4. чатуттхавагго

1. чатудха̄тусуттаван̣н̣ана̄

114. чатуттхаваггасса пат̣хаме патхавӣдха̄тӯти патит̣т̣ха̄дха̄ту. а̄подха̄тӯти а̄бандханадха̄ту. теджодха̄тӯти парипа̄чанадха̄ту. ва̄йодха̄тӯти виттхамбханадха̄ту. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана вӣсатикот̣т̣ха̄са̄дивасена ета̄ катхетабба̄. пат̣хамам̣.

2. пуббесамбодхасуттаван̣н̣ана̄

115. дутийе айам̣ патхавӣдха̄туйа̄ асса̄доти айам̣ патхавӣдха̄туниссайо асса̄до. сва̄йам̣ ка̄йам̣ аббхунна̄метва̄ ударам̣ паса̄ретва̄, ‘‘идха ме ан̇гулам̣ павеситум̣ ва̄йаматха̄’’ти ва̄ хаттхам̣ паса̄ретва̄, ‘‘имам̣ на̄метум̣ ва̄йаматха̄’’ти ва̄ вадати, евам̣ паватта̄нам̣ васена ведитаббо. аничча̄тиа̄дӣсу хутва̄ абха̄ва̄ка̄рена аничча̄, пат̣ипӣл̣ана̄ка̄рена дуккха̄, сабха̄вавигама̄ка̄рена випарин̣а̄мадхамма̄. айам̣ патхавӣдха̄туйа̄ а̄дӣнавоти йена а̄ка̄рена са̄ аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айама̄ка̄ро патхавӣдха̄туйа̄ а̄дӣнавоти аттхо. чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нанти нибба̄нам̣ а̄гамма патхавӣдха̄туйа̄ чхандара̄го винӣйати чева пахӣйати ча, тасма̄ нибба̄намасса̄ ниссаран̣ам̣.

айам̣ а̄подха̄туйа̄ асса̄доти айам̣ а̄подха̄туниссайо асса̄до. сва̄йам̣ ан̃н̃ам̣ а̄подха̄туйа̄ упаддутам̣ дисва̄, ‘‘ким̣ айам̣ нипаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа пасса̄ват̣т̣ха̄на̄бхимукхо никкхамати чева пависати ча, аппаматтакамписса каммам̣ каронтасса седатинтам̣ ваттхам̣ пӣл̣етаббата̄ка̄рам̣ па̄пун̣а̄ти, анумоданаматтампи катхентасса та̄лаван̣т̣ам̣ ган̣хитаббам̣ хоти, майам̣ пана са̄йам̣ нипанна̄ па̄това ут̣т̣хаха̄ма, ма̄сапун̣н̣агхат̣о вийа но сарӣрам̣, маха̄каммам̣ каронта̄нам̣ седаматтампи но на уппаджджати, асанисаддена вийа дхаммам̣ катхента̄нам̣ сарӣре усума̄ка̄раматтампи но наттхӣ’’ти евам̣ паватта̄нам̣ васена ведитаббо.

айам̣ теджодха̄туйа̄ асса̄доти айам̣ теджодха̄туниссайо асса̄до. сва̄йам̣ сӣтагахан̣ике дисва̄, ‘‘ким̣ име кин̃чидева йа̄губхаттакхаджджаматтам̣ аджджхохаритва̄ тхаддхакуччхино нисӣдитва̄ саббараттим̣ ан̇га̄ракат̣а̄хам̣ парийесанти, пхуситаматтесупи сарӣре патитесу ан̇га̄ракат̣а̄хам̣ оттхаритва̄ па̄рупитва̄ва нипаджджанти? майам̣ пана атитхаддхампи мам̣сам̣ ва̄ пӯвам̣ ва̄ кха̄да̄ма, куччхипӯрам̣ бхаттам̣ бхун̃джа̄ма, та̄вадева но саббам̣ пхен̣апин̣д̣о вийа вилӣйати, сатта̄хаваддалика̄йа ваттама̄на̄йа сарӣре сӣта̄нудаханаматтампи но наттхӣ’’ти евам̣ паватта̄нам̣ васена ведитаббо.

айам̣ ва̄йодха̄туйа̄ асса̄доти айам̣ ва̄йодха̄туниссайо асса̄до. сва̄йам̣ ан̃н̃е ва̄табхӣруке дисва̄, ‘‘имесам̣ аппаматтакампи каммам̣ каронта̄нам̣ анумоданаматтампи катхента̄нам̣ сарӣрам̣ ва̄то виджджхати, га̄вутаматтампи аддха̄нам̣ гата̄нам̣ хаттхапа̄да̄ сӣданти, пит̣т̣хи руджджати, куччхива̄тасӣсава̄такан̣н̣ава̄та̄дӣхи ниччупаддута̄ телапха̄н̣ита̄дӣни ва̄табхесаджджа̄нева каронта̄ атина̄менти, амха̄кам̣ пана маха̄каммам̣ каронта̄нампи тийа̄мараттим̣ дхаммам̣ катхента̄нампи екадивасенева даса йоджана̄ни гаччханта̄нампи хаттхапа̄дасам̣сӣданаматтам̣ ва̄ пит̣т̣хируджджанаматтам̣ ва̄ на хотӣ’’ти, евам̣ паватта̄нам̣ васена ведитаббо. евам̣ паватта̄ хи ета̄ дха̄туйо асса̄денти на̄ма.

аббхан̃н̃а̄синти абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена ан̃н̃а̄сим̣. ануттарам̣ самма̄самбодхинти уттаравирахитам̣ саббасет̣т̣хам̣ самма̄ са̄ман̃ча бодхим̣, атха ва̄ пасаттхам̣ сундаран̃ча бодхим̣. бодхӣти руккхопи маггопи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ампи нибба̄нампи. ‘‘бодхируккхамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхо’’ти (маха̄ва. 1; уда̄. 1) ча ‘‘антара̄ ча бодхим̣ антара̄ ча гайа’’нти (маха̄ва. 11; ма.ни. 1.285) ча а̄гатат̣т̣ха̄несу хи руккхо бодхӣти вуччати. ‘‘бодхи вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣а’’нти (чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 121) а̄гатат̣т̣ха̄не магго. ‘‘паппоти бодхим̣ варабхӯримедхасо’’ти (дӣ. ни. 3.217) а̄гатат̣т̣ха̄не саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. ‘‘патва̄на бодхим̣ аматам̣ асан̇кхата’’нти а̄гатат̣т̣ха̄не нибба̄нам̣. идха пана бхагавато арахаттамагго адхиппето.

са̄вака̄нам̣ арахаттамагго ануттара̄ бодхи хоти, на хотӣти? на хоти. касма̄? асаббагун̣ада̄йакатта̄. тесан̃хи кассачи арахаттамагго арахаттапхаламева дети, кассачи тиссо виджджа̄, кассачи чха абхин̃н̃а̄, кассачи чатассо пат̣исамбхида̄, кассачи са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣. паччекабуддха̄нампи паччекабодхин̃а̄н̣амева дети. буддха̄нам̣ пана саббагун̣асампаттим̣ дети абхисеко вийа ран̃н̃о саббалокиссарийабха̄вам̣. тасма̄ ан̃н̃асса кассачипи ануттара̄ бодхи на хоти.

абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄синти ‘‘абхисамбуддхо ахам̣ патто пат̣ивиджджхитва̄ т̣хито’’ти евам̣ пат̣иджа̄ним̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄дӣти адхигатагун̣адассанасаматтхам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ан̃ча ме удапа̄ди. акуппа̄ ме вимуттӣти ‘‘айам̣ майхам̣ арахаттапхалавимутти акуппа̄’’ти евам̣ н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди. таттха двӣха̄ка̄рехи акуппата̄ ведитабба̄ ка̄ран̣ато ча а̄рамман̣ато ча. са̄ хи чатӯхи маггехи самуччхиннакилеса̄нам̣ пуна аниваттаната̄йа ка̄ран̣атопи акуппа̄, акуппадхаммам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттата̄йа а̄рамман̣атопи акуппа̄. антима̄ти паччхима̄. наттхи да̄ни пунаббхавоти ида̄ни пуна ан̃н̃о бхаво на̄ма наттхӣти.

имасмим̣ сутте чатта̄ри сачча̄ни катхита̄ни. катхам̣? чатӯсу хи дха̄тӯсу асса̄до самудайасаччам̣, а̄дӣнаво дуккхасаччам̣, ниссаран̣ам̣ ниродхасаччам̣, ниродхаппаджа̄нано магго маггасаччам̣. виттха̄равасенапи катхетум̣ ват̣т̣атийева. еттха хи йам̣ патхавӣдха̄тум̣ пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ патхавӣдха̄туйа̄ асса̄доти паха̄напат̣иведхо самудайасаччам̣. йа̄ патхавӣдха̄ту аничча̄ дуккха̄ випарин̣а̄мадхамма̄, айам̣ патхавӣдха̄туйа̄, а̄дӣнавоти парин̃н̃а̄пат̣иведхо дуккхасаччам̣. йо патхавӣдха̄туйа̄ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нам̣, идам̣ патхавӣдха̄туйа̄ ниссаран̣анти саччхикирийа̄пат̣иведхо ниродхасаччам̣. йа̄ имесу тӣсу т̣ха̄несу дит̣т̣хи сан̇каппо ва̄ча̄ камманто а̄джӣво ва̄йа̄мо сати сама̄дхи, айам̣ бха̄вана̄пат̣иведхо маггасаччанти. дутийам̣.

3. ачарим̣суттаван̣н̣ана̄

116. татийе ачаринти н̃а̄н̣ача̄рена ачарим̣, анубхаванача̄рена̄ти аттхо. йа̄вата̄ти йаттако. татийам̣.

4. ночедам̣суттаван̣н̣ана̄

117. чатуттхе ниссат̣а̄тиа̄дӣни а̄дито вуттапат̣иседхена йоджетва̄ ‘‘на ниссат̣а̄, на висам̣йутта̄, на виппамутта̄, на вимарийа̄дикатена четаса̄ вихарим̣сӯ’’ти евам̣ ведитабба̄ни. дутийанайе вимарийа̄дикатена̄ти ниммарийа̄дикатена. таттха дувидха̄ марийа̄да̄ килесамарийа̄да̄ ват̣т̣амарийа̄да̄ти. таттха ча йасса упад̣д̣ха̄ килеса̄ пахӣна̄, упад̣д̣ха̄ аппахӣна̄, ват̣т̣ам̣ ва̄ пана упад̣д̣хам̣ пахӣнам̣, упад̣д̣хам̣ аппахӣнам̣, тасса читтам̣ пахӣнакилесе ва̄ ват̣т̣ам̣ ва̄ сандха̄йа вимарийа̄дикатам̣, аппахӣнакилесе ва̄ ват̣т̣ам̣ ва̄ сандха̄йа на вимарийа̄дикатам̣. идха пана убхайасса̄пи пахӣнатта̄ ‘‘вимарийа̄дикатена четаса̄’’ти вуттам̣, марийа̄дам̣ акатва̄ т̣хитена атиккантамарийа̄дена четаса̄ти аттхо. ити тӣсупи имесу суттесу чатусаччамева катхитам̣. чатуттхам̣.

5. екантадуккхасуттаван̣н̣ана̄

118. пан̃чаме екантадуккха̄ти атиккамитва̄ т̣хитасса таттака̄ро вийа екантенева дуккха̄. дуккха̄нупатита̄ти дуккхена анупатита̄. дуккха̄вакканта̄ти дуккхена окканта̄ отин̣н̣а̄. сукха̄ти сукхаведана̄йа паччайабхӯта̄. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо. имасмим̣ сутте дуккхалаккхан̣ам̣ катхитам̣. пан̃чамам̣.

6-10. абхинандасутта̄диван̣н̣ана̄

119-123. чхат̣т̣хасаттамесу виват̣т̣ам̣, аваса̄не тӣсу чатусаччамева̄ти. чхат̣т̣ха̄дӣни.

чатуттхо вагго.

дха̄тусам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.