто евама̄ха. таттха сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена самба̄дхата̄ ведитабба̄. маха̄ва̄се васантассапи хи сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена гхара̄ва̄со самба̄дхова. раджа̄патхоти ра̄гадосамохараджа̄нам̣ а̄патхо, а̄гаманат̣т̣ха̄нанти аттхо. аббхока̄со паббаджджа̄ти паббаджджа̄ пана акин̃чанаапалибодхат̣т̣хена аббхока̄со. чатуратаникепи хи габбхе двиннам̣ бхиккхӯнам̣ паллан̇кена паллан̇кам̣ гхат̣етва̄ нисинна̄нампи акин̃чанаапалибодхат̣т̣хена паббаджджа̄ аббхока̄со на̄ма хоти. алан̃ча пана во тхапатайо аппама̄да̄йа̄ти евам̣ самба̄дхе гхара̄ва̄се васанта̄нам̣ тумха̄кам̣ аппама̄дамева ка̄тум̣ йуттанти аттхо.
екам̣ пурато екам̣ паччхато нисӣда̄пема̄ти те кира двепи джана̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итесу двӣсу на̄гесу та̄ иттхийо евам̣ нисӣда̄петва̄ ран̃н̃о на̄гам̣ маджджхе катва̄ убхосу пассесу гаччханти, тасма̄ евама̄хам̣су. на̄гопи раккхитабботи йатха̄ кин̃чи висевитам̣ на кароти, евам̣ раккхитаббо хоти. та̄пи бхагинийоти йатха̄ пама̄дам̣ на̄паджджанти, евам̣ раккхитабба̄ хонти. атта̄пӣти ситахаситакатхитавипеккхита̄дӣни акаронтехи атта̄пи раккхитаббо хоти. (техи татха̄ каронтехи на атта̄пи раккхитаббо хоти). татха̄ каронто хи ‘‘са̄мидуббхо есо’’ти ниггахетаббо хоти. тасма̄тиха тхапатайоти йасма̄ тумхе ра̄джа̄ ниччам̣ ра̄джабхан̣д̣ам̣ пат̣иччха̄пети, тасма̄пи самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо. йасма̄ пана пам̣сукӯликабхиккхум̣ евам̣ пат̣иччха̄пенто наттхи, тасма̄ аббхока̄со паббаджджа̄. евам̣ саббаттха̄пи алан̃ча пана во тхапатайо аппама̄да̄йа аппама̄дамева каротха̄ти дассети.
муттача̄готи виссат̣т̣хача̄го. пайатапа̄н̣ӣти а̄гата̄гата̄нам̣ да̄наттха̄йа дхотахаттхо. воссаггаратоти воссаггасан̇кха̄те ча̄ге рато. йа̄чайоготи йа̄читаббакайутто. да̄насам̣вибха̄гаратоти да̄нена чева аппаматтакампи кин̃чи ладдха̄ татопи сам̣вибха̄ге рато. аппат̣ивибхаттанти ‘‘идам̣ амха̄кам̣ бхависсати, идам̣ бхиккхӯна’’нти евам̣ акатавибха̄гам̣, саббам̣ да̄таббамева хутва̄ т̣хитанти аттхо.
7. вел̣удва̄реййасуттаван̣н̣ана̄
1003. саттаме вел̣удва̄ранти га̄мадва̄ре павен̣иа̄гатасса вел̣угаччхасса аттхита̄йа евам̣ладдхана̄мо га̄мо. аттупана̄йиканти аттани упанетаббам̣. сампхабха̄сена̄ти амантабха̄сена. сампхаппала̄пабха̄сена̄ти сампхаппала̄пасамбха̄сена нираттхакена ан̃н̃а̄н̣авачанена̄ти аттхо.
8-9. пат̣хамагин̃джака̄васатхасутта̄диван̣н̣ана̄
1004-5. ат̣т̣хаме н̃а̄тикети екам̣ тал̣а̄кам̣ нисса̄йа двиннам̣ чӯл̣апитимаха̄питипутта̄нам̣ две га̄ма̄, тесу екасмим̣ га̄маке. гин̃джака̄васатхети ит̣т̣хака̄майе а̄васатхе. орамбха̄гийа̄нанти хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄нам̣, ка̄мабхавейева пат̣исандхигга̄ха̄пака̄нанти аттхо. оранти ладдхана̄мехи ва̄ тӣхи маггехи паха̄табба̄нӣтипи орамбха̄гийа̄ни. таттха ка̄маччхандо бйа̄па̄доти има̄ни две сама̄паттийа̄ ва̄ авиккхамбхита̄ни маггена ва̄ асамуччхинна̄ни ниббаттивасена уддхам̣ бха̄гам̣ рӯпабхавам̣ арӯпабхавам̣ ва̄ гантум̣ на денти. сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣни тӣн̣и таттха ниббаттампи а̄нетва̄ пуна идхева ниббатта̄пентӣти сабба̄нипи орамбха̄гийа̄нева. ана̄ваттидхаммоти пат̣исандхивасена ана̄гаманасабха̄во.
ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ти еттха када̄чи уппаттийа̄ ча парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча̄ти дведха̄пи танубха̄во ведитаббо. сакада̄га̄мисса хи путхуджджана̄нам̣ вийа абхин̣хам̣ ра̄га̄дайо на уппаджджанти, када̄чи карахачи уппаджджанти. уппаджджама̄на̄ ча на путхуджджана̄нам̣ вийа бахалабахала̄ уппаджджанти, маккхипаттам̣ вийа танука̄ уппаджджанти. дӣгхабха̄н̣акатипит̣акамаха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘‘йасма̄ сакада̄га̄мисса путтадхӣтаро хонти, ородха̄ ча хонти, тасма̄ бахала̄ килеса̄. идам̣ пана бхаватанукавасена катхита’’нти. там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сота̄паннасса сатта бхаве т̣хапетва̄ ат̣т̣хаме бхаве бхаватанукам̣ наттхи, сакада̄га̄мисса две бхаве т̣хапетва̄ пан̃часу бхавесу бхаватанукам̣ наттхи, ана̄га̄мисса рӯпа̄рӯпабхавам̣ т̣хапетва̄ ка̄мабхаве бхаватанукам̣ наттхи, кхӣн̣а̄савасса кисмин̃чи бхаве бхаватанукам̣ наттхӣ’’ти вуттатта̄ пат̣иккхиттам̣ хоти.
имам̣ локанти имам̣ ка̄ма̄вачаралокам̣ сандха̄йа вуттам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – саче хи мануссесу сакада̄га̄мипхалам̣ патто девесу ниббаттитва̄ арахаттам̣ саччхикароти, иччетам̣ кусалам̣. асакконто пана авассам̣ мануссалокам̣ а̄гантва̄ саччхикароти. девесу сакада̄га̄мипхалам̣ паттопи саче мануссесу ниббаттитва̄ арахаттам̣ саччхикароти, иччетам̣ кусалам̣. асакконто пана авассам̣ девалокам̣ гантва̄ саччхикаротӣти.
винипатанам̣ винипа̄то, на̄сса винипа̄то дхаммоти авинипа̄тадхаммо, чатӯсу апа̄йесу авинипа̄танасабха̄воти аттхо. нийатоти дхамманийа̄мена нийато. самбодхипара̄йан̣оти упаримаггаттайасан̇кха̄та̄ самбодхи парам̣ айанам̣ асса гати пат̣исаран̣ам̣ авассам̣ паттабба̄ти самбодхипара̄йан̣о. вихеса̄веса̄ти тесам̣ тесам̣ н̃а̄н̣агатим̣ н̃а̄н̣ӯпапаттим̣ н̃а̄н̣а̄бхисампара̄йам̣ олокентасса ка̄йакиламатхова еса, а̄нанда, татха̄гатасса̄ти дӣпети. читтавихеса̄ пана буддха̄нам̣ наттхи.
дхамма̄да̄санти дхаммамайам̣ а̄да̄сам̣. йена̄ти йена дхамма̄да̄сена саманна̄гато. кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄тоти идам̣ нирайа̄дӣнам̣йева вевачанавасенева вуттам̣. нирайа̄дайо хи вад̣д̣хисан̇кха̄тато айато апетатта̄ апа̄йо, дуккхасса гати пат̣исаран̣анти. дуггати, дуккат̣ака̄рино еттха виваса̄ нипатантӣти винипа̄то. навамам̣ утта̄намева.
10. татийагин̃джака̄васатхасуттаван̣н̣ана̄
1006. дасаме паропан̃н̃а̄са̄ти атирекапан̃н̃а̄са. са̄дхиканавутӣти атиреканавути. чха̄тирека̄нӣти чхахи адхика̄ни. со кира га̄мо кин̃ча̄пи на̄тимаха̄ ахоси, арийаса̄вака̄ панеттха бахӯ. таттха таттха ахива̄тарогена екаппаха̄ренева чатувӣсати па̄н̣асатасахасса̄ни ка̄ламакам̣су, тесу арийаса̄вака̄ еттака̄ на̄ма ахесум̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
вел̣удва̄равагго пат̣хамо.