1. авиджджа̄вагго
1-2. авиджджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄
1-2. маха̄ваггасса пат̣хаме пуббан̇гама̄ти сахаджа̄тавасена ча упаниссайавасена ча̄ти двӣха̄ка̄рехи пуббан̇гама̄. сама̄паттийа̄ти сама̄паджджана̄йа сабха̄вапат̣ила̄бха̄йа, уппаттийа̄ти аттхо. анвадева ахирикам̣ аноттаппанти са̄ панеса̄ йадетам̣ аладжджана̄ка̄расан̣т̣хикам̣ ахирикам̣, абха̄йана̄ка̄расан̣т̣хитан̃ча аноттаппам̣, етам̣ анудева сахева екатова, на вина̄ тена уппаджджатӣти аттхо. авиджджа̄гатасса̄ти авиджджа̄йа упагатасса саманна̄гатасса. миччха̄дит̣т̣хӣти айа̄тха̄вадит̣т̣хи аниййа̄никадит̣т̣хи. пахотӣти хоти уппаджджати. миччха̄сан̇каппа̄дӣсупи айа̄тха̄вааниййа̄никавасенева миччха̄бха̄во ведитаббо. ити има̄ни ат̣т̣хапи акусаладхаммасама̄паттийа̄ миччхаттаан̇га̄ни на̄ма хонти. та̄ни пана на екаккхан̣е сабба̄ни лаббханти, на̄наккхан̣е лаббханти.
катхам̣? йада̄ хи дит̣т̣хисампайуттачиттам̣ ка̄йавин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄пентам̣ уппаджджати, тада̄ миччха̄дит̣т̣хи миччха̄сан̇каппо миччха̄ва̄йа̄мо миччха̄сати миччха̄сама̄дхи миччха̄каммантоти чха ан̇га̄ни хонти. йада̄ дит̣т̣хивиппайуттам̣, тада̄ миччха̄дит̣т̣хиваджджа̄ни пан̃ча. йада̄ та̄нева две вачӣвин̃н̃аттим̣ самут̣т̣ха̄пенти, тада̄ миччха̄каммантат̣т̣ха̄не миччха̄ва̄ча̄йа саддхим̣ та̄нева чха ва̄ пан̃ча ва̄. айам̣ а̄джӣво на̄ма куппама̄но ка̄йавачӣдва̄ресуйева ан̃н̃атарасмим̣ куппати, на манодва̄ре. тасма̄ йада̄ а̄джӣвасӣсена та̄нева читта̄ни ка̄йавачӣвин̃н̃аттийо самут̣т̣ха̄пенти, тада̄ ка̄йакаммам̣ миччха̄джӣво на̄ма хоти, татха̄ вачӣкамманти миччха̄джӣвасса васена та̄нева чха ва̄ пан̃ча ва̄. йада̄ пана вин̃н̃аттим̣ асамут̣т̣ха̄петва̄ та̄ни читта̄ни уппаджджанти, тада̄ миччха̄дит̣т̣химиччха̄сан̇каппамиччха̄ва̄йа̄мамиччха̄сатимиччха̄сама̄дхивасена пан̃ча ва̄, миччха̄сан̇каппа̄дивасена чатта̄ри ва̄ хонтӣти евам̣ на екаккхан̣е сабба̄ни лаббханти, на̄наккхан̣е лаббхантӣти.
суккапаккхе виджджа̄ти каммассакатан̃а̄н̣ам̣. иха̄пи сахаджа̄тавасена ча упаниссайавасена ча̄ти двӣха̄ка̄рехи пуббан̇гамата̄ ведитабба̄. хироттаппанти хирӣ ча оттаппан̃ча. таттха ладжджана̄ка̄расан̣т̣хита̄ хирӣ, бха̄йана̄ка̄расан̣т̣хитам̣ оттаппам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге вуттова. виджджа̄гатасса̄ти виджджа̄йа упагатасса саманна̄гатасса. виддасуноти видуно пан̣д̣итасса. самма̄дит̣т̣хӣти йа̄тха̄вадит̣т̣хи ниййа̄никадит̣т̣хи. самма̄камманта̄дӣсупи есева найо. ити кусаладхаммасама̄паттийа̄ има̄ни ат̣т̣хан̇га̄ни хонти, та̄ни локийамаггаккхан̣е на екато сабба̄ни лаббханти, локуттарамаггаккхан̣е пана лаббханти. та̄ни ча кхо пат̣хамаджджха̄никамагге, дутийаджджха̄ника̄дӣсу пана самма̄сан̇каппаваджджа̄ни саттева хонти.
таттха йо евам̣ вадеййа ‘‘йасма̄ маджджхиманика̄йамхи маха̄сал̣а̄йатаникасутте (ма. ни. 3.431) ‘йа̄ татха̄бхӯтасса дит̣т̣хи, са̄сса хоти самма̄дит̣т̣хи. йо татха̄бхӯтасса, сан̇каппо, сва̄сса хоти самма̄сан̇каппо. йо татха̄бхӯтасса ва̄йа̄мо, сва̄сса хоти самма̄ва̄йа̄мо. йа̄ татха̄бхӯтасса сати, сва̄сса хоти самма̄сати. йо татха̄бхӯтасса сама̄дхи, сва̄сса хоти самма̄сама̄дхи. пуббева кхо панасса ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ а̄джӣво ча супарисуддхо’ти вуттам̣ тасма̄ пан̃чан̇гикопи локуттарамагго хотӣ’’ти со ваттаббо – тасмим̣йева сутте ‘‘евамасса̄йам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхатӣ’’ти идам̣ касма̄ на пассаси? йам̣ панетам̣ ‘‘пуббева кхо панасса̄’’ти вуттам̣, там̣ паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа парисуддхабха̄вадассанаттхам̣. паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа хи парисуддха̄ни ка̄йакамма̄дӣни локуттарамаггаккхан̣е атипарисуддха̄ни хонтӣти айаматтхо дӣпито.
йампи абхидхамме вуттам̣ ‘‘тасмим̣ кхо пана самайе пан̃чан̇гико магго хотӣ’’ти (вибха. 212), там̣ екам̣ киччантарам̣ дассетум̣ вуттам̣. йасмин̃хи ка̄ле миччха̄каммантам̣ паха̄йа самма̄каммантам̣ пӯрети, тасмим̣ ка̄ле миччха̄ва̄ча̄ ва̄ миччха̄джӣво ва̄ на хоти, дит̣т̣хи сан̇каппо ва̄йа̄мо сати сама̄дхӣти имесуйева пан̃часу ка̄ракан̇гесу самма̄камманто пӯрати. виративасена хи самма̄камманто пӯрати на̄ма. самма̄ва̄ча̄самма̄а̄джӣвесупи есева найо. ити имам̣ киччантарам̣ дассетум̣ евам̣ вуттам̣. локийамаггаккхан̣е ча пан̃чева хонти, вирати пана анийата̄. тасма̄ ‘‘чхаан̇гико’’ти аватва̄ ‘‘пан̃чан̇гико’’твева вуттам̣. ‘‘йа̄ ча, бхиккхаве, арийачиттасса ана̄савачиттасса арийамаггасаман̇гино арийамаггам̣ бха̄вайато тӣхи ка̄йадуччаритехи а̄рати вирати пат̣ивирати вераман̣ӣ акирийа̄ акаран̣ам̣, айам̣ бхиккхаве самма̄камманто арийо ана̄саво локуттарамагго’’ти (ма. ни. 3.139). евам̣ пана маха̄чатта̄лӣсакасутта̄дӣсу анекесу суттесу самма̄камманта̄дӣнан̃ча локуттарамаггасса ан̇габха̄васиддхито ат̣т̣хан̇гикова локуттарамагго хотӣти ведитабботи. имасмим̣ сутте айам̣ ат̣т̣хан̇гико магго локийалокуттарамиссакова катхито. дутийам̣ косаласам̣йутте вуттамева.
3. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄
3. татийе сакаламидам̣ бхантети а̄нандаттхеро са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса маттхакам̣ аппаттата̄йа сакалампи маггабрахмачарийам̣ калйа̄н̣амиттасанниссайена лаббхатӣти на ан̃н̃а̄си, дхаммасена̄пати пана са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса маттхаке т̣хитатта̄ ан̃н̃а̄си, тасма̄ евама̄ха. теневасса бхагава̄ са̄дху са̄дхӯти са̄дхука̄рамада̄си.
4. джа̄н̣уссон̣ибра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
4. чатуттхе саббасетена вал̣ава̄бхиратхена̄ти сакаласетена чатӯхи вал̣ава̄хи йуттаратхена. со кира саббо сачаккапан̃джаракуббаро раджатапариккхитто хоти. ратхо ча на̄меса дувидхо хоти – йодхаратхо, алан̇ка̄раратхоти. таттха йодхаратхо чатурассасан̣т̣ха̄но хоти на̄тимаха̄ двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ джана̄нам̣ гахан̣асаматтхо. алан̇ка̄раратхо маха̄ хоти дӣгхато дӣгхо путхулато путхуло ча, таттха чхаттагга̄хако ва̄лабӣджанигга̄хако та̄лаван̣т̣агга̄хакоти евам̣ ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ сукхенева т̣ха̄тум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ нипаджджитум̣ ва̄ сакконти. айампи алан̇ка̄раратхойева.
сета̄ судам̣ асса̄ти та̄ вал̣ава̄ пакатийа̄ сетаван̣н̣а̄ва. сета̄лан̇ка̄ра̄ти паса̄дханам̣ та̄сам̣ раджатамайам̣ ахоси. сето ратхоти ратхопи вуттанайенева раджатапариккхиттатта̄ таттха таттха дантакаммакхачитатта̄ ча сетова. сетапарива̄роти йатха̄ ан̃н̃е ратха̄ сӣхачаммапарива̄ра̄пи хонти, бйаггхачаммапарива̄ра̄пи пан̣д̣укамбалапарива̄ра̄пи хонти, на евам̣ еса. еса пана гханадукӯлена парива̄рито ахоси. сета̄ расмийоти расмийопи раджатапана̄л̣исупариккхитта̄. сета̄ патодалат̣т̣хӣти патодалат̣т̣хипи раджатапариккхитта̄.
сетам̣ чхаттанти ратхамаджджхе усса̄питачхаттампи сетамева ахоси. сетам̣ ун̣хӣсанти ат̣т̣хан̇гулавиттха̄ро раджатамайо ун̣хӣсапат̣т̣о сето. сета̄ни ваттха̄нӣти ваттха̄нипи сета̄ни пхен̣апун̃джаван̣н̣а̄ни. тесу нива̄санам̣ пан̃часатаггханакам̣, уттара̄сан̇го сахассаггханако. сета̄ упа̄хана̄ти упа̄хана̄ на̄ма магга̄рул̣хасса ва̄ хонти ат̣авим̣ ва̄ пависантасса. айам̣ пана ратхам̣ абхирул̣хо, тенасса тадануччхавико раджатапат̣исевито па̄да̄лан̇ка̄ро на̄ма еса евам̣ вуттоти ведитаббо. сета̄йа судам̣ ва̄лабӣджанийа̄ти пхаликамайадан̣д̣а̄йа сетачамарава̄лабӣджанийа̄. на кевалан̃ча еттакамевасса сетам̣ ахоси, со пана бра̄хман̣о сетавилепанам̣ вилимпи, сетама̄лам̣ пил̣андхи, дасасу ан̇гулӣсу ан̇гулимуддика̄ кан̣н̣есу кун̣д̣ала̄нӣти евама̄ди алан̇ка̄рописса раджатамайова ахоси. парива̄рабра̄хман̣а̄писса дасасахассаматта̄ татхева сетаваттхавилепанама̄ла̄лан̇ка̄ра̄ ахесум̣.
йам̣ панетам̣ са̄ваттхийа̄ ниййа̄йантанти вуттам̣, татра̄йам̣ ниййа̄йанавибха̄вана̄ – со кира чханнам̣ чханнам̣ ма̄са̄нам̣ екава̄рам̣ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ кароти – ‘‘ито еттакехи дивасехи нагарам̣ падаккхин̣ам̣ кариссатӣ’’ти пуретарамева гхосана̄ кайирати. там̣ сутва̄ йе нагарато на пакканта̄, те на паккаманти. йепи пакканта̄, тепи ‘‘пун̃н̃авато сирисампаттим̣ пассисса̄ма̄’’ти а̄гаччханти. йам̣ дивасам̣ бра̄хман̣о нагарам̣ анувичарати, тада̄ па̄това нагаравӣтхийо саммаджджитва̄ ва̄ликам̣ окиритва̄ ла̄джапан̃чамехи пуппхехи виппакиритва̄ пун̣н̣агхат̣е т̣хапетва̄ кадалийо ча дхадже ча усса̄петва̄ сакаланагарам̣ дхӯпитава̄ситам̣ каронти.
бра̄хман̣о па̄това сӣсам̣ нха̄йитва̄ пуребхаттам̣ бхун̃джитва̄ вуттанайенева сетаваттха̄дӣхи атта̄нам̣ алан̇каритва̄ па̄са̄да̄ оруйха ратхам̣ абхирухати. атха нам̣ те бра̄хман̣а̄ саббасетаваттхавилепанама̄ла̄лан̇ка̄ра̄ сетаччхатта̄ни гахетва̄ парива̄ренти. тато маха̄джанасса саннипа̄таттхам̣ пат̣хамам̣йева тарун̣ада̄рака̄нам̣ пхала̄пхала̄ни викиранти, таданантарам̣ ма̄сакарӯпа̄дӣни, таданантарам̣ каха̄пан̣е викиранти. маха̄джано саннипатати, уккут̣т̣хийо чева челуккхепа̄ ча ваттанти. атха бра̄хман̣о ман̇галикасоваттхика̄дӣсу ман̇гала̄ни чева суваттхийо ча каронтесу маха̄сампаттийа̄ нагарам̣ анувичарати. пун̃н̃аванта̄ манусса̄ екабхӯмика̄дипа̄са̄де а̄руйха сукапаттасадиса̄ни ва̄тапа̄накава̄т̣а̄ни виваритва̄ олокенти. бра̄хман̣опи аттано йасасирисампаттийа̄ нагарам̣ аджджхоттхаранто вийа даккхин̣адва̄ра̄бхимукхо хоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
таменам̣ джано дисва̄ти маха̄джано там̣ ратхам̣ дисва̄. брахманти сет̣т̣ха̄дхивачанаметам̣. брахмам̣ вата бхо йа̄нанти сет̣т̣хайа̄насадисам̣ вата бхо йа̄нанти айаметтха аттхо. имассева кхо етанти, а̄нанда, манусса̄ на̄ма ван̣н̣абха̄н̣ака̄нам̣ дханам̣ датва̄ аттано да̄рика̄нам̣ ван̣н̣агӣтам̣ га̄йа̄пенти ‘‘абхирӯпо хоти дассанӣйо махаддхано маха̄бхого’’ти, на ча тена ван̣н̣абхан̣анаматтена абхирӯпа̄ ва̄ хонти махаддхана̄ ва̄, евамева маха̄джано бра̄хман̣асса ратхам̣ дисва̄ – ‘‘брахмам̣ вата бхо йа̄на’’нти кин̃ча̄пи евам̣ ван̣н̣ам̣ бхан̣ати, на панетам̣ йа̄нам̣ ван̣н̣абхан̣анаматтенева брахмайа̄нам̣ на̄ма хоти. ла̄макан̃хи етам̣ чхавам̣. параматтхена пана имассева кхо етам̣, а̄нанда, арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса адхивачанам̣. айан̃хи саббадосавигамена сет̣т̣хо, имина̄ ча арийа̄ нибба̄нам̣ йантӣти брахмайа̄нам̣ итипи, дхаммабхӯтатта̄ йа̄натта̄ ча дхаммайа̄нам̣ итипи, ануттаратта̄ килесасан̇га̄масса ча виджитатта̄ ануттаро сан̇га̄мавиджайо итипи ваттум̣ ват̣т̣ати.
ида̄нисса ниддосабха̄ван̃чева сан̇га̄мавиджайабха̄ван̃ча дассенто ра̄гавинайапарийоса̄на̄тиа̄дима̄ха. таттха ра̄гам̣ винайама̄на̄ парийоса̄пети парийоса̄нам̣ гаччхати ниппхаджджатӣти ра̄гавинайапарийоса̄на̄. еса найо саббаттха.
йасса саддха̄ ча пан̃н̃а̄ ча̄ти йасса арийамаггайа̄насса саддха̄нуса̄ривасена саддха̄, дхамма̄нуса̄ривасена пан̃н̃а̄ти име две дхамма̄ сада̄ дхурам̣ йутта̄, татрамаджджхаттата̄йуге йутта̄ти аттхо. хирӣ ӣса̄ти аттана̄ саддхим̣ адхивит̣т̣хена бахиддха̄самут̣т̣ха̄нена оттаппена саддхим̣ аджджхаттасамут̣т̣ха̄на̄ хирӣ йасса маггаратхасса ӣса̄. мано йоттанти випассана̄читтан̃ча маггачиттан̃ча йоттам̣. йатха̄ хи ратхасса ва̄ка̄димайам̣ йоттам̣ гон̣е ека̄баддхе кароти екасан̇гахите, евам̣ маггаратхасса локийавипассана̄читтам̣ атирекапан̃н̃а̄са, локуттаравипассана̄читтам̣ атирекасат̣т̣хи кусаладхамме ека̄баддхе екасан̇гахе кароти. тена вуттам̣ ‘‘мано йотта’’нти. сати а̄раккхаса̄ратхӣти маггасампайутта̄ сати а̄раккхаса̄ратхи. йатха̄ хи ратхасса а̄раккхо са̄ратхи на̄ма йоггийо. дхурам̣ ва̄хети йоджети аккхам̣ аббхан̃джати ратхам̣ песети ратхайуттаке ниббисеване кароти, евам̣ маггаратхасса сати. айан̃хи а̄раккхапаччупат̣т̣ха̄на̄ чева кусала̄кусала̄нан̃ча дхамма̄нам̣ гатийо саманвесатӣти вутта̄.
ратхоти арийаат̣т̣хан̇гикамаггаратхо. сӣлапариккха̄роти чатупа̄рисуддхисӣла̄лан̇ка̄ро. джха̄наккхоти випассана̄сампайутта̄нам̣ пан̃чаннам̣ джха̄нан̇га̄нам̣ васена джха̄намайааккхо. чаккавӣрийоти вӣрийачакко, ка̄йикачетасикасан̇кха̄та̄ни две вӣрийа̄ни асса чакка̄нӣти аттхо. упеккха̄ дхурасама̄дхӣти дхурасса сама̄дхи, уннатоната̄ка̄расса абха̄вена двиннампи йугападеса̄нам̣ самата̄ти аттхо. айан̃хи татрамаджджхаттупеккха̄ читтуппа̄дасса лӣнуддхаччабха̄вам̣ харитва̄ пайогамаджджхатте читтам̣ т̣хапети, тасма̄ имасса маггаратхасса ‘‘дхурасама̄дхӣ’’ти вутта̄. аниччха̄ парива̄ран̣анти ба̄хиракаратхасса сӣхачамма̄дӣни вийа имасса̄пи арийамаггаратхасса алобхасан̇кха̄та̄ аниччха̄ парива̄ран̣ам̣ на̄ма.
абйа̄па̄доти метта̄ ча метта̄пуббабха̄го ча. авихим̣са̄ти карун̣а̄ ча карун̣а̄пуббабха̄го ча. вивекоти ка̄йавивека̄ди тивидхавивеко. йасса а̄вудханти йасса арийамаггаратхе т̣хитасса кулапуттасса етам̣ пан̃чавидхам̣ а̄вудхам̣. йатха̄ хи ратхе т̣хито пан̃чахи а̄вудхехи сапатте виджджхати, евам̣ йога̄вачаропи имасмим̣ локийалокуттарамаггаратхе т̣хито метта̄йа досам̣ виджджхати, карун̣а̄йа вихим̣сам̣, ка̄йавивекена ган̣асан̇ган̣икам̣, читтавивекена килесасан̇ган̣икам̣, упадхививекена сабба̄кусалам̣ виджджхати. тенассетам̣ пан̃чавидхам̣ ‘‘а̄вудха’’нти вуттам̣. титиккха̄ти дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣ адхива̄санаккханти. чаммасанна̄хоти саннаддхачаммо. йатха̄ хи ратхе т̣хито ратхико пат̣имуккачаммо а̄гата̄гате саре кхамати, на нам̣ те виджджханти, евам̣ адхива̄санаккхантисаманна̄гато бхиккху а̄гата̄гате вачанапатхе кхамати, на нам̣ те виджджханти. тасма̄ ‘‘титиккха̄ чаммасанна̄хо’’ти вутто. йогаккхема̄йа ваттатӣти чатӯхи йогехи кхема̄йа нибба̄на̄йа ваттати, нибба̄на̄бхимукхо гаччхатийева, на тит̣т̣хати на бхиджджатӣти аттхо.
етадаттани самбхӯтанти етам̣ маггайа̄нам̣ аттано пурисака̄рам̣ нисса̄йа ладдхатта̄ аттани самбхӯтам̣ на̄ма хоти. брахмайа̄нам̣ ануттаранти асадисам̣ сет̣т̣хайа̄нам̣. ниййанти дхӣра̄ локамха̄ти йесам̣ етам̣ йа̄нам̣ аттхи, те дхӣра̄ пан̣д̣итапуриса̄ локамха̄ ниййанти гаччханти. ан̃н̃адаттхӯти екам̣сена. джайам̣ джайанти ра̄га̄дайо сапатте джинанта̄ джинанта̄.
5-6. киматтхийасутта̄диван̣н̣ана̄
5-6. пан̃чаме айамева̄ти евасаддо нийаматтхо. тена ан̃н̃ам̣ маггам̣ пат̣иккхипати. имасмим̣ сутте ват̣т̣адуккхан̃чева миссакамагго ча катхито. чхат̣т̣хам̣ утта̄намева.
7. дутийаан̃н̃атарабхиккхусуттаван̣н̣ана̄
7. саттаме нибба̄надха̄туйа̄ кхо етам̣ бхиккху адхивачананти асан̇кхата̄йа амата̄йа нибба̄надха̄туйа̄ етам̣ адхивачанам̣. а̄сава̄нам̣ кхайо тена вуччатӣти апича тена ра̄га̄дивинайена а̄сава̄нам̣ кхайотипи вуччати. а̄саваккхайо на̄ма арахаттам̣, арахаттасса̄пи етам̣ ра̄гавинайотиа̄ди на̄мамева̄ти дӣпети. етадавоча̄ти ‘‘саттха̄ра̄ нибба̄надха̄тӯти вадантена аматам̣ нибба̄нам̣ катхитам̣, магго панасса на катхито. там̣ катха̄песса̄мӣ’’ти анусандхикусалата̄йа пуччханто етам̣ авоча.
8. вибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄
8. ат̣т̣хаме катама̄ ча бхиккхаве самма̄дит̣т̣хӣти екена парийа̄йена ат̣т̣хан̇гикамаггам̣ вибхаджитва̄ пуна апарена парийа̄йена вибхаджитука̄мо идам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха дуккхе н̃а̄н̣анти саванасаммасанапат̣иведхапаччавеккхан̣авасена чатӯха̄ка̄рехи уппаннам̣ н̃а̄н̣ам̣. самудайепи есева найо. сесесу пана двӣсу саммасанасса абха̄ва̄ тивидхамева ват̣т̣ати. еваметам̣ ‘‘дуккхе н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ дасситам̣.
таттха пурима̄ни две сачча̄ни ват̣т̣ам̣, паччхима̄ни виват̣т̣ам̣. тесу бхиккхуно ват̣т̣е каммат̣т̣ха̄на̄бхинивесо хоти, виват̣т̣е наттхи абхинивесо. пурима̄ни хи две сачча̄ни ‘‘пан̃чаккхандха̄ дуккхам̣, тан̣ха̄ самудайо’’ти евам̣ сан̇кхепена ча, ‘‘катаме пан̃чаккхандха̄ рӯпаккхандхо’’тиа̄дина̄ найена виттха̄рена ча а̄чарийасантике угган̣хитва̄ ва̄ча̄йа пунаппунам̣ париваттенто йога̄вачаро каммам̣ кароти. итаресу пана двӣсу саччесу – ‘‘ниродхасаччам̣ ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄пам̣, маггасаччам̣ ит̣т̣хам̣ кантам̣ мана̄па’’нти евам̣ саваненева каммам̣ кароти. со евам̣ каронто чатта̄ри сачча̄ни екапат̣иведхена пат̣ивиджджхати, ека̄бхисамайена абхисамети. дуккхам̣ парин̃н̃а̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати, самудайам̣ паха̄напат̣иведхена, ниродхам̣ саччхикирийапат̣иведхена, маггам̣ бха̄вана̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати. дуккхам̣ парин̃н̃а̄бхисамайена…пе… маггам̣ бха̄вана̄бхисамайена абхисамети.
евамасса пуббабха̄ге двӣсу саччесу уггахапарипуччха̄саванадха̄ран̣асаммасанапат̣иведхо хоти, двӣсу саванапат̣иведхойева. апарабха̄ге тӣсу киччато пат̣иведхо хоти, ниродхе а̄рамман̣апат̣иведхо. паччавеккхан̣а̄ пана паттасаччасса хоти. имасса бхиккхуно пуббе париггахато – ‘‘дуккхам̣ париджа̄на̄ми, самудайам̣ паджаха̄ми, ниродхам̣ саччхикароми, маггам̣ бха̄вемӣ’’ти а̄бхогасаманна̄ха̄раманасика̄рапаччавеккхан̣а̄ наттхи, париггахато пат̣т̣ха̄йа хоти. апарабха̄ге пана дуккхам̣ парин̃н̃а̄тамева хоти…пе… магго бха̄витова хоти.
таттха две сачча̄ни дуддасатта̄ гамбхӣра̄ни, две гамбхӣратта̄ дуддаса̄ни. дуккхасаччан̃хи уппаттито па̄кат̣ам̣, кха̄н̣укан̣т̣акапаха̄ра̄дӣсу ‘‘ахо дуккха’’нти ваттаббатампи а̄паджджати. самудайампи кха̄дитука̄мата̄бхун̃джитука̄мата̄дивасена уппаттито па̄кат̣ам̣. лаккхан̣апат̣иведхато пана убхайампи гамбхӣрам̣. ити та̄ни дуддасатта̄ гамбхӣра̄ни. итаресам̣ двиннам̣ дассанаттха̄йа пайого бхаваггаггахан̣аттхам̣ хаттхапаса̄ран̣ам̣ вийа авӣчипхусанаттхам̣ па̄дапаса̄ран̣ам̣ вийа сатадха̄ бхиннасса ва̄ласса кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄данам̣ вийа ча хоти. ити та̄ни гамбхӣратта̄ дуддаса̄ни. евам̣ дуддасатта̄ гамбхӣресу гамбхӣратта̄ ча дуддасесу чатӯсу саччесу уггаха̄дивасена идам̣ ‘‘дуккхе н̃а̄н̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. пат̣иведхаккхан̣е пана екамева там̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти.
неккхаммасан̇каппа̄дӣсу ка̄мапаччанӣкат̣т̣хена ка̄мато ниссат̣абха̄вена ва̄, ка̄мам̣ саммасантасса уппанноти ва̄, ка̄мападагха̄там̣ ка̄мавӯпасамам̣ каронто уппанноти ва̄, ка̄мавивиттанте уппанноти ва̄ неккхаммасан̇каппо. сесапададвайепи есева найо. саббепи ча те неккхаммасан̇каппа̄дайо ка̄мабйа̄па̄давихим̣са̄вираман̣асан̃н̃а̄нам̣ на̄натта̄ пуббабха̄ге на̄на̄, маггаккхан̣е пана имесу тӣсу т̣ха̄несу уппаннасса акусаласан̇каппасса падаччхедато ануппаттиса̄дханавасена магган̇гам̣ пӯрайама̄но екова кусаласан̇каппо уппаджджати. айам̣ самма̄сан̇каппо на̄ма.
муса̄ва̄да̄ вераман̣ӣа̄дайопи муса̄ва̄да̄дӣхи вираман̣асан̃н̃а̄нам̣ на̄натта̄ пуббабха̄ге на̄на̄, маггаккхан̣е пана имесу чатӯсу т̣ха̄несу уппанна̄йа акусаладуссӣлйачетана̄йа падаччхедато ануппаттиса̄дханавасена магган̇гам̣ пӯрайама̄на̄ ека̄ва кусалавераман̣ӣ уппаджджати. айам̣ самма̄ва̄ча̄ на̄ма.
па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ а̄дайопи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи вираман̣асан̃н̃а̄нам̣ на̄натта̄ пуббабха̄ге на̄на̄, маггаккхан̣е пана имесу тӣсу т̣ха̄несу уппанна̄йа акусаладуссӣлйачетана̄йа акирийато падаччхедато ануппаттиса̄дханавасена магган̇гам̣ пӯрайама̄на̄ ека̄ва кусалавераман̣ӣ уппаджджати. айам̣ самма̄камманто на̄ма.
миччха̄а̄джӣванти кха̄данӣйабходжанӣйа̄дӣнам̣ аттха̄йа паваттитам̣ ка̄йавачӣдуччаритам̣. паха̄йа̄ти ваджджетва̄. самма̄а̄джӣвена̄ти буддхапасаттхена а̄джӣвена. джӣвикам̣ каппетӣти джӣвитавуттим̣ паваттети. самма̄джӣвопи кухана̄дӣхи вираман̣асан̃н̃а̄нам̣ на̄натта̄ пуббабха̄ге на̄на̄. маггаккхан̣е пана имесуйева саттасу т̣ха̄несу уппанна̄йа миччха̄джӣвадуссӣлйачетана̄йа падаччхедато ануппаттиса̄дханавасена магган̇гам̣ пӯрайама̄на̄ ека̄ва кусалавераман̣ӣ уппаджджати. айам̣ самма̄а̄джӣво на̄ма.
ануппанна̄нанти екасмим̣ бхаве татха̄рӯпе ва̄ а̄рамман̣е аттано на уппанна̄нам̣, парасса пана уппаджджама̄не дисва̄ – ‘‘ахо вата ме еварӯпа̄ па̄пака̄ дхамма̄ на уппаджджеййу’’нти евам̣ ануппанна̄нам̣ па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппа̄да̄йа. чханданти тесам̣ акусала̄нам̣ ануппа̄дакапат̣ипаттиса̄дхакам̣ вӣрийаччхандам̣ джанети. ва̄йаматӣти ва̄йа̄мам̣ кароти. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти вӣрийам̣ паваттети. читтам̣ пагган̣ха̄тӣти вӣрийена читтам̣ паггахитам̣ кароти. падахатӣти ‘‘ка̄мам̣ тачо ча нха̄ру ча ат̣т̣хи ча авасиссатӯ’’ти (ма. ни. 2.184) падха̄нам̣ паваттети. уппанна̄нанти самуда̄ча̄равасена аттано уппаннапубба̄нам̣. ида̄ни та̄дисе на уппа̄десса̄мӣти тесам̣ паха̄на̄йа чхандам̣ джанети.
ануппанна̄нам̣ кусала̄нанти апат̣иладдха̄нам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣. уппанна̄нанти тесам̣йева пат̣иладдха̄нам̣. т̣хитийа̄ти пунаппунам̣ уппаттипабандхавасена т̣хитаттхам̣. асаммоса̄йа̄ти авина̄саттхам̣. бхиййобха̄ва̄йа̄ти упарибха̄ва̄йа. вепулла̄йа̄ти випулабха̄ва̄йа. па̄рипӯрийа̄ти бха̄вана̄йа парипӯран̣аттхам̣. айампи самма̄ва̄йа̄мо ануппанна̄нам̣ акусала̄нам̣ ануппа̄дана̄дичиттана̄натта̄ пуббабха̄ге на̄на̄. маггаккхан̣е пана имесуйева чатӯсу т̣ха̄несу киччаса̄дханавасена магган̇гам̣ пӯрайама̄нам̣ екамева кусалавӣрийам̣ уппаджджати. айам̣ самма̄ва̄йа̄мо на̄ма.
самма̄сатипи ка̄йа̄дипаригга̄хакачитта̄нам̣ на̄натта̄ пуббабха̄ге на̄на̄, маггаккхан̣е пана имесу чатӯсу т̣ха̄несу киччаса̄дханавасена магган̇гам̣ пӯрайама̄на̄ ека̄ сати уппаджджати. айам̣ самма̄сати на̄ма.
джха̄на̄дӣни пуббабха̄гепи маггаккхан̣епи на̄на̄, пуббабха̄ге сама̄паттивасена на̄на̄, маггаккхан̣е на̄на̄маггавасена. екасса хи пат̣хамамагго пат̣хамаджджха̄нико хоти, дутийамагга̄дайопи пат̣хамаджджха̄ника̄ ва̄ дутийа̄дӣсу ан̃н̃атараджджха̄ника̄ ва̄. екасса пат̣хамамагго дутийа̄дӣнам̣ ан̃н̃атараджджха̄нико хоти, дутийа̄дайопи дутийа̄дӣнам̣ ан̃н̃атараджджха̄ника̄ ва̄ пат̣хамаджджха̄ника̄ ва̄. евам̣ чатта̄ропи магга̄ джха̄навасена садиса̄ ва̄ асадиса̄ ва̄ екаччасадиса̄ ва̄ хонти.
айам̣ панасса висесо па̄дакаджджха̄нанийамена хоти. па̄дакаджджха̄нанийамена хи пат̣хамаджджха̄нала̄бхино пат̣хамаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа випассантасса уппаннамагго пат̣хамаджджха̄нико хоти, магган̇габоджджхан̇га̄ни панеттха парипун̣н̣а̄нева хонти. дутийаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа випассантасса уппанно дутийаджджха̄нико хоти, магган̇га̄ни панеттха сатта хонти. татийаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа випассантасса уппанно татийаджджха̄нико, магган̇га̄ни панеттха сатта, боджджхан̇га̄ни чха хонти. еса найо чатуттхаджджха̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана̄.
а̄руппе чатуккапан̃чакаджджха̄нам̣ уппаджджати, тан̃ча локуттарам̣, но локийанти вуттам̣. еттха катханти? еттха̄пи пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу йато вут̣т̣ха̄йа сота̄паттимаггам̣ пат̣илабхитва̄ арӯпасама̄паттим̣ бха̄ветва̄ со а̄руппе уппанно, там̣джха̄ника̄васса таттха тайо магга̄ уппаджджанти. евам̣ па̄дакаджджха̄намева нийамети. кечи пана тхера̄ – ‘‘випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ кхандха̄ нийаментӣ’’ти ваданти. кечи ‘‘пуггаладжджха̄сайо нийаметӣ’’ти ваданти. кечи ‘‘вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄ нийаметӣ’’ти ваданти. тесам̣ ва̄давиниччхайо висуддхимагге вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄дхика̄ре вуттанайенева ведитаббо. айам̣ вуччати, бхиккхаве, самма̄сама̄дхӣти айам̣ пуббабха̄ге локийо, апарабха̄ге локуттаро самма̄сама̄дхӣти вуччати.
9. сӯкасуттаван̣н̣ана̄
9. наваме миччха̄пан̣ихитанти сӯкам̣ на̄ма уддхаггам̣ катва̄ т̣хапитам̣ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ бхиндати, татха̄ ат̣т̣хапитам̣ пана миччха̄пан̣ихитам̣ на̄ма. миччха̄пан̣ихита̄йа дит̣т̣хийа̄ти миччха̄т̣хапита̄йа каммассакатапан̃н̃а̄йа. авиджджам̣ бхиндиссатӣти чатусаччапат̣иччха̄дакам̣ авиджджам̣ бхиндиссати. виджджам̣ уппа̄дессатӣти арахаттамаггавиджджам̣ уппа̄дессати. миччха̄пан̣ихитатта̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄ти каммассакатапан̃н̃а̄йа чева маггабха̄вана̄йа ча миччха̄ т̣хапитатта̄, аппаваттитатта̄ти аттхо. имасмим̣ сутте каммассакатан̃а̄н̣ам̣ магганисситам̣ катва̄ миссакамагго катхито.
10. нандийасуттаван̣н̣ана̄
10. дасаме парибба̄джакоти чханнапарибба̄джако. сесаметтха утта̄намева̄ти.
авиджджа̄вагго пат̣хамо.