11. сота̄паттисам̣йуттам̣
1. вел̣удва̄равагго
1. чаккаваттира̄джасуттаван̣н̣ана̄
997. сота̄паттисам̣йуттасса пат̣хаме кин̃ча̄пӣти ануггахагарахан̣есу нипа̄то. чатуннан̃хи маха̄дӣпа̄нам̣ иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ анугган̣ханто чатуннан̃ча апа̄йа̄нам̣ аппахӣнабха̄вам̣ гараханто саттха̄ ‘‘кин̃ча̄пи, бхиккхаве, ра̄джа̄ чаккаваттӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха чатуннам̣ дӣпа̄нанти двисахассадӣпапарива̄ра̄нам̣ чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣. иссарийа̄дхипаччанти иссарабха̄во иссарийам̣, адхипатибха̄во а̄дхипаччам̣, иссарийам̣ а̄дхипаччам̣ етасмим̣ радждже, на чхеданабхедананти иссарийа̄дхипаччам̣. ка̄ретва̄ти еварӯпам̣ раджджам̣ паватта̄петва̄. кин̃ча̄пи, бхиккхаве, арийаса̄вакоти еттха ануггахапасам̣са̄су нипа̄то. пин̣д̣ийа̄лопена хи йа̄панам̣ ануггаханто чатуннан̃ча апа̄йа̄нам̣ пахӣнабха̄вам̣ пасам̣санто саттха̄ ‘‘кин̃ча̄пи, бхиккхаве, арийаса̄вако’’тиа̄дима̄ха. таттха нантака̄нӣти анантака̄ни. терасахаттхопи хи ваттхаса̄т̣ако дасаччхеданато пат̣т̣ха̄йа нантакантева сан̇кхам̣ гаччхати.
авеччаппаса̄дена̄ти ачалаппаса̄дена. со пана̄йам̣ паса̄до ким̣ еко, анекоти? екова, со маггена а̄гатаппаса̄до. йесу пана ваттхӯсу апуббам̣ ачаримам̣ рухати, тесам̣ васена ‘‘буддхе авеччаппаса̄дена̄’’тиа̄дина̄ найена тидха̄ вутто. йасма̄ ча еко, тасма̄ва нинна̄на̄каран̣о хоти. арийаса̄вакасса хи буддхейева паса̄до ча пеман̃ча га̄раван̃ча махантам̣, на дхамме ва̄ сан̇гхе ва̄, дхаммейева ва̄ махантам̣, на буддхе ва̄ сан̇гхе ва̄, сан̇гхейева ва̄ махантам̣, на буддхе ва̄ дхамме ва̄ти етам̣ наттхи. итипи со бхагава̄тиа̄дӣни висуддхимагге виттха̄рита̄нева.
арийакантехӣти арийа̄нам̣ кантехи пийехи мана̄пехи. пан̃ча хи сӣла̄ни бхавантарагата̄пи арийа̄ на копенти, евам̣ тесам̣ пийа̄ни. та̄ни сандха̄йетам̣ вуттам̣. акхан̣д̣ехӣтиа̄ди садисавасена вуттам̣. мукхават̣т̣ийан̃хи чхиннекадеса̄ па̄ти кхан̣д̣а̄ти вуччати, маджджхе бхинна̄ чхидда̄ти, екасмим̣ падесе висабха̄гаван̣н̣а̄ га̄вӣ сабала̄ти, на̄на̄биндучитта̄ камма̄са̄ти, евамева пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄димхи ва̄ анте ва̄ бхиннам̣ сӣлам̣ кхан̣д̣ам̣ на̄ма, маджджхе бхиннам̣ чхиддам̣, йаттха каттхачи двиннам̣ ва̄ тин̣н̣ам̣ ва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ бхиннатта̄ сабалам̣, екантарам̣ бхиннам̣ камма̄сам̣. тесам̣ доса̄нам̣ абха̄вена акхан̣д̣а̄дита̄ ведитабба̄. бхуджиссехӣти бхуджиссабха̄вакарехи. вин̃н̃уппасаттхехӣти буддха̄дӣхи вин̃н̃ӯхи пасам̣ситехи. апара̄мат̣т̣хехӣти ‘‘идам̣ на̄ма тайа̄ катам̣, идам̣ вӣтикканта’’нти евам̣ пара̄маситум̣ асаккун̣еййехи. сама̄дхисам̣ваттаникехӣти аппана̄сама̄дхим̣ упача̄расама̄дхим̣ ва̄ сам̣ваттетум̣ саматтхехи.
2. брахмачарийогадхасуттаван̣н̣ана̄
998. дутийе йесам̣ саддха̄ти падена буддхе паса̄до гахито. сӣланти падена арийаканта̄ни сӣла̄ни гахита̄ни. паса̄доти падена сан̇гхе паса̄до гахито. дхаммадассананти падена дхамме паса̄до гахитоти евам̣ чатта̄ри сота̄паттийан̇га̄ни вутта̄ни. ка̄лена паччентӣти ка̄лена па̄пун̣анти. брахмачарийогадхам̣ сукханти брахмачарийам̣ ога̄хитва̄ т̣хитам̣ упаримаггаттайасампайуттам̣ сукхам̣. йо панеса га̄тха̄йа а̄гато паса̄до, со катарапаса̄до хотӣти. типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро та̄ва ‘‘маггапаса̄до’’ти а̄ха, типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро ‘‘а̄гатамаггасса паччавеккхан̣аппаса̄до’’ти. убхопи тхера̄ пан̣д̣ита̄ бахуссута̄, убхиннам̣ субха̄ситам̣. миссакаппаса̄до есоти.
3. дӣгха̄вуупа̄сакасуттаван̣н̣ана̄
999. татийе тасма̄ти йасма̄ чатӯсу сота̄паттийан̇гесу сандиссаси, тасма̄. виджджа̄бха̄гийети виджджа̄кот̣т̣ха̄сике. саббасан̇кха̄ресӯти саббесу тебхӯмакасан̇кха̄ресу. евамасса упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ катхита̄. вигха̄танти дуккхам̣.
4-5. пат̣хамаса̄рипуттасутта̄диван̣н̣ана̄
1000-1001. чатуттха утта̄намева. пан̃чаме сота̄паттийан̇ганти сота̄паттийа̄ пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇гам̣. буддхе авеччаппаса̄да̄дайо пана пат̣иладдхагун̣а̄ сота̄паннасса ан̇га̄ на̄ма, тепи пана сота̄паттийан̇ганти а̄гата̄. татра̄йам̣ двиннампи вачанаттхо – саппурисе севанто бхаджанто пайирупа̄санто дхаммам̣ сун̣анто йонисо манасикаронто дхамма̄нудхаммам̣ пуббабха̄гапат̣ипадам̣ пат̣ипаджджанто сота̄паттим̣ пат̣илабхатӣти саппурисасам̣сева̄дайо сота̄паттиаттха̄йа ан̇ганти сота̄паттийан̇гам̣ на̄ма, итаре пат̣хамамаггасан̇кха̄та̄йа сота̄паттийа̄ ан̇гантипи сота̄паттийан̇гам̣, пат̣ивиддхасота̄паттимаггасса сота̄паттимагго ан̇гантипи сота̄паттийан̇гам̣.
6. тхапатисуттаван̣н̣ана̄
1002. чхат̣т̣хе са̄дхуке пат̣ивасантӣти са̄дхукана̄маке аттано бхогага̄маке васанти. тесу исидатто сакада̄га̄мӣ, пура̄н̣о сота̄панно сада̄расантут̣т̣хо. магге пурисам̣ т̣хапесунти тесам̣ кира га̄мадва̄рена бхагавато гаманамагго. тасма̄ ‘‘бхагава̄ ка̄ле ва̄ ака̄ле ва̄ амха̄кам̣ сутта̄нам̣ ва̄ паматта̄нам̣ ва̄ гаччхеййа, атха пасситум̣ на лабхеййа̄ма̄’’ти маггамаджджхе пурисам̣ т̣хапесум̣.
анубандхим̣сӯти на дӯратова пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхим̣су, бхагава̄ пана сакат̣амаггасса маджджхе джан̇гхамаггена агама̄си, итаре убхосу пассесу анугаччханта̄ агамам̣су. магга̄ оккамма̄ти буддха̄нан̃хи кеначи саддхим̣ гаччханта̄нам̣йева пат̣исантха̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати кеначи саддхим̣ т̣хитака̄нам̣, кеначи саддхим̣ дивасабха̄гам̣ нисинна̄нам̣. тасма̄ бхагава̄ чинтеси – ‘‘имехи ме саддхим̣ гаччхантасса пат̣исантха̄рам̣ ка̄тум̣ айуттам̣, т̣хитакенапи ка̄тум̣ на йуттам̣, име хи майхам̣ са̄сане са̄мино а̄гатапхала̄. имехи саддхим̣ нисӣдитва̄ва дивасабха̄гам̣ пат̣исантха̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти магга̄ оккамма йена ан̃н̃атарам̣ руккхамӯлам̣ тенупасан̇ками.
пан̃н̃атте а̄сане нисӣдӣти те кира чхаттупа̄ханам̣ каттарадан̣д̣ам̣ па̄даббхан̃джанатела̄дӣни чева ат̣т̣хавидхан̃ча па̄накам̣ сарабхапа̄дапаллан̇кан̃ча га̄ха̄петва̄ агамам̣су, а̄бхатам̣ паллан̇кампи пан̃н̃а̄петва̄ адам̣су, саттха̄ тасмим̣ нисӣди. екамантам̣ нисӣдим̣сӯти сеса̄ни чхаттупа̄хана̄дӣни бхиккхусан̇гхасса детха̄ти ватва̄ сайампи бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.
са̄ваттхийа̄ косалесу ча̄рикам̣ паккамиссатӣтиа̄ди саббам̣ маджджхимападесавасенава вуттам̣. касма̄? нийататта̄. бхагавато хи ча̄рика̄чаран̣ампи арун̣ут̣т̣ха̄панампи нийатам̣, маджджхимападесейева ча̄рикам̣ чарати, маджджхимадесе арун̣ам̣ ут̣т̣хапетӣти нийататта̄ маджджхимадесавасена вуттам̣. а̄санне но бхагава̄ бхависсатӣти еттха на кевалам̣ а̄саннатта̄йева тесам̣ соманассам̣ хоти, атха кхо ‘‘ида̄ни да̄нам̣ да̄тум̣ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджам̣ ка̄тум̣ дхаммам̣ сотум̣ пан̃хам̣ пуччхитум̣ лабхисса̄ма̄’’ти тесам̣ соманассам̣ хоти.
тасма̄тиха тхапатайо самба̄дхо гхара̄ва̄соти тхапатайо йасма̄ тумха̄кам̣ майи дӯрӣбхӯте анаппакам̣ доманассам̣, а̄санне анаппакам̣ соманассам̣ хоти, тасма̄пи ведитаббаметам̣ ‘‘самба̄дхо гхара̄ва̄со’’ти. гхара̄ва̄сасса хи досена тумха̄кам̣ евам̣ хоти. саче пана гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа паббаджита̄, атха евам̣ во майа̄ саддхим̣йева гаччханта̄нан̃ча а̄гаччханта̄нан̃ча там̣ на бхавеййа̄ти имаматтхам̣ дӣпенто евама̄ха. таттха сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена самба̄дхата̄ ведитабба̄. маха̄ва̄се васантассапи хи сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена гхара̄ва̄со самба̄дхова. раджа̄патхоти ра̄гадосамохараджа̄нам̣ а̄патхо, а̄гаманат̣т̣ха̄нанти аттхо. аббхока̄со паббаджджа̄ти паббаджджа̄ пана акин̃чанаапалибодхат̣т̣хена аббхока̄со. чатуратаникепи хи габбхе двиннам̣ бхиккхӯнам̣ паллан̇кена паллан̇кам̣ гхат̣етва̄ нисинна̄нампи акин̃чанаапалибодхат̣т̣хена паббаджджа̄ аббхока̄со на̄ма хоти. алан̃ча пана во тхапатайо аппама̄да̄йа̄ти евам̣ самба̄дхе гхара̄ва̄се васанта̄нам̣ тумха̄кам̣ аппама̄дамева ка̄тум̣ йуттанти аттхо.
екам̣ пурато екам̣ паччхато нисӣда̄пема̄ти те кира двепи джана̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итесу двӣсу на̄гесу та̄ иттхийо евам̣ нисӣда̄петва̄ ран̃н̃о на̄гам̣ маджджхе катва̄ убхосу пассесу гаччханти, тасма̄ евама̄хам̣су. на̄гопи раккхитабботи йатха̄ кин̃чи висевитам̣ на кароти, евам̣ раккхитаббо хоти. та̄пи бхагинийоти йатха̄ пама̄дам̣ на̄паджджанти, евам̣ раккхитабба̄ хонти. атта̄пӣти ситахаситакатхитавипеккхита̄дӣни акаронтехи атта̄пи раккхитаббо хоти. (техи татха̄ каронтехи на атта̄пи раккхитаббо хоти). татха̄ каронто хи ‘‘са̄мидуббхо есо’’ти ниггахетаббо хоти. тасма̄тиха тхапатайоти йасма̄ тумхе ра̄джа̄ ниччам̣ ра̄джабхан̣д̣ам̣ пат̣иччха̄пети, тасма̄пи самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо. йасма̄ пана пам̣сукӯликабхиккхум̣ евам̣ пат̣иччха̄пенто наттхи, тасма̄ аббхока̄со паббаджджа̄. евам̣ саббаттха̄пи алан̃ча пана во тхапатайо аппама̄да̄йа аппама̄дамева каротха̄ти дассети.
муттача̄готи виссат̣т̣хача̄го. пайатапа̄н̣ӣти а̄гата̄гата̄нам̣ да̄наттха̄йа дхотахаттхо. воссаггаратоти воссаггасан̇кха̄те ча̄ге рато. йа̄чайоготи йа̄читаббакайутто. да̄насам̣вибха̄гаратоти да̄нена чева аппаматтакампи кин̃чи ладдха̄ татопи сам̣вибха̄ге рато. аппат̣ивибхаттанти ‘‘идам̣ амха̄кам̣ бхависсати, идам̣ бхиккхӯна’’нти евам̣ акатавибха̄гам̣, саббам̣ да̄таббамева хутва̄ т̣хитанти аттхо.
7. вел̣удва̄реййасуттаван̣н̣ана̄
1003. саттаме вел̣удва̄ранти га̄мадва̄ре павен̣иа̄гатасса вел̣угаччхасса аттхита̄йа евам̣ладдхана̄мо га̄мо. аттупана̄йиканти аттани упанетаббам̣. сампхабха̄сена̄ти амантабха̄сена. сампхаппала̄пабха̄сена̄ти сампхаппала̄пасамбха̄сена нираттхакена ан̃н̃а̄н̣авачанена̄ти аттхо.
8-9. пат̣хамагин̃джака̄васатхасутта̄диван̣н̣ана̄
1004-5. ат̣т̣хаме н̃а̄тикети екам̣ тал̣а̄кам̣ нисса̄йа двиннам̣ чӯл̣апитимаха̄питипутта̄нам̣ две га̄ма̄, тесу екасмим̣ га̄маке. гин̃джака̄васатхети ит̣т̣хака̄майе а̄васатхе. орамбха̄гийа̄нанти хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄нам̣, ка̄мабхавейева пат̣исандхигга̄ха̄пака̄нанти аттхо. оранти ладдхана̄мехи ва̄ тӣхи маггехи паха̄табба̄нӣтипи орамбха̄гийа̄ни. таттха ка̄маччхандо бйа̄па̄доти има̄ни две сама̄паттийа̄ ва̄ авиккхамбхита̄ни маггена ва̄ асамуччхинна̄ни ниббаттивасена уддхам̣ бха̄гам̣ рӯпабхавам̣ арӯпабхавам̣ ва̄ гантум̣ на денти. сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣни тӣн̣и таттха ниббаттампи а̄нетва̄ пуна идхева ниббатта̄пентӣти сабба̄нипи орамбха̄гийа̄нева. ана̄ваттидхаммоти пат̣исандхивасена ана̄гаманасабха̄во.
ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ти еттха када̄чи уппаттийа̄ ча парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча̄ти дведха̄пи танубха̄во ведитаббо. сакада̄га̄мисса хи путхуджджана̄нам̣ вийа абхин̣хам̣ ра̄га̄дайо на уппаджджанти, када̄чи карахачи уппаджджанти. уппаджджама̄на̄ ча на путхуджджана̄нам̣ вийа бахалабахала̄ уппаджджанти, маккхипаттам̣ вийа танука̄ уппаджджанти. дӣгхабха̄н̣акатипит̣акамаха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘‘йасма̄ сакада̄га̄мисса путтадхӣтаро хонти, ородха̄ ча хонти, тасма̄ бахала̄ килеса̄. идам̣ пана бхаватанукавасена катхита’’нти. там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘сота̄паннасса сатта бхаве т̣хапетва̄ ат̣т̣хаме бхаве бхаватанукам̣ наттхи, сакада̄га̄мисса две бхаве т̣хапетва̄ пан̃часу бхавесу бхаватанукам̣ наттхи, ана̄га̄мисса рӯпа̄рӯпабхавам̣ т̣хапетва̄ ка̄мабхаве бхаватанукам̣ наттхи, кхӣн̣а̄савасса кисмин̃чи бхаве бхаватанукам̣ наттхӣ’’ти вуттатта̄ пат̣иккхиттам̣ хоти.
имам̣ локанти имам̣ ка̄ма̄вачаралокам̣ сандха̄йа вуттам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – саче хи мануссесу сакада̄га̄мипхалам̣ патто девесу ниббаттитва̄ арахаттам̣ саччхикароти, иччетам̣ кусалам̣. асакконто пана авассам̣ мануссалокам̣ а̄гантва̄ саччхикароти. девесу сакада̄га̄мипхалам̣ паттопи саче мануссесу ниббаттитва̄ арахаттам̣ саччхикароти, иччетам̣ кусалам̣. асакконто пана авассам̣ девалокам̣ гантва̄ саччхикаротӣти.
винипатанам̣ винипа̄то, на̄сса винипа̄то дхаммоти авинипа̄тадхаммо, чатӯсу апа̄йесу авинипа̄танасабха̄воти аттхо. нийатоти дхамманийа̄мена нийато. самбодхипара̄йан̣оти упаримаггаттайасан̇кха̄та̄ самбодхи парам̣ айанам̣ асса гати пат̣исаран̣ам̣ авассам̣ паттабба̄ти самбодхипара̄йан̣о. вихеса̄веса̄ти тесам̣ тесам̣ н̃а̄н̣агатим̣ н̃а̄н̣ӯпапаттим̣ н̃а̄н̣а̄бхисампара̄йам̣ олокентасса ка̄йакиламатхова еса, а̄нанда, татха̄гатасса̄ти дӣпети. читтавихеса̄ пана буддха̄нам̣ наттхи.
дхамма̄да̄санти дхаммамайам̣ а̄да̄сам̣. йена̄ти йена дхамма̄да̄сена саманна̄гато. кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄тоти идам̣ нирайа̄дӣнам̣йева вевачанавасенева вуттам̣. нирайа̄дайо хи вад̣д̣хисан̇кха̄тато айато апетатта̄ апа̄йо, дуккхасса гати пат̣исаран̣анти. дуггати, дуккат̣ака̄рино еттха виваса̄ нипатантӣти винипа̄то. навамам̣ утта̄намева.
10. татийагин̃джака̄васатхасуттаван̣н̣ана̄
1006. дасаме паропан̃н̃а̄са̄ти атирекапан̃н̃а̄са. са̄дхиканавутӣти атиреканавути. чха̄тирека̄нӣти чхахи адхика̄ни. со кира га̄мо кин̃ча̄пи на̄тимаха̄ ахоси, арийаса̄вака̄ панеттха бахӯ. таттха таттха ахива̄тарогена екаппаха̄ренева чатувӣсати па̄н̣асатасахасса̄ни ка̄ламакам̣су, тесу арийаса̄вака̄ еттака̄ на̄ма ахесум̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
вел̣удва̄равагго пат̣хамо.
2. ра̄джака̄ра̄мавагго
1. сахассабхиккхунисан̇гхасуттаван̣н̣ана̄
1007. дутийасса пат̣хаме ра̄джака̄ра̄мети ран̃н̃а̄ ка̄ритатта̄ евам̣ ладдхана̄ме а̄ра̄ме, там̣ ран̃н̃а̄ пасенадикосалена катам̣. пат̣хамабодхийам̣ кира ла̄бхаггайасаггапаттам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ титтхийа̄ чинтайим̣су – ‘‘саман̣о готамо ла̄бхаггайасаггапатто, на кхо панеса ан̃н̃ам̣ кин̃чи сӣлам̣ ва̄ сама̄дхим̣ ва̄ нисса̄йа евам̣ ла̄бхаггайасаггапатто. бхӯмисӣсам̣ пана тена гахитам̣, саче майампи джетаванасамӣпе а̄ра̄мам̣ ка̄ра̄петум̣ саккун̣еййа̄ма, ла̄бхаггайасаггапатта̄ бхавеййа̄ма̄’’ти. те аттано аттано упат̣т̣ха̄ке сама̄дапетва̄ сатасахассаматте каха̄пан̣е лабхитва̄ те а̄да̄йа ран̃н̃о сантикам̣ агамам̣су. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ ета’’нти? пуччхи. майам̣ джетаванасамӣпе титтхийа̄ра̄мам̣ карома, саче саман̣о готамо ва̄ саман̣асса готамасса са̄вака̄ ва̄ а̄гантва̄ ва̄рессанти, ва̄ретум̣ ма̄ адаттха̄ти лан̃джам̣ адам̣су. ра̄джа̄ лан̃джам̣ гахетва̄ ‘‘гаччхатха ка̄ретха̄’’ти а̄ха.
те гантва̄, аттано упат̣т̣ха̄кехи даббасамбха̄ре а̄хара̄петва̄, тхамбхусса̄пана̄дӣни каронта̄, учча̄садда̄ маха̄садда̄ екакола̄халам̣ акам̣су. саттха̄ гандхакут̣ито никкхамма памукхе т̣хатва̄ ‘‘ке пана те, а̄нанда, учча̄садда̄ маха̄садда̄ кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопе’’ти?, пуччхи. титтхийа̄, бханте, джетаванасамӣпе титтхийа̄ра̄мам̣ каронтӣти. а̄нанда, име са̄санена пат̣ивируддха̄ бхиккхусан̇гхасса апха̄сувиха̄рам̣ кариссанти, ран̃н̃о а̄рочетва̄ ва̄ра̄пехӣти.
тхеро бхиккхусан̇гхена саддхим̣ гантва̄ ра̄джадва̄ре ат̣т̣ха̄си. ран̃н̃о ‘‘тхера̄, дева, а̄гата̄’’ти ниведайим̣су. ра̄джа̄ лан̃джасса гахитатта̄ на никкхами. тхера̄ гантва̄ саттху а̄рочайим̣су. саттха̄ са̄рипуттамоггалла̄не песеси. ра̄джа̄ тесампи дассанам̣ на ада̄си. те а̄гантва̄ саттху а̄рочайим̣су ‘‘на, бханте, ра̄джа̄ никкханто’’ти. саттха̄ тан̇кхан̣ам̣йева бйа̄ка̄си – ‘‘аттано радждже т̣хатва̄ ка̄лам̣ ка̄тум̣ на лабхиссатӣ’’ти.
дутийадивасе ча са̄мам̣йева бхиккхусан̇гхапарива̄ро гантва̄ ра̄джадва̄ре ат̣т̣ха̄си. ра̄джа̄ ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти сутва̄ никкхамитва̄, нивесанам̣ павесетва̄, са̄рапаллан̇ке нисӣда̄петва̄, йа̄гукхаджджакам̣ ада̄си. саттха̄ парибхуттайа̄гукха̄данӣйо ‘‘йа̄ва бхаттам̣ нит̣т̣ха̄ти, та̄ва саттху сантике нисӣдисса̄мӣ’’ти а̄гантва̄ нисиннам̣ ра̄джа̄нам̣ ‘‘тайа̄, маха̄ра̄джа, идам̣ на̄ма ката’’нти аватва̄, ‘‘ка̄ран̣енева нам̣ сан̃н̃а̄песса̄мӣ’’ти идам̣ атӣтака̄ран̣ам̣ а̄хари – маха̄ра̄джа, паббаджите на̄ма ан̃н̃аман̃н̃ам̣ йуджджха̄петум̣ на ват̣т̣ати. атӣтепи исайо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ йуджджха̄петва̄ саха рат̣т̣хена ра̄джа̄ самуддам̣ павит̣т̣хоти. када̄ бхагава̄ти?
атӣте, маха̄ра̄джа, бхарурат̣т̣хе бхарура̄джа̄ на̄ма раджджам̣ ка̄рети. пан̃часата̄ пан̃часата̄ две исиган̣а̄ паббатапа̄дато лон̣амбиласеванаттха̄йа бхарунагарам̣ гантва̄ нагарасса авидӯре две руккха̄ аттхи, пат̣хамам̣ а̄гато исиган̣о екасса руккхасса мӯле нисӣди, паччха̄гатопи екасса̄ти. те йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ паббатапа̄дам̣ ева агамам̣су. те пуна а̄гаччханта̄пи аттано руккхамӯлейева нисӣданти. аддха̄не гаччханте еко руккхо суккхи, тасмим̣ суккхе а̄гата̄ та̄паса̄ ‘‘айам̣ руккхо маха̄, амха̄кампи тесампи пахоссатӣ’’ти итаресам̣ руккхамӯласса екападесе нисӣдим̣су. те паччха̄ а̄гаччханта̄ руккхамӯлам̣ апависитва̄ бахи т̣хита̄ва ‘‘касма̄ тумхе еттха нисӣдатха̄’’ти а̄хам̣су. а̄чарийа̄ амха̄кам̣ руккхо суккхо, айам̣ руккхо маха̄, тумхепи пависатха, тумха̄кампи амха̄кампи пахоссатӣти. те ‘‘на майам̣ пависа̄ма, никкхаматха тумхе’’ти катхам̣ вад̣д̣хетва̄ ‘‘на тумхе аттанова манена никкхамиссатха̄’’ти хаттха̄дӣсу гахетва̄ никкад̣д̣хим̣су. те ‘‘хоту сиккха̄песса̄ма не’’ти иддхийа̄ сован̣н̣амайа̄ни две чакка̄ни раджатамайан̃ча аккхам̣ ма̄петва̄ пават̣т̣ента̄ ра̄джадва̄рам̣ агамим̣су. ран̃н̃о ‘‘еварӯпам̣, дева, та̄паса̄ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ т̣хита̄’’ти ниведайим̣су. ра̄джа̄ тут̣т̣хо ‘‘паккосатха̄’’ти те паккоса̄петва̄ ‘‘маха̄каммам̣ тумхехи катам̣, аттхи во кин̃чи майа̄ каттабба’’нти а̄ха. а̄ма, маха̄ра̄джа, амха̄кам̣ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ екаруккхамӯлам̣ аттхи, там̣ ан̃н̃ехи исӣхи гахитам̣, там̣ но да̄пехӣти. ра̄джа̄ пурисе песетва̄ та̄пасе никкад̣д̣ха̄песи.
те бахи т̣хита̄ ‘‘ким̣ ну кхо датва̄ лабхим̣сӯ’’ти олокайама̄на̄ ‘‘идам̣ на̄ма̄’’ти дисва̄ ‘‘майампи лан̃джам̣ датва̄ пуна ган̣хисса̄ма̄’’ти иддхийа̄ сован̣н̣амайам̣ ратхапан̃джарам̣ ма̄петва̄ а̄да̄йа агамам̣су. ра̄джа̄ дисва̄ тут̣т̣хо – ‘‘ким̣, бханте, ка̄табба’’нти?, а̄ха. маха̄ра̄джа амха̄кам̣ руккхамӯле ан̃н̃о исиган̣о нисинно, там̣ но руккхамӯлам̣ да̄пехӣти. ра̄джа̄ пурисе песетва̄ те никкад̣д̣ха̄песи. та̄паса̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ катва̄, ‘‘анануччхавикам̣ амхехи ката’’нти виппат̣иса̄рино хутва̄ паббатапа̄дамева агамам̣су. тато девата̄ ‘‘айам̣ ра̄джа̄ двиннам̣ исиган̣а̄нам̣ хаттхато лан̃джам̣ гахетва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ калахам̣ ка̄ра̄песӣ’’ти куджджхитва̄ маха̄самуддам̣ уббат̣т̣етва̄ тасса ран̃н̃о виджитам̣ йоджанасахассаматтат̣т̣ха̄нам̣ самуддамева акам̣сӯти.
‘‘исӣнамантарам̣ катва̄, бхарура̄джа̄ти ме сутам̣;
уччхинно саха рат̣т̣хехи, са ра̄джа̄ вибхаван̇гато’’ти. (джа̄. 1.2.125) –
евам̣ бхагавата̄ имасмим̣ атӣте дассите йасма̄ буддха̄нам̣ на̄ма катха̄ окаппанийа̄ хоти, ‘‘тасма̄ ра̄джа̄ аттано кирийам̣ саллаккхетва̄ анупадха̄ретва̄ майа̄ акаттаббам̣ каммам̣ ката’’нти ‘‘гаччхатха, бхан̣е, титтхийе никкад̣д̣хатха̄’’ти никкад̣д̣ха̄петва̄ чинтеси – ‘‘майа̄ ка̄рито виха̄ро на̄ма наттхи, тасмим̣йева т̣ха̄не виха̄рам̣ ка̄ресса̄мӣ’’ти тесам̣ даббасамбха̄репи адатва̄ виха̄рам̣ ка̄реси. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
2-3. бра̄хман̣асутта̄диван̣н̣ана̄
1008-9. дутийе удайага̄мининти аттано самайе вад̣д̣хига̄миним̣. маран̣ам̣ а̄гамеййа̄сӣти маран̣ам̣ иччхеййа̄си, паттхеййа̄си ва̄. татийам̣ утта̄намева.
4. дуггатибхайасуттаван̣н̣ана̄
1010. чатуттхе саббадуггатибхайам̣ саматиккантоти мануссадобхаггам̣ пат̣иккхиттам̣.
5. дуггативинипа̄табхайасуттаван̣н̣ана̄
1011. пан̃чаме саббадуггативинипа̄табхайам̣ саматиккантоти мануссадобхаггена саддхим̣ чатта̄ро апа̄йа̄ пат̣иккхитта̄.
6. пат̣хамамитта̄маччасуттаван̣н̣ана̄
1012. чхат̣т̣хе митта̄ти ан̃н̃аман̃н̃асса гехе а̄мисапарибхогавасена воха̄рамитта̄. амачча̄ти а̄мантанапат̣имантанаирийа̄патха̄дӣсу екато паваттакичча̄. н̃а̄тӣти сассусасурапаккхика̄. са̄лохита̄ти сама̄налохита̄ бха̄тибхагинима̄тула̄дайо.
7. дутийамитта̄маччасуттаван̣н̣ана̄
1013. саттаме ан̃н̃атхаттам̣ на̄ма паса̄дан̃н̃атхаттам̣ бха̄ван̃н̃атхаттам̣ гатиан̃н̃атхаттам̣ лаккхан̣ан̃н̃атхаттам̣ випарин̣а̄ман̃н̃атхаттанти анекавидхам̣. таттха маха̄бхӯтесу бха̄ван̃н̃атхаттам̣ адхиппетам̣. суван̣н̣а̄дибха̄вена хи гханасан̣т̣хита̄йа патхавидха̄туйа̄ вилӣйитва̄ удакабха̄вам̣ а̄паджджама̄на̄йа пуримабха̄во вигаччхати, бха̄ван̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йати. лаккхан̣ам̣ пана на вигаччхати, каккхал̣алаккхан̣а̄ва хоти. уччхураса̄дибха̄вена ча йӯса̄ка̄расан̣т̣хита̄йа а̄подха̄туйа̄ сусситва̄ гханапатхавибха̄вам̣ а̄паджджама̄на̄йа пуримабха̄во вигаччхати, бха̄ван̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йати. лаккхан̣ам̣ пана на вигаччхати, а̄бандханалаккхан̣а̄ва хоти. татридам̣ ан̃н̃атхаттанти еттха пана гатиан̃н̃атхаттам̣ адхиппетам̣, тан̃хи арийаса̄вакасса наттхи. паса̄дан̃н̃атхаттампи наттхийева, идха пана паса̄дапхалам̣ пака̄сетум̣ гатиан̃н̃атхаттамева дасситам̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
ра̄джака̄ра̄мавагго дутийо.
3. саран̣а̄нивагго
1-2. пат̣хамамаха̄на̄масутта̄диван̣н̣ана̄
1017-18. татийасса пат̣хаме иддханти теламадхупха̄н̣ита̄дӣхи самиддхам̣. пхӣтанти хаттхӯпагасӣсӯпагагӣвӯпага̄диалан̇ка̄равасена супуппхитам̣. а̄кин̣н̣амануссанти нирантарамануссам̣. самба̄дхабйӯханти бйӯха̄ вуччанти авиниббиддхараччха̄йо, йа̄ павит̣т̣хамаггенева ниггаччханти, та̄ самба̄дха̄ бйӯха̄ бахука̄ еттха̄ти самба̄дхабйӯхам̣. имина̄пи нагарасса гханава̄самева дӣпети. бхантена̄ти ито чито ча париббхамантена уддхатача̄рина̄. дутийам̣ утта̄намева.
3. годхасаккасуттаван̣н̣ана̄
1019. татийе бхагава̄ва етам̣ джа̄неййа етехи дхаммехи саманна̄гатам̣ ва̄ асаманна̄гатам̣ ва̄ти идам̣ со сакко тӣхи дхаммехи саманна̄гатасса пуггаласса сота̄паннабха̄вам̣, чатӯхи ва̄ дхаммехи саманна̄гатасса сота̄паннабха̄вам̣ бхагава̄ва джа̄на̄тӣти адхиппа̄йена а̄ха.
кочидева дхаммасамуппа̄до уппаджджеййа̄ти кин̃чидева ка̄ран̣ам̣ уппаджджеййа. екато асса бхагава̄, екато бхиккхусан̇гхоти йасмим̣ ка̄ран̣е уппанне бхагава̄ бхиккхусан̇гхена на̄на̄ладдхико хутва̄ екам̣ ва̄дам̣ ваданто екато асса, бхиккхусан̇гхопи екам̣ ваданто екатоти аттхо. тенева̄ханти йам̣ ва̄дам̣ тумхе вадетха, тамева̄хам̣ ган̣хеййанти. нану ча арийаса̄вакасса ратанаттайе паса̄дана̄наттам̣ наттхи, атха касма̄ еса евама̄ха̄ти? бхагавато саббан̃н̃ута̄йа. еван̃хисса хоти ‘‘бхиккхусан̇гхо аттано асаббан̃н̃ута̄йа аджа̄нитва̄пи катхеййа, саттху пана ан̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма наттхӣ’’ти. тасма̄ евама̄ха. ан̃н̃атра калйа̄н̣а̄ ан̃н̃атра кусала̄ти калйа̄н̣амева кусаламева вада̄ми, на калйа̄н̣акусалавимуттанти. апичасса анаваджджанадосо есоти.
4. пат̣хамасаран̣а̄нисаккасуттаван̣н̣ана̄
1020. чатуттхе идха маха̄на̄ма екаччо пуггалоти идам̣ на кевалам̣ саран̣а̄ни ева апа̄йато мутто, имепи пуггала̄ мутта̄ти дассетум̣ а̄раддхам̣. маттасо ниджджха̄нам̣ кхамантӣти пама̄н̣ена ча олоканам̣ кхаманти. имина̄ дхамма̄нуса̄римаггат̣т̣хапуггалам̣ дассети. аганта̄ нирайанти маггат̣т̣хапуггало хи апа̄йато паримуттоти ва̄ паримуччиссатӣти ва̄ ваттум̣ на ват̣т̣ати, паримуччатӣти пана ваттум̣ ват̣т̣ати. йасма̄ ча паримуччати, тасма̄ ганта̄ на̄ма на хотӣти, ‘‘аганта̄’’ти вутто, на гаччхатӣти аттхо. саддха̄маттам̣ пемаматтанти имина̄ саддха̄нуса̄римаггат̣т̣хапуггалам̣ дассети. маха̄са̄ла̄ти самӣпе т̣хитева чатта̄ро маха̄са̄раруккхе дассенто а̄ха. маран̣ака̄ле сиккхам̣ сама̄дийӣти маран̣асамайе тӣсу сиккха̄су парипӯрака̄рӣ ахосӣти дассети.
5. дутийасаран̣а̄нисаккасуттаван̣н̣ана̄
1021. пан̃чаме дуккхеттанти висамакхеттам̣. дуббхӯманти ӯсарабхӯмим̣ лон̣ӯпахатам̣. кхан̣д̣а̄нӣти парибхинна̄ни. пӯтӣнӣти удакена теметва̄ пӯтибха̄вам̣ а̄панна̄ни. ва̄та̄тапахата̄нӣти ва̄та̄тапена хататта̄ нироджабха̄вам̣ гата̄ни. аса̄ра̄да̄нӣти ана̄диннаса̄ра̄ни агахитаса̄ра̄ни. асукхасайита̄нӣти на кот̣т̣ха̄дӣсу паккхипитва̄ сут̣т̣ху т̣хапита̄ни. сукхасайита̄нӣти т̣хапитат̣т̣ха̄нато чатта̄ро ма̄се ачалита̄ни.
6. пат̣хамаана̄тхапин̣д̣икасуттаван̣н̣ана̄
1022. чхат̣т̣хе т̣ха̄насо ведана̄ пат̣иппассамбхеййа̄ти кхан̣ена ведана̄ пат̣иппассамбхеййа. миччха̄н̃а̄н̣ена̄ти миччха̄паччавеккхан̣ена миччха̄вимуттийа̄ти аниййа̄никавимуттийа̄. тасма̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча̄ти га̄тха̄ вуттаттха̄ ева. йатра хи на̄ма̄ти йо на̄ма.
7. дутийаана̄тхапин̣д̣икасуттаван̣н̣ана̄
1023. саттаме сампара̄йикам̣ маран̣абхайанти сампара̄йахетукам̣ маран̣абхайам̣ гихиса̄мӣчика̄нӣти гихӣнам̣ ануччхавика̄ни. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
саран̣а̄нивагго татийо.
4. пун̃н̃а̄бхисандавагго
1. пат̣хамапун̃н̃а̄бхисандасуттаван̣н̣ана̄
1027. чатуттхасса пат̣хаме пун̃н̃а̄бхисанда̄ кусала̄бхисанда̄ти пун̃н̃анадийо кусаланадийо. сукхасса̄ха̄ра̄ти сукхасса паччайа̄.
4. пат̣хамадевападасуттаван̣н̣ана̄
1030. чатуттхе девапада̄нӣти дева̄нам̣ н̃а̄н̣ена, девасса ва̄ н̃а̄н̣ена аккантапада̄ни. висуддхийа̄ти висуджджханаттха̄йа. парийодапана̄йа̄ти пурийодапанаттха̄йа джотанаттха̄йа. имасмим̣ сутте чатта̄ропи пхалат̣т̣хапуггала̄ висуддхат̣т̣хена дева̄ на̄ма джа̄та̄.
8. вассасуттаван̣н̣ана̄
1034. ат̣т̣хаме па̄рам̣гантва̄ти па̄рам̣ вуччати нибба̄нам̣, там̣ патва̄ти аттхо. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа сам̣ваттантӣти на пат̣хамам̣ нибба̄нам̣ гантва̄ паччха̄ сам̣ваттанти, гаччхама̄на̄ ева сам̣ваттанти. десана̄ пана евам̣ ката̄.
10. нандийасаккасуттаван̣н̣ана̄
1036. дасаме дива̄ павивека̄йа раттим̣ пат̣исалла̄на̄йа̄ти дива̄ павивекаттха̄йа раттим̣ пат̣исалла̄наттха̄йа. дхамма̄ на па̄тубхавантӣти саматхавипассана̄ дхамма̄ на уппаджджанти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
пун̃н̃а̄бхисандавагго чатуттхо.
5. сага̄тхакапун̃н̃а̄бхисандавагго
1. пат̣хамаабхиасандасуттаван̣н̣ана̄
1037. пан̃чамасса пат̣хаме асан̇кхйеййоти а̄л̣хакаган̣ана̄йа асан̇кхйеййо, йоджанавасена панасса сан̇кхйа̄ аттхи. бахубхераванти савин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣ака̄нам̣ бхерава̄рамман̣а̄нам̣ васена бахубхеравам̣. путхӯти баху. савантӣти сандама̄на̄. упайантӣти упагаччханти.
2. дутийаабхисандасуттаван̣н̣ана̄
1038. дутийе йаттхима̄ маха̄надийо сам̣санданти саментӣти йасмим̣ сам̣бхадждже ета̄ маха̄надийо екӣбхаванти, нирантара̄ бхавантӣти аттхо.
3. татийаабхисандасуттаван̣н̣ана̄
1039. татийе пун̃н̃ака̄моти пун̃н̃аттхико. кусале патит̣т̣хитоти маггакусале патит̣т̣хито. бха̄вети маггам̣ аматасса паттийа̄ти нибба̄насса па̄пун̣анаттхам̣ арахаттамаггам̣ бха̄вети. дхаммаса̄ра̄дхигамоти дхаммаса̄ро вуччати арийапхалам̣ дхаммаса̄ро, адхигамо асса̄ти дхаммаса̄ра̄дхигамо, адхигатапхалоти аттхо. кхайе ратоти килесаккхайе рато.
4. пат̣хамамахаддханасуттаван̣н̣ана̄
1040. чатуттхе ад̣д̣хо махаддханоти саттавидхена арийадханена ад̣д̣хо чева махаддхано ча. тенева бхогена маха̄бхого. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
сага̄тхакапун̃н̃а̄бхисандавагго пан̃чамо.
6. саппан̃н̃авагго
2. вассам̣вуттасуттаван̣н̣ана̄
1048. чхат̣т̣хасса дутийе айамадхиппа̄йо – сота̄панно бхиккху еттакена воса̄нам̣ ана̄паджджитва̄ та̄нева индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ сакада̄га̄мимаггам̣ па̄пун̣иссати, сакада̄га̄мӣ ана̄га̄мимаггам̣, ана̄га̄мӣ арахаттамагганти имаматтхам̣ сандха̄йа бхагавата̄ имасмим̣ сутте са̄сане танти павен̣ӣ катхита̄ти.
3. дхаммадиннасуттаван̣н̣ана̄
1049. татийе дхаммадинноти саттасу джанесу еко. буддхака̄ласмин̃хи дхаммадинно упа̄сако, виса̄кхо упа̄сако, угго гахапати, читто гахапати, хаттхако а̄л̣авако, чӯл̣аана̄тхапин̣д̣ико, маха̄ана̄тхапин̣д̣икоти име сатта джана̄ пан̃часатаупа̄сакапарива̄ра̄ ахесум̣. етесу еса ан̃н̃атаро.
гамбхӣра̄ти дхаммагамбхӣра̄ салласутта̄дайо. гамбхӣраттха̄ти аттхагамбхӣра̄ четана̄суттанта̄дайо. локуттара̄ти локуттараттхадӣпака̄ асан̇кхатасам̣йутта̄дайо. сун̃н̃атаппат̣исам̣йутта̄ти саттасун̃н̃ата̄дӣпака̄ кхаджджаникасуттанта̄дайо. упасампаджджа вихарисса̄ма̄ти пат̣илабхитва̄ вихарисса̄ма. еван̃хи во, дхаммадинна, сиккхитаббанти евам̣ тумхехи чандопамапат̣ипадам̣ ратхавинӣтапат̣ипадам̣ монеййапат̣ипадам̣ маха̄арийавам̣сапат̣ипадам̣ пӯрентехи сиккхитаббам̣. ити саттха̄ имесам̣ упа̄сака̄нам̣ асайхабха̄рам̣ а̄ропеси. касма̄? ете кира на аттано бхӯмийам̣ т̣хатва̄ ова̄дам̣ йа̄чим̣су, ависесена пана саббабха̄рам̣ уккхипитум̣ саматтха̄ вийа ‘‘овадату но, бханте, бхагава̄’’ти йа̄чим̣су. тена тесам̣ саттха̄ асайхабха̄рам̣ а̄ропенто евама̄ха. на кхо нетанти на кхо етам̣. нака̄ро панеттха бйан̃джанасандхиматтамева̄ти ведитаббо. тасма̄ти йасма̄ ида̄ни аттано бхӯмийам̣ т̣хатва̄ ова̄дам̣ йа̄чатха, тасма̄.
4. гила̄насуттаван̣н̣ана̄
1050. чатуттхе на кхо панетанти на кхо амхехи етам̣. саппан̃н̃о упа̄сакоти сота̄панно адхиппето. асса̄санӣйехи дхаммехӣти асса̄сакарехи дхаммехи. асса̄сата̄йасма̄ти асса̄сату а̄йасма̄. ма̄рисоти маран̣апат̣ибаддхо. маран̣адхаммоти маран̣асабха̄во. адхимочехӣти т̣хапехи. адхимочитанти т̣хапитам̣. евам̣ вимуттачиттасса̄ти евам̣ арахаттапхалавимуттийа̄ вимуттачиттасса. йадидам̣ вимуттийа̄ вимуттанти йам̣ идам̣ вимуттим̣ а̄раббха вимуттийа̄ на̄на̄каран̣ам̣ ваттаббам̣ сийа̄, на там̣ вада̄ми. бхиккхусан̇гхасса хи четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣аваттесу чева асӣтиккхандхакаваттесу ча̄ти а̄гаманӣйагун̣есу пама̄н̣ам̣ на̄ма наттхи, пат̣ивиддхе пана магге ва̄ пхале ва̄ упа̄сака̄нан̃ча бхиккхӯнан̃ча на̄на̄каран̣ам̣ наттхи.
9. пан̃н̃а̄пат̣ила̄бхасуттаван̣н̣ана̄
1055. наваме пан̃н̃а̄пат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттантӣти еттха сатта секкха̄ пан̃н̃ам̣ пат̣илабханти на̄ма, кхӣн̣а̄саво пат̣иладдхапан̃н̃о на̄ма̄ти ведитаббо. парато пан̃н̃а̄буддхийа̄тиа̄дӣсупи есева найо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
саппан̃н̃авагго чхат̣т̣хо.
7. маха̄пан̃н̃авагго
1. маха̄пан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄
1058. саттаме маха̄пан̃н̃ата̄йа сам̣ваттантӣтиа̄дӣсу ‘‘маханте аттхе паригган̣ха̄тӣти маха̄пан̃н̃а̄’’тиа̄дина̄ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 2.4) вуттанайенева саббаттха саббападесу аттхо ведитаббо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
сота̄паттисам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.