8. га̄ман̣исам̣йуттам̣
1. чан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄
353. га̄ман̣исам̣йуттасса пат̣хаме чан̣д̣о га̄ман̣ӣти дхаммасан̇га̄хакаттхерехи чан̣д̣оти гахитана̄мо еко га̄ман̣и. па̄тукаротӣти бхан̣д̣антам̣ пат̣ибхан̣д̣анто аккосантам̣ паччаккосанто пахарантам̣ пат̣ипахаранто па̄кат̣ам̣ каротӣти дассети. на па̄тукаротӣти аккут̣т̣хопи пахат̣опи кин̃чи паччанӣкам̣ акаронтоти дассети.
2. та̄лапут̣асуттаван̣н̣ана̄
354. дутийе та̄лапут̣оти евам̣на̄мако. тасса кира бандхана̄ памуттата̄лапаккаван̣н̣о вийа мукхаван̣н̣о виппасанно ахоси, тенасса та̄лапут̣оти на̄мам̣ акам̣су. сва̄йам̣ абхинӣха̄расампанно паччхимабхавикапуггало. йасма̄ пана пат̣исандхи на̄ма анийата̄ а̄ка̄се кхиттадан̣д̣асадиса̄, тасма̄ еса нат̣акуле ниббатти. вуд̣д̣хиппатто пана нат̣асиппе агго хутва̄ сакаладжамбудӣпе па̄кат̣о джа̄то. тасса пан̃ча сакат̣асата̄ни пан̃ча ма̄туга̄масата̄ни парива̄ро, бхарийа̄йаписса та̄ватака̄ва̄ти ма̄туга̄масахассена чева сакат̣асахассена ча саддхим̣ йам̣ йам̣ нагарам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пависати, таттхасса пуретарамева сатасахассам̣ денти. самаджджавесам̣ ган̣хитва̄ пана ма̄туга̄масахассена саддхим̣ кӣл̣ам̣ каронтасса йам̣ хаттхӯпагапа̄дӯпага̄диа̄бхаран̣аджа̄там̣ кхипанти, тасса парийанто наттхи. со там̣дивасам̣ ма̄туга̄масахассапарива̄рито ра̄джагахе кӣл̣ам̣ катва̄ парипаккан̃а̄н̣атта̄ сапарива̄рова йена бхагава̄ тенупасан̇ками.
сачча̄ликена̄ти саччена ча аликена ча. тит̣т̣хатетанти тит̣т̣хату етам̣. раджанӣйа̄ти ра̄гаппаччайа̄ мукхато пан̃чаван̣н̣асуттанӣхаран̣ава̄тавут̣т̣хидассана̄дайо ан̃н̃е ча ка̄масса̄дасам̣йутта̄ка̄радассанака̄ абхинайа̄. бхиййосоматта̄йа̄ти адхикаппама̄н̣атта̄йа. досанӣйа̄ти досаппаччайа̄ хаттхапа̄даччхеда̄дидассана̄ка̄ра̄. моханӣйа̄ти мохаппаччайа̄ удакам̣ гахетва̄ телакаран̣ам̣, телам̣ гахетва̄ удакакаран̣анти евама̄дайо ма̄йа̄пабхеда̄.
паха̄со на̄ма нирайоти висум̣ паха̄сана̄мако нирайо на̄ма наттхи, авӣчиссева пана екасмим̣ кот̣т̣ха̄се наччанта̄ вийа га̄йанта̄ вийа ча нат̣авесам̣ гахетва̄ва паччанти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. на̄хам̣, бханте, етам̣ рода̄мӣти ахам̣, бханте, етам̣ бхагавато бйа̄каран̣ам̣ на рода̄мӣти евам̣ сакаммакавасенеттха аттхо ведитаббо, на ассувимочанаматтена. ‘‘матам̣ ва̄ аммародантӣ’’тиа̄дайо четтха ан̃н̃епи воха̄ра̄ ведитабба̄.
3-5. йодха̄джӣвасутта̄диван̣н̣ана̄
355-357. татийе йодха̄джӣвоти йуддхена джӣвикам̣ каппанако дхаммасан̇га̄хакаттхерехи евам̣ гахитана̄мо. уссахати ва̄йаматӣти усса̄хам̣ ва̄йа̄мам̣ кароти. парийа̄па̄дентӣти маран̣ам̣ пат̣ипаджджа̄пенти. дуккат̣анти дут̣т̣ху катам̣. дуппан̣ихитанти дут̣т̣ху т̣хапитам̣. параджито на̄ма нирайоти айампи на висум̣ еко нирайо, авӣчиссева пана екасмим̣ кот̣т̣ха̄се пан̃ча̄вудхасаннаддха̄ пхалакахаттха̄ хаттхиассаратхе а̄руйха сан̇га̄ме йуджджханта̄ вийа паччанти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. чатуттхапан̃чамесупи есева найо.
6. асибандхакапуттасуттаван̣н̣ана̄
358. чхат̣т̣хе паччха̄бхӯмака̄ти паччха̄бхӯмива̄сино. ка̄ман̣д̣алука̄ти сакаман̣д̣алуно. сева̄лама̄лика̄ти па̄това удакато сева̄лан̃чева уппала̄дӣни ча гахетва̄ удакасуддхикабха̄ваджа̄нанаттха̄йа ма̄лам̣ катва̄ пил̣андханака̄. удакорохака̄ти са̄йам̣па̄там̣ удакам̣ ороханака̄. уййа̄пентӣти упари йа̄пенти. сан̃н̃а̄пентӣти самма̄ н̃а̄пенти. саггам̣ на̄ма окка̄ментӣти парива̄ретва̄ т̣хита̄ ‘‘гаччха, бхо, брахмалокам̣, гаччха, бхо, брахмалока’’нти ваданта̄ саггам̣ павесенти. анупарисаккеййа̄ти анупаригаччхеййа. уммуджджа̄ти уммуджджа ут̣т̣хаха. тхаламуплава̄ти тхаламабхируха. татра йа̄сса̄ти татра йа̄ бхавеййа. саккхара̄ ва̄ кат̣хала̄ ва̄ти саккхара̄ ча кат̣хала̄ ча. са̄ адхога̄мӣ асса̄ти са̄ адхо гаччхеййа, хет̣т̣ха̄га̄мӣ бхавеййа. адхогаччха̄ти хет̣т̣ха̄ гаччха.
7. кхеттӯпамасуттаван̣н̣ана̄
359. саттаме джан̇галанти тхаддхам̣ на муду. ӯсаранти сан̃джа̄талон̣ам̣. па̄пабхӯмӣти ла̄макабхӯмибха̄гам̣. мам̣дӣпа̄тиа̄дӣсу ахам̣ дӣпо патит̣т̣ха̄ етесанти мам̣дӣпа̄. ахам̣ лен̣о аллӣйанат̣т̣ха̄нам̣ етесанти мам̣лен̣а̄. ахам̣ та̄н̣ам̣ раккха̄ етесанти мам̣та̄н̣а̄. ахам̣ саран̣ам̣ бхайана̄санам̣ етесанти мам̣саран̣а̄. вихарантӣти мам̣ евам̣ катва̄ вихаранти.
гобхаттампӣти дхан̃н̃апхаласса абха̄вена ла̄йитва̄ кала̄пакала̄пам̣ бандхитва̄ т̣хапитам̣ гимхака̄ле гуннампи кха̄данам̣ бхависсатӣти аттхо. удакаман̣икоти куччхийам̣ ман̣икамекхала̄йа евам̣ ладдхана̄мо бха̄джанависесо. аха̄рӣ апариха̄рӣти удакам̣ на харати на парихарати, на парийа̄дийатӣти аттхо. ити имасмим̣ сутте саккаччадхаммадесана̄ва катхита̄. буддха̄нан̃хи асаккаччадхаммадесана̄ на̄ма наттхи. сӣхасама̄навуттино хи буддха̄, йатха̄ сӣхо пабхиннаварава̄ран̣ассапи сасабил̣а̄ра̄дӣнампи гахан̣аттха̄йа екасадисамева вегам̣ кароти, евам̣ буддха̄пи екасса десента̄пи двиннам̣ бахӯнам̣ бхиккхупариса̄йа бхиккхуниупа̄сакаупа̄сика̄париса̄йапи титтхийа̄нампи десента̄ саккаччамева десенти. чатассо пана париса̄ саддахитва̄ окаппетва̄ сун̣антӣти та̄сам̣ десана̄ саккаччадесана̄ на̄ма джа̄та̄.
8. сан̇кхадхамасуттаван̣н̣ана̄
360. ат̣т̣хаме йам̣бахулам̣ йам̣бахуланти имина̄ ниган̣т̣хо аттана̄ва аттано ва̄дам̣ бхиндати. тасма̄ бхагава̄ евам̣ санте на кочи а̄па̄йикотиа̄дима̄ха. пурима̄ни пана чатта̄ри пада̄ни дит̣т̣хийа̄ паччайа̄ хонти. тасма̄ тесупи а̄дӣнавам̣ дассенто идха, га̄ман̣и, екаччо саттха̄ евам̣ва̄дӣ хотӣтиа̄дима̄ха. таттха ахампамхӣти ахампи амхи.
метта̄сахагатена̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ саддхим̣ бха̄вана̄найена висуддхимагге вуттамева. сеййатха̄пи, га̄ман̣и, балава̄ сан̇кхадхамотиа̄ди пана идха апуббам̣. таттха балава̄ти баласампанно. сан̇кхадхамоти сан̇кхадхамако. аппакасирена̄ти акиччхена адуккхена. дуббало хи сан̇кхадхамо сан̇кхам̣ дхамантопи на саккоти чатассо диса̄ сарена вин̃н̃а̄петум̣, на̄сса сан̇кхасаддо саббато пхарати, балавато пана виппха̄рико хоти, тасма̄ ‘‘балава̄’’ти а̄ха.
метта̄йа четовимуттийа̄ти еттха ‘‘метта̄’’ти вутте упача̄ропи аппана̄пи ват̣т̣ати, ‘‘четовимуттӣ’’ти вутте пана аппана̄ва ват̣т̣ати. йам̣ пама̄н̣акатам̣ камманти пама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма ка̄ма̄вачарам̣ вуччати, аппама̄н̣акатам̣ каммам̣ на̄ма рӯпа̄вачарам̣. тан̃хи пама̄н̣ам̣ атиккамитва̄ одхисакаанодхисакадиса̄пхаран̣авасена вад̣д̣хетва̄ кататта̄ аппама̄н̣акатанти вуччати.
на там̣ татра̄васиссати, на там̣ татра̄ватит̣т̣хатӣти там̣ ка̄ма̄вачаракаммам̣ тасмим̣ рӯпа̄рӯпа̄вачаракамме на охӣйати на тит̣т̣хати. ким̣ вуттам̣ хоти? там̣ ка̄ма̄вачаракаммам̣ тасса рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммасса антара̄ лаггитум̣ ва̄ т̣ха̄тум̣ ва̄ рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммам̣ пхаритва̄ парийа̄дийитва̄ аттано ока̄сам̣ гахетва̄ патит̣т̣ха̄тум̣ ва̄ на саккоти. атха кхо рӯпа̄рӯпа̄вачаракаммамева ка̄ма̄вачарам̣ махогхо вийа париттам̣ удакам̣ пхаритва̄ парийа̄дийитва̄ аттано ока̄сам̣ катва̄ тит̣т̣хати, тасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ сайамева брахмасахабйатам̣ упанетӣти. ити идам̣ суттам̣ а̄димхи килесавасена вут̣т̣ха̄йа аваса̄не брахмавиха̄равасена гахитатта̄ йатха̄нусандхина̄ва гатам̣.
9. куласуттаван̣н̣ана̄
361. наваме дуббхиккха̄ти дуллабхабхиккха̄. двӣхитика̄ти ‘‘джӣвисса̄ма ну кхо на ну кхо’’ти евам̣ паваттаӣхитика̄. ‘‘духитика̄’’типи па̄т̣хо. айамева аттхо. дуккха̄ ӣхити еттха на сакка̄ кочи пайого сукхена ка̄тунти духитика̄. таттха таттха матаманусса̄нам̣ виппакин̣н̣а̄ни сета̄ни ат̣т̣хика̄ни еттха̄ти сетат̣т̣хика̄. сала̄ка̄вутта̄ти сала̄каматтавутта̄, йам̣ таттха вуттам̣ ва̄питам̣, там̣ сала̄каматтамева ахоси, пхале на джанайатӣти аттхо.
уггилитунти две анте мочетва̄ катхетум̣ асакконто уггилитум̣ бахи нӣхаритум̣ на саккхӣти. огилитунти пуччха̄йа досам̣ дисва̄ ха̄ретум̣ асакконто огилитум̣ анто павесетум̣ на саккхӣти.
ито со га̄ман̣и еканавутикаппети бхагава̄ катхайама̄нова йа̄ва никкханто на̄сикава̄то на пуна пависати, та̄ватакена ка̄лена еканавутикаппе ануссари ‘‘аттхи ну кхо кин̃чи куле паккабхиккха̄да̄нена упахатапубба’’нти париджа̄нанаттхам̣. атхекампи апассанто ‘‘ито со, га̄ман̣ӣ’’тиа̄дима̄ха. ида̄ни да̄на̄дӣнам̣ а̄нисам̣сам̣ катхенто атха кхо йа̄ни та̄ни кула̄ни ад̣д̣ха̄нӣти дхаммадесанам̣ а̄рабхи. таттха да̄насамбхӯта̄нӣти да̄нена самбхӯта̄ни ниббатта̄ни. сесапададвайепи есева найо. еттха пана саччам̣ на̄ма саччава̄дита̄. са̄ман̃н̃ам̣ на̄ма сесасӣлам̣. викиратӣти айогена вал̣ан̃дженто виппакирати. видхаматӣти дхаменто вийа на̄сети. виддхам̣сетӣти на̄сети. аниччата̄ти хутва̄ абха̄во бахуна̄пи ка̄лена сан̇гата̄нам̣ кхан̣енева антарадха̄нам̣.
10. ман̣ичӯл̣акасуттаван̣н̣ана̄
362. дасаме там̣ парисам̣ етадавоча̄ти тасса кира евам̣ ахоси ‘‘кулапутта̄ паббаджанта̄ путтада̄ран̃чева джа̄тарӯпараджатан̃ча паха̄йева паббаджанти, на ча сакка̄ йам̣ паха̄йа паббаджита̄, там̣ техи гахету’’нти найагга̄хе т̣хатва̄ ‘‘ма̄ аййо’’тиа̄дивачанам̣ авоча. екам̣сенетанти етам̣ пан̃чака̄магун̣акаппанам̣ ассаман̣адхаммо асакйапуттийадхаммоти екам̣сена дха̄реййа̄си.
тин̣анти сена̄саначчхаданатин̣ам̣. парийеситаббанти тин̣аччхадане ва̄ ит̣т̣хакаччхадане ва̄ гехе палуджджанте йехи там̣ ка̄ритам̣, тесам̣ сантикам̣ гантва̄ ‘‘тумхехи ка̄ритасена̄санам̣ овассати, на сакка̄ таттха васиту’’нти а̄чиккхитаббам̣. манусса̄ сакконта̄ кариссанти, асакконта̄ ‘‘тумхе вад̣д̣хаким̣ гахетва̄ ка̄ра̄петха, майам̣ те сан̃н̃а̄песса̄ма̄’’ти ваккханти. евам̣ вутте ка̄ретва̄ тесам̣ а̄чиккхитаббам̣. манусса̄ вад̣д̣хакӣнам̣ да̄таббам̣ дассанти. саче а̄ва̄саса̄мика̄ наттхи, ан̃н̃есампи бхиккха̄ча̄раваттена а̄рочетва̄ ка̄ретум̣ ват̣т̣ати. идам̣ сандха̄йа ‘‘парийеситабба’’нти вуттам̣.
да̄рунти сена̄сане гопа̄насиа̄дӣсу палуджджама̄несу тадаттха̄йа да̄рум̣. сакат̣анти гихивикатам̣ катва̄ та̄вака̄ликасакат̣ам̣. на кевалан̃ча сакат̣амева, ан̃н̃ампи ва̄сипхарасукудда̄ла̄диупакаран̣ам̣ евам̣ парийеситум̣ ват̣т̣ати. пурисоти хаттхакаммавасена пурисо парийеситаббо. йам̣кин̃чи хи пурисам̣ ‘‘хаттхакаммам̣, а̄вусо, катва̄ дассасӣ’’ти ватва̄ ‘‘дасса̄ми, бханте,’’ти вутте ‘‘идан̃чидан̃ча карохӣ’’ти йам̣ иччхати, там̣ ка̄ретум̣ ват̣т̣ати. на твева̄хам̣, га̄ман̣и, кеначи парийа̄йена̄ти джа̄тарӯпараджатам̣ пана̄хам̣ кеначипи ка̄ран̣ена парийеситаббанти на вада̄ми.
11. бхадракасуттаван̣н̣ана̄
363. ека̄дасаме маллесӯти евам̣на̄маке джанападе. вадхена̄ти ма̄ран̣ена. джа̄нийа̄ти дханаджа̄нийа̄. ака̄ликена паттена̄ти на ка̄лантарена паттена, ка̄лам̣ анатиккамитва̄ва паттена̄ти аттхо. чирава̄сӣ на̄ма кума̄роти евам̣на̄мако тасса путто. бахи а̄васатхе пат̣ивасатӣти бахинагаре кин̃чидева сиппам̣ угган̣ханто васати. имасмим̣ сутте ват̣т̣адуккхам̣ катхитам̣.
12. ра̄сийасуттаван̣н̣ана̄
364. два̄дасаме ра̄сийоти ра̄сим̣ катва̄ пан̃хасса пуччхитатта̄ ра̄сийоти евам̣ дхаммасан̇га̄хакаттхерехи гахитана̄мо. тапассинти тапанисситакам̣. лӯкхаджӣвинти лӯкхаджӣвикам̣. анта̄ти кот̣т̣ха̄са̄. га̄моти га̄ммо. гаммотипи па̄т̣хо, га̄мава̄сӣнам̣ дхаммоти аттхо. аттакиламатха̄нуйоготи аттано киламатха̄нуйого, сарӣрадуккхакаран̣анти аттхо.
касма̄ панеттха ка̄масукхаллика̄нуйого гахито, касма̄ аттакиламатха̄нуйого, касма̄ маджджхима̄ пат̣ипада̄ти? ка̄масукхаллика̄нуйого та̄ва ка̄мабхогӣнам̣ дассанаттхам̣ гахито, аттакиламатха̄нуйого тапанисситака̄нам̣, маджджхима̄ пат̣ипада̄ тин̣н̣ам̣ ниджджараваттхӯнам̣ дассанаттхам̣ гахита̄. ким̣ етесам̣ дассане пайоджананти? име две анте паха̄йа татха̄гато маджджхима̄йа пат̣ипада̄йа самма̄самбодхим̣ патто. со ка̄мабхогинопи на саббе гарахати на пасам̣сати, тапанисситакепи на саббе гарахати на пасам̣сати, гарахитаббайуттакейева гарахати, пасам̣ситаббайуттаке пасам̣сатӣти имассаттхасса пака̄санам̣ етесам̣ дассане пайоджананти ведитаббам̣.
ида̄ни таматтхам̣ пака̄сенто тайо кхоме, га̄ман̣и, ка̄мабхогинотиа̄дима̄ха. таттха са̄хасена̄ти са̄хасикакаммена. на сам̣вибхаджатӣти миттасаха̄йасандит̣т̣хасамбхатта̄нам̣ сам̣вибха̄гам̣ на кароти. на пун̃н̃а̄ни каротӣти ана̄гатабхавасса паччайабхӯта̄ни пун̃н̃а̄ни на кароти. дхамма̄дхаммена̄ти дхаммена ча адхаммена ча. т̣ха̄нехӣти ка̄ран̣ехи. саччхикаротӣти катхам̣ атта̄нам̣ а̄та̄пенто парита̄пенто саччхикароти? чатуран̇гавӣрийавасена ча дхутан̇гавасена ча. тиссо сандит̣т̣хика̄ ниджджара̄ти еттха екопи магго тин̣н̣ам̣ килеса̄нам̣ ниджджаран̣ата̄йа тиссо ниджджара̄ти вуттоти.
13. па̄т̣алийасуттаван̣н̣ана̄
365. терасаме дӯтеййа̄нӣти дӯтакамма̄ни пан̣н̣а̄ни чева мукхаса̄сана̄ни ча. па̄н̣а̄типа̄тан̃ча̄ханти идам̣ касма̄ а̄раддхам̣? на кевалам̣ ахам̣ ма̄йам̣ джа̄на̄ми, ан̃н̃ампи идан̃чидан̃ча джа̄на̄мӣти саббан̃н̃убха̄вадассанаттхам̣ а̄раддхам̣. санти хи, га̄ман̣и, еке саман̣абра̄хман̣а̄ти идам̣ сесасаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ладдхим̣ дассетва̄ тасса̄ паджаха̄панаттхам̣ а̄раддхам̣.
ма̄лӣ кун̣д̣алӣти ма̄ла̄йа ма̄лӣ, кун̣д̣алехи кун̣д̣алӣ. иттхика̄мехӣти иттхӣхи саддхим̣ ка̄ма̄ иттхика̄ма̄, техи иттхика̄мехи. а̄васатха̄га̄ранти кулагхарасса екасмим̣ т̣ха̄не екекассева сукханива̄саттха̄йа катам̣ ва̄са̄га̄рам̣. тена̄хам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ сам̣вибхаджа̄мӣти тасса̄хам̣ аттано саттианурӯпена чева бала̄нурӯпена ча сам̣вибха̄гам̣ кароми. аланти йуттам̣. кан̇кханийе т̣ха̄нети кан̇кхитаббе ка̄ран̣е. читтасама̄дхинти тасмим̣ дхаммасама̄дхисмим̣ т̣хито твам̣ саха випассана̄йа чатуннам̣ магга̄нам̣ васена читтасама̄дхим̣ саче пат̣илабхеййа̄сӣти дассети. апан̣н̣аката̄йа майханти айам̣ пат̣ипада̄ майхам̣ апан̣н̣аката̄йа анапара̄дхаката̄йа ева сам̣ваттатӣти аттхо. кат̣агга̄хоти джайагга̄хо.
айам̣ кхо, га̄ман̣и, дхаммасама̄дхи, татра че твам̣ читтасама̄дхим̣ пат̣илабхеййа̄сӣти еттха дхаммасама̄дхӣти дасакусалакаммапатхадхамма̄, читтасама̄дхӣти саха випассана̄йа чатта̄ро магга̄. атха ва̄ ‘‘па̄моджджам̣ джа̄йати, памудитасса пӣти джа̄йатӣ’’ти (а. ни. 5.26) евам̣ вутта̄ па̄моджджапӣтипассаддхисукхасама̄дхисан̇кха̄та̄ пан̃ча дхамма̄ дхаммасама̄дхи на̄ма, читтасама̄дхи пана саха випассана̄йа чатта̄ро магга̄ва. атха ва̄ дасакусалакаммапатха̄ чатта̄ро брахмавиха̄ра̄ ча̄ти айам̣ дхаммасама̄дхи на̄ма, там̣ дхаммасама̄дхим̣ пӯрентасса уппанна̄ читтекаггата̄ читтасама̄дхи на̄ма. евам̣ твам̣ имам̣ кан̇кха̄дхаммам̣ паджахеййа̄сӣти евам̣ твам̣ имасмим̣ вуттаппабхеде дхаммасама̄дхисмим̣ т̣хито саче евам̣ читтасама̄дхим̣ пат̣илабхеййа̄си, екам̣сенетам̣ кан̇кхам̣ паджахеййа̄сӣти аттхо. сесам̣ саббаттха вуттанайамева̄ти.
га̄ман̣исам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.