13. саддхаммаппатирӯпакасуттаван̣н̣ана̄

156. терасаме ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахим̣сӯти арахатте патит̣т̣хахим̣су. саддхаммаппатирӯпаканти две саддхаммаппатирӯпака̄ни адхигамасаддхаммаппатирӯпакан̃ча парийаттисаддхаммаппатирӯпакан̃ча. таттха –

‘‘обха̄се чева н̃а̄н̣е ча, пӣтийа̄ ча викампати;

пассаддхийа̄ сукхе чева, йехи читтам̣ паведхати.

‘‘адхимоккхе ча пагга̄хе, упат̣т̣ха̄не ча кампати;

упеккха̄ваджджана̄йа чева, упеккха̄йа ча никантийа̄.

‘‘има̄ни даса т̣ха̄на̄ни, пан̃н̃а̄ йасса паричита̄;

дхаммуддхаччакусало хоти, на ча саммоха гаччхатӣ’’ти. (пат̣и. ма. 2.7); –

идам̣ випассана̄н̃а̄н̣асса упаккилесаджа̄там̣ адхигамасаддхаммаппатирӯпакам̣ на̄ма. тиссо пана сан̇гӣтийо ана̄рул̣хам̣ дха̄тукатха̄ а̄рамман̣акатха̄ асубхакатха̄ н̃а̄н̣аваттхукатха̄ виджджа̄каран̣д̣акоти имехи пан̃чахи катха̄ваттхӯхи париба̄хирам̣ гул̣хавинайам̣ гул̣хавессантарам̣ гул̣хамахосадхам̣ ван̣н̣апит̣акам̣ ан̇гулима̄лапит̣акам̣ рат̣т̣хапа̄лагаджджитам̣ а̄л̣авакагаджджитам̣ ведаллапит̣аканти абуддхавачанам̣ парийаттисаддхаммаппатирӯпакам̣ на̄ма.

джа̄тарӯпаппатирӯпаканти суван̣н̣арасавидха̄нам̣ а̄ракӯт̣амайам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ а̄бхаран̣аджа̄там̣. чхан̣ака̄лесу хи манусса̄ ‘‘а̄бхаран̣абхан̣д̣акам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти а̄пан̣ам̣ гаччханти. атха не а̄пан̣ика̄ евам̣ ваданти, ‘‘саче тумхе а̄бхаран̣аттхика̄, има̄ни ган̣хатха. има̄ни хи гхана̄ни чева ван̣н̣аванта̄ни ча аппаггха̄ни ча̄’’ти. те тесам̣ сутва̄, ‘‘ка̄ран̣ам̣ име ваданти, има̄ни пил̣андхитва̄ сакка̄ наккхаттам̣ кӣл̣итум̣, собханти чева аппаггха̄ни ча̄’’ти та̄ни гахетва̄ гаччханти. суван̣н̣абхан̣д̣ам̣ авиккийама̄нам̣ нидахитва̄ т̣хапетаббам̣ хоти. евам̣ там̣ джа̄тарӯпаппатирӯпаке уппанне антарадха̄йати на̄ма.

атха саддхаммасса антарадха̄нам̣ хотӣти адхигамасаддхаммасса пат̣ипаттисаддхаммасса парийаттисаддхаммасса̄ти тивидхасса̄пи саддхаммасса антарадха̄нам̣ хоти. пат̣хамабодхийан̃хи бхиккхӯ пат̣исамбхидаппатта̄ ахесум̣. атха ка̄ле гаччханте пат̣исамбхида̄ па̄пун̣итум̣ на саккхим̣су, чхал̣абхин̃н̃а̄ ахесум̣. тато чха абхин̃н̃а̄ па̄пун̣итум̣ асакконта̄ тиссо виджджа̄ па̄пун̣им̣су. ида̄ни ка̄ле гаччханте тиссо виджджа̄ па̄пун̣итум̣ асакконта̄ а̄саваккхайаматтам̣ па̄пун̣иссанти. тампи асакконта̄ ана̄га̄мипхалам̣, тампи асакконта̄ сакада̄га̄мипхалам̣, тампи асакконта̄ сота̄паттипхалам̣. гаччханте ка̄ле сота̄паттипхалампи паттум̣ на саккхиссанти. атха несам̣ йада̄ випассана̄ имехи упаккилесехи упаккилит̣т̣ха̄ а̄раддхаматта̄ва т̣хассати, тада̄ адхигамасаддхаммо антарахито на̄ма бхависсати.

пат̣хамабодхийан̃хи бхиккхӯ чатуннам̣ пат̣исамбхида̄нам̣ ануччхавикам̣ пат̣ипаттим̣ пӯрайим̣су. гаччханте ка̄ле там̣ асакконта̄ чханнам̣ абхин̃н̃а̄нам̣, тампи асакконта̄ тиссаннам̣ виджджа̄нам̣, тампи асакконта̄ арахаттапхаламаттасса. гаччханте пана ка̄ле арахаттасса ануччхавикам̣ пат̣ипаттим̣ пӯретум̣ асакконта̄ ана̄га̄мипхаласса ануччхавикам̣ пат̣ипаттим̣ пӯрессанти, тампи асакконта̄ сакада̄га̄мипхаласса, тампи асакконта̄ сота̄паттипхаласса. йада̄ пана сота̄паттипхалассапи ануччхавикам̣ пат̣ипадам̣ пӯретум̣ асакконта̄ сӣлапа̄рисуддхиматтева т̣хассанти, тада̄ пат̣ипаттисаддхаммо антарахито на̄ма бхависсати.

йа̄ва пана тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ ваттати, на та̄ва са̄санам̣ антарахитанти ваттум̣ ват̣т̣ати. тит̣т̣ханту тӣн̣и ва̄, абхидхаммапит̣аке антарахите итаресу двӣсу тит̣т̣хантесупи антарахитанти на ваттаббамева. двӣсу антарахитесу винайапит̣акаматте т̣хитепи, татра̄пи кхандхакапарива̄ресу антарахитесу убхатовибхан̇гаматте, маха̄винайе антарахите двӣсу па̄тимоккхесу ваттама̄несупи са̄санам̣ анантарахитамева. йада̄ пана две па̄тимоккха̄ антарадха̄йиссанти, атха парийаттисаддхаммасса антарадха̄нам̣ бхависсати. тасмим̣ антарахите са̄санам̣ антарахитам̣ на̄ма хоти. парийаттийа̄ хи антарахита̄йа пат̣ипатти антарадха̄йати, пат̣ипаттийа̄ антарахита̄йа адхигамо антарадха̄йати. ким̣ ка̄ран̣а̄? айан̃хи парийатти пат̣ипаттийа̄ паччайо хоти, пат̣ипатти адхигамасса. ити пат̣ипаттитопи парийаттимева пама̄н̣ам̣.

нану ча кассапасамма̄самбуддхака̄ле капило на̄ма ана̄ра̄дхакабхиккху ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти бӣджаним̣ гахетва̄ а̄сане нисинно ‘‘аттхи имасмим̣ ваттанта̄’’ти пуччхи, атха тасса бхайена йесампи па̄тимоккхо ваттати, тепи ‘‘майам̣ ватта̄ма̄’’ти аватва̄ ‘‘на ватта̄ма̄’’ти вадим̣су, со бӣджаним̣ т̣хапетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ гато, тада̄ самма̄самбуддхасса са̄санам̣ осаккитанти? кин̃ча̄пи осаккитам̣, парийатти пана екантенева пама̄н̣ам̣. йатха̄ хи махато тал̣а̄касса па̄л̣ийа̄ тхира̄йа удакам̣ на т̣хассатӣти на ваттаббам̣, удаке сати падума̄дӣни пуппха̄ни на пуппхиссантӣти на ваттаббам̣, евамева маха̄тал̣а̄касса тхирапа̄л̣исадисе тепит̣аке буддхавачане сати маха̄тал̣а̄ке удакасадиса̄ пат̣ипаттипӯрака̄ кулапутта̄ наттхӣти на ваттабба̄, тесу сати маха̄тал̣а̄ке падума̄дӣни пуппха̄ни вийа сота̄панна̄дайо арийапуггала̄ наттхӣти на ваттабба̄ти евам̣ екантато парийаттийева пама̄н̣ам̣.

патхавӣдха̄тӯти две сатасахасса̄ни чатта̄ри ча нахута̄ни бахала̄ маха̄патхавӣ. а̄подха̄тӯти патхавито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва субхакин̣хабрахмалока̄ уггатам̣ каппавина̄сакам̣ удакам̣. теджодха̄тӯти патхавито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄бхассарабрахмалока̄ уггато каппавина̄сако агги. ва̄йодха̄тӯти патхавито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва вехаппхалабрахмалока̄ уггато каппавина̄сако ва̄йу. етесу хи екадхаммопи саттху са̄санам̣ антарадха̄петум̣ на саккоти, тасма̄ евама̄ха. идхева те уппаджджантӣти лохато лохакха̄дакам̣ малам̣ вийа имасмим̣ майхам̣йева са̄сане те уппаджджанти. могхапуриса̄ти туччхапуриса̄.

а̄дикенева опилаватӣти еттха а̄дикена̄ти а̄да̄нена гахан̣ена. опилаватӣти нимуджджати. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ удакачара̄ на̄ва̄ бхан̣д̣ам̣ ган̣хантӣ нимуджджати, евам̣ парийаттиа̄дӣнам̣ пӯран̣ена саддхаммасса антарадха̄нам̣ на хоти. парийаттийа̄ хи ха̄йама̄на̄йа пат̣ипатти ха̄йати, пат̣ипаттийа̄ ха̄йама̄на̄йа адхигамо ха̄йати. парийаттийа̄ пӯрайама̄на̄йа парийаттидхара̄ пуггала̄ пат̣ипаттим̣ пӯренти, пат̣ипаттипӯрака̄ адхигамам̣ пӯренти. ити навачандо вийа парийаттийа̄дӣсу вад̣д̣хама̄на̄су майхам̣ са̄санам̣ вад̣д̣хати йева̄ти дассети.

ида̄ни йехи дхаммехи саддхаммасса антарадха̄нан̃чева т̣хити ча хоти, те дассенто пан̃ча кхотиа̄дима̄ха. таттха оккаманӣйа̄ти аваккаманӣйа̄, хет̣т̣ха̄гаманӣйа̄ти аттхо. саттхари ага̄рава̄тиа̄дӣсу ага̄рава̄ти га̄раварахита̄. аппатисса̄ти аппатиссайа̄ анӣчавуттика̄. таттха йо четийан̇ган̣ам̣ а̄роханто чхаттам̣ дха̄рети, упа̄ханам̣ дха̄рети, ан̃н̃ато олокетва̄ катхам̣ катхенто гаччхати, айам̣ саттхари ага̄раво на̄ма.

йо дхаммассаванасса ка̄ле сан̇гхут̣т̣хе дахараса̄ман̣ерехи парива̄рито нисӣдати, ан̃н̃а̄ни ва̄ навакамма̄дӣни кароти, дхаммассаванагге нисинно нидда̄йати, виккхитто ва̄ ан̃н̃ам̣ катхенто нисӣдати, айам̣ дхамме ага̄раво на̄ма.

йо тхерупат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, авандитва̄ нисӣдати, хаттхапаллаттхикам̣ дуссапаллаттхикам̣ кароти, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана хаттхапа̄дакуккуччам̣ кароти, вуд̣д̣ха̄нам̣ сантике анаджджхит̣т̣хо катхети, айам̣ сан̇гхе ага̄раво на̄ма.

тиссо пана сиккха̄ апӯрентова сиккха̄йа ага̄раво на̄ма хоти. ат̣т̣ха сама̄паттийо аниббаттенто та̄сам̣ ва̄ пана ниббаттанаттха̄йа пайогам̣ акаронто сама̄дхисмим̣ ага̄раво на̄ма. суккапаккхо вуттавипалла̄сенева ведитабботи. терасамам̣.

кассапасам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.