1-2. авиджджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄
1-2. маха̄ваггасса пат̣хаме пуббан̇гама̄ти сахаджа̄тавасена ча упаниссайавасена ча̄ти двӣха̄ка̄рехи пуббан̇гама̄. сама̄паттийа̄ти сама̄паджджана̄йа сабха̄вапат̣ила̄бха̄йа, уппаттийа̄ти аттхо. анвадева ахирикам̣ аноттаппанти са̄ панеса̄ йадетам̣ аладжджана̄ка̄расан̣т̣хикам̣ ахирикам̣, абха̄йана̄ка̄расан̣т̣хитан̃ча аноттаппам̣, етам̣ анудева сахева екатова, на вина̄ тена уппаджджатӣти аттхо. авиджджа̄гатасса̄ти авиджджа̄йа упагатасса саманна̄гатасса. миччха̄дит̣т̣хӣти айа̄тха̄вадит̣т̣хи аниййа̄никадит̣т̣хи. пахотӣти хоти уппаджджати. миччха̄сан̇каппа̄дӣсупи айа̄тха̄вааниййа̄никавасенева миччха̄бха̄во ведитаббо. ити има̄ни ат̣т̣хапи акусаладхаммасама̄паттийа̄ миччхаттаан̇га̄ни на̄ма хонти. та̄ни пана на екаккхан̣е сабба̄ни лаббханти, на̄наккхан̣е лаббханти.
катхам̣? йада̄ хи дит̣т̣хисампайуттачиттам̣ ка̄йавин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄пентам̣ уппаджджати, тада̄ миччха̄дит̣т̣хи миччха̄сан̇каппо миччха̄ва̄йа̄мо миччха̄сати миччха̄сама̄дхи миччха̄каммантоти чха ан̇га̄ни хонти. йада̄ дит̣т̣хивиппайуттам̣, тада̄ миччха̄дит̣т̣хиваджджа̄ни пан̃ча. йада̄ та̄нева две вачӣвин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄пенти, тада̄ миччха̄каммантат̣т̣ха̄не миччха̄ва̄ча̄йа саддхим̣ та̄нева чха ва̄ пан̃ча ва̄. айам̣ а̄джӣво на̄ма куппама̄но ка̄йавачӣдва̄ресуйева ан̃н̃атарасмим̣ куппати, на манодва̄ре. тасма̄ йада̄ а̄джӣвасӣсена та̄нева читта̄ни ка̄йавачӣвин̃н̃аттийо самут̣т̣ха̄пенти, тада̄ ка̄йакаммам̣ миччха̄джӣво на̄ма хоти, татха̄ вачӣкамманти миччха̄джӣвасса васена та̄нева чха ва̄ пан̃ча ва̄. йада̄ пана вин̃н̃аттим̣ асамут̣т̣ха̄петва̄ та̄ни читта̄ни уппаджджанти, тада̄ миччха̄дит̣т̣химиччха̄сан̇каппамиччха̄ва̄йа̄мамиччха̄сатимиччха̄сама̄дхивасена пан̃ча ва̄, миччха̄сан̇каппа̄дивасена чатта̄ри ва̄ хонтӣти евам̣ на екаккхан̣е сабба̄ни лаббханти, на̄наккхан̣е лаббхантӣти.
суккапаккхе виджджа̄ти каммассакатан̃а̄н̣ам̣. иха̄пи сахаджа̄тавасена ча упаниссайавасена ча̄ти двӣха̄ка̄рехи пуббан̇гамата̄ ведитабба̄. хироттаппанти хирӣ ча оттаппан̃ча. таттха ладжджана̄ка̄расан̣т̣хита̄ хирӣ, бха̄йана̄ка̄расан̣т̣хитам̣ оттаппам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге вуттова. виджджа̄гатасса̄ти виджджа̄йа упагатасса саманна̄гатасса. виддасуноти видуно пан̣д̣итасса. самма̄дит̣т̣хӣти йа̄тха̄вадит̣т̣хи ниййа̄никадит̣т̣хи. самма̄камманта̄дӣсупи есева найо. ити кусаладхаммасама̄паттийа̄ има̄ни ат̣т̣хан̇га̄ни хонти, та̄ни локийамаггаккхан̣е на екато сабба̄ни лаббханти, локуттарамаггаккхан̣е пана лаббханти. та̄ни ча кхо пат̣хамаджджха̄никамагге, дутийаджджха̄ника̄дӣсу пана самма̄сан̇каппаваджджа̄ни саттева хонти.
таттха йо евам̣ вадеййа ‘‘йасма̄ маджджхиманика̄йамхи маха̄сал̣а̄йатаникасутте (ма. ни. 3.431) ‘йа̄ татха̄бхӯтасса дит̣т̣хи, са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи. йо татха̄бхӯтасса, сан̇каппо, сва̄сса хоти самма̄сан̇каппо. йо татха̄бхӯтасса ва̄йа̄мо, сва̄сса хоти самма̄ва̄йа̄мо. йа̄ татха̄бхӯтасса сати, сва̄сса хоти самма̄сати. йо татха̄бхӯтасса сама̄дхи, сва̄сса хоти самма̄сама̄дхи. пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво ча супарисуддхо’ти вуттам̣ тасма̄ пан̃чан̇гикопи локуттарамагго хотӣ’’ти со ваттаббо – тасмим̣йева сутте ‘‘евамасса̄йам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхатӣ’’ти идам̣ касма̄ на пассаси? йам̣ панетам̣ ‘‘пуббева кхо панасса̄’’ти вуттам̣, там̣ паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа парисуддхабха̄вадассанаттхам̣. паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа хи парисуддха̄ни ка̄йакамма̄дӣни локуттарамаггаккхан̣е атипарисуддха̄ни хонтӣти айаматтхо дӣпито.
йампи абхидхамме вуттам̣ ‘‘тасмим̣ кхо пана самайе пан̃чан̇гико магго хотӣ’’ти (вибха. 212), там̣ екам̣ киччантарам̣ дассетум̣ вуттам̣. йасмин̃хи ка̄ле миччха̄каммантам̣ паха̄йа самма̄каммантам̣ пӯрети, тасмим̣ ка̄ле миччха̄ва̄ча̄ ва̄ миччха̄джӣво ва̄ на хоти, дит̣т̣хи сан̇каппо ва̄йа̄мо сати сама̄дхӣти имесуйева пан̃часу ка̄ракан̇гесу самма̄камманто пӯрати. виративасена хи самма̄камманто пӯрати на̄ма. самма̄ва̄ча̄самма̄а̄джӣвесупи есева найо. ити имам̣ киччантарам̣ дассетум̣ евам̣ вуттам̣. локийамаггаккхан̣е ча пан̃чева хонти, вирати пана анийата̄. тасма̄ ‘‘чхаан̇гико’’ти аватва̄ ‘‘пан̃чан̇гико’’твева вуттам̣. ‘‘йа̄ ча, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато тӣхи ка̄йадуччаритехи а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ акирийа̄ акаран̣ам̣, айам̣ бхиккхаве самма̄камманто арийо ана̄саво локуттарамагго’’ти (ма. ни. 3.139). евам̣ пана маха̄чатта̄лӣсакасутта̄дӣсу анекесу суттесу самма̄камманта̄дӣнан̃ча локуттарамаггасса ан̇габха̄васиддхито ат̣т̣хан̇гикова локуттарамагго хотӣти ведитабботи. имасмим̣ сутте айам̣ ат̣т̣хан̇гико магго локийалокуттарамиссакова катхито. дутийам̣ косаласам̣йутте вуттамева.