5. кассапасам̣йуттам̣
1. сантут̣т̣хасуттаван̣н̣ана̄
144. кассапасам̣йуттасса пат̣хаме сантут̣т̣ха̄йанти сантут̣т̣хо айам̣. итарӣтарена̄ти на тхӯласукхумалӯкхапан̣ӣтатхираджин̣н̣а̄нам̣ йена кеначи, атха кхо йатха̄ладдха̄дӣнам̣ итарӣтарена йена кеначи сантут̣т̣хоти аттхо. чӣварасмин̃хи тайо сантоса̄ йатха̄ла̄бхасантосо йатха̄баласантосо йатха̄са̄руппасантосоти. пин̣д̣апа̄та̄дӣсупи есева найо.
тесам̣ айам̣ пабхедасам̣ван̣н̣ана̄ – идха бхиккху чӣварам̣ лабхати сундарам̣ ва̄ асундарам̣ ва̄, со тенева йа̄пети, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо. атха пана пакатидуббало ва̄ хоти а̄ба̄дхаджара̄бхибхӯто ва̄, гаручӣварам̣ па̄рупанто киламати, со сабха̄гена бхиккхуна̄ саддхим̣ там̣ париваттетва̄ лахукена йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса чӣваре йатха̄баласантосо. апаро пан̣ӣтапаччайала̄бхӣ хоти, со пат̣т̣ачӣвара̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ махаггхачӣварам̣ бахӯни ва̄ чӣвара̄ни лабхитва̄ – ‘‘идам̣ тхера̄нам̣ чирапаббаджита̄нам̣, идам̣ бахуссута̄нам̣ анурӯпам̣, идам̣ гила̄на̄нам̣, идам̣ аппала̄бхӣнам̣ хотӯ’’ти датва̄ тесам̣ пура̄н̣ачӣварам̣ ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣а̄дито ва̄ пана нантака̄ни уччинитва̄ техи сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ дха̄рентопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса чӣваре йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху пин̣д̣апа̄там̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со тенева йа̄пети, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄ла̄бха сантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, йенасса парибхуттена апха̄су хоти, со сабха̄гасса бхиккхуно там̣ датва̄ тасса хаттхато саппа̄йабходжанам̣ бхутва̄ саман̣адхаммам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄баласантосо. апаро бахум̣ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, со там̣ чӣварам̣ вийа чирапаббаджита-бахуссута-аппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄, тесам̣ ва̄ сесакам̣ пин̣д̣а̄йа ва̄ чаритва̄ миссака̄ха̄рам̣ бхун̃джантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху сена̄санам̣ лабхати мана̄пам̣ ва̄ амана̄пам̣ ва̄, со тена нева соманассам̣ на пат̣игхам̣ уппа̄дети, антамасо тин̣асантха̄ракена̄пи йатха̄ладдхенева туссати. айамасса сена̄сане йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ сена̄санам̣ лабхати, йаттхасса васато апха̄су хоти, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса сантаке саппа̄йасена̄сане васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса сена̄сане йатха̄баласантосо. апаро маха̄пун̃н̃о лен̣аман̣д̣апакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни бахӯни пан̣ӣтасена̄сана̄ни лабхати, со та̄ни чӣвара̄дӣни вийа чирапаббаджитабахуссутааппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ йаттха каттхачи васантопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо. йопи ‘‘уттамасена̄санам̣ на̄ма пама̄дат̣т̣ха̄нам̣, таттха нисиннасса тхинамиддхам̣ оккамати, нидда̄бхибхӯтасса пат̣ибуджджхато па̄павитакка̄ па̄тубхавантӣ’’ти пат̣исан̃чиккхитва̄ та̄дисам̣ сена̄санам̣ паттампи на сампат̣иччхати, со там̣ пат̣иккхипитва̄ аббхока̄саруккхамӯла̄дӣсу васанто сантут̣т̣хова хоти. айампи сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо.
идха пана бхиккху бхесаджджам̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со йам̣ лабхати тенева туссати, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана теленаттхико пха̄н̣итам̣ лабхати, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса хаттхато телам̣ гахетва̄ ва̄ ан̃н̃адева ва̄ парийеситва̄ бхесаджджам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄баласантосо. апаро маха̄пун̃н̃о бахум̣ теламадхупха̄н̣ита̄дипан̣ӣтабхесаджджам̣ лабхати, со там̣ чӣварам̣ вийа чирапаббаджита-бахуссута-аппала̄бхагила̄на̄нам̣ датва̄ тесам̣ а̄бхатена йена кеначи йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти. йо пана екасмим̣ бха̄джане муттахарӣтакам̣ т̣хапетва̄ екасмим̣ чатумадхурам̣ ‘‘ган̣ха, бханте, йадиччхасӣ’’ти вуччама̄но сачасса тесу ан̃н̃атаренапи рого вӯпасаммати, атха ‘‘муттахарӣтакам̣ на̄ма буддха̄дӣхи ван̣н̣ита’’нти чатумадхурам̣ пат̣иккхипитва̄ муттахарӣтакена бхесаджджам̣ каронто парамасантут̣т̣хова хоти. айамасса гила̄напаччайе йатха̄са̄руппасантосо. ити име тайо сантосе сандха̄йа ‘‘сантут̣т̣ха̄йам̣, бхиккхаве, кассапо итарӣтарена чӣварена̄’’ти вуттам̣.
ван̣н̣ава̄дӣти еко сантут̣т̣хо хоти, сантосасса ван̣н̣ам̣ на катхети. еко на сантут̣т̣хо хоти, сантосасса ван̣н̣ам̣ катхети. еко нева сантут̣т̣хо хоти, на сантосасса ван̣н̣ам̣ катхети. еко сантут̣т̣хо ча хоти, сантосасса ча ван̣н̣ам̣ катхети. айам̣ та̄дисоти дассетум̣ итарӣтарачӣварасантут̣т̣хийа̄ ча ван̣н̣ава̄дӣти вуттам̣. анесананти дӯтеййапахин̣агамана̄нуйогаппабхедам̣ на̄наппака̄рам̣ анесанам̣. аладдха̄ти алабхитва̄. йатха̄ ча екаччо ‘‘катхам̣ ну кхо чӣварам̣ лабхисса̄мӣ’’ти пун̃н̃авантехи бхиккхӯхи саддхим̣ екато хутва̄ кохан̃н̃ам̣ каронто уттасати паритассати, айам̣ евам̣ аладдха̄ ча чӣварам̣ на паритассати. ладдха̄ ча̄ти дхаммена самена лабхитва̄. агадхитоти вигаталобхагедхо. амуччхитоти адхиматтатан̣ха̄йа муччхам̣ ана̄панно. анаджджха̄панноти тан̣ха̄йа аноттхат̣о апарийонаддхо. а̄дӣнавадасса̄вӣти анесана̄паттийан̃ча гадхитапарибхоге ча а̄дӣнавам̣ пассама̄но. ниссаран̣апан̃н̃оти, ‘‘йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’ти вуттаниссаран̣амева джа̄нанто парибхун̃джатӣти аттхо. итарӣтарена пин̣д̣апа̄тена̄тиа̄дӣсупи йатха̄ладдха̄дӣнам̣ йена кеначи пин̣д̣апа̄тена, йена кеначи сена̄санена, йена кеначи гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рена̄ти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
кассапена ва̄ хи во, бхиккхаве, овадисса̄мӣти еттха йатха̄ маха̄кассапаттхеро чатӯсу паччайесу тӣхи сантосехи сантут̣т̣хо, тумхепи татха̄рӯпа̄ бхаватха̄ти оваданто кассапена овадати на̄ма. йо ва̄ панасса кассапасадисоти еттха̄пи йо ва̄ панан̃н̃опи кассапасадисо маха̄кассапаттхеро вийа чатӯсу паччайесу тӣхи сантосехи сантут̣т̣хо бхавеййа, тумхепи татха̄рӯпа̄ бхаватха̄ти оваданто кассапасадисена овадати на̄ма. татхатта̄йа пат̣ипаджджитаббанти ‘‘самма̄самбуддхасса има̄йа имасмим̣ сантут̣т̣хисутте вуттасаллекха̄ча̄рапат̣ипаттийа̄ катханам̣ на̄ма бха̄ро, амха̄кампи имам̣ пат̣ипаттим̣ парипӯрам̣ катва̄ пӯран̣ам̣ бха̄ройева, а̄гато кхо пана бха̄ро гахетаббо’’ти чинтетва̄ йатха̄ майа̄ катхитам̣, татхатта̄йа татха̄бха̄ва̄йа тумхехипи пат̣ипаджджитаббанти. пат̣хамам̣.
2. аноттаппӣсуттаван̣н̣ана̄
145. дутийе ана̄та̄пӣти йам̣ вӣрийам̣ килесе а̄тапати, тена рахито. аноттаппӣти ниббхайо килесуппаттито кусала̄нуппаттито ча бхайарахито. самбодха̄йа̄ти самбуджджханаттха̄йа. нибба̄на̄йа̄ти нибба̄насаччхикирийа̄йа. ануттарасса йогаккхемасса̄ти арахаттасса тан̃хи ануттаран̃чева чатӯхи ча йогехи кхемам̣.
ануппанна̄тиа̄дӣсу йе пуббе аппат̣иладдхапуббам̣ чӣвара̄дим̣ ва̄ паччайам̣ упат̣т̣ха̄касаддхивиха̄рика-антева̄сӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарато манун̃н̃аваттхум̣ пат̣илабхитва̄ там̣ субхам̣ сукханти айонисо ган̣хантасса ан̃н̃атарам̣ ва̄ пана ананубхӯтапуббам̣ а̄рамман̣ам̣ йатха̄ татха̄ ва̄ айонисо а̄ваджджентасса лобха̄дайо па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджанти, те ануппанна̄ти ведитабба̄. ан̃н̃атха̄ хи анаматагге сам̣са̄ре ануппанна̄ на̄ма па̄пака̄ дхамма̄ наттхи. анубхӯтапуббепи ча ваттхумхи а̄рамман̣е ва̄ йасса пакатибуддхийа̄ ва̄ уддесапарипуччха̄йа ва̄ парийаттинавакаммайонисоманасика̄ра̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атаравасена пуббе ануппаджджитва̄ паччха̄ та̄дисена паччайена сахаса̄ уппаджджанти, имепи ‘‘ануппанна̄ уппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййу’’нти ведитабба̄. тесуйева пана ваттха̄рамман̣есу пунаппунам̣ уппаджджама̄на̄ наппахӣйанти на̄ма, те ‘‘уппанна̄ аппахӣйама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййу’’нти ведитабба̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана уппанна̄нуппаннабхедо ча паха̄наппаха̄навидха̄нан̃ча саббам̣ висуддхимагге н̃а̄н̣адассанависуддхиниддесе катхитам̣.
ануппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ти аппат̣иладдха̄пи сӣласама̄дхимаггапхаласан̇кха̄та̄ анаваджджадхамма̄. уппанна̄ти тейева пат̣иладдха̄. нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти те сӣла̄дидхамма̄ париха̄нивасена пуна ануппаттийа̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти ведитабба̄. еттха ча локийа̄ париха̄йанти, локуттара̄нам̣ париха̄ни наттхӣти. ‘‘уппанна̄нам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ т̣хитийа̄’’ти имасса пана саммаппадха̄насса васена̄йам̣ десана̄ ката̄. дутийамагго ва̄ сӣгхам̣ ануппаджджама̄но, пат̣хамамагго нируджджхама̄но анаттха̄йа сам̣ваттеййа̄ти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. ити имасмим̣ сутте име чатта̄ро саммаппадха̄на̄ пуббабха̄гавипассана̄васена катхита̄ти. дутийам̣.
3. чандӯпамасуттаван̣н̣ана̄
146. татийе чандӯпама̄ти чандасадиса̄ хутва̄. ким̣ париман̣д̣алата̄йа? но, апича кхо йатха̄ чандо гаганаталам̣ паккхандама̄но на кеначи саддхим̣ сантхавам̣ ва̄ синехам̣ ва̄ а̄лайам̣ ва̄ никантим̣ ва̄ паттханам̣ ва̄ парийут̣т̣ха̄нам̣ ва̄ кароти, на ча на хоти маха̄джанасса пийо мана̄по, тумхепи евам̣ кеначи саддхим̣ сантхава̄дӣнам̣ акаран̣ена бахуджанасса пийа̄ мана̄па̄ чандӯпама̄ хутва̄ кхаттийакула̄дӣни чатта̄ри кула̄ни упасан̇каматха̄ти аттхо. апича йатха̄ чандо андхака̄рам̣ видхамати, а̄локам̣ пхарати, евам̣ килесандхака̄равидхаманена н̃а̄н̣а̄локапхаран̣ена ча̄пи чандӯпама̄ хутва̄ти евама̄дӣхипи найехи еттха аттхо дат̣т̣хаббо.
апакассева ка̄йам̣ апакасса читтанти тенева сантхава̄дӣнам̣ акаран̣ена ка̄йан̃ча читтан̃ча апакасситва̄, апанетва̄ти аттхо. йо хи бхиккху аран̃н̃епи на васати, ка̄мавитакка̄дайопи витаккети, айам̣ нева ка̄йам̣ апакассати, на читтам̣. йо хи аран̃н̃епи кхо вихарати, ка̄мавитакка̄дайо пана витаккети, айам̣ ка̄йамева апакассати, на читтам̣. йо га̄манте васати, ка̄мавитакка̄дайопи кхо на ча витаккети, айам̣ читтамева апакассати, на ка̄йам̣. йо пана аран̃н̃е чева васати, ка̄мавитакка̄дайо ча на витаккети, айам̣ убхайампи апакассати. еварӯпа̄ хутва̄ кула̄ни упасан̇каматха̄ти дӣпенто ‘‘апакассева ка̄йам̣ апакасса читта’’нти а̄ха.
ниччанавака̄ти ниччам̣ навака̄ва, а̄гантукасадиса̄ ева хутва̄ти аттхо. а̄гантуко хи пат̣ипа̄т̣ийа̄ сампаттагехам̣ пависитва̄ саче нам̣ гхараса̄мика̄ дисва̄, ‘‘амха̄кам̣ путтабха̄таро виппава̄сам̣ гата̄ евам̣ вичарим̣сӯ’’ти анукампама̄на̄ нисӣда̄петва̄ бходженти, бхуттаматтойева ‘‘тумха̄кам̣ бха̄джанам̣ ган̣хатха̄’’ти ут̣т̣ха̄йа паккамати, на техи саддхим̣ сантхавам̣ ва̄ кароти, на киччакаран̣ӣйа̄ни ва̄ сам̣видахати, евам̣ тумхепи пат̣ипа̄т̣ийа̄ сампаттагхарам̣ пависитва̄ йам̣ ирийа̄патхесу пасанна̄ манусса̄ денти, там̣ гахетва̄ чхиннасантхава̄, тесам̣ киччакаран̣ӣйе абйа̄ват̣а̄ хутва̄ никкхаматха̄ти дӣпети.
имасса пана ниччанавакабха̄васса а̄вибха̄ваттхам̣ двебха̄тикаваттху катхетаббам̣ – васа̄л̣анагарага̄мато кира две бха̄тика̄ никкхамитва̄ паббаджита̄, те чӯл̣ана̄гаттхеро ча маха̄на̄гаттхеро ча̄ти пан̃н̃а̄йим̣су. те читталапаббате тим̣са васса̄ни васитва̄ арахаттам̣ патта̄ ‘‘ма̄тарам̣ пассисса̄ма̄’’ти а̄гантва̄ васа̄л̣анагаравиха̄ре васитва̄ пунадивасе ма̄туга̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависим̣су. ма̄та̄пи тесам̣ ул̣ун̇кена йа̄гум̣ нӣхаритва̄ екасса патте а̄кири. тасса̄ там̣ олокайама̄на̄йа путтасинехо уппаджджи. атха нам̣ а̄ха – ‘‘твам̣, та̄та, майхам̣ путто маха̄на̄го’’ти. тхеро ‘‘паччхимам̣ тхерам̣ пуччха упа̄сике’’ти ватва̄ пакка̄ми. паччхиматхерассапи йа̄гум̣ датва̄, ‘‘та̄та, твам̣ майхам̣ путто чӯл̣ана̄го’’ти пуччхи? тхеро ‘‘ким̣, упа̄сике, пуримам̣ тхерам̣ на пуччхасӣ’’ти? ватва̄ пакка̄ми. евам̣ ма̄тара̄пи саддхим̣ чхиннасантхаво бхиккху ниччанавако на̄ма хоти.
аппагаббха̄ти на пагаббха̄, ат̣т̣хат̣т̣ха̄нена ка̄йапа̄габбхийена, чатут̣т̣ха̄нена вачӣпа̄габбхийена, анекат̣т̣ха̄нена манопа̄габбхийена ча вирахита̄ти аттхо. ат̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ ка̄йапа̄габбхийам̣ на̄ма сан̇гхаган̣апуггала-бходжанаса̄ла̄-джанта̄гхаранаха̄натиттха-бхиккха̄ча̄рамагга-антарагхараппавесанесу ка̄йена аппатирӯпакаран̣ам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо сан̇гхамаджджхе паллаттхика̄йа ва̄ нисӣдати па̄де па̄дам̣ а̄дха̄йитва̄ ва̄ти евама̄ди (маха̄ни. 165). татха̄ ган̣амаджджхе. ган̣амаджджхети чатупарисасаннипа̄те ва̄ суттантикаган̣а̄дисаннипа̄те ва̄. татха̄ вуд̣д̣хатаре пуггале. бходжанаса̄ла̄йа пана вуд̣д̣ха̄нам̣ а̄санам̣ на дети, нава̄нам̣ а̄санам̣ пат̣иба̄хати. татха̄ джанта̄гхаре. вуд̣д̣хе четтха ана̄пуччха̄ аггиджалана̄дӣни кароти. нха̄натиттхе ча йадидам̣ ‘‘дахаро вуд̣д̣хоти пама̄н̣ам̣ акатва̄ а̄гатапат̣ипа̄т̣ийа̄ нха̄йитабба’’нти вуттам̣, тампи ана̄дийанто паччха̄ а̄гантва̄ удакам̣ отаритва̄ вуд̣д̣хе ча наве ча ба̄дхати. бхиккха̄ча̄рамагге пана агга̄санааггодакааггапин̣д̣а̄нам̣ аттха̄йа пурато гаччхати ба̄ха̄йа ба̄хам̣ пахаранто. антарагхараппавесане вуд̣д̣хехи пат̣хаматарам̣ пависати, дахарехи саддхим̣ ка̄йакӣл̣анакам̣ каротӣти евама̄ди.
чатут̣т̣ха̄нам̣ вачӣпа̄габбхийам̣ на̄ма сан̇гхаган̣апуггалаантарагхаресу аппатирӯпава̄ча̄ниччха̄ран̣ам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо сан̇гхамаджджхе ана̄пуччха̄ дхаммам̣ бха̄сати. татха̄ пуббе вуттаппака̄расса ган̣асса маджджхе пуггаласса ча сантике, таттхева мануссехи пан̃хам̣ пут̣т̣хо вуд̣д̣хатарам̣ ана̄пуччха̄ виссаджджети. антарагхаре пана ‘‘иттханна̄ме ким̣ аттхи? ким̣ йа̄гу, уда̄ху кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣? ким̣ ме дассаси? ким̣ аджджа кха̄дисса̄ма? ким̣ бхун̃джисса̄ма? ким̣ пивисса̄ма̄’’тиа̄дӣни бха̄сати.
анекат̣т̣ха̄нам̣ манопа̄габбхийам̣ на̄ма тесу тесу т̣ха̄несу ка̄йава̄ча̄хи аджджха̄ча̄рам̣ ана̄паджджитва̄пи манаса̄ва ка̄мавитакка̄дӣнам̣ витакканам̣. апича дуссӣлассева сато ‘‘сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти евам̣ паватта̄ па̄пиччхата̄пи манопа̄габбхийам̣. ити саббесампи имесам̣ па̄габбхийа̄нам̣ абха̄вена аппагаббха̄ хутва̄ упасан̇каматха̄ти вадати.
джарудапа̄нанти джин̣н̣акӯпам̣. паббатависаманти паббате висамам̣ папа̄тат̣т̣ха̄нам̣. надӣвидугганти надийа̄ видуггам̣ чхиннатат̣ат̣т̣ха̄нам̣. апакассева ка̄йанти та̄диса̄ни т̣ха̄на̄ни йо кхид̣д̣а̄дипасуто ка̄йам̣ анапакасса екатобха̄рийам̣ акатва̄ва ва̄йупаттхамбхакам̣ агга̄ха̄петва̄ читтампи анапакасса ‘‘еттха патито хаттхапа̄дабхан̃джана̄дӣни па̄пун̣а̄тӣ’’ти ана̄дӣнавадасса̄вита̄йа ануббеджетва̄ сампийа̄йама̄но олокети, со патитва̄ хаттхапа̄дабхан̃джана̄дианаттхам̣ па̄пун̣а̄ти. йо пана удакаттхико ва̄ ан̃н̃ена ва̄ кеначи киччена олокетука̄мо ка̄йам̣ апакасса екато бха̄рийам̣ катва̄ ва̄йупаттхамбхакам̣ га̄ха̄петва̄, читтампи апакасса а̄дӣнавадассанена сам̣веджетва̄ олокети, со на патати, йатха̄ручим̣ олокетва̄ сукхӣ йенака̄мам̣ паккамати.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – джарудапа̄на̄дайо вийа хи чатта̄ри кула̄ни, олоканапурисо вийа бхиккху. йатха̄ анапакат̣т̣хака̄йачитто та̄ни олокенто пурисо таттха патати, евам̣ араккхитехи ка̄йа̄дӣхи кула̄ни упасан̇каманто бхиккху кулесу баджджхати, тато на̄наппака̄рам̣ сӣлапа̄дабхан̃джана̄дианаттхам̣ па̄пун̣а̄ти. йатха̄ пана апакат̣т̣хака̄йачитто пурисо таттха на патати, евам̣ раккхитенева ка̄йена раккхитехи читтехи раккхита̄йа ва̄ча̄йа суппат̣т̣хита̄йа сатийа̄ апакат̣т̣хака̄йачитто хутва̄ кула̄ни упасан̇каманто бхиккху кулесу на баджджхати. атхасса йатха̄ таттха апатитасса пурисасса, на па̄да̄ бхан̃джанти, евам̣ сӣлапа̄до на бхиджджати. йатха̄ хаттха̄ на бхан̃джанти, евам̣ саддха̄хаттхо на бхиджджати. йатха̄ куччхи на бхиджджати, евам̣ сама̄дхикуччхи на бхиджджати. йатха̄ сӣсам̣ на бхиджджати, евам̣ н̃а̄н̣асӣсам̣ на бхиджджати, йатха̄ ча там̣ кха̄н̣укан̣т̣ака̄дайо на виджджханти, евамимам̣ ра̄гакан̣т̣ака̄дайо на виджджханти. йатха̄ со нирупаддаво йатха̄ручи олокетва̄ сукхӣ йенака̄мам̣ паккамати, евам̣ бхиккху кула̄ни нисса̄йа чӣвара̄дайо паччайе пат̣исеванто каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто арахаттам̣ патва̄ локуттарасукхена сукхито йенака̄мам̣ агатапуббам̣ нибба̄надисам̣ гаччхати.
ида̄ни йо хӣна̄дхимуттико миччха̄пат̣ипанно евам̣ вадеййа ‘‘самма̄самбуддхо ‘тивидхам̣ па̄габбхийам̣ паха̄йа ниччанавакаттена чандӯпама̄ кула̄ни упасан̇каматха̄’ти ваданто ат̣т̣ха̄не т̣хапети, асайхам̣ бха̄рам̣ а̄ропети, йам̣ на сакка̄ ка̄тум̣ там̣ ка̄ретӣ’’ти, тасса ва̄дапатхам̣ паччхиндитва̄, ‘‘сакка̄ евам̣ ка̄тум̣, аттхи еварӯпо бхиккхӯ’’ти дассенто кассапо, бхиккхаветиа̄дима̄ха.
а̄ка̄се па̄н̣им̣ ча̄лесӣти нӣле гаганантаре йамакавиджджутам̣ ча̄райама̄но вийа хет̣т̣ха̄бха̄гам̣ упарибха̄гам̣ убхатопассесу па̄н̣им̣ сан̃ча̄реси. идан̃ча пана тепит̣аке буддхавачане асамбхиннападам̣ на̄ма. аттаманоти тут̣т̣хачитто сакамано, на доманассена паччхиндитва̄ гахитамано. кассапасса, бхиккхавети идампи пуриманайенева парава̄дам̣ паччхиндитва̄ аттхи еварӯпо бхиккхӯти дассанаттхам̣ вуттам̣.
пасанна̄ка̄рам̣ кареййунти чӣвара̄дайо паччайе дадеййум̣. татхатта̄йа пат̣ипаджджеййунти сӣласса а̄гатат̣т̣ха̄не сӣлам̣ пӯрайама̄на̄, сама̄дхивипассана̄ маггапхала̄нам̣ а̄гатат̣т̣ха̄не та̄ни та̄ни сампа̄дайама̄на̄ татха̄бха̄ва̄йа пат̣ипаджджеййум̣. анудайанти раккхан̣абха̄вам̣. анукампанти мудучиттатам̣. убхайан̃четам̣ ка̄рун̃н̃ассева вевачанам̣. кассапо, бхиккхавети идампи пуриманайенева парава̄дам̣ паччхиндитва̄ аттхи еварӯпо бхиккхӯти дассанаттхам̣ вуттам̣. кассапена ва̄ти еттха чандопама̄дивасена йоджанам̣ катва̄ пуриманайенева аттхо ведитаббо. татийам̣.
4. кулӯпакасуттаван̣н̣ана̄
147. чатуттхе кулӯпакоти кулагхара̄нам̣ упаганта̄. дентуйева мети дадантуйева майхам̣. сандӣйатӣти ат̣т̣ӣйати пӣл̣ийати. сесаметтха вуттанайа̄нуса̄ренева ведитаббам̣. чатуттхам̣.
5. джин̣н̣асуттаван̣н̣ана̄
148. пан̃чаме джин̣н̣оти тхеро махаллако. гарука̄нӣти там̣ саттху сантика̄ ладдхака̄лато пат̣т̣ха̄йа чхиннабхиннат̣т̣ха̄не суттасам̣сиббанена чева аггал̣ада̄нена ча анека̄ни пат̣ала̄ни хутва̄ гарука̄ни джа̄та̄ни. ниббасана̄нӣти пуббе бхагавата̄ нива̄сетва̄ апанӣтата̄йа евам̣ладдхана̄ма̄ни. тасма̄ти йасма̄ твам̣ джин̣н̣о чева гарупам̣сукӯло ча. гахапата̄нӣти пам̣сукӯликан̇гам̣ виссаджджетва̄ гахапатӣхи динначӣвара̄ни дха̄рехӣти вадати. нимантана̄нӣти пин̣д̣апа̄тикан̇гам̣ виссаджджетва̄ сала̄кабхатта̄дӣни нимантана̄ни бхун̃джа̄хӣти вадати. мама ча сантикети а̄ран̃н̃икан̇гам̣ виссаджджетва̄ га̄мантасена̄санейева васа̄хӣти вадати.
нану ча йатха̄ ра̄джа̄ сена̄патим̣ сена̄патит̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ тасса ра̄джӯпат̣т̣ха̄на̄дина̄ аттано каммена а̄ра̄дхентассева там̣ т̣ха̄нантарам̣ гахетва̄ ан̃н̃асса дадама̄но айуттам̣ на̄ма кароти, евам̣ саттха̄ маха̄кассапаттхерасса паччуггаманаттха̄йа тига̄вутам̣ маггам̣ гантва̄ ра̄джагахасса ча на̄л̣анда̄йа ча антаре бахупуттакаруккхамӯле нисинно тӣхи ова̄дехи упасампа̄детва̄ тена саддхим̣ аттано чӣварам̣ париваттетва̄ тхерам̣ джа̄тиа̄ран̃н̃икан̇ган̃чева джа̄типам̣сукӯликан̇ган̃ча ака̄си, со тасмим̣ каттукамйата̄чхандена саттху читтам̣ а̄ра̄дхентассева пам̣сукӯла̄дӣни виссаджджа̄петва̄ гахапатичӣварапат̣иггахан̣а̄дӣсу нийодженто айуттам̣ на̄ма каротӣти. на кароти. касма̄? аттаджджха̄сайатта̄. на хи саттха̄ дхутан̇га̄ни виссаджджа̄петука̄мо, йатха̄ пана агхат̣т̣ита̄ бхериа̄дайо саддам̣ на виссадждженти, евам̣ агхат̣т̣ита̄ еварӯпа̄ пуггала̄ на сӣхана̄дам̣ надантӣти нада̄петука̄мо сӣхана̄даджджха̄сайена евама̄ха. тхеропи саттху аджджха̄сайа̄нурӯпенева ‘‘ахам̣ кхо, бханте, дӣгхараттам̣ а̄ран̃н̃ико чева̄’’тиа̄дина̄ найена сӣхана̄дам̣ надати.
дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ранти дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро на̄ма а̄ран̃н̃икассева лаббхати, но га̄мантава̄сино. га̄мантасмин̃хи васанто да̄ракасаддам̣ сун̣а̄ти, асаппа̄йарӯпа̄ни пассати, асаппа̄йе садде сун̣а̄ти, тенасса анабхирати уппаджджати. а̄ран̃н̃ико пана га̄вутам̣ ва̄ ад̣д̣хайоджанам̣ ва̄ атиккамитва̄ аран̃н̃ам̣ аджджхога̄хетва̄ васанто дӣпибйаггхасӣха̄дӣнам̣ садде сун̣а̄ти, йесам̣ саванапаччайа̄ ама̄нусика̄саванарати уппаджджати. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ павит̣т̣хасса, сантачиттасса бхиккхуно;
ама̄нусӣ ратӣ хоти, самма̄ дхаммам̣ випассато.
‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;
лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄натам̣. (дха. па. 373-374);
‘‘пурато паччхато ва̄пи, апаро че на виджджати;
таттхева пха̄су бхавати, екасса рамато ване’’ти.
татха̄ пин̣д̣апа̄тикассева лаббхати, но апин̣д̣апа̄тикасса. апин̣д̣апа̄тико хи ака̄лача̄рӣ хоти, туритача̄рам̣ гаччхати, париваттети, палибуддхова гаччхати, таттха ча бахусам̣сайо хоти. пин̣д̣апа̄тико пана на ака̄лача̄рӣ хоти, на туритача̄рам̣ гаччхати, на париваттети, апалибуддхова гаччхати, таттха ча на бахусам̣сайо хоти.
катхам̣? апин̣д̣апа̄тико хи га̄мато дӯравиха̄ре васама̄но ка̄лассева ‘‘йа̄гум̣ ва̄ па̄рива̄сикабхаттам̣ ва̄ лаччха̄ми, а̄санаса̄ла̄йа ва̄ пана уддесабхатта̄дӣсу кин̃чидева майхам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти маккат̣акасутта̄ни чхинданто сайитагорӯпа̄ни ут̣т̣ха̄пенто па̄това гаччханто ака̄лача̄рӣ хоти. мануссе кхеттакамма̄дӣнам̣ аттха̄йа геха̄ никкхантейева сампа̄пун̣итум̣ мигам̣ анубандханто вийа вегена гаччханто туритача̄рӣ хоти. антара̄ кин̃чидева дисва̄ ‘‘асукаупа̄сако ва̄ асукаупа̄сика̄ ва̄ гехе, но гехе’’ти пуччхати, ‘‘но гехе’’ти сутва̄ ‘‘ида̄ни куто лабхисса̄мӣ’’ти? аггидад̣д̣хо вийа паведхати, сайам̣ паччхимадисам̣ гантука̄мо па̄чӣнадиса̄йа сала̄кам̣ лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ паччхимадиса̄йа ладдхасала̄кам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, ахам̣ паччхимадисам̣ гамисса̄ми, мама сала̄кам̣ тумхе ган̣хатха, тумха̄кам̣ сала̄кам̣ майхам̣ детха̄’’ти сала̄кам̣ париваттети. екам̣ ва̄ пана сала̄кабхаттам̣ а̄харитва̄ парибхун̃джанто ‘‘апарасса̄пи сала̄кабхаттасса паттам̣ детха̄’’ти мануссехи вутте, ‘‘бханте, тумха̄кам̣ паттам̣ детха, ахам̣ майхам̣ патте бхаттам̣ паккхипитва̄ тумха̄кам̣ паттам̣ дасса̄мӣ’’ти ан̃н̃асса паттам̣ да̄петва̄ бхатте а̄хат̣е аттано патте паккхипитва̄ паттам̣ пат̣иденто паттам̣ париваттети на̄ма. виха̄ре ра̄джара̄джамаха̄матта̄дайо маха̄да̄нам̣ денти, имина̄ ча бхиййо дӯрага̄ме сала̄ка̄ ладдха̄, таттха агаччханто пуна сатта̄хам̣ сала̄кам̣ на лабхатӣти ала̄бхабхайена гаччхати, евам̣ гаччханто палибуддхо хутва̄ гаччхати на̄ма. йасса чеса сала̄кабхатта̄дино аттха̄йа гаччхати, ‘‘там̣ дассанти ну кхо ме, уда̄ху на дассанти, пан̣ӣтам̣ ну кхо дассанти, уда̄ху лӯкхам̣, тхокам̣ ну кхо, уда̄ху бахукам̣, сӣталам̣ ну кхо, уда̄ху ун̣ха’’нти евам̣ таттха ча бахусам̣сайо хоти.
пин̣д̣апа̄тико пана ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа ваттапат̣иваттам̣ катва̄ сарӣрам̣ пат̣иджаггитва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикатва̄ ка̄лам̣ саллаккхетва̄ маха̄джанасса ул̣ун̇кабхиккха̄дӣни да̄тум̣ пахонакака̄ле гаччхатӣти на ака̄лача̄рӣ хоти, екекам̣ падава̄рам̣ чха кот̣т̣ха̄се катва̄ випассанто гаччхатӣти на туритача̄рӣ хоти, аттано гарубха̄вена ‘‘асуко гехе, на гехе’’ти на пуччхати, сала̄кабхатта̄дӣнийева на ган̣ха̄ти. аган̣ханто ким̣ париваттессати? на ан̃н̃асса васена палибуддхова хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто йатха̄ручи гаччхати, итаро вийа на бахусам̣сайо хоти. екасмим̣ га̄ме ва̄ вӣтхийа̄ ва̄ алабхитва̄ ан̃н̃аттха чарати. тасмимпи алабхитва̄ ан̃н̃аттха чаранто миссакоданам̣ сан̇кад̣д̣хитва̄ аматам̣ вийа парибхун̃джитва̄ гаччхати.
пам̣сукӯликассева лаббхати, но апам̣сукӯликасса. апам̣сукӯлико хи васса̄ва̄сикам̣ парийесанто чарати, на сена̄санасаппа̄йам̣ парийесати. пам̣сукӯлико пана на васса̄ва̄сикам̣ парийесанто чарати, сена̄санасаппа̄йамева парийесати. течӣварикассева лаббхати, на итарасса. атечӣварико хи бахубхан̣д̣о бахупариккха̄ро хоти, тенасса пха̄сувиха̄ро наттхи. аппиччха̄дӣнан̃чева лаббхати, на итаресанти. тена вуттам̣ – ‘‘аттано ча дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ сампассама̄но’’ти. пан̃чамам̣.
6. ова̄дасуттаван̣н̣ана̄
149. чхат̣т̣хе ахам̣ ва̄ти касма̄ а̄ха? тхерам̣ аттано т̣ха̄не т̣хапанаттхам̣. ким̣ са̄рипуттамоггалла̄на̄ наттхӣти? аттхи. евам̣ панасса ахоси ‘‘име на чирам̣ т̣хассанти, кассапо пана вӣсавассасата̄йуко, со майи париниббуте саттапан̣н̣игуха̄йам̣ нисӣдитва̄ дхаммавинайасан̇гахам̣ катва̄ мама са̄санам̣ пан̃чавассасахассапарима̄н̣ака̄лапаваттанакам̣ кариссати, аттано там̣ т̣ха̄не т̣хапеми, евам̣ бхиккхӯ кассапасса суссӯситаббам̣ ман̃н̃иссантӣ’’ти. тасма̄ евама̄ха. дуббача̄ти дуккхена ваттабба̄. довачассакаран̣ехӣти дуббачабха̄вакаран̣ехи. аппадаккхин̣агга̄хиноти ануса̄саним̣ сутва̄ падаккхин̣ам̣ на ган̣ханти йатха̄нусит̣т̣хам̣ на пат̣ипаджджанти, аппат̣ипаджджанта̄ ва̄мага̄хино на̄ма джа̄та̄ти дассети. ачча̄вадантети атиккамма ваданте, сутапарийаттим̣ нисса̄йа ативийа ва̄дам̣ каронтети аттхо. ко бахутарам̣ бха̄сиссатӣти дхаммам̣ катхенто ко бахум̣ бха̄сиссати, ким̣ твам̣, уда̄ху аханти? ко сундаратаранти, еко бахум̣ бха̄санто асахитам̣ амадхурам̣ бха̄сати, еко сахитам̣ мадхурам̣, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ко сундаратара’’нти? еко пана бахун̃ча сундаран̃ча катхенто чирам̣ на бха̄сати, лахун̃н̃ева ут̣т̣ха̄ти, еко аддха̄нам̣ па̄пети, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘ко чиратара’’нти? чхат̣т̣хам̣.
7. дутийаова̄дасуттаван̣н̣ана̄
150. саттаме саддха̄ти окаппанасаддха̄. вӣрийанти ка̄йикачетасикам̣ вӣрийам̣. пан̃н̃а̄ти кусаладхаммаджа̄нанапан̃н̃а̄. на санти бхиккхӯ ова̄дака̄ти имасса пуггаласса ова̄дака̄ ануса̄сака̄ калйа̄н̣амитта̄ наттхӣти идам̣, бханте, париха̄нанти дассети. саттамам̣.
8. татийаова̄дасуттаван̣н̣ана̄
151. ат̣т̣хаме татха̄ хи пана̄ти пуббе совачассата̄йа, етарахи ча довачассата̄йа ка̄ран̣апат̣т̣хапане нипа̄то. татра̄ти тесу тхересу. ко на̄ма̄йам̣ бхиккхӯти ко на̄мо айам̣ бхиккху? ким̣ тиссаттхеро ким̣ на̄гаттхероти? татра̄ти тасмим̣ евам̣ сакка̄ре кайирама̄не. татхатта̄йа̄ти татха̄бха̄ва̄йа, а̄ран̃н̃ика̄дибха̄ва̄йа̄ти аттхо. сабрахмача̄рика̄моти ‘‘име мам̣ парива̄ретва̄ чарантӯ’’ти евам̣ ка̄мети иччхати паттхетӣти сабрахмача̄рика̄мо. татхатта̄йа̄ти ла̄бхасакка̄раниббаттанаттха̄йа. брахмача̄рупаддавена̄ти йо сабрахмача̄рӣнам̣ чатӯсу паччайесу адхиматтаччхандара̄го упаддавоти вуччати, тена упаддута̄. абхипаттхана̄ти адхиматтапаттхана̄. брахмача̄риабхипаттханена̄ти брахмача̄рӣнам̣ адхиматтапаттхана̄сан̇кха̄тена чатупаччайабха̄вена. ат̣т̣хамам̣.
9. джха̄на̄бхин̃н̃асуттаван̣н̣ана̄
152. наваме йа̄вадева а̄кан̇кха̄мӣти йа̄вадева иччха̄ми. йа̄ни пана ито парам̣ вивиччева ка̄мехӣтиа̄дина̄ найена чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄ни, саббасо рӯпасан̃н̃а̄нам̣ саматиккама̄тиа̄дина̄ найена чатассо арӯпасама̄паттийо, саббасо невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саматиккамма сан̃н̃а̄ведайитаниродханти евам̣ ниродхасама̄патти, анекавихитам̣ иддхивидхантиа̄дина̄ найена пан̃ча локика̄бхин̃н̃а̄ ча вутта̄. таттха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ анупадаван̣н̣ана̄йа чева бха̄вана̄видха̄нена ча саддхим̣ висуддхимагге (висуддхи. 1.69) виттха̄ритамева. чхал̣абхин̃н̃а̄йа пана а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти а̄сава̄нам̣ кхайена. ана̄саванти а̄сава̄нам̣ апаччайабхӯтам̣. четовимуттинти арахаттапхаласама̄дхим̣. пан̃н̃а̄вимуттинти арахаттапхалапан̃н̃ам̣. навамам̣.
10. упассайасуттаван̣н̣ана̄
153. дасаме а̄йа̄ма, бхантети касма̄ бхиккхунӣупассайагаманам̣ йа̄чати? на ла̄бхасакка̄рахету, каммат̣т̣ха̄наттхика̄ панеттха бхиккхунийо аттхи, та̄ уссукка̄петва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄песса̄мӣти йа̄чати. нану ча со сайампи тепит̣ако бахуссуто, ким̣ сайам̣ катхетум̣ на саккотӣти? но на саккоти. буддхапат̣ибха̄гасса пана са̄вакасса катхам̣ саддха̄таббам̣ ман̃н̃иссантӣти йа̄чати. бахукиччо твам̣ бахукаран̣ӣйоти ким̣ тхеро навакамма̄дипасуто, йена нам̣ евама̄ха̄ти? но, саттхари пана париниббуте чатассо париса̄ а̄нандаттхерам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, ида̄ни касса паттачӣварам̣ гахетва̄ чаратха, касса паривен̣ам̣ саммаджджатха, касса мукходакам̣ детха̄’’ти роданти паридеванти. тхеро ‘‘аничча̄ сан̇кха̄ра̄, вуддхасарӣрепи нилладжджова маччура̄джа̄ пахари. еса̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ дхаммата̄, ма̄ сочиттха, ма̄ паридевиттха̄’’ти парисам̣ сан̃н̃а̄пети. идамасса бахукиччам̣. там̣ сандха̄йа тхеро евама̄ха. сандассесӣти пат̣ипаттигун̣ам̣ дассеси. сама̄дапесӣти ган̣ха̄песи. самуттеджесӣти самусса̄хеси. сампахам̣сесӣти пат̣иладдхагун̣ена мода̄песи.
тхуллатисса̄ти сарӣрена тхӯла̄, на̄мена тисса̄. ведехамуниноти пан̣д̣итамунино. пан̣д̣ито хи н̃а̄н̣асан̇кха̄тена ведена ӣхати саббакичча̄ни кароти, тасма̄ ‘‘ведехо’’ти вуччати. ведехо ча со муни ча̄ти, ведехамуни. дхаммам̣ бха̄ситаббам̣ ман̃н̃атӣти типит̣акадхарасса дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикасса саммукхе сайам̣ аран̃н̃ава̄сӣ пам̣сукӯлико сама̄но ‘‘дхаммакатхико аха’’нти дхаммам̣ бха̄ситаббам̣ ман̃н̃ати. идам̣ ким̣ пана, катхам̣ пана̄ти? аваджа̄нама̄на̄ бхан̣ати. ассосӣти ан̃н̃ена а̄гантва̄ а̄рочитавасена ассоси. а̄гамехи твам̣, а̄вусоти тит̣т̣ха твам̣, а̄вусо. ма̄ те сан̇гхо уттари упапариккхӣти ма̄ бхиккхусан̇гхо атирекаока̄се там̣ упапариккхӣти. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘а̄нандена буддхапат̣ибха̄го са̄вако ва̄рито, ека̄ бхиккхунӣ на ва̄рита̄, та̄йа саддхим̣ сантхаво ва̄ синехо ва̄ бхависсатӣ’’ти ма̄ там̣ сан̇гхо евам̣ аман̃н̃ӣти.
ида̄ни аттано буддхапат̣ибха̄габха̄вам̣ дӣпенто там̣ ким̣ ман̃н̃аси, а̄вусотиа̄дима̄ха? саттаратананти саттахаттхаппама̄н̣ам̣. на̄ганти хаттхим̣. ад̣д̣хат̣т̣харатанам̣ ва̄ти ад̣д̣харатанена ӯнаат̣т̣харатанам̣, пуримапа̄дато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кумбха̄ видаттха̄дхикасаттахаттхуббедханти аттхо. та̄лапаттика̄йа̄ти тарун̣ата̄лапан̣н̣ена. чавиттха̄ти чута̄, на мата̄ ва̄ нат̣т̣ха̄ ва̄, буддхапат̣ибха̄гасса пана са̄вакасса упава̄дам̣ ватва̄ маха̄кассапаттхере чхахи абхин̃н̃а̄хи сӣхана̄дам̣ наданте тасса̄ ка̄са̄ва̄ни кан̣т̣акаса̄кха̄ вийа каччхуса̄кха̄ вийа ча сарӣрам̣ кха̄дитум̣ а̄раддха̄ни, та̄ни ха̄ретва̄ сетака̄ни ниваттхаккхан̣ейевасса̄ читтасса̄до удапа̄дӣти. дасамам̣.
11. чӣварасуттаван̣н̣ана̄
154. ека̄дасаме даккхин̣а̄гирисминти ра̄джагахам̣ парива̄ретва̄ т̣хитасса гирино даккхин̣абха̄ге джанападо даккхин̣а̄гири на̄ма, тасмим̣ ча̄рикам̣ чаратӣти аттхо. ча̄рика̄ ча на̄ма дувидха̄ хоти туритача̄рика̄ ча атуритача̄рика̄ ча. таттха йам̣ екаччо екам̣ ка̄са̄вам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ паттачӣварам̣ ам̣се лаггетва̄ чхаттам̣ а̄да̄йа сарӣрато седехи паггхарантехи дивасена саттат̣т̣хайоджана̄ни гаччхати, йам̣ ва̄ пана буддха̄ кин̃чидева бодханеййасаттам̣ дисва̄ йоджанасатампи йоджанасахассампи кхан̣ена гаччханти, еса̄ туритача̄рика̄ на̄ма. девасикам̣ пана га̄вутам̣ ад̣д̣хайоджанам̣ тига̄вутам̣ йоджананти еттакам̣ аддха̄нам̣ аджджатана̄йа нимантанам̣ адхива̄сайато джанасан̇гахам̣ карото гаманам̣, еса̄ атуритача̄рика̄ на̄ма. айам̣ идха адхиппета̄.
нану ча тхеро пан̃чавӣсати васса̄ни чха̄йа̄ вийа дасабаласса паччхато паччхато гаччхантова ахоси, ‘‘кахам̣ а̄нандо’’ти вачанасса ока̄самева на ада̄си, со кисмим̣ ка̄ле бхиккхусан̇гхена саддхим̣ ча̄рикам̣ чаритум̣ ока̄сам̣ лабхатӣти? саттху паринибба̄насам̣ваччхаре. париниббуте кира саттхари маха̄кассапаттхеро саттху паринибба̄не саннипатитасса бхиккхусан̇гхасса маджджхе нисӣдитва̄ дхаммавинайасан̇га̄йанаттхам̣ пан̃часате бхиккхӯ уччинитва̄, ‘‘а̄вусо, майам̣ ра̄джагахе вассам̣ васанта̄ дхаммавинайам̣ сан̇га̄йисса̄ма, тумхе пуре вассӯпана̄йика̄йа аттано палибодхам̣ уччхиндитва̄ ра̄джагахе саннипататха̄’’ти ватва̄ аттана̄ ра̄джагахам̣ гато. а̄нандаттхеропи бхагавато паттачӣварам̣ а̄да̄йа маха̄джанам̣ сан̃н̃а̄пенто са̄ваттхим̣ гантва̄ тато никкхамма ра̄джагахам̣ гаччханто даккхин̣а̄гирисмим̣ ча̄рикам̣ чари. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
йебхуййена кума̄рабхӯта̄ти йе те хӣна̄йа̄ватта̄ на̄ма, те йебхуййена кума̄рака̄ дахара̄ тарун̣а̄ екавассикадвевассика̄ бхиккхӯ чева анупасампаннакума̄рака̄ ча. касма̄ панете паббаджита̄, касма̄ хӣна̄йа̄ватта̄ти? тесам̣ кира ма̄та̄питаро чинтесум̣ – ‘‘а̄нандаттхеро саттху висса̄сико ат̣т̣ха варе йа̄читва̄ упат̣т̣хахати, иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ саттха̄рам̣ гахетва̄ гантум̣ саккоти, амха̄кам̣ да̄раке етасса сантике пабба̄джема, со саттха̄рам̣ гахетва̄ а̄гамиссати, тасмим̣ а̄гате майам̣ маха̄сакка̄рам̣ ка̄тум̣ лабхисса̄ма̄’’ти. имина̄ та̄ва ка̄ран̣ена несам̣ н̃а̄така̄ те пабба̄джесум̣. саттхари пана париниббуте тесам̣ са̄ паттхана̄ упаччхинна̄, атха те екадивасенева уппабба̄джесум̣.
йатха̄бхирантанти йатха̄ручийа̄ йатха̄аджджха̄сайена. тикабходжанам̣ пан̃н̃аттанти, идам̣ ‘‘ган̣абходжане ан̃н̃атра самайа̄ па̄читтийа’’нти (па̄чи. 211). идам̣ сандха̄йа вуттам̣. таттха хи тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ акаппийанимантанам̣ са̄дийитва̄ екато пат̣игган̣ханта̄нампи ана̄патти, тасма̄ ‘‘тикабходжана’’нти вуттам̣.
думман̇кӯнам̣ пуггала̄нам̣ ниггаха̄йа̄ти дуссӣлапуггала̄нам̣ нигган̣ханаттхам̣. песала̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа̄ти думман̇кӯнам̣ ниггахенева песала̄нам̣ упосатхапава̄ран̣а̄ ваттанти, самаггава̄со хоти, айам̣ тесам̣ пха̄сувиха̄ро хоти, имасса пха̄сувиха̄расса аттха̄йа. ма̄ па̄пиччха̄ паккхам̣ нисса̄йа сан̇гхам̣ бхиндеййунти йатха̄ девадатто сапарисо кулесу вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джанто па̄пиччхе нисса̄йа сан̇гхам̣ бхинди, евам̣ ан̃н̃епи па̄пиччха̄ ган̣абандхена кулесу вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джама̄на̄ ган̣ам̣ вад̣д̣хетва̄ там̣ паккхам̣ нисса̄йа ма̄ сан̇гхам̣ бхиндеййунти, ити имина̄ ка̄ран̣ена пан̃н̃аттанти аттхо. кула̄нуддайата̄йа ча̄ти бхиккхусан̇гхе упосатхапава̄ран̣ам̣ катва̄ самаггава̄сам̣ васанте манусса̄ сала̄кабхатта̄дӣни датва̄ саггапара̄йан̣а̄ бхаванти, ити има̄йа кула̄нуддайата̄йа ча пан̃н̃аттанти аттхо.
сассагха̄там̣ ман̃н̃е чарасӣти сассам̣ гха̄тенто вийа а̄хин̣д̣аси. кулӯпагха̄там̣ ман̃н̃е чарасӣти кула̄ни упагха̄тенто вийа хананто вийа а̄хин̣д̣аси. олуджджатӣти висесена палуджджати бхиджджати. палуджджанти кхо те, а̄вусо, наваппа̄йа̄ти, а̄вусо, ете туйхам̣ па̄йена йебхуййена навака̄ екавассикадувассика̄ дахара̄ чева са̄ман̣ера̄ ча палуджджанти бхиджджанти. на ва̄йам̣ кума̄рако маттаман̃н̃а̄сӣти айам̣ кума̄рако аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄тӣти тхерам̣ тадждженто а̄ха.
кума̄ракава̄да̄ на мучча̄ма̄ти кума̄ракава̄дато на мучча̄ма. татха̄ хи пана тванти идамасса евам̣ ваттаббата̄йа ка̄ран̣адассанаттхам̣ вуттам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – йасма̄ твам̣ имехи навехи бхиккхӯхи индрийасам̣варарахитехи саддхим̣ вичараси, тасма̄ кума̄ракехи саддхим̣ вичаранто кума̄ракоти ваттаббатам̣ арахасӣти.
ан̃н̃атиттхийапуббо сама̄ноти идам̣ йасма̄ тхерасса имасмим̣ са̄сане нева а̄чарийо на упаджджха̄йо пан̃н̃а̄йати, сайам̣ ка̄са̄йа̄ни гахетва̄ никкханто, тасма̄ анаттаманата̄йа ан̃н̃атиттхийапуббатам̣ а̄ропайама̄на̄ а̄ха.
сахаса̄ти еттха ра̄гамохача̄ропи сахаса̄ча̄ро, идам̣ пана досача̄равасена вуттам̣. аппат̣исан̇кха̄ти аппаччавеккхитва̄, ида̄ни аттано паббаджджам̣ содхенто йатва̄хам̣, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха ан̃н̃ам̣ саттха̄рам̣ уддиситунти т̣хапетва̄ бхагавантам̣ ан̃н̃ам̣ майхам̣ саттха̄ти евам̣ уддиситум̣ на джа̄на̄ми. самба̄дхо гхара̄ва̄сотиа̄дӣсу сачепи сат̣т̣хихаттхе гхаре йоджанасатантарепи ва̄ две джа̄йампатика̄ васанти, татха̄пи тесам̣ сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена гхара̄ва̄со самба̄дхойева. раджа̄патхоти ра̄гараджа̄дӣнам̣ ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. ‘‘а̄гаманапатхо’’типи ваттум̣ ват̣т̣ати. алагганат̣т̣хена аббхока̄со вийа̄ти аббхока̄со. паббаджито хи кӯт̣а̄га̄раратанамайапа̄са̄дадевавима̄на̄дӣсу пихитадва̄рава̄тапа̄несу пат̣иччханнесу васантопи нева лаггати на саджджати на баджджхати, тена вуттам̣ ‘‘аббхока̄со паббаджджа̄’’ти. апича самба̄дхо гхара̄ва̄со кусалакирийа̄йа ока̄са̄бха̄вато раджа̄патхо асам̣вутасан̇ка̄рат̣т̣ха̄нам̣ вийа раджа̄нам̣, килесараджа̄нам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄нато, аббхока̄со паббаджджа̄ кусалакирийа̄йа йатха̄ сукхам̣ ока̄сасаббха̄вато.
найидам̣ сукарам̣…пе… паббаджеййанти еттха айам̣ сан̇кхепакатха̄ – йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екампи дивасам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣ чаритаббам̣, екадивасампи ча килесамалена амалӣнам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣, сан̇кхаликхитам̣ ликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ чаритаббам̣, идам̣ на сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена екантапарипун̣н̣ам̣…пе… чаритум̣, йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ каса̄йарасапӣтата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ паридахитва̄ ага̄расма̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджджеййанти. еттха ча йасма̄ ага̄расса хитам̣ касиван̣иджджа̄дикаммам̣ ага̄рийанти вуччати, там̣ паббаджджа̄йа наттхи, тасма̄ паббаджджа̄ анага̄рийа̄ти н̃а̄табба̄, там̣ анага̄рийам̣. паббаджеййанти пат̣ипаджджеййам̣.
пат̣апилотика̄нанти джин̣н̣апилотика̄нам̣ терасахаттхопи хи наваса̄т̣ако даса̄нам̣ чхиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа пилотика̄ти вуччати. ити маха̄раха̄ни ваттха̄ни чхиндитва̄ катам̣ сан̇гха̄т̣им̣ сандха̄йа ‘‘пат̣апилотика̄нам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти вуттам̣. аддха̄намаггаппат̣ипанноти ад̣д̣хайоджанато пат̣т̣ха̄йа магго аддха̄нанти вуччати, там̣ аддха̄намаггам̣ пат̣ипанно, дӣгхамаггам̣ пат̣ипанноти аттхо.
ида̄ни йатха̄ еса паббаджито, йатха̄ ча аддха̄намаггам̣ пат̣ипанно, имассаттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа анупуббикатха̄ катхетабба̄ – атӣте кира каппасатасахассаматтхаке падумуттаро на̄ма саттха̄ удапа̄ди, тасмим̣ хам̣саватӣнагарам̣ упанисса̄йа кхеме мигада̄йе вихаранте ведехо на̄ма кут̣умбико асӣтикот̣идханавибхаво па̄това субходжанам̣ бхун̃джитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа гандхапуппха̄дӣни гахетва̄ виха̄рам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. тасмим̣ кхан̣е саттха̄ маха̄нисабхаттхерам̣ на̄ма татийаса̄вакам̣ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхутава̄да̄нам̣ йадидам̣ нисабхо’’ти етадагге т̣хапеси. упа̄сако там̣ сутва̄ пасанно дхаммакатха̄васа̄не маха̄джане ут̣т̣ха̄йа гате саттха̄рам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, све майхам̣ бхиккхам̣ адхива̄сетха̄’’ти а̄ха. маха̄ кхо, упа̄сака, бхиккхусан̇гхоти. киттако бхагава̄ти. ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусатасахассанти. бханте, екам̣ са̄ман̣ерампи виха̄ре асесетва̄ бхиккхам̣ адхива̄сетха̄ти. саттха̄ адхива̄сеси. упа̄сако саттху адхива̄санам̣ видитва̄ гехам̣ гантва̄ маха̄да̄нам̣ саджджетва̄ пунадивасе саттху ка̄лам̣ а̄роча̄песи. саттха̄ паттачӣварама̄да̄йа бхиккхусан̇гхапаривуто упа̄сакасса гхарам̣ гантва̄ пан̃н̃атта̄сане нисинно даккхин̣одака̄васа̄не йа̄губхатта̄дӣни сампат̣иччханто бхаттависсаггам̣ ака̄си. упа̄сакопи саттху сантике нисӣди.
тасмим̣ антаре маха̄нисабхаттхеро пин̣д̣а̄йа чаранто тамева вӣтхим̣ пат̣ипаджджи. упа̄сако дисва̄ ут̣т̣ха̄йа гантва̄ тхерам̣ вандитва̄ ‘‘паттам̣, бханте, но детха̄’’ти а̄ха. тхеро паттам̣ ада̄си. бханте, идхева пависатха, саттха̄пи гехе нисинноти. на ват̣т̣иссати упа̄сака̄ти. упа̄сако тхерасса паттам̣ гахетва̄ пин̣д̣апа̄тасса пӯретва̄ нӣхаритва̄ ада̄си. тато тхерам̣ анугантва̄ ниватто саттху сантике нисӣдитва̄ евама̄ха – ‘‘бханте, маха̄нисабхаттхеро ‘саттха̄ гехе нисинно’ти вуттепи пависитум̣ на иччхи, аттхи ну кхо етасса тумха̄кам̣ гун̣ехи атиреко гун̣о’’ти. буддха̄нан̃ча ван̣н̣амаччхерам̣ на̄ма наттхи. атха саттха̄ евама̄ха – ‘‘упа̄сака, майам̣ бхиккхам̣ а̄гамайама̄на̄ гехе нисӣда̄ма, со бхиккху на евам̣ нисӣдитва̄ бхиккхам̣ удиккхати. майам̣ га̄мантасена̄сане васа̄ма, со аран̃н̃асмим̣йева васати. майам̣ чханне васа̄ма, со аббхока̄самхийева васати. ити тасса айан̃ча айан̃ча гун̣о’’ти маха̄самуддам̣ пӯрайама̄нова катхеси. упа̄сако пакатийа̄пи джалама̄надӣпо телена а̄ситто вийа сут̣т̣хутарам̣ пасанно хутва̄ чинтеси – ‘‘ким̣ майхам̣ ан̃н̃а̄йа сампаттийа̄, ана̄гате екасса буддхасса сантике дхутава̄да̄нам̣ аггабха̄ваттха̄йа паттханам̣ карисса̄мӣ’’ти?
со пунапи саттха̄рам̣ нимантетва̄ тенева нийа̄мена сатта диваса̄ни да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусатасахассасса тичӣвара̄ни датва̄ саттху па̄дамӯле нипаджджитва̄ евама̄ха – ‘‘йам̣ ме, бханте, сатта диваса̄ни да̄нам̣ дентасса меттам̣ ка̄йакаммам̣ меттам̣ вачӣкаммам̣ меттам̣ манокаммам̣, имина̄хам̣ на ан̃н̃ам̣ девасампаттим̣ ва̄ саккама̄рабрахмасампаттим̣ ва̄ паттхеми, идам̣ пана ме каммам̣ ана̄гате екасса буддхасса сантике маха̄нисабхаттхерена паттат̣т̣ха̄нантарам̣ па̄пун̣анаттха̄йа терасадхутан̇гадхара̄нам̣ аггабха̄васса паччайо хотӯ’’ти. саттха̄ ‘‘махантам̣ т̣ха̄нам̣ имина̄ паттхитам̣, самиджджхиссати ну кхо’’ти олокенто самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ а̄ха – ‘‘мана̄пам̣ те т̣ха̄нам̣ паттхитам̣, ана̄гате сатасахассакаппаматтхаке готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тасса твам̣ татийаса̄вако маха̄кассапаттхеро на̄ма бхависсасӣ’’ти. там̣ сутва̄ упа̄сако ‘‘буддха̄нам̣ две катха̄ на̄ма наттхӣ’’ти пунадивасе паттаббам̣ вийа там̣ сампаттим̣ аман̃н̃иттха. со йа̄вата̄йукам̣ сӣлам̣ раккхитва̄ таттха ка̄лан̇като сагге ниббатти.
тато пат̣т̣ха̄йа девамануссесу сампаттим̣ анубхаванто ито еканавутикаппе випассимхи самма̄самбуддхе бандхуматӣнагарам̣ нисса̄йа кхеме мигада̄йе вихаранте девалока̄ чавитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ париджин̣н̣е бра̄хман̣акуле ниббатти. тасмин̃ча ка̄ле ‘‘випассӣ бхагава̄ саттаме саттаме сам̣ваччхаре дхаммам̣ катхетӣ’’ти махантам̣ кола̄халам̣ хоти. сакаладжамбудӣпе девата̄ ‘‘саттха̄ дхаммам̣ катхессатӣ’’ти а̄роченти, бра̄хман̣о там̣ са̄санам̣ ассоси. тасса ча нива̄санаса̄т̣ако еко хоти, татха̄ бра̄хман̣ийа̄, па̄рупанам̣ пана двиннампи екамева. сакаланагаре ‘‘екаса̄т̣акабра̄хман̣о’’ти пан̃н̃а̄йати. бра̄хман̣а̄нам̣ кеначидева киччена саннипа̄те сати бра̄хман̣им̣ гехе т̣хапетва̄ сайам̣ гаччхати, бра̄хман̣ӣнам̣ саннипа̄те сати сайам̣ гехе тит̣т̣хати, бра̄хман̣ӣ там̣ ваттхам̣ па̄рупитва̄ гаччхати. тасмим̣ пана дивасе бра̄хман̣о бра̄хман̣им̣ а̄ха – ‘‘бхоти, ким̣ раттим̣ дхаммассаванам̣ сун̣иссаси дива̄’’ти? ‘‘майам̣ ма̄туга̄маджа̄тика̄ на̄ма раттим̣ сотум̣ на саккома, дива̄ сосса̄мӣ’’ти бра̄хман̣ам̣ гехе т̣хапетва̄ ваттхам̣ па̄рупитва̄ упа̄сика̄хи саддхим̣ дива̄ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екаманте нисинна̄ дхаммам̣ сутва̄ упа̄сика̄хийева саддхим̣ а̄гама̄си. атха бра̄хман̣о бра̄хман̣им̣ гехе т̣хапетва̄ ваттхам̣ па̄рупитва̄ виха̄рам̣ гато.
тасмим̣ ча самайе саттха̄ парисамаджджхе алан̇катадхамма̄сане саннисинно читтабӣджаним̣ а̄да̄йа а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа синерум̣ маттхам̣ катва̄ са̄гарам̣ нимматхенто вийа дхаммакатхам̣ катхети. бра̄хман̣асса парисанте нисиннасса дхаммам̣ сун̣антасса пат̣хамайа̄масмим̣йева сакаласарӣрам̣ пӯрайама̄на̄ пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджи. со па̄рутаваттхам̣ сан̇гхаритва̄ ‘‘дасабаласса дасса̄мӣ’’ти чинтеси. атхасса а̄дӣнавасахассам̣ дассайама̄нам̣ маччхерам̣ уппаджджи, со ‘‘бра̄хман̣ийа̄ ча майхан̃ча екамева ваттхам̣, ан̃н̃ам̣ кин̃чи па̄рупанам̣ наттхи, апа̄рупитва̄ ча на̄ма бахи чаритум̣ на сакка̄’’ти саббатха̄пи ада̄тука̄мо ахоси. атхасса никкханте пат̣хамайа̄ме маджджхимайа̄мепи татхева пӣти уппаджджи, со татхева ча чинтетва̄ татхева ада̄тука̄мо ахоси. атхасса маджджхимайа̄ме никкханте паччхимайа̄мепи татхева пӣти уппаджджи, со ‘‘таран̣ам̣ ва̄ хоту маран̣ам̣ ва̄, паччха̄пи джа̄нисса̄мӣ’’ти ваттхам̣ сан̇гхаритва̄ саттху па̄дамӯле т̣хапеси. тато ва̄махаттхам̣ а̄бхуджитва̄ даккхин̣ена хаттхена тиккхаттум̣ аппхот̣етва̄ ‘‘джитам̣ ме джитам̣ ме’’ти тайо ва̄ре нади.
тасмин̃ча самайе бандхумара̄джа̄ дхамма̄санасса паччхато антоса̄н̣ийам̣ нисинно дхаммам̣ сун̣а̄ти. ран̃н̃о ча на̄ма ‘‘джитам̣ ме’’ти саддо амана̄по хоти. со пурисам̣ песеси ‘‘гаччха етам̣ пуччха ким̣ вадесӣ’’ти? со тена гантва̄ пуччхито а̄ха – ‘‘авасеса̄ хаттхийа̄на̄дӣни а̄руйха асичамма̄дӣни гахетва̄ парасенам̣ джинанти, на там̣ аччхарийам̣, ахам̣ пана паччхато а̄гаччхантасса кӯт̣агон̣асса муггарена сӣсам̣ бхиндитва̄ там̣ пала̄пенто вийа маччхерачиттам̣ маддитва̄ па̄рутаваттхам̣ дасабаласса ада̄сим̣, там̣ ме маччхарийам̣ джита’’нти а̄ха. пурисо гантва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘амхе бхан̣е дасабаласса анурӯпам̣ на джа̄нимха̄, бра̄хман̣о пана джа̄нӣ’’ти ваттхайугампи песеси. там̣ дисва̄ бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘айам̣ майхам̣ тун̣хӣ нисиннасса пат̣хамам̣ кин̃чи адатва̄ саттху гун̣е катхентасса ада̄си, саттху гун̣е пат̣ичча уппаннена майхам̣ ко аттхо’’ти тампи ваттхайугам̣ дасабалассева ада̄си. ра̄джа̄ ‘‘ким̣ бра̄хман̣ена ката’’нти? пуччхитва̄, ‘‘тампи тена ваттхайугам̣ татха̄гатассева динна’’нти сутва̄ ан̃н̃а̄ни две ваттхайуга̄ни песеси. со та̄нипи ада̄си. ра̄джа̄ ан̃н̃а̄нипи чатта̄рӣти евам̣ йа̄ва дваттим̣са ваттхайуга̄ни песеси. атха бра̄хман̣о ‘‘идам̣ вад̣д̣хетва̄ гахан̣ам̣ вийа хотӣ’’ти аттано аттха̄йа екам̣ бра̄хман̣ийа̄ аттха̄йа еканти две ваттхайуга̄ни гахетва̄ тим̣са йуга̄ни татха̄гатассева ада̄си. тато пат̣т̣ха̄йа ча саттху висса̄сико джа̄то.
атха нам̣ ра̄джа̄ екадивасам̣ сӣтасамайе саттху сантике дхаммам̣ сун̣антам̣ дисва̄ сатасахассаггханикам̣ аттано па̄рутам̣ раттакамбалам̣ датва̄ а̄ха – ‘‘ито пат̣т̣ха̄йа идам̣ па̄рупитва̄ дхаммам̣ сун̣а̄хӣ’’ти. со ‘‘ким̣ ме имина̄ камбалена имасмим̣ пӯтика̄йе упанӣтена̄’’ти? чинтетва̄, антогандхакут̣ийам̣ татха̄гатаман̃часса упари вита̄нам̣ катва̄ агама̄си. атха екадивасам̣ ра̄джа̄ па̄това виха̄рам̣ гантва̄ антогандхакут̣ийам̣ саттху сантике нисӣди. тасмин̃ча самайе чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо камбалам̣ пат̣ихан̃н̃анти, камбало ативийа вирочати. ра̄джа̄ уддхам̣ олокенто сан̃джа̄нитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, амха̄кам̣ еса камбало, амхехи екаса̄т̣акабра̄хман̣асса динно’’ти. тумхехи, маха̄ра̄джа, бра̄хман̣о пӯджито, бра̄хман̣ена ахам̣ пӯджитоти. ра̄джа̄ ‘‘бра̄хман̣о йуттакам̣ ан̃н̃а̄си, на майа’’нти пасӣдитва̄ йам̣ манусса̄нам̣ упака̄рабхӯтам̣, там̣ саббам̣ ат̣т̣хат̣т̣хакам̣ катва̄ саббат̣т̣хакам̣ на̄ма да̄нам̣ датва̄ пурохитат̣т̣ха̄не т̣хапеси. сопи ‘‘ат̣т̣хат̣т̣хакам̣ на̄ма чатусат̣т̣хи хотӣ’’ти чатусат̣т̣хи сала̄кабхатта̄ни упанибандха̄петва̄ йа̄ваджӣвам̣ да̄нам̣ датва̄ сӣлам̣ раккхитва̄ тато чуто сагге ниббатти.
пуна тато чуто имасмим̣ каппе кон̣а̄гаманасса ча бхагавато кассападасабаласса ча̄ти двиннам̣ буддха̄нам̣ антаре ба̄ра̄н̣асийам̣ кут̣умбийагхаре ниббатто, со вуддхиманва̄йа гхара̄ва̄сам̣ васанто екадивасам̣ аран̃н̃е джан̇гхавиха̄рам̣ чарати. тасмин̃ча самайе паччекабуддхо надӣтӣре чӣваракаммам̣ каронто анува̄те аппахонте сан̇гхаритва̄ т̣хапетум̣ а̄раддхо. со дисва̄, ‘‘касма̄, бханте, сан̇гхаритва̄ т̣хапетха̄’’ти? а̄ха. анува̄то наппахотӣти. ‘‘имина̄, бханте, каротха̄’’ти са̄т̣акам̣ датва̄, ‘‘ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не ме кеначи париха̄ни ма̄ хотӯ’’ти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. гхареписса бхагинийа̄ саддхим̣ бхарийа̄йа калахам̣ каронтийа̄ паччекабуддхо пин̣д̣а̄йа па̄виси.
атхасса бхагинӣ паччекабуддхасса пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ тасса бхарийам̣ сандха̄йа ‘‘еварӯпам̣ ба̄лам̣ йоджанасатена париваджджеййа’’нти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. са̄ гехадва̄ре т̣хита̄ там̣ сутва̄, ‘‘има̄йа диннам̣ бхаттам̣ еса ма̄ бхун̃джатӯ’’ти паттам̣ гахетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ чхад̣д̣етва̄ калаласса пӯретва̄ ада̄си. итара̄ дисва̄, ‘‘ба̄ле мам̣ та̄ва аккоса ва̄ пахара ва̄. еварӯпасса пана две асан̇кхеййа̄ни пӯритапа̄рамисса паттато бхаттам̣ чхад̣д̣етва̄ калалам̣ да̄тум̣ на йутта’’нти а̄ха. атхасса бхарийа̄йа пат̣исан̇кха̄нам̣ уппаджджи. са̄ ‘‘тит̣т̣хатха, бханте’’ти калалам̣ чхад̣д̣етва̄ паттам̣ дховитва̄ гандхачун̣н̣ена уббат̣т̣етва̄ паварасса чатумадхурасса пӯретва̄ упари а̄ситтена падумагаббхаван̣н̣ена саппина̄ виджджотама̄нам̣ паччекабуддхасса хаттхе т̣хапетва̄, ‘‘йатха̄ айам̣ пин̣д̣апа̄то обха̄саджа̄то, евам̣ обха̄саджа̄там̣ ме сарӣрам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ пат̣т̣хапеси. паччекабуддхо анумодитва̄ а̄ка̄сам̣ паккханди. тепи джа̄йампатика̄ йа̄вата̄йукам̣ кусалам̣ катва̄ сагге ниббаттитва̄ пуна тато чавитва̄ упа̄сако ба̄ра̄н̣асийам̣ асӣтикот̣ивибхавасса сет̣т̣хино путто хутва̄ ниббатти, итара̄ та̄дисассева дхӣта̄ хутва̄ ниббатти.
тасса вуддхиппаттасса тамева сет̣т̣хидхӣтарам̣ а̄найим̣су. тасса̄ пуббе адиннавипа̄касса тасса каммасса а̄нубха̄вена патикулам̣ павит̣т̣хаматта̄йа умма̄раббхантаре сакаласарӣрам̣ уггха̄т̣итаваччакут̣и вийа дуггандхам̣ джа̄там̣. сет̣т̣хикума̄ро ‘‘касса̄йам̣ гандхо’’ти пуччхитва̄ ‘‘сет̣т̣хикан̃н̃а̄йа̄’’ти сутва̄ ‘‘нӣхаратха нӣхаратха̄’’ти а̄бхатанийа̄менева кулагхарам̣ песеси. са̄ етенева нӣха̄рена саттасу т̣ха̄несу пат̣иниваттита̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ саттасу т̣ха̄несу пат̣иниватта̄. ким̣ ме джӣвитена̄’’ти? аттано а̄бхаран̣абхан̣д̣ам̣ бхан̃джа̄петва̄ суван̣н̣ит̣т̣хакам̣ ка̄реси ратана̄йатам̣ видаттхивиттхатам̣ чатуран̇гулуббедхам̣. тато харита̄ламаносила̄пин̣д̣ам̣ гахетва̄ ат̣т̣ха уппалахаттхаке а̄да̄йа кассападасабаласса четийакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ гата̄. тасмин̃ча кхан̣е ека̄ ит̣т̣хакапанти париккхипитва̄ а̄гаччхама̄на̄ гхат̣анит̣т̣хака̄йа ӯна̄ хоти. сет̣т̣хидхӣта̄ вад̣д̣хаким̣ а̄ха – ‘‘имам̣ ит̣т̣хакам̣ еттха т̣хапетха̄’’ти. амма, бхаддаке ка̄ле а̄гата̄си, сайамева т̣хапехӣти. са̄ а̄руйха телена харита̄ламаносилам̣ йоджетва̄ тена бандханена ит̣т̣хакам̣ патит̣т̣хапетва̄ упари ат̣т̣хахи уппалахаттхакехи пӯджам̣ катва̄ вандитва̄, ‘‘ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не ме ка̄йато чанданагандхо ва̄йату, мукхато уппалагандхо’’ти паттханам̣ катва̄, четийам̣ вандитва̄, падаккхин̣ам̣ катва̄ агама̄си.
атха тасмим̣йева кхан̣е йасса сет̣т̣хипуттасса пат̣хамам̣ гехам̣ нӣта̄, тасса там̣ а̄раббха сати удапа̄ди. нагарепи наккхаттам̣ сам̣гхут̣т̣хам̣ хоти. со упат̣т̣ха̄ке а̄ха – ‘‘тада̄ идха а̄нӣта̄ сет̣т̣хидхӣта̄ аттхи, кахам̣ са̄’’ти? ‘‘кулагехе са̄мӣ’’ти. ‘‘а̄нетха нам̣, наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄’’ти. те гантва̄, там̣ вандитва̄ т̣хита̄ ‘‘ким̣, та̄та̄, а̄гататтха̄’’ти? та̄йа пут̣т̣ха̄ там̣ паваттим̣ а̄чиккхим̣су. ‘‘та̄та̄, майа̄ а̄бхаран̣абхан̣д̣ена четийам̣ пӯджитам̣, а̄бхаран̣ам̣ ме наттхӣ’’ти. те гантва̄ сет̣т̣хипуттасса а̄рочесум̣. ‘‘а̄нетха нам̣, пил̣андханам̣ лабхисса̄ма̄’’ти. те а̄найим̣су. тасса̄ саха гхараппавесена сакалагехам̣ чанданагандхан̃чева нӣлуппалагандхан̃ча ва̄йи.
сет̣т̣хипутто там̣ пуччхи – ‘‘пат̣хамам̣ тава сарӣрато дуггандхо ва̄йи, ида̄ни пана те сарӣрато чанданагандхо, мукхато уппалагандхо ва̄йати. ким̣ ета’’нти? са̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа аттано катакаммам̣ а̄рочеси. сет̣т̣хипутто ‘‘ниййа̄никам̣ вата буддха̄нам̣ са̄сана’’нти пасӣдитва̄ йоджаникам̣ суван̣н̣ачетийам̣ камбалакан̃чукена париккхипитва̄ таттха таттха ратхачаккаппама̄н̣ехи суван̣н̣ападумехи алан̇кари. тесам̣ два̄дасахаттха̄ оламбака̄ хонти. со таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ сагге ниббаттитва̄ тато чуто ба̄ра̄н̣асито йоджанаматте т̣ха̄не ан̃н̃атарасмим̣ амаччакуле ниббатти. сет̣т̣хикан̃н̃а̄ девалокато чавитва̄ ра̄джакуле джет̣т̣хадхӣта̄ хутва̄ ниббатти.
тесу вайаппаттесу кума̄расса васанага̄ме наккхаттам̣ сам̣гхут̣т̣хам̣, со ма̄тарам̣ а̄ха – ‘‘са̄т̣акам̣ ме амма дехи, наккхаттам̣ кӣл̣исса̄мӣ’’ти. са̄ дхотаваттхам̣ нӣхаритва̄ ада̄си. ‘‘амма тхӯлам̣ ида’’нти. ан̃н̃ам̣ нӣхаритва̄ ада̄си, тампи пат̣иккхипи. ан̃н̃ам̣ нӣхаритва̄ ада̄си, тампи пат̣иккхипи. атха нам̣ ма̄та̄ а̄ха – ‘‘та̄та, йа̄дисе гехе майам̣ джа̄та̄, наттхи но ито сукхуматарасса пат̣ила̄бха̄йа пун̃н̃а’’нти. ‘‘лабханат̣т̣ха̄нам̣ гаччха̄ми амма̄’’ти. ‘‘путта ахам̣ аджджева туйхам̣ ба̄ра̄н̣асинагаре раджджапат̣ила̄бхампи иччха̄мӣ’’ти. со ма̄тарам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘гаччха̄ми амма̄’’ти. ‘‘гаччха, та̄та̄’’ти. евам̣ кирасса̄ читтам̣ ахоси – ‘‘кахам̣ гамиссати, идха ва̄ еттха ва̄ гехе нисӣдиссатӣ’’ти? со пана пун̃н̃анийа̄мена никкхамитва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ уййа̄не ман̇галасила̄пат̣т̣е сасӣсам̣ па̄рупитва̄ нипаджджи. со ча̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о ка̄лан̇катасса саттамо дивасо хоти.
амачча̄ ран̃н̃о сарӣракиччам̣ катва̄ ра̄джан̇ган̣е нисӣдитва̄ мантайим̣су – ‘‘ран̃н̃о ека̄ дхӣта̄ва аттхи, путто наттхи. ара̄джакам̣ раджджам̣ на тит̣т̣хати. ко ра̄джа̄ хотӣ’’ти мантетва̄, ‘‘твам̣ хохи, твам̣ хохӣ’’ти. пурохито а̄ха – ‘‘бахум̣ олокетум̣ на ват̣т̣ати, пхуссаратхам̣ виссаджджема̄’’ти. те кумудаван̣н̣е чатта̄ро синдхаве йоджетва̄, пан̃чавидхам̣ ра̄джакакудхабхан̣д̣ам̣ сетаччхаттан̃ча ратхасмим̣йева т̣хапетва̄ ратхам̣ виссаджджетва̄ паччхато тӯрийа̄ни пагган̣ха̄песум̣. ратхо па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ уййа̄на̄бхимукхо ахоси, ‘‘паричайена уййа̄на̄бхимукхо гаччхати, ниваттема̄’’ти кечи а̄хам̣су. пурохито ‘‘ма̄ ниваттайиттха̄’’ти а̄ха. ратхо кума̄рам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ а̄роханасаджджо хутва̄ ат̣т̣ха̄си. пурохито па̄рупанакан̣н̣ам̣ апанетва̄ па̄датала̄ни олокенто ‘‘тит̣т̣хату айам̣ дӣпо, двисахассадӣпапарива̄ресу чатӯсу дӣпесу еса раджджам̣ ка̄тум̣ йутто’’ти ватва̄, ‘‘пунапи тӯрийа̄ни пагган̣ха̄тха пунапи пагган̣ха̄тха̄’’ти тиккхаттум̣ тӯрийа̄ни пагган̣ха̄песи.
атха кума̄ро мукхам̣ виваритва̄ олокетва̄, ‘‘кена каммена а̄гататтха̄’’ти? а̄ха. ‘‘дева, тумха̄кам̣ раджджам̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти. ‘‘ра̄джа̄ каха’’нти. ‘‘деваттам̣ гато са̄мӣ’’ти. ‘‘кати диваса̄ атикканта̄’’ти? ‘‘аджджа саттамо дивасо’’ти. ‘‘путто ва̄ дхӣта̄ ва̄ наттхӣ’’ти. ‘‘дхӣта̄ аттхи дева, путто наттхӣ’’ти. ‘‘тена хи карисса̄ми раджджа’’нти. те та̄вадева абхисекаман̣д̣апам̣ катва̄ ра̄джадхӣтарам̣ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇каритва̄ уййа̄нам̣ а̄нетва̄ кума̄расса абхисекам̣ акам̣су.
атхасса ката̄бхисекасса сатасахассаггханикам̣ ваттхам̣ упахарим̣су. со ‘‘кимидам̣, та̄та̄’’ти? а̄ха. ‘‘нива̄санаваттхам̣ дева̄’’ти. ‘‘нану, та̄та̄, тхӯла’’нти. ‘‘манусса̄нам̣ парибхогаваттхесу ито сукхуматарам̣ наттхи дева̄’’ти. ‘‘тумха̄кам̣ ра̄джа̄ еварӯпам̣ нива̄сесӣ’’ти? ‘‘а̄ма, дева̄’’ти. ‘‘на ман̃н̃е пун̃н̃ава̄ тумха̄кам̣ ра̄джа̄, суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ а̄харатха, лабхисса̄ма ваттха’’нти. суван̣н̣абхин̇га̄рам̣ а̄харим̣су. со ут̣т̣ха̄йа хаттхе дховитва̄, мукхам̣ виккха̄летва̄, хаттхена удакам̣ а̄да̄йа, пураттхимадиса̄йа аббхуккири, гханапатхавим̣ бхиндитва̄ ат̣т̣ха каппаруккха̄ ут̣т̣хахим̣су. пуна удакам̣ гахетва̄ даккхин̣ам̣ паччхимам̣ уттаранти евам̣ чатассо диса̄ аббхуккири, саббадиса̄су ат̣т̣ха ат̣т̣ха катва̄ дваттим̣са каппаруккха̄ ут̣т̣хахим̣су. со екам̣ диббадуссам̣ нива̄сетва̄ екам̣ па̄рупитва̄ ‘‘нандаран̃н̃о виджите суттакантика̄ иттхийо ма̄ суттам̣ кантим̣сӯти евам̣ бхерим̣ ча̄ра̄петха̄’’ти ватва̄, чхаттам̣ усса̄петва̄, алан̇катапат̣ийатто хаттхиккхандхаварагато нагарам̣ пависитва̄, па̄са̄дам̣ а̄руйха маха̄сампаттим̣ анубхави.
евам̣ ка̄ле гаччханте екадивасам̣ девӣ ран̃н̃о сампаттим̣ дисва̄, ‘‘ахо тапассӣ’’ти ка̄рун̃н̃а̄ка̄рам̣ дассеси. ‘‘кимидам̣ девӣ’’ти? ча пут̣т̣ха̄, ‘‘атимахатӣ, дева, сампатти, атӣте буддха̄нам̣ саддахитва̄ калйа̄н̣ам̣ акаттха, ида̄ни ана̄гатасса паччайам̣ кусалам̣ на каротха̄’’ти? а̄ха. ‘‘касса дасса̄ми? сӣлаванто наттхӣ’’ти. ‘‘асун̃н̃о, дева, джамбудӣпо арахантехи, тумхе да̄намева саджджетха, ахам̣ араханте лаччха̄мӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ пунадивасе па̄чӣнадва̄ре да̄нам̣ саджджа̄песи. девӣ па̄това упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа упарипа̄са̄де пураттха̄бхимукха̄ урена нипаджджитва̄ – ‘‘саче етисса̄ диса̄йа араханто аттхи, а̄гаччханту амха̄кам̣ бхиккхам̣ ган̣хантӯ’’ти а̄ха. тассам̣ диса̄йам̣ араханто на̄хесум̣. там̣ сакка̄рам̣ капан̣аддхикайа̄чака̄нам̣ адам̣су.
пунадивасе даккхин̣адва̄ре да̄нам̣ саджджетва̄ татхева ака̄си, пунадивасе паччхимадва̄ре. уттарадва̄ре саджджитадивасе пана девийа̄ татхева нимантентийа̄ химаванте васанта̄нам̣ падумаватийа̄ путта̄нам̣ пан̃часата̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣ джет̣т̣хако маха̄падумапаччекабуддхо бха̄тике а̄мантеси ‘‘ма̄риса̄, нандара̄джа̄ тумхе нимантети, адхива̄сетха тасса̄’’ти. те адхива̄сетва̄ пунадивасе анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ а̄ка̄сена а̄гантва̄ уттарадва̄ре отарим̣су. манусса̄ гантва̄ ‘‘пан̃часата̄, дева, паччекабуддха̄ а̄гата̄’’ти ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ саддхим̣ девийа̄ гантва̄ вандитва̄ паттам̣ гахетва̄ паччекабуддхе па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ тесам̣ да̄нам̣ датва̄ бхаттакичча̄васа̄не ра̄джа̄ сан̇гхатхерасса, девӣ сан̇гханавакасса па̄дамӯле нипаджджитва̄, ‘‘аййа̄ паччайехи на киламиссанти, майам̣ пун̃н̃ена на ха̄йисса̄ма, амха̄кам̣ йа̄ваджӣвам̣ идха нива̄са̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ детха̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ уййа̄не пан̃ча пан̣н̣аса̄ла̄сата̄ни пан̃ча чан̇каманасата̄нӣти сабба̄ка̄рена нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ сампа̄детва̄ таттха васа̄песум̣.
евам̣ ка̄ле гаччханте ран̃н̃о паччанто купито. ‘‘ахам̣ паччантам̣ вӯпасаметум̣ гаччха̄ми, твам̣ паччекабуддхесу ма̄ памаджджӣ’’ти девим̣ овадитва̄ гато. тасмим̣ ана̄гатейева паччекабуддха̄нам̣ а̄йусан̇кха̄ра̄ кхӣн̣а̄. маха̄падумапаччекабуддхо тийа̄мараттим̣ джха̄накӣл̣ам̣ кӣл̣итва̄ арун̣уггамане а̄ламбанапхалакам̣ а̄ламбитва̄ т̣хитакова анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи, етенупа̄йена сеса̄пӣти саббепи париниббута̄. пунадивасе девӣ паччекабуддха̄нам̣ нисӣданат̣т̣ха̄нам̣ харитӯпалиттам̣ ка̄ретва̄ пуппха̄ни викиритва̄ дхӯпам̣ датва̄ тесам̣ а̄гаманам̣ олокайантӣ нисинна̄ а̄гаманам̣ апассантӣ пурисам̣ песеси – ‘‘гаччха, та̄та, джа̄на̄хи, ким̣ аййа̄нам̣ кин̃чи апха̄сука’’нти? со гантва̄ маха̄падумасса пан̣н̣аса̄ла̄йа два̄рам̣ виваритва̄ таттха апассанто чан̇каманам̣ гантва̄ а̄ламбанапхалакам̣ нисса̄йа т̣хитам̣ дисва̄ вандитва̄, ‘‘ка̄ло, бханте’’ти а̄ха. париниббутасарӣрам̣ ким̣ катхессати? со ‘‘нидда̄йати ман̃н̃е’’ти гантва̄ пит̣т̣хипа̄де хаттхена пара̄маси. па̄да̄нам̣ сӣталата̄йа чева тхаддхата̄йа ча париниббутабха̄вам̣ н̃атва̄ дутийасса сантикам̣ агама̄си, евам̣ татийасса̄ти саббесам̣ париниббутабха̄вам̣ н̃атва̄ ра̄джакулам̣ гато. ‘‘кахам̣, та̄та, паччекабуддха̄’’ти? пут̣т̣хо ‘‘париниббута̄, девӣ’’ти а̄ха. девӣ кандантӣ родантӣ никкхамитва̄ на̄гарехи саддхим̣ таттха гантва̄ са̄дхукӣл̣итам̣ ка̄ретва̄ паччекабуддха̄нам̣ сарӣракиччам̣ катва̄ дха̄туйо гахетва̄ четийам̣ патит̣т̣ха̄песи.
ра̄джа̄ паччантам̣ вӯпасаметва̄ а̄гато паччуггаманам̣ а̄гатам̣ девим̣ пуччхи ‘‘ким̣, бхадде, паччекабуддхесу наппамаджджи, нирога̄ аййа̄’’ти? ‘‘париниббута̄ дева̄’’ти. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘еварӯпа̄нампи пан̣д̣ита̄нам̣ маран̣ам̣ уппаджджати, амха̄кам̣ куто моккхо’’ти? со нагарам̣ агантва̄ уййа̄намева пависитва̄ джет̣т̣хапуттам̣ паккоса̄петва̄ тасса раджджам̣ пат̣ийа̄детва̄ сайам̣ саман̣акапаббаджджам̣ паббаджи, девӣпи ‘‘имасмим̣ паббаджите ахам̣ ким̣ карисса̄мӣ’’ти? таттхева уййа̄не паббаджита̄. двепи джха̄нам̣ бха̄ветва̄ тато чута̄ брахмалоке ниббаттим̣су.
тесу таттхева васантесу амха̄кам̣ саттха̄ локе уппаджджитва̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена ра̄джагахам̣ па̄виси. айам̣ пиппалима̄н̣аво магадхарат̣т̣хе маха̄титтхабра̄хман̣ага̄ме капилабра̄хман̣асса аггамахесийа̄ куччхимхи ниббатто, айам̣ бхадда̄ ка̄пила̄нӣ маддарат̣т̣хе са̄галанагаре косийаготтабра̄хман̣асса аггамахесийа̄ куччхисмим̣ ниббатта̄. тесам̣ кхо ануккамена вад̣д̣хама̄на̄нам̣ пиппалима̄н̣авасса вӣсатиме вассе бхадда̄йа сол̣асаме вассе сампатте ма̄та̄питаро путтам̣ олокетва̄, ‘‘та̄та, твам̣ вайаппатто, кулавам̣со на̄ма патит̣т̣хапетаббо’’ти ативийа ниппӣл̣айим̣су. ма̄н̣аво а̄ха – ‘‘майхам̣ сотапатхе еварӯпам̣ катхам̣ ма̄ катхетха. ахам̣ йа̄ва тумхе дхаратха, та̄ва пат̣иджаггисса̄ми, тумха̄кам̣ паччхато никкхамитва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти. те катипа̄хам̣ атиккамитва̄ пуна катхайим̣су, сопи татхева пат̣иккхипи. пуна катхайим̣су, пунапи пат̣иккхипи. тато пат̣т̣ха̄йа ма̄та̄ нирантарам̣ катхетийева.
ма̄н̣аво ‘‘мама ма̄тарам̣ сан̃н̃а̄песса̄мӣ’’ти раттасуван̣н̣асса никкхасахассам̣ датва̄ суван̣н̣ака̄рехи екам̣ иттхирӯпам̣ ка̄ра̄петва̄ тасса маджджанагхат̣т̣ана̄дикаммапарийоса̄не там̣ раттаваттхам̣ нива̄са̄петва̄ ван̣н̣асампаннехи пуппхехи чева на̄на̄алан̇ка̄рехи ча алан̇ка̄ра̄петва̄ ма̄тарам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘амма еварӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ лабханто гехе васа̄ми, алабханто на васа̄мӣ’’ти. пан̣д̣ита̄ бра̄хман̣ӣ чинтеси – ‘‘майхам̣ путто пун̃н̃ава̄ диннада̄но ката̄бхинӣха̄ро, пун̃н̃ам̣ каронто на екакова ака̄си, аддха̄ етена саха катапун̃н̃а̄ суван̣н̣арӯпакапат̣ибха̄га̄ бхависсатӣ’’ти ат̣т̣ха бра̄хман̣е паккоса̄петва̄ саббака̄мехи сантаппетва̄ суван̣н̣арӯпакам̣ ратхам̣ а̄ропетва̄, ‘‘гаччхатха, та̄та̄, йаттха амха̄кам̣ джа̄тиготтабхогехи сама̄накуле еварӯпам̣ да̄рикам̣ пассатха, имамева суван̣н̣арӯпакам̣, пан̣н̣а̄ка̄рам̣ катва̄ детха̄’’ти уййоджеси.
те ‘‘амха̄кам̣ на̄ма етам̣ камма’’нти никкхамитва̄, ‘‘каттха гамисса̄ма̄’’ти? чинтетва̄, ‘‘маддарат̣т̣хам̣ на̄ма иттха̄каро, маддарат̣т̣хам̣ гамисса̄ма̄’’ти маддарат̣т̣хе са̄галанагарам̣ агамим̣су. таттха там̣ суван̣н̣арӯпакам̣ нха̄натиттхе т̣хапетва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. атха бхадда̄йа дха̄тӣ бхаддам̣ нха̄петва̄ алан̇каритва̄ сиригаббхе нисӣда̄петва̄ нха̄йитум̣ а̄гаччхантӣ там̣ рӯпакам̣ дисва̄, ‘‘аййадхӣта̄ ме идха̄гата̄’’ти сан̃н̃а̄йа таджджетва̄ ‘‘дуббините, ким̣ твам̣ идха̄гата̄’’ти? таласаттикам̣ уггиритва̄, ‘‘гаччха сӣгха’’нти ган̣д̣апассе пахари. хаттхо па̄са̄н̣е пат̣ихато вийа кампиттха. са̄ пат̣иккамитва̄ ‘‘евам̣ тхаддхам̣ на̄ма маха̄гӣвам̣ дисва̄, ‘аййадхӣта̄ ме’ти сан̃н̃ам̣ уппа̄десим̣, аййадхӣта̄йа хи ме айам̣ нива̄санапат̣игга̄хика̄пи айутта̄’’ти а̄ха. атха нам̣ те манусса̄ парива̄ретва̄ ‘‘еварӯпа̄ те са̄мидхӣта̄’’ти пуччхим̣су. ‘‘ким̣ еса̄, има̄йа сатагун̣ена сахассагун̣ена майхам̣ аййа̄ абхирӯпатара̄, два̄дасахаттхе габбхе нисинна̄йа падӣпакиччам̣ наттхи, сарӣробха̄сенева тамам̣ видхаматӣ’’ти. ‘‘тена хи а̄гаччха̄’’ти там̣ кхуджджам̣ гахетва̄ суван̣н̣арӯпакам̣ ратхам̣ а̄ропетва̄ косийаготтасса гхарадва̄ре т̣хатва̄ а̄гаманам̣ ниведайим̣су.
бра̄хман̣о пат̣исантха̄рам̣ катва̄, ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти? пуччхи. ‘‘магадхарат̣т̣хе маха̄титтхага̄ме капилабра̄хман̣асса гхарато’’ти. ‘‘ким̣ ка̄ран̣а̄ а̄гата̄’’ти. ‘‘имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена̄’’ти. ‘‘калйа̄н̣ам̣, та̄та̄, самаджа̄тиготтавибхаво амха̄кам̣ бра̄хман̣о, дасса̄ми да̄рика’’нти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ ган̣хи. те капилабра̄хман̣асса са̄санам̣ пахин̣им̣су – ‘‘ладдха̄ да̄рика̄, каттаббам̣ каротха̄’’ти. там̣ са̄санам̣ сутва̄ пиппалима̄н̣авасса а̄рочайим̣су – ‘‘ладдха̄ кира да̄рика̄’’ти. ма̄н̣аво ‘‘ахам̣ на лабхисса̄мӣти чинтесим̣, име ладдха̄ти ча ваданти, анаттхико хутва̄ пан̣н̣ам̣ песисса̄мӣ’’ти рахогато пан̣н̣ам̣ ликхи, ‘‘бхадда̄ аттано джа̄тиготтабхога̄нурӯпам̣ гхара̄ва̄сам̣ лабхату, ахам̣ никкхамитва̄ паббаджисса̄ми, ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄ринӣ ахосӣ’’ти. бхадда̄пи ‘‘асукасса кира мам̣ да̄тука̄ма̄’’ти сутва̄ рахогата̄ пан̣н̣ам̣ ликхи, ‘‘аййапутто аттано джа̄тиготтабхога̄нурӯпам̣ гхара̄ва̄сам̣ лабхату. ахам̣ никкхамитва̄ паббаджисса̄ми, ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄рӣ ахосӣ’’ти. двепи пан̣н̣а̄ни антара̄магге сама̄гаччхим̣су. ‘‘идам̣ касса пан̣н̣а’’нти? пиппалима̄н̣авена бхадда̄йа пахитанти. ‘‘идам̣ касса пан̣н̣а’’нти? бхадда̄йа пиппалима̄н̣авасса пахитанти ча вутте двепи ва̄четва̄, ‘‘пассатха да̄рака̄нам̣ камма’’нти пха̄летва̄ аран̃н̃е чхад̣д̣етва̄ сама̄напан̣н̣ам̣ ликхитва̄ ито ча етто ча песесум̣. ити тесам̣ аниччхама̄на̄нам̣йева сама̄гамо ахоси.
там̣дивасам̣йева ча ма̄н̣авопи екам̣ пуппхада̄мам̣ гантха̄песи, бхадда̄пи екам̣ гантха̄песи. та̄ни а̄санамаджджхе т̣хапетва̄ бхуттаса̄йама̄са̄ убхопи ‘‘сайанам̣ а̄рухисса̄ма̄’’ти сама̄гантва̄ ма̄н̣аво даккхин̣апассена сайанам̣ а̄рухи. бхадда̄ ва̄мапассена а̄рухитва̄ а̄ха – ‘‘йасса пассе пуппха̄ни мила̄йанти, тасса ра̄гачиттам̣ уппаннанти виджа̄нисса̄ма, имам̣ пуппхада̄мам̣ на аллӣйитабба’’нти. те пана ан̃н̃аман̃н̃асса сарӣрасампхассабхайена тийа̄мараттим̣ ниддам̣ аноккаманта̄ва вӣтина̄менти, дива̄ пана хаситаматтампи на хоти. те лока̄мисена асам̣сат̣т̣ха̄ йа̄ва ма̄та̄питаро дхаранти, та̄ва кут̣умбам̣ авича̄ретва̄ тесу ка̄лан̇катесу вича̄райим̣су. махатӣ ма̄н̣авасса сампатти, екадивасам̣ сарӣрам̣ уббат̣т̣етва̄ чхад̣д̣етаббам̣ суван̣н̣ачун̣н̣амева магадхана̄л̣ийа̄ два̄дасана̄л̣иматтам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати. йантабаддха̄ни сат̣т̣хи маха̄тал̣а̄ка̄ни, камманто два̄дасайоджанико, анура̄дхапураппама̄н̣а̄ чуддаса да̄сага̄ма̄, чуддаса хаттха̄нӣка̄, чуддаса асса̄нӣка̄, чуддаса ратха̄нӣка̄.
со екадивасам̣ алан̇катам̣ ассам̣ а̄руйха маха̄джанапаривуто каммантам̣ гантва̄ кхеттакот̣ийам̣ т̣хито нан̇галехи бхиннат̣т̣ха̄нато ка̄ка̄дайо сакун̣е ган̣д̣уппа̄дака̄дипа̄н̣е уддхаритва̄ кха̄данте дисва̄, ‘‘та̄та̄, име ким̣ кха̄дантӣ’’ти пуччхи? ‘‘ган̣д̣уппа̄даке аййа̄’’ти. ‘‘етехи катам̣ па̄пам̣ касса хотӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣, аййа̄’’ти. со чинтеси – ‘‘саче етехи катам̣ па̄пам̣ майхам̣ хоти, ким̣ ме кариссати саттаасӣтикот̣идханам̣? ким̣ два̄дасайоджано камманто, ким̣ йантабаддха̄ни сат̣т̣хи маха̄тал̣а̄ка̄ни, ким̣ чуддаса га̄ма̄? саббаметам̣ бхадда̄йа ка̄пила̄нийа̄ ниййа̄тетва̄ никкхамитва̄ паббаджисса̄мӣ’’ти.
бхадда̄пи ка̄пила̄нӣ тасмим̣ кхан̣е аббхантараваттхумхи тайо тилакумбхе паттхара̄петва̄ дха̄тӣхи паривута̄ нисинна̄ ка̄ке тилапа̄н̣аке кха̄дама̄не дисва̄, ‘‘амма̄ ким̣ име кха̄дантӣ’’ти? пуччхи. ‘‘па̄н̣аке аййе’’ти. ‘‘акусалам̣ касса хотӣ’’ти? ‘‘тумха̄кам̣ аййе’’ти. са̄ чинтеси – ‘‘майхам̣ чатухаттхаваттхам̣ на̄л̣икоданаматтан̃ча ладдхум̣ ват̣т̣ати, йади ча панетам̣ еттакена джанена катам̣ акусалам̣ майхам̣ хоти, бхавасахассенапи ват̣т̣ато сӣсам̣ уккхипитум̣ на сакка̄, аййапутте а̄гатаматтейева саббам̣ тасса ниййа̄тетва̄ никкхамма паббаджисса̄мӣ’’ти.
ма̄н̣аво а̄гантва̄ нхатва̄ па̄са̄дам̣ а̄руйха маха̄рахе паллан̇ке нисӣди, атхасса чаккаваттино ануччхавикам̣ бходжанам̣ саджджайим̣су. двепи бхун̃джитва̄ париджане никкханте рахогата̄ пха̄сукат̣т̣ха̄не нисӣдим̣су. тато ма̄н̣аво бхаддам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, твам̣ имам̣ гхарам̣ а̄гаччхантӣ киттакам̣ дханам̣ а̄харӣ’’ти? ‘‘пан̃чапан̣н̣а̄са сакат̣асахасса̄ни аййа̄’’ти. ‘‘етам̣ саббам̣, йа̄ ча имасмим̣ гхаре саттаасӣтикот̣ийо, йантабаддха̄ сат̣т̣хитал̣а̄ка̄дибхеда̄ сампатти аттхи, саббам̣ туйхам̣йева ниййа̄темӣ’’ти. ‘‘тумхе пана аййа̄’’ти. ‘‘ахам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти. ‘‘аййа̄ ахампи тумха̄кам̣йева а̄гаманам̣ олокайама̄на̄ нисинна̄, ахампи паббаджисса̄мӣ’’ти. тесам̣ а̄диттапан̣н̣акут̣и вийа тайо бхава̄ упат̣т̣хахим̣су. те ‘‘паббаджисса̄ма̄’’ти ватва̄ антара̄пан̣ато каса̄йарасапӣта̄ни ваттха̄ни маттика̄патте ча а̄хара̄петва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ кесе оха̄ретва̄, ‘‘йе локе араханто, те уддисса амха̄кам̣ паббаджджа̄’’ти паббаджитва̄ тхавика̄су патте оса̄петва̄ ам̣се лаггетва̄ па̄са̄дато отарим̣су. гехе да̄сесу ча каммака̄ресу ча на кочи сан̃джа̄ни.
атха не бра̄хман̣ага̄мато никкхамма да̄сага̄мадва̄рена гаччханте а̄каппакуттавасена да̄сага̄мава̄сино сан̃джа̄ним̣су. те руданта̄ па̄десу нипатитва̄ ‘‘ким̣ амхе ана̄тхе каротха аййа̄’’ти? а̄хам̣су. ‘‘майам̣, бхан̣е ‘а̄диттапан̣н̣аса̄ла̄ вийа тайо бхава̄’ти паббаджимха̄, саче тумхесу екекам̣ бхуджиссам̣ карома, вассасатампи наппахоти, тумхева тумха̄кам̣ сӣсам̣ дховитва̄ бхуджисса̄ хутва̄ джӣватха̄’’ти ватва̄ тесам̣ роданта̄нам̣йева паккамим̣су. тхеро пурато гаччханто ниваттитва̄ олокенто чинтеси – ‘‘айам̣ бхадда̄ ка̄пила̄нӣ сакаладжамбудӣпаггханика̄ иттхӣ майхам̣ паччхато а̄гаччхати. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати, йам̣ кочидева евам̣ чинтеййа ‘име паббаджитва̄пи вина̄ бхавитум̣ на сакконти, анануччхавикам̣ каронтӣ’’ти. ‘‘кочи ва̄ пана манам̣ падӯсетва̄ апа̄йапӯрако бхавеййа. имам̣ паха̄йа майа̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти читтам̣ уппа̄деси.
со пурато гаччханто дведха̄патхам̣ дисва̄ тасса маттхаке ат̣т̣ха̄си. бхадда̄пи а̄гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, та̄дисим̣ иттхим̣ мама паччхато а̄гаччхантим̣ дисва̄, ‘име паббаджитва̄пи вина̄ бхавитум̣ на сакконтӣ’ти чинтетва̄ амхесу падут̣т̣хачитто маха̄джано апа̄йапӯрако бхавеййа. имасмим̣ дведха̄патхе твам̣ екам̣ ган̣ха, ахам̣ екена гамисса̄мӣ’’ти. ‘‘а̄ма, аййа, паббаджита̄нам̣ ма̄туга̄мо на̄ма малам̣, ‘паббаджитва̄пи вина̄ на бхавантӣ’ти амха̄кам̣ досам̣ пассанти, тумхе екам̣ маггам̣ ган̣хатха, вина̄ бхависса̄ма̄’’ти тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ дасанакхасамодха̄насамуджджалам̣ ан̃джалим̣ паггайха, ‘‘сатасахассакаппаппама̄н̣е аддха̄не като миттасантхаво аджджа бхиджджатӣ’’ти ватва̄, ‘‘тумхе даккхин̣аджа̄тика̄ на̄ма, тумха̄кам̣ даккхин̣амагго ват̣т̣ати, майам̣ ма̄туга̄ма̄ на̄ма ва̄маджа̄тика̄, амха̄кам̣ ва̄мамагго ват̣т̣атӣ’’ти вандитва̄ маггам̣ пат̣ипанна̄. тесам̣ дведха̄бхӯтака̄ле айам̣ маха̄патхавӣ ‘‘ахам̣ чаккава̄л̣агирисинерупаббате дха̄ретум̣ сакконтӣпи тумха̄кам̣ гун̣е дха̄ретум̣ на саккомӣ’’ти вадантӣ вийа виравама̄на̄ акампи, а̄ка̄се асанисаддо вийа паватти, чаккава̄л̣апаббато уннади.
самма̄самбуддхо вел̣уванамаха̄виха̄ре гандхакут̣ийам̣ нисинно патхавӣкампанасаддам̣ сутва̄, ‘‘касса ну кхо патхавӣ кампатӣ’’ти? а̄вадждженто ‘‘пиппалима̄н̣аво ча бхадда̄ ча ка̄пила̄нӣ мам̣ уддисса аппамеййам̣ сампаттим̣ паха̄йа паббаджита̄, тесам̣ вийогат̣т̣ха̄не убхиннампи гун̣абалена айам̣ патхавӣкампо джа̄то, майа̄пи етесам̣ сан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти гандхакут̣ито никкхамма сайамева паттачӣварам̣ а̄да̄йа, асӣтимаха̄тхересу кан̃чи ана̄мантетва̄ тига̄вутам̣ маггам̣ паччуггаманам̣ катва̄ ра̄джагахасса ча на̄л̣анда̄йа ча антаре бахупуттаканигродхаруккхамӯле паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди. нисӣданто пана ан̃н̃атаро пам̣сукӯлико вийа анисӣдитва̄ буддхавесам̣ гахетва̄ асӣтихаттха̄ гханабуддхарасмийо виссадждженто нисӣди. ити тасмим̣ кхан̣е пан̣н̣ачхаттасакат̣ачаккакӯт̣а̄га̄ра̄диппама̄н̣а̄ буддхарасмийо ито чито ча виппхандантийо видха̄вантийо чандимасахассасӯрийасахассауггаманака̄ло вийа курума̄на̄ там̣ ванантарам̣ екобха̄сам̣ акам̣су. дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄нам̣ сирийа̄ самуджджалитата̄ра̄ган̣ам̣ вийа гаганам̣, супуппхитакамалакувалайам̣ вийа салилам̣, ванантарам̣ вирочиттха. нигродхаруккхасса на̄ма кхандхо сето хоти, патта̄ни нӣла̄ни пакка̄ни ратта̄ни. тасмим̣ пана дивасе сатаса̄кхо нигродхаруккхо суван̣н̣аван̣н̣о ахоси.
ити йа̄ са̄ аддха̄намаггаппат̣ипанноти падасса аттхам̣ ватва̄, ‘‘ида̄ни йатха̄ еса паббаджито, йатха̄ ча аддха̄намаггам̣ пат̣ипанно. имасса аттхасса а̄вибха̄ваттхам̣ абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа айам̣ анупуббикатха̄ катхетабба̄’’ти вутта̄, са̄ евам̣ ведитабба̄.
антара̄ ча ра̄джагахам̣ антара̄ ча на̄л̣анданти ра̄джагахасса ча на̄л̣анда̄йа ча антаре. саттха̄ран̃ча вата̄хам̣ пассеййам̣ бхагавантамева пассеййанти саче ахам̣ саттха̄рам̣ пассеййам̣, имам̣йева бхагавантам̣ пассеййам̣. на хи ме ито ан̃н̃ена саттха̄ра̄ бхавитум̣ сакка̄ти. сугатан̃ча вата̄хам̣ пассеййам̣ бхагавантамева пассеййанти саче ахам̣ самма̄пат̣ипаттийа̄ сут̣т̣ху гататта̄ сугатам̣ на̄ма пассеййам̣, имам̣йева бхагавантам̣ пассеййам̣. на хи ме ито ан̃н̃ена сугатена бхавитум̣ сакка̄ти. самма̄самбуддхан̃ча вата̄хам̣ пассеййам̣ бхагавантамева пассеййанти саче ахам̣ самма̄ са̄ман̃ча сачча̄ни буддхатта̄ самма̄самбуддхам̣ на̄ма пассеййам̣, имам̣йева бхагавантам̣ пассеййам̣. на хи ме ито ан̃н̃ена самма̄самбуддхена бхавитум̣ сакка̄ти айаметтха адхиппа̄йо. евам̣ дассаненева ‘‘бхагавати ‘айам̣ саттха̄, айам̣ сугато, айам̣ самма̄самбуддхо’ти никкан̇кхо ахам̣, а̄вусо, ахоси’’нти дӣпети. саттха̄ ме, бхантети идам̣ кин̃ча̄пи две ва̄ре а̄гатам̣, тиккхаттум̣ пана вуттанти ведитаббам̣. имина̄ хи со ‘‘евам̣ тиккхаттум̣ са̄вакаттам̣ са̄весим̣, а̄вусо’’ти дӣпети.
аджа̄нан̃н̃ева̄ти аджа̄нама̄нова. дутийападепи есева найо. муддха̄пи тасса випатеййа̄ти йасса ан̃н̃асса ‘‘аджа̄нам̣йева джа̄на̄мӣ’’ти пат̣ин̃н̃асса ба̄хиракасса саттхуно евам̣ саббачетаса̄ саманна̄гато пасанначитто са̄вако еварӯпам̣ параманипаччака̄рам̣ кареййа, тасса ван̣т̣ачхинната̄лапаккам̣ вийа гӣвато муддха̄пи випатеййа, саттадха̄ пана пхалеййа̄ти аттхо. ким̣ ва̄ етена, саче маха̄кассапаттхеро имина̄ читтаппаса̄дена имам̣ параманипаччака̄рам̣ маха̄самуддасса кареййа, таттакапа̄ле паккхиттаудакабинду вийа вилайам̣ гаччхеййа. саче чаккава̄л̣асса кареййа, тхусамут̣т̣хи вийа викиреййа. саче синерупаббатасса кареййа, ка̄катун̣д̣ена пахат̣апит̣т̣хамут̣т̣хи вийа виддхам̣сеййа. саче маха̄патхавийа̄ кареййа, ва̄та̄хатабхасмапун̃джо вийа викиреййа. еварӯпопи пана тхерасса нипачча̄ка̄ро саттху суван̣н̣аван̣н̣е па̄дапит̣т̣хе ломаматтампи викопетум̣ на̄саккхи. тит̣т̣хату ча маха̄кассапо, маха̄кассапасадиса̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сахассампи сатасахассампи нипачча̄ка̄радассанена нева дасабаласса па̄дапит̣т̣хе ломаматтампи викопетум̣ пам̣сукӯлачӣваре ва̄ ам̣суматтампи ча̄летум̣ саккоти. евам̣ маха̄нубха̄во хи саттха̄.
тасма̄тиха те кассапа̄ти йасма̄ ахам̣ джа̄нанто ева ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти, пассанто ева ча ‘‘пасса̄мӣ’’ти вада̄ми, тасма̄, кассапа, тайа̄ евам̣ сиккхитаббам̣. тиббанти бахалам̣ махантам̣. хироттаппанти хирӣ ча оттаппан̃ча. паччупат̣т̣хитам̣ бхависсатӣти пат̣хаматарамева упат̣т̣хитам̣ бхависсати. йо хи тхера̄дӣсу хироттаппам̣ упат̣т̣хапетва̄ упасан̇камати тхера̄дайопи там̣ сахирика̄ саоттаппа̄ ча хутва̄ упасан̇камантӣти айаметтха а̄нисам̣со. кусалӯпасам̣хитанти кусаласаннисситам̣. ат̣т̣хим̣ катва̄ти атта̄нам̣ тена дхаммена ат̣т̣хикам̣ катва̄, там̣ ва̄ дхаммам̣ ‘‘еса майхам̣ аттхо’’ти ат̣т̣хим̣ катва̄. манаси катва̄ти читте т̣хапетва̄. саббачетаса̄ саманна̄харитва̄ти читтасса тхокампи бахи гантум̣ аденто саббена саманна̄ха̄рачиттена саманна̄харитва̄. охитасототи т̣хапитасото, н̃а̄н̣асотан̃ча паса̄дасотан̃ча одахитва̄ майа̄ деситам̣ дхаммам̣ саккаччамева сун̣исса̄мӣти еван̃хи те сиккхитаббам̣. са̄тасахагата̄ ча ме ка̄йагата̄сатӣти асубхесу чева а̄на̄па̄не ча пат̣хамаджджха̄навасена сукхасампайутта̄ ка̄йагата̄сати. йо ча пана̄йам̣ тивидхо ова̄до, тхерасса айамева паббаджджа̄ ча упасампада̄ ча ахоси.
саран̣оти сакилесо саин̣о хутва̄. рат̣т̣хапин̣д̣ам̣ бхун̃джинти саддха̄деййам̣ бхун̃джим̣. чатта̄ро хи парибхога̄ тхеййапарибхого ин̣апарибхого да̄йаджджапарибхого са̄мипарибхоготи. таттха дуссӣласса сан̇гхамаджджхе нисӣдитва̄ бхун̃джантасса̄пи парибхого тхеййапарибхого на̄ма. касма̄? чатӯсу паччайесу аниссарата̄йа. сӣлавато апаччавеккхитапарибхого ин̣апарибхого на̄ма. саттаннам̣ секха̄нам̣ парибхого да̄йаджджапарибхого на̄ма. кхӣн̣а̄савасса парибхого са̄мипарибхого на̄ма. ити кхӣн̣а̄савова са̄мӣ хутва̄ анан̣о парибхун̃джати. тхеро аттана̄ путхуджджанена хутва̄ парибхуттапарибхогам̣ ин̣апарибхогам̣йева каронто евама̄ха. ат̣т̣хамийа̄ ан̃н̃а̄ удапа̄дӣти ат̣т̣хаме дивасе арахаттапхалам̣ уппаджджи.
атха кхо, а̄вусо, бхагава̄ магга̄ оккамма̄ти маггато оккаманам̣ пат̣хаматарам̣ там̣дивасейева ахоси, арахатта̄дхигамо паччха̄. десана̄ва̄расса пана евам̣ а̄гататта̄ арахатта̄дхигамо пат̣хамам̣ дӣпито. касма̄ пана бхагава̄ магга̄ оккантоти? евам̣ кирасса ахоси ‘‘имам̣ бхиккхум̣ джа̄тиа̄ран̃н̃икам̣ джа̄типам̣сукӯликам̣ джа̄тиека̄саникам̣ карисса̄мӣ’’ти. тасма̄ окками.
мудука̄ кхо тйа̄йанти мудука̄ кхо те айам̣. иман̃ча пана ва̄чам̣ бхагава̄ там̣ чӣварам̣ падумапуппхаван̣н̣ена па̄н̣ина̄ антантена пара̄масанто а̄ха. касма̄ евама̄ха̄ти? тхерена саха чӣварам̣ париваттетука̄мата̄йа. касма̄ париваттетука̄мо джа̄тоти? тхерам̣ аттано т̣ха̄не т̣хапетука̄мата̄йа. тхеро пана йасма̄ чӣварасса ва̄ паттасса ва̄ ван̣н̣е катхите ‘‘имам̣ тумха̄кам̣ ган̣хатха̄’’тивачанам̣ ча̄риттамева, тасма̄ ‘‘пат̣игган̣ха̄ту ме, бханте, бхагава̄’’ти а̄ха. дха̄рессаси пана ме твам̣, кассапа, са̄н̣а̄ни пам̣сукӯла̄ни ниббасана̄нӣти, кассапа, твам̣ има̄ни парибхогаджин̣н̣а̄ни пам̣сукӯла̄ни па̄рупитум̣ саккхиссасӣти вадати. тан̃ча кхо на ка̄йабалам̣ сандха̄йа, пат̣ипаттипӯран̣ам̣ пана сандха̄йа евама̄ха. айан̃хеттха адхиппа̄йо – ахам̣ имам̣ чӣварам̣ пун̣н̣ам̣ на̄ма да̄сим̣ па̄рупитва̄ а̄макасуса̄не чхад̣д̣итам̣ там̣ суса̄нам̣ пависитва̄ тумбаматтехи па̄н̣акехи сампарикин̣н̣ам̣ те па̄н̣аке видхунитва̄ маха̄арийавам̣се т̣хатва̄ аггахесим̣, тасса ме имам̣ чӣварам̣ гахитадивасе дасасахассачаккава̄л̣е маха̄патхавӣ маха̄виравам̣ виравама̄на̄ кампиттха, а̄ка̄со тат̣атат̣а̄йи, чаккава̄л̣адевата̄ са̄дхука̄рамадам̣су, ‘‘имам̣ чӣварам̣ ган̣хантена бхиккхуна̄ джа̄типам̣сукӯликена джа̄тиа̄ран̃н̃икена джа̄тиека̄саникена джа̄тисапада̄нача̄рикена бхавитум̣ ват̣т̣ати, твам̣ имасса чӣварасса ануччхавикам̣ ка̄тум̣ саккхиссасӣ’’ти. тхеропи аттана̄ пан̃чаннам̣ хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄рети, со там̣ атаккайитва̄ ‘‘ахаметам̣ пат̣ипаттим̣ пӯресса̄мӣ’’ти усса̄хена сугатачӣварасса ануччхавикам̣ ка̄тука̄мо ‘‘дха̄ресса̄махам̣, бханте’’ти а̄ха. пат̣ипаджджинти пат̣ипанносми. евам̣ пана чӣварапариваттанам̣ катва̄ ча тхерена па̄рутачӣварам̣ бхагава̄ па̄рупи, саттху чӣварам̣ тхеро. тасмим̣ самайе маха̄патхавӣ удакапарийантам̣ катва̄ уннадантӣ кампиттха.
бхагавато путтотиа̄дӣсу тхеро бхагавантам̣ нисса̄йа арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄тоти бхагавато путто. урена васитва̄ мукхато никкхантаова̄давасена паббаджджа̄йа чева упасампада̄йа ча патит̣т̣хитатта̄ орасо мукхато джа̄то. ова̄дадхаммато джа̄татта̄ ова̄дадхаммена ча ниммитатта̄ дхаммаджо дхамманиммито. ова̄дадхаммада̄йа̄дам̣ навалокуттарадхаммада̄йа̄дамева ва̄ арахатӣти дхаммада̄йа̄до . пат̣иггахита̄ни са̄н̣а̄ни пам̣сукӯла̄нӣти саттха̄ра̄ па̄рутам̣ пам̣сукӯлачӣварам̣ па̄рупанаттха̄йа пат̣иггахитам̣.
самма̄ вадама̄но вадеййа̄ти йам̣ пуггалам̣ ‘‘бхагавато путто’’тиа̄дӣхи гун̣ехи самма̄ вадама̄но вадеййа, мамам̣ там̣ самма̄ вадама̄но вадеййа, ахам̣ еварӯпоти. етта̄вата̄ тхерена паббаджджа̄ ча парисодхита̄ хоти. айан̃хеттха адхиппа̄йо – а̄вусо, йасса на упаджджха̄йо пан̃н̃а̄йати, на а̄чарийо, ким̣ со анупаджджха̄йо ана̄чарийо нха̄питамун̣д̣ако сайам̣гахитака̄са̄во ‘‘титтхийапаккантако’’ти сан̇кхам̣ гато евам̣ тига̄вутам̣ маггам̣ паччуггаманам̣ лабхати, тӣхи ова̄дехи паббаджджам̣ ва̄ упасампадам̣ ва̄ лабхати, ка̄йена ка̄йам̣ чӣварапариваттанам̣ лабхати? пасса йа̄ва дуббха̄ситам̣ вачанам̣ тхуллананда̄йа бхиккхунийа̄ти. евам̣ паббаджджам̣ содхетва̄ ида̄ни чхахи абхин̃н̃а̄хи сӣхана̄дам̣ надитум̣ ахам̣ кхо, а̄вусотиа̄дима̄ха. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. ека̄дасамам̣.
12. парам̣маран̣асуттаван̣н̣ана̄
155. два̄дасаме татха̄гатоти сатто. на хетам̣, а̄вусо, аттхасам̣хитанти, а̄вусо, етам̣ дит̣т̣хигатам̣ аттхасаннисситам̣ на хоти. на̄дибрахмачарийаканти маггабрахмачарийасса пуббабха̄гапат̣ипада̄пи на хоти. етан̃хи, а̄вусо, аттхасам̣хитанти, а̄вусо, етам̣ чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ аттхасаннисситам̣. етам̣ а̄дибрахмачарийаканти етам̣ маггабрахмачарийасса а̄ди пуббабха̄гапат̣ипада̄. два̄дасамам̣.
13. саддхаммаппатирӯпакасуттаван̣н̣ана̄
156. терасаме ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахим̣сӯти арахатте патит̣т̣хахим̣су. саддхаммаппатирӯпаканти две саддхаммаппатирӯпака̄ни адхигамасаддхаммаппатирӯпакан̃ча парийаттисаддхаммаппатирӯпакан̃ча. таттха –
‘‘обха̄се чева н̃а̄н̣е ча, пӣтийа̄ ча викампати;
пассаддхийа̄ сукхе чева, йехи читтам̣ паведхати.
‘‘адхимоккхе ча пагга̄хе, упат̣т̣ха̄не ча кампати;
упеккха̄ваджджана̄йа чева, упеккха̄йа ча никантийа̄.
‘‘има̄ни даса т̣ха̄на̄ни, пан̃н̃а̄ йасса паричита̄;
дхаммуддхаччакусало хоти, на ча саммоха гаччхатӣ’’ти. (пат̣и. ма. 2.7); –
идам̣ випассана̄н̃а̄н̣асса упаккилесаджа̄там̣ адхигамасаддхаммаппатирӯпакам̣ на̄ма. тиссо пана сан̇гӣтийо ана̄рул̣хам̣ дха̄тукатха̄ а̄рамман̣акатха̄ асубхакатха̄ н̃а̄н̣аваттхукатха̄ виджджа̄каран̣д̣акоти имехи пан̃чахи катха̄ваттхӯхи париба̄хирам̣ гул̣хавинайам̣ гул̣хавессантарам̣ гул̣хамахосадхам̣ ван̣н̣апит̣акам̣ ан̇гулима̄лапит̣акам̣ рат̣т̣хапа̄лагаджджитам̣ а̄л̣авакагаджджитам̣ ведаллапит̣аканти абуддхавачанам̣ парийаттисаддхаммаппатирӯпакам̣ на̄ма.
джа̄тарӯпаппатирӯпаканти суван̣н̣арасавидха̄нам̣ а̄ракӯт̣амайам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ а̄бхаран̣аджа̄там̣. чхан̣ака̄лесу хи манусса̄ ‘‘а̄бхаран̣абхан̣д̣акам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти а̄пан̣ам̣ гаччханти. атха не а̄пан̣ика̄ евам̣ ваданти, ‘‘саче тумхе а̄бхаран̣аттхика̄, има̄ни ган̣хатха. има̄ни хи гхана̄ни чева ван̣н̣аванта̄ни ча аппаггха̄ни ча̄’’ти. те тесам̣ сутва̄, ‘‘ка̄ран̣ам̣ име ваданти, има̄ни пил̣андхитва̄ сакка̄ наккхаттам̣ кӣл̣итум̣, собханти чева аппаггха̄ни ча̄’’ти та̄ни гахетва̄ гаччханти. суван̣н̣абхан̣д̣ам̣ авиккийама̄нам̣ нидахитва̄ т̣хапетаббам̣ хоти. евам̣ там̣ джа̄тарӯпаппатирӯпаке уппанне антарадха̄йати на̄ма.
атха саддхаммасса антарадха̄нам̣ хотӣти адхигамасаддхаммасса пат̣ипаттисаддхаммасса парийаттисаддхаммасса̄ти тивидхасса̄пи саддхаммасса антарадха̄нам̣ хоти. пат̣хамабодхийан̃хи бхиккхӯ пат̣исамбхидаппатта̄ ахесум̣. атха ка̄ле гаччханте пат̣исамбхида̄ па̄пун̣итум̣ на саккхим̣су, чхал̣абхин̃н̃а̄ ахесум̣. тато чха абхин̃н̃а̄ па̄пун̣итум̣ асакконта̄ тиссо виджджа̄ па̄пун̣им̣су. ида̄ни ка̄ле гаччханте тиссо виджджа̄ па̄пун̣итум̣ асакконта̄ а̄саваккхайаматтам̣ па̄пун̣иссанти. тампи асакконта̄ ана̄га̄мипхалам̣, тампи асакконта̄ сакада̄га̄мипхалам̣, тампи асакконта̄ сота̄паттипхалам̣. гаччханте ка̄ле сота̄паттипхалампи паттум̣ на саккхиссанти. атха несам̣ йада̄ випассана̄ имехи упаккилесехи упаккилит̣т̣ха̄ а̄раддхаматта̄ва т̣хассати, тада̄ адхигамасаддхаммо антарахито на̄ма бхависсати.
пат̣хамабодхийан̃хи бхиккхӯ чатуннам̣ пат̣исамбхида̄нам̣ ануччхавикам̣ пат̣ипаттим̣ пӯрайим̣су. гаччханте ка̄ле там̣ асакконта̄ чханнам̣ абхин̃н̃а̄нам̣, тампи асакконта̄ тиссаннам̣ виджджа̄нам̣, тампи асакконта̄ арахаттапхаламаттасса. гаччханте пана ка̄ле арахаттасса ануччхавикам̣ пат̣ипаттим̣ пӯретум̣ асакконта̄ ана̄га̄мипхаласса ануччхавикам̣ пат̣ипаттим̣ пӯрессанти, тампи асакконта̄ сакада̄га̄мипхаласса, тампи асакконта̄ сота̄паттипхаласса. йада̄ пана сота̄паттипхалассапи ануччхавикам̣ пат̣ипадам̣ пӯретум̣ асакконта̄ сӣлапа̄рисуддхиматтева т̣хассанти, тада̄ пат̣ипаттисаддхаммо антарахито на̄ма бхависсати.
йа̄ва пана тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ ваттати, на та̄ва са̄санам̣ антарахитанти ваттум̣ ват̣т̣ати. тит̣т̣ханту тӣн̣и ва̄, абхидхаммапит̣аке антарахите итаресу двӣсу тит̣т̣хантесупи антарахитанти на ваттаббамева. двӣсу антарахитесу винайапит̣акаматте т̣хитепи, татра̄пи кхандхакапарива̄ресу антарахитесу убхатовибхан̇гаматте, маха̄винайе антарахите двӣсу па̄тимоккхесу ваттама̄несупи са̄санам̣ анантарахитамева. йада̄ пана две па̄тимоккха̄ антарадха̄йиссанти, атха парийаттисаддхаммасса антарадха̄нам̣ бхависсати. тасмим̣ антарахите са̄санам̣ антарахитам̣ на̄ма хоти. парийаттийа̄ хи антарахита̄йа пат̣ипатти антарадха̄йати, пат̣ипаттийа̄ антарахита̄йа адхигамо антарадха̄йати. ким̣ ка̄ран̣а̄? айан̃хи парийатти пат̣ипаттийа̄ паччайо хоти, пат̣ипатти адхигамасса. ити пат̣ипаттитопи парийаттимева пама̄н̣ам̣.
нану ча кассапасамма̄самбуддхака̄ле капило на̄ма ана̄ра̄дхакабхиккху ‘‘па̄тимоккхам̣ уддисисса̄мӣ’’ти бӣджаним̣ гахетва̄ а̄сане нисинно ‘‘аттхи имасмим̣ ваттанта̄’’ти пуччхи, атха тасса бхайена йесампи па̄тимоккхо ваттати, тепи ‘‘майам̣ ватта̄ма̄’’ти аватва̄ ‘‘на ватта̄ма̄’’ти вадим̣су, со бӣджаним̣ т̣хапетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ гато, тада̄ самма̄самбуддхасса са̄санам̣ осаккитанти? кин̃ча̄пи осаккитам̣, парийатти пана екантенева пама̄н̣ам̣. йатха̄ хи махато тал̣а̄касса па̄л̣ийа̄ тхира̄йа удакам̣ на т̣хассатӣти на ваттаббам̣, удаке сати падума̄дӣни пуппха̄ни на пуппхиссантӣти на ваттаббам̣, евамева маха̄тал̣а̄касса тхирапа̄л̣исадисе тепит̣аке буддхавачане сати маха̄тал̣а̄ке удакасадиса̄ пат̣ипаттипӯрака̄ кулапутта̄ наттхӣти на ваттабба̄, тесу сати маха̄тал̣а̄ке падума̄дӣни пуппха̄ни вийа сота̄панна̄дайо арийапуггала̄ наттхӣти на ваттабба̄ти евам̣ екантато парийаттийева пама̄н̣ам̣.
патхавӣдха̄тӯти две сатасахасса̄ни чатта̄ри ча нахута̄ни бахала̄ маха̄патхавӣ. а̄подха̄тӯти патхавито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва субхакин̣хабрахмалока̄ уггатам̣ каппавина̄сакам̣ удакам̣. теджодха̄тӯти патхавито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄бхассарабрахмалока̄ уггато каппавина̄сако агги. ва̄йодха̄тӯти патхавито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва вехаппхалабрахмалока̄ уггато каппавина̄сако ва̄йу. етесу хи екадхаммопи саттху са̄санам̣ антарадха̄петум̣ на саккоти, тасма̄ евама̄ха. идхева те уппаджджантӣти лохато лохакха̄дакам̣ малам̣ вийа имасмим̣ майхам̣йева са̄сане те уппаджджанти. могхапуриса̄ти туччхапуриса̄.
а̄дикенева опилаватӣти еттха а̄дикена̄ти а̄да̄нена гахан̣ена. опилаватӣти нимуджджати. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ удакачара̄ на̄ва̄ бхан̣д̣ам̣ ган̣хантӣ нимуджджати, евам̣ парийаттиа̄дӣнам̣ пӯран̣ена саддхаммасса антарадха̄нам̣ на хоти. парийаттийа̄ хи ха̄йама̄на̄йа пат̣ипатти ха̄йати, пат̣ипаттийа̄ ха̄йама̄на̄йа адхигамо ха̄йати. парийаттийа̄ пӯрайама̄на̄йа парийаттидхара̄ пуггала̄ пат̣ипаттим̣ пӯренти, пат̣ипаттипӯрака̄ адхигамам̣ пӯренти. ити навачандо вийа парийаттийа̄дӣсу вад̣д̣хама̄на̄су майхам̣ са̄санам̣ вад̣д̣хати йева̄ти дассети.
ида̄ни йехи дхаммехи саддхаммасса антарадха̄нан̃чева т̣хити ча хоти, те дассенто пан̃ча кхотиа̄дима̄ха. таттха оккаманӣйа̄ти аваккаманӣйа̄, хет̣т̣ха̄гаманӣйа̄ти аттхо. саттхари ага̄рава̄тиа̄дӣсу ага̄рава̄ти га̄раварахита̄. аппатисса̄ти аппатиссайа̄ анӣчавуттика̄. таттха йо четийан̇ган̣ам̣ а̄роханто чхаттам̣ дха̄рети, упа̄ханам̣ дха̄рети, ан̃н̃ато олокетва̄ катхам̣ катхенто гаччхати, айам̣ саттхари ага̄раво на̄ма.
йо дхаммассаванасса ка̄ле сан̇гхут̣т̣хе дахараса̄ман̣ерехи парива̄рито нисӣдати, ан̃н̃а̄ни ва̄ навакамма̄дӣни кароти, дхаммассаванагге нисинно нидда̄йати, виккхитто ва̄ ан̃н̃ам̣ катхенто нисӣдати, айам̣ дхамме ага̄раво на̄ма.
йо тхерупат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, авандитва̄ нисӣдати, хаттхапаллаттхикам̣ дуссапаллаттхикам̣ кароти, ан̃н̃ам̣ ва̄ пана хаттхапа̄дакуккуччам̣ кароти, вуд̣д̣ха̄нам̣ сантике анаджджхит̣т̣хо катхети, айам̣ сан̇гхе ага̄раво на̄ма.
тиссо пана сиккха̄ апӯрентова сиккха̄йа ага̄раво на̄ма хоти. ат̣т̣ха сама̄паттийо аниббаттенто та̄сам̣ ва̄ пана ниббаттанаттха̄йа пайогам̣ акаронто сама̄дхисмим̣ ага̄раво на̄ма. суккапаккхо вуттавипалла̄сенева ведитабботи. терасамам̣.
кассапасам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.