1. сага̄тха̄вагго
1. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄
249. ведана̄сам̣йутте сага̄тха̄ваггасса пат̣хаме сама̄хитоти упача̄рена ва̄ аппана̄йа ва̄ сама̄хито. ведана̄ ча паджа̄на̄тӣти ведана̄ дуккхасаччавасена паджа̄на̄ти. ведана̄нан̃ча самбхаванти та̄сам̣йева самбхавам̣ самудайасаччавасена паджа̄на̄ти. йаттха чета̄ти йаттхета̄ ведана̄ нируджджханти, там̣ нибба̄нам̣ ниродхасаччавасена паджа̄на̄ти. кхайага̄минанти та̄сам̣йева ведана̄нам̣ кхайага̄минам̣ маггам̣ маггасаччавасена паджа̄на̄ти. ниччха̄то париниббутоти ниттан̣хо хутва̄ килесапаринибба̄нена париниббуто. еваметтха сутте саммасанача̄раведана̄ катхита̄. га̄тха̄су двӣхи падехи саматхавипассана̄ катхита̄, сесехи чатусаччам̣ катхитам̣. еваметтха саббасан̇га̄хико чатубхӯмакадхаммапариччхедо вутто.
2. сукхасуттаван̣н̣ана̄
250. дутийе адуккхамасукхам̣ саха̄ти адуккхамасукхан̃ча сукхадуккхехи саха. аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча̄ти аттано ча парасса ча. мосадхамманти нассанасабха̄вам̣. палокинанти палуджджанакам̣ бхиджджанасабха̄вам̣. пхусса пхусса вайам̣ пассанти н̃а̄н̣ена пхуситва̄ пхуситва̄ вайам̣ пассанто. евам̣ таттха вираджджатӣти евам̣ та̄су ведана̄су вираджджати. идха̄пи сутте саммасанача̄раведана̄ катхита̄, га̄тха̄су н̃а̄н̣апхусанам̣.
3. паха̄насуттаван̣н̣ана̄
251. татийе аччхеччхи тан̣ханти саббампи тан̣хам̣ чхинди самуччхинди. виваттайи сам̣йоджананти дасавидхампи сам̣йоджанам̣ париваттайи ниммӯлакамака̄си. самма̄ти хетуна̄ ка̄ран̣ена. ма̄на̄бхисамайа̄ти ма̄насса дассана̄бхисамайа̄, паха̄на̄бхисамайа̄ ча. арахаттамагго хи киччавасена ма̄нам̣ сампассати, айамасса дассана̄бхисамайо. тена дит̣т̣хо пана со та̄вадева пахӣйати, дит̣т̣хависена дит̣т̣хасатта̄нам̣ джӣвитам̣ вийа. айамасса паха̄на̄бхисамайо.
антамака̄си дуккхасса̄ти евам̣ арахаттамаггена ма̄насса дит̣т̣хатта̄ ча пахӣнатта̄ ча йе име ‘‘ка̄йабандханасса анто джӣрати (чӯл̣ава. 278) харитантам̣ ва̄’’ти (ма. ни. 1.304) евам̣ вуттаантимамарийа̄данто ча, ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄на’’нти (итиву. 91; сам̣. ни. 3.80) евам̣ вуттала̄маканто ча, ‘‘сакка̄йо еко анто’’ти (а. ни. 6.61; чӯл̣ани. тиссаметтеййама̄н̣авапуччха̄ниддеса 11) евам̣ вуттакот̣т̣ха̄санто ча, ‘‘есеванто дуккхасса саббапаччайасан̇кхайа̄’’ти (сам̣ ни. 2.51; 2.4.71; уда̄. 71) евам̣ вуттакот̣анто ча̄ти чатта̄ро анта̄, тесу саббассева ват̣т̣адуккхасса адум̣ чатуттхакот̣исан̇кха̄там̣ антамака̄си, париччхедам̣ париват̣умам̣ ака̄си, антимасамуссайаматта̄васесам̣ дуккхамака̄сӣти вуттам̣ хоти.
сампаджан̃н̃ам̣ на рин̃чатӣти сампаджан̃н̃ам̣ на джахати. сан̇кхйам̣ нопетӣти ратто дут̣т̣хо мӯл̣хоти пан̃н̃аттим̣ на упети, там̣ пан̃н̃аттим̣ паха̄йа кхӣн̣а̄саво на̄ма хотӣти аттхо. имасмим̣ сутте а̄рамман̣а̄нусайо катхито.
4. па̄та̄ласуттаван̣н̣ана̄
252. чатуттхе па̄та̄лоти па̄тасса алам̣ парийатто, наттхи еттха патит̣т̣ха̄ти па̄та̄ло. асантам̣ авиджджама̄нанти асамбхӯтаттам̣ апан̃н̃а̄йама̄наттам̣. евам̣ ва̄чам̣ бха̄сатӣти аттхи маха̄самудде па̄та̄лоти евам̣ ва̄чам̣. со хи йам̣ там̣ балава̄мукхам̣ маха̄самуддасса удакам̣ вегена паккхандитва̄ чаккава̄л̣ам̣ ва̄ синерум̣ ва̄ а̄хачча йоджанадвийоджанадасайоджанаппама̄н̣ампи уггантва̄ пуна маха̄самудде патати, йасса патитат̣т̣ха̄не маха̄наракапапа̄то вийа хоти, йам̣ локе балава̄мукханти вуччати. там̣ сандха̄йа евам̣ вадати.
йасма̄ пана таттха татха̄рӯпа̄нам̣ маччхакаччхападевада̄нава̄нам̣ патит̣т̣ха̄пи хоти сукханива̄сопи, тасма̄ асантам̣ асам̣виджджама̄нам̣ там̣ там̣ ва̄чам̣ бха̄сати на̄ма. йасма̄ пана саббапутхуджджана̄ са̄рӣрика̄йа дуккхаведана̄йа патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконти, тасма̄ па̄тасса аланти аттхена айамева па̄та̄лоти дассенто са̄рӣрика̄нам̣ кхо етам̣ бхиккхаветиа̄дима̄ха.
па̄та̄ле на паччут̣т̣ха̄сӣти па̄та̄ласмим̣ на патит̣т̣ха̄си. га̄дханти патит̣т̣хам̣. аккандатӣти анибаддхам̣ виппала̄пам̣ вилапанто кандати. дуббалоти дуббалан̃а̄н̣о. аппатха̄макоти н̃а̄н̣атха̄масса париттата̄йа париттатха̄мако. имасмим̣ сутте арийаса̄вакоти сота̄панно. сота̄панно хи еттха дхурам̣, балававипассако на тиккхабуддхи уппаннам̣ веданам̣ анануваттитва̄ патит̣т̣ха̄тум̣ саматтхо йога̄вачаропи ват̣т̣ати.
5. дат̣т̣хаббасуттаван̣н̣ана̄
253. пан̃чаме дуккхато дат̣т̣хабба̄ти випарин̣а̄манавасена дуккхато дат̣т̣хабба̄. саллатоти дуккха̄панавинивиджджханат̣т̣хена салла̄ти дат̣т̣хабба̄. аниччатоти адуккхамасукха̄ хутва̄ абха̄ва̄ка̄рена аниччато дат̣т̣хабба̄. адда̄ти аддаса. сантанти сантасабха̄вам̣.
6. салласуттаван̣н̣ана̄
254. чхат̣т̣хе татра̄ти тесу двӣсу джанесу. ануведхам̣ виджджхеййа̄ти тассева ван̣амукхасса ан̇гулантаре ва̄ дван̇гулантаре ва̄ а̄саннападесе анугатаведхам̣. евам̣ виддхасса хи са̄ ануведха̄ ведана̄ пат̣хамаведана̄йа балаватара̄ хоти, паччха̄ уппаджджама̄на̄ доманассаведана̄пи евамева пуримаведана̄йа балаватара̄ хоти. дуккха̄йа ведана̄йа ниссаран̣анти дуккха̄йа ведана̄йа хи сама̄дхимаггапхала̄ни ниссаран̣ам̣, там̣ со на джа̄на̄ти, ка̄масукхамева ниссаран̣анти джа̄на̄ти. та̄сам̣ ведана̄нанти та̄сам̣ сукхадуккхаведана̄нам̣. сан̃н̃утто нам̣ ведайатӣти килесехи сампайуттова хутва̄ там̣ веданам̣ ведайати, на виппайутто. сан̃н̃утто дуккхасма̄ти каран̣аттхе ниссаккам̣, дуккхена сампайуттоти аттхо. сан̇кха̄тадхаммасса̄ти видитадхаммасса тулитадхаммасса. бахуссутасса̄ти парийаттибахуссутасса пат̣иведхабахуссутасса ча. самма̄ паджа̄на̄ти бхавасса па̄рагӯти бхавасса па̄рам̣ нибба̄нам̣ гато, тадева нибба̄нам̣ самма̄ паджа̄на̄ти. имасмимпи сутте а̄рамман̣а̄нусайова катхито. арийаса̄вакесу ча кхӣн̣а̄саво еттха дхурам̣, ана̄га̄мӣпи ват̣т̣атӣти ваданти.
7. пат̣хамагелан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄
255. саттаме йена гила̄наса̄ла̄ тенупасан̇камӣти ‘‘садеваке локе аггапуггало татха̄гатопи гила̄нупат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, упат̣т̣ха̄таббайуттака̄ на̄ма гила̄на̄ти бхиккхӯ саддахитва̄ окаппетва̄ гила̄не упат̣т̣ха̄таббе ман̃н̃иссантӣ’’ти ча ‘‘йе таттха каммат̣т̣ха̄насаппа̄йа̄, тесам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхесса̄мӣ’’ти ча чинтетва̄ упасан̇ками. ка̄йе ка̄йа̄нупассӣтиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ парато ваккха̄ма. аничча̄нупассӣти аниччатам̣ анупассанто. вайа̄нупассӣти вайам̣ анупассанто. вира̄га̄нупассӣти вира̄гам̣ анупассанто. ниродха̄нупассӣти ниродхам̣ анупассанто. пат̣иниссагга̄нупассӣти пат̣иниссаггам̣ анупассанто.
етта̄вата̄ ким̣ дасситам̣ хоти? имасса бхиккхуно а̄гаманӣйапат̣ипада̄, сатипат̣т̣ха̄на̄пи хи пуббабха̄га̄йева, сампаджан̃н̃епи аничча̄нупассана̄ вайа̄нупассана̄ вира̄га̄нупассана̄ти ча има̄пи тиссо анупассана̄ пуббабха̄га̄йева, ниродха̄нупассана̄пи пат̣иниссагга̄нупассана̄пи има̄ две миссака̄. етта̄вата̄ имасса бхиккхуно бха̄вана̄ка̄ло дасситоти. сесам̣ вуттанайамева.
8-9. дутийагелан̃н̃асутта̄диван̣н̣ана̄
256-257. ат̣т̣хаме имамева пхассам̣ пат̣ичча̄ти вутте буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайена вуттам̣, аттхато панетам̣ нинна̄на̄каран̣ам̣. ка̄йова хи еттха пхассоти вутто. навамам̣ утта̄намева.
10. пхассамӯлакасуттаван̣н̣ана̄
258. дасаме сукхаведанийанти сукхаведана̄йа паччайабхӯтам̣. сесесупи есева найо. анупадаван̣н̣ана̄ панеттха хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄ва. имасмим̣ суттадвайе саммасанача̄раведана̄ катхита̄.
сага̄тха̄вагго пат̣хамо.