3. путтамам̣сӯпамасуттаван̣н̣ана̄

63. татийе чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄тиа̄ди вуттанайамева. йасма̄ панасса ат̣т̣хуппаттико никкхепо, тасма̄ там̣ дассетва̄веттха анупуббападаван̣н̣анам̣ карисса̄ми. катара̄йа пана идам̣ ат̣т̣хуппаттийа̄ никкхиттанти? ла̄бхасакка̄рена. бхагавато кира маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи, йатха̄ там̣ чатта̄ро асан̇кхйеййе пӯритада̄напа̄рамӣсан̃чайасса. саббадиса̄су хисса йамакамаха̄мегхо вут̣т̣хахитва̄ махогхам̣ вийа саббапа̄рамийо ‘‘екасмим̣ аттабха̄ве випа̄кам̣ дасса̄ма̄’’ти сампин̣д̣ита̄ вийа ла̄бхасакка̄рамахогхам̣ ниббаттайим̣су. тато тато аннапа̄найа̄наваттхама̄ла̄гандхавилепана̄дихаттха̄ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо а̄гантва̄, ‘‘кахам̣ буддхо, кахам̣ бхагава̄, кахам̣ девадево нара̄сабхо пурисасӣхо’’ти? бхагавантам̣ парийесанти. сакат̣асатехипи паччайе а̄харитва̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ саманта̄ га̄вутаппама̄н̣ампи сакат̣адхурена сакат̣адхурам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти чева ануппаваттанти ча андхакавиндабра̄хман̣а̄дайо вийа. саббам̣ кхандхаке тесу тесу суттесу ча а̄гатанайена ведитаббам̣.

йатха̄ бхагавато, евам̣ бхиккхусан̇гхасса̄пи. вуттан̃четам̣ –

‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣвара-пин̣д̣апа̄та-сена̄сана-гила̄на-паччайа-бхесаджджа-париккха̄ра̄нам̣. бхиккхусан̇гхопи кхо саккато хоти…пе… париккха̄ра̄на’’нти (уда̄. 14; сам̣. ни. 2.70).

татха̄ ‘‘йа̄вата̄ кхо, чунда, етарахи сан̇гхо ва̄ ган̣о ва̄ локе уппанно, на̄хам̣, чунда, ан̃н̃ам̣ екасан̇гхампи саманупасса̄ми евам̣ ла̄бхаггайасаггапаттам̣ йатхарива̄йам̣, чунда, бхиккхусан̇гхо’’ти (дӣ. ни. 3.176).

сва̄йам̣ бхагавато ча сан̇гхасса ча уппанно ла̄бхасакка̄ро екато хутва̄ двиннам̣ маха̄надӣнам̣ удакам̣ вийа аппамеййо ахоси. атха саттха̄ рахогато чинтеси – ‘‘маха̄ла̄бхасакка̄ро атӣтабуддха̄нампи еварӯпо ахоси, ана̄гата̄нампи еварӯпо бхависсати. ким̣ ну кхо бхиккхӯ а̄ха̄рапаригга̄хакена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гата̄ маджджхатта̄ ниччхандара̄га̄ хутва̄ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джитум̣ сакконти, на сакконтӣ’’ти?

со аддаса екачче адхуна̄ паббаджите кулапутте апаччавеккхитва̄ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джама̄не. дисва̄насса етадахоси – ‘‘майа̄ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯрентена на чӣвара̄дихету пӯрита̄, уттамапхаласса пана арахаттассаттха̄йа пӯрита̄. имепи бхиккхӯ мама сантике паббаджанта̄ на чӣвара̄дихету паббаджита̄, арахаттассева пана аттха̄йа паббаджита̄. те ида̄ни аса̄рамева са̄рам̣ анаттхамева ча аттхам̣ каронтӣ’’ти евамасса дхаммасам̣вего удапа̄ди. тато чинтеси – ‘‘саче пан̃чамам̣ па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апетум̣ сакка̄ абхависса, апаччавеккхита̄ха̄рапарибхого пан̃чамам̣ па̄ра̄джикам̣ катва̄ пан̃н̃апетаббо бхавеййа. на пана сакка̄ евам̣ ка̄тум̣, дхувапат̣исеванат̣т̣ха̄нан̃хетам̣ сатта̄нам̣. йатха̄ пана катхите пан̃чамам̣ па̄ра̄джикам̣ вийа нам̣ пассиссанти. евам̣ дхамма̄да̄сам̣ сам̣варам̣ марийа̄дам̣ т̣хапесса̄ми, йам̣ а̄ваджджитва̄ а̄ваджджитва̄ ана̄гате бхиккхӯ чатта̄ро паччайе паччавеккхитва̄ парибхун̃джиссантӣ’’ти. има̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ имам̣ путтамам̣сӯпамасуттантам̣ никкхипи. таттха чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄тиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.

чатта̄ро пана а̄ха̄ре виттха̄ретва̄ ида̄ни тесу а̄дӣнавам̣ дассетум̣ катхан̃ча, бхиккхаве, кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро дат̣т̣хабботиа̄дима̄ха? таттха джа̄йампатика̄ти джа̄йа̄ чева пати ча. париттам̣ самбаланти пут̣абхаттасаттумодака̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ аппаматтакам̣ па̄тхеййам̣. канта̄рамагганти канта̄рабхӯтам̣ маггам̣, канта̄ре ва̄ маггам̣. канта̄ранти чораканта̄рам̣ ва̄л̣аканта̄рам̣ амануссаканта̄рам̣ нирудакаканта̄рам̣ аппабхаккхаканта̄ранти пан̃чавидхам̣. тесу йаттха чорабхайам̣ аттхи, там̣ чораканта̄рам̣. йаттха сӣхабйаггха̄дайо ва̄л̣а̄ аттхи, там̣ ва̄л̣аканта̄рам̣. йаттха балава̄мукхайаккхиниа̄дӣнам̣ аманусса̄нам̣ васена бхайам̣ аттхи, там̣ амануссаканта̄рам̣. йаттха па̄тум̣ ва̄ нха̄йитум̣ ва̄ удакам̣ наттхи, там̣ нирудакаканта̄рам̣. йаттха кха̄дитаббам̣ ва̄ бхун̃джитаббам̣ ва̄ антамасо кандамӯла̄диматтампи наттхи, там̣ аппабхаккхаканта̄рам̣ на̄ма. йаттха панетам̣ пан̃чавидхампи бхайам̣ аттхи, там̣ канта̄рамева. там̣ панетам̣ ека̄хадвӣхатӣха̄дивасена ниттхаритаббампи аттхи, на там̣ идха адхиппетам̣. идха пана нирудакам̣ аппабхаккхам̣ йоджанасатикаканта̄рам̣ адхиппетам̣. еварӯпе канта̄ре маггам̣. пат̣ипаджджеййунти чха̄такабхайена чева рогабхайена ча ра̄джабхайена ча упаддута̄ пат̣ипаджджеййум̣ ‘‘етам̣ канта̄рам̣ ниттхаритва̄ дхаммикасса ран̃н̃о нирупаддаве рат̣т̣хе сукхам̣ васисса̄ма̄’’ти ман̃н̃ама̄на̄.

екапуттакоти уккхипитва̄ гахито анукампитаббайутто атхирасарӣро екапуттако. валлӯран̃ча сон̣д̣икан̃ча̄ти гханагханат̣т̣ха̄нато гахетва̄ валлӯрам̣, ат̣т̣хинисситасира̄нисситат̣т̣ха̄на̄ни гахетва̄ сӯламам̣сан̃ча̄ти аттхо. пат̣иписеййунти пахареййум̣. кахам̣ екапуттака̄ти айам̣ тесам̣ паридевана̄ка̄ро.

айам̣ панеттха бхӯтаматтхам̣ катва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа сан̇кхепато аттхаван̣н̣ана̄ – две кира джа̄йампатика̄ путтам̣ гахетва̄ париттена па̄тхеййена йоджанасатикам̣ канта̄рамаггам̣ пат̣ипаджджим̣су. тесам̣ пан̃н̃а̄сайоджана̄ни гантва̄ па̄тхеййам̣ нит̣т̣ха̄си, те кхуппипа̄са̄тура̄ вирал̣аччха̄йа̄йам̣ нисӣдим̣су. тато пурисо бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде ито саманта̄ пан̃н̃а̄сайоджана̄ни га̄мо ва̄ нигамо ва̄ наттхи. тасма̄ йам̣ там̣ пурисена ка̄таббам̣ бахумпи касигораккха̄дикаммам̣, на да̄ни сакка̄ там̣ майа̄ ка̄тум̣, ехи мам̣ ма̄ретва̄ упад̣д̣хамам̣сам̣ кха̄дитва̄ упад̣д̣хам̣ па̄тхеййам̣ катва̄ путтена саддхим̣ канта̄рам̣ ниттхара̄хӣ’’ти. пуна са̄пи там̣ а̄ха – ‘‘са̄ми майа̄ да̄ни йам̣ там̣ иттхийа̄ ка̄таббам̣ бахумпи суттакантана̄дикаммам̣, там̣ ка̄тум̣ на сакка̄, ехи мам̣ ма̄ретва̄ упад̣д̣хамам̣сам̣ кха̄дитва̄ упад̣д̣хам̣ па̄тхеййам̣ катва̄ путтена саддхим̣ канта̄рам̣ ниттхара̄хӣ’’ти. пуна сопи там̣ а̄ха – ‘‘бхадде ма̄туга̄мамаран̣ена двиннам̣ маран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати. на хи мандо кума̄ро ма̄тара̄ вина̄ джӣвитум̣ саккоти. йади пана майам̣ джӣва̄ма. пуна да̄ракам̣ лабхеййа̄ма. ханда да̄ни путтакам̣ ма̄ретва̄, мам̣сам̣ гахетва̄ канта̄рам̣ ниттхара̄ма̄’’ти. тато ма̄та̄ путтама̄ха – ‘‘та̄та, питусантикам̣ гаччха̄’’ти, со агама̄си. атхасса пита̄, ‘‘майа̄ ‘путтакам̣ посесса̄мӣ’ти касигораккха̄дӣхи анаппакам̣ дуккхаманубхӯтам̣, на саккоми ахам̣ путтам̣ ма̄ретум̣, твам̣йева тава путтам̣ ма̄рехӣ’’ти ватва̄, ‘‘та̄та ма̄тусантикам̣ гаччха̄’’ти а̄ха. со агама̄си. атхасса ма̄та̄пи, ‘‘майа̄ путтам̣ паттхентийа̄ говатакуккураватадевата̄йа̄чана̄дӣхипи та̄ва анаппакам̣ дуккхаманубхӯтам̣, ко пана ва̄до куччхина̄ парихарантийа̄? на саккоми ахам̣ путтам̣ ма̄рету’’нти ватва̄ ‘‘та̄та, питусантикамева гаччха̄’’ти а̄ха. евам̣ со двиннамантара̄ гаччхантойева мато. те там̣ дисва̄ паридевитва̄ вуттанайена мам̣са̄ни гахетва̄ кха̄данта̄ паккамим̣су.

тесам̣ со путтамам̣са̄ха̄ро навахи ка̄ран̣ехи пат̣икӯлатта̄ нева дава̄йа хоти, на мада̄йа, на ман̣д̣ана̄йа, на вибхӯсана̄йа, кевалам̣ канта̄раниттхаран̣аттха̄йева хоти. катамехи навахи ка̄ран̣ехи пат̣икӯлоти че? саджа̄тимам̣сата̄йа н̃а̄тимам̣сата̄йа путтамам̣сата̄йа пийапуттамам̣сата̄йа тарун̣амам̣сата̄йа а̄макамам̣сата̄йа абхогамам̣сата̄йа алон̣ата̄йа адхӯпитата̄йа̄ти. еван̃хи те навахи ка̄ран̣ехи пат̣икӯлам̣ там̣ путтамам̣сам̣ кха̄данта̄ на са̄ратта̄ гиддхама̄наса̄ хутва̄ кха̄дим̣су, маджджхаттабха̄вейева пана ниччхандара̄гапарибхоге т̣хита̄ кха̄дим̣су. на ат̣т̣хинха̄ручамманисситат̣т̣ха̄на̄ни апанетва̄ тхӯлатхӯлам̣ варамам̣самева кха̄дим̣су, хаттхасампаттам̣ мам̣самева пана кха̄дим̣су. на йа̄вадаттхам̣ кан̣т̣хаппама̄н̣ам̣ катва̄ кха̄дим̣су, тхокам̣ тхокам̣ пана екадивасам̣ йа̄панаматтамева кха̄дим̣су. на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ маччхара̄йанта̄ кха̄дим̣су, вигатамаччхерамалена пана парисуддхенева четаса̄ кха̄дим̣су. на ан̃н̃ам̣ кин̃чи мигамам̣сам̣ ва̄ морамам̣са̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ кха̄да̄ма̄ти саммӯл̣ха̄ кха̄дим̣су, пийапуттамам̣сабха̄вам̣ пана джа̄нанта̄ва кха̄дим̣су. на ‘‘ахо вата майам̣ пунапи еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄деййа̄ма̄’’ти паттханам̣ катва̄ кха̄дим̣су, паттханам̣ пана вӣтиватта̄ва хутва̄ кха̄дим̣су. на ‘‘еттакам̣ канта̄ре кха̄дитва̄ авасит̣т̣хам̣ канта̄рам̣ атиккамма лон̣амбила̄дӣхи йоджетва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти саннидхим̣ акам̣су, канта̄рапарийоса̄не пана ‘‘пуре маха̄джано пассатӣ’’ти бхӯмийам̣ ва̄ никхан̣им̣су, аггина̄ ва̄ джха̄пайим̣су. на ‘‘кочи ан̃н̃о амхе вийа еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄дитум̣ на лабхатӣ’’ти ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акам̣су, нихатама̄на̄ пана нихатадаппа̄ хутва̄ кха̄дим̣су. ‘‘ким̣ имина̄ алон̣ена анамбилена адхӯпитена дуггандхена̄’’ти на хӣл̣етва̄ кха̄дим̣су, хӣл̣анам̣ пана вӣтиватта̄ хутва̄ кха̄дим̣су. на ‘‘туйхам̣ бха̄го майхам̣ бха̄го тава путто мама путто’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ атиман̃н̃им̣су. самагга̄ пана саммодама̄на̄ хутва̄ кха̄дим̣су. имам̣ несам̣ еварӯпам̣ ниччхандара̄га̄дипарибхогам̣ сампассама̄но саттха̄ бхиккхусан̇гхампи там̣ ка̄ран̣ам̣ ануджа̄на̄пенто там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну те дава̄йа ва̄ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййунтиа̄дима̄ха. таттха дава̄йа ва̄тиа̄дӣни висуддхимагге (висуддхи. 1.18) виттха̄рита̄нева. канта̄расса̄ти ниттин̣н̣а̄васесасса канта̄расса.

евамева кхоти наваннам̣ па̄т̣икулйа̄нам̣ васена пийапуттамам̣сасадисо катва̄ дат̣т̣хабботи аттхо. катамесам̣ наваннам̣? гаманапа̄т̣икулйата̄дӣнам̣. гаманапа̄т̣икулйатам̣ паччавеккхантопи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ паригган̣ха̄ти, парийесанапа̄т̣икулйатам̣ паччавеккхантопи, парибхоганидха̄наа̄сайапарипакка̄парипаккасаммаккхан̣аниссандапа̄т̣икулйатам̣ паччавеккхантопи, та̄ни панета̄ни гаманапа̄т̣икулйата̄дӣни висуддхимагге (висуддхи. 1.294) а̄ха̄рапа̄т̣икулйата̄ниддесе виттха̄рита̄нева. ити имесам̣ наваннам̣ па̄т̣икулйа̄нам̣ васена путтамам̣сӯпамам̣ катва̄ а̄ха̄ро парибхун̃джитаббо.

йатха̄ те джа̄йампатика̄ па̄т̣икулйам̣ пийапуттамам̣сам̣ кха̄данта̄ на са̄ратта̄ гиддхама̄наса̄ хутва̄ кха̄дим̣су, маджджхаттабха̄вейева ниччхандара̄гапарибхоге т̣хита̄ кха̄дим̣су, евам̣ ниччхандара̄гапарибхогам̣ катва̄ парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ат̣т̣хинха̄ручамманисситам̣ апанетва̄ тхӯлатхӯлам̣ варамам̣самева кха̄дим̣су, хаттхасампаттамева пана кха̄дим̣су, евам̣ суккхабхаттамандабйан̃джана̄дӣни пит̣т̣хихаттхена апат̣иккхипитва̄ ват̣т̣акена вийа куккут̣ена вийа ча одхим̣ адассетва̄ тато тато саппимам̣са̄дисам̣сат̣т̣хаварабходжанам̣йева вичинитва̄ абхун̃джантена сӣхена вийа сапада̄нам̣ парибхун̃джитаббо.

йатха̄ ча те на йа̄вадаттхам̣ кан̣т̣хаппама̄н̣ам̣ кха̄дим̣су, тхокам̣ тхокам̣ пана екекадивасам̣ йа̄панаматтамева кха̄дим̣су, евамева а̄харахаттхака̄дибра̄хман̣а̄нам̣ ан̃н̃атарена вийа йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ абхун̃джантена чатуннам̣ пан̃чаннам̣ ва̄ а̄лопа̄нам̣ ока̄сам̣ т̣хапетва̄ва дхаммасена̄патина̄ вийа парибхун̃джитаббо. со кира пан̃чачатта̄лӣса васса̄ни тит̣т̣хама̄но ‘‘паччха̄бхатте амбилугга̄расамут̣т̣ха̄пакам̣ катва̄ екадивасампи а̄ха̄рам̣ на а̄ха̄реси’’нти ватва̄ сӣхана̄дам̣ наданто имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;

алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);

йатха̄ ча те на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ маччхара̄йанта̄ кха̄дим̣су, вигатамаламаччхерена пана парисуддхенева четаса̄ кха̄дим̣су, евамева пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ амаччхара̄йитва̄ ‘‘имам̣ саббам̣ ган̣хантасса саббам̣ дасса̄ми, упад̣д̣хам̣ ган̣хантасса упад̣д̣хам̣, саче гахита̄васесо бхависсати, аттана̄ парибхун̃джисса̄мӣ’’ти са̄ран̣ӣйадхамме т̣хитенева парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ‘‘ан̃н̃ам̣ кин̃чи майам̣ мигамам̣сам̣ ва̄ морамам̣са̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ кха̄да̄ма̄’’ти саммӯл̣ха̄ кха̄дим̣су, пийапуттамам̣сабха̄вам̣ пана джа̄нанта̄ва кха̄дим̣су, евамева пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ ‘‘ахам̣ кха̄да̄ми бхун̃джа̄мӣ’’ти аттӯпаладдхисаммохам̣ ануппа̄детва̄ ‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро на джа̄на̄ти ‘ча̄тумаха̄бхӯтикака̄йам̣ вад̣д̣хемӣ’ти, ка̄йопи на джа̄на̄ти ‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро мам̣ вад̣д̣хетӣ’’’ти, евам̣ саммохам̣ паха̄йа парибхун̃джитаббо. сатисампаджан̃н̃авасена̄пи чеса асаммӯл̣хенева хутва̄ парибхун̃джитаббо.

йатха̄ ча те на ‘‘ахо вата майам̣ пунапи еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄деййа̄ма̄’’ти паттханам̣ катва̄ кха̄дим̣су, паттханам̣ пана вӣтиватта̄ва хутва̄ кха̄дим̣су, евамева пан̣ӣтабходжанам̣ ладдха̄ ‘ахо вата̄хам̣ свепи пунадивасепи еварӯпам̣ лабхеййам̣’, лӯкхам̣ ва̄ пана ладдха̄ ‘‘хиййо вийа ме аджджа пан̣ӣтабходжанам̣ на ладдха’’нти паттханам̣ ва̄ анусочанам̣ ва̄ акатва̄ ниттан̣хена –

‘‘атӣтам̣ на̄нусоча̄ми, наппаджаппа̄мина̄гатам̣;

паччуппаннена йа̄пеми, тена ван̣н̣о пасӣдатӣ’’ти. (джа̄. 2.22.90) –

имам̣ ова̄дам̣ ануссарантена ‘‘паччуппанненева йа̄песса̄мӣ’’ти парибхун̃джитаббо.

йатха̄ ча те на ‘‘еттакам̣ канта̄ре кха̄дитва̄ авасит̣т̣хам̣ канта̄рам̣ атиккамма лон̣амбила̄дӣхи йоджетва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти саннидхим̣ акам̣су, канта̄рапарийоса̄не пана ‘‘пуре маха̄джано пассатӣ’’ти бхӯмийам̣ ва̄ никхан̣им̣су, аггина̄ ва̄ джха̄пайим̣су, евамева –

‘‘анна̄наматхо па̄на̄нам̣,

кха̄данӣйа̄нам̣ атхопи ваттха̄нам̣;

ладдха̄ на саннидхим̣ кайира̄,

на ча париттасе та̄ни алабхама̄но’’ти. (су. ни. 930); –

имам̣ ова̄дам̣ ануссарантена чатӯсу паччайесу йам̣ йам̣ лабхати, тато тато аттано йа̄панаматтам̣ гахетва̄, сесам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ виссаджджетва̄ саннидхим̣ париваджджантена парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ‘‘кочи ан̃н̃о амхе вийа еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄дитум̣ на лабхатӣ’’ти ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акам̣су, нихатама̄на̄ пана нихатадаппа̄ хутва̄ кха̄дим̣су, евамева пан̣ӣтабходжанам̣ лабхитва̄ ‘‘ахамасми ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄та̄дӣна’’нти на ма̄но ва̄ даппо ва̄ ка̄таббо. ‘‘на̄йам̣ паббаджджа̄ чӣвара̄дихету, арахаттахету пана̄йам̣ паббаджджа̄’’ти паччавеккхитва̄ нихатама̄надаппенева парибхун̃джитаббо.

йатха̄ ча те ‘‘ким̣ имина̄ алон̣ена анамбилена адхӯпитена дуггандхена̄’’ти хӣл̣етва̄ на кха̄дим̣су, хӣл̣анам̣ пана вӣтиватта̄ хутва̄ кха̄дим̣су, евамева пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ ‘‘ким̣ имина̄ ассагон̣абхаттасадисена лӯкхена нирасена, сува̄надон̣ийам̣ там̣ паккхипатха̄’’ти евам̣ пин̣д̣апа̄там̣ ва̄ ‘‘ко имам̣ бхун̃джиссати, ка̄касунакха̄дӣнам̣ дехӣ’’ти евам̣ да̄йакам̣ ва̄ ахӣл̣ентена –

‘‘са паттапа̄н̣и вичаранто, амӯго мӯгасаммато;

аппам̣ да̄нам̣ на хӣл̣еййа, да̄та̄рам̣ на̄ваджа̄нийа̄’’ти. (су. ни. 718); –

имам̣ ова̄дам̣ ануссарантена парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ‘‘туйхам̣ бха̄го, майхам̣ бха̄го, тава путто мама путто’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ атиман̃н̃им̣су, самагга̄ пана, саммодама̄на̄ хутва̄ кха̄дим̣су, евамевам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ йатха̄ екаччо ‘‘ко тумха̄диса̄нам̣ дассати никка̄ран̣а̄ умма̄ресу паккхаланта̄нам̣ а̄хин̣д̣анта̄нам̣ виджа̄тама̄та̄пи во да̄таббам̣ на ман̃н̃ати, майам̣ пана гатагатат̣т̣ха̄не пан̣ӣта̄ни чӣвара̄дӣни лабха̄ма̄’’ти сӣлаванте сабрахмача̄рӣ атиман̃н̃ати, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘со тена ла̄бхасакка̄расилокена абхибхӯто парийа̄дин̣н̣ачитто ан̃н̃е песале бхиккхӯ атиман̃н̃ати. тан̃хи тасса, бхиккхаве, могхапурисасса хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 2.161).

евам̣ кан̃чи анатиман̃н̃итва̄ саббехи сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ самаггена саммодама̄нена хутва̄ парибхун̃джитаббам̣.

парин̃н̃а̄тети н̃а̄тапарин̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ паха̄напарин̃н̃а̄ти има̄хи тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. катхам̣? идха бхиккху ‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро на̄ма айам̣ саваттхукавасена оджат̣т̣хамакарӯпам̣ хоти, оджат̣т̣хамакарӯпам̣ каттха пат̣ихан̃н̃ати? дживха̄паса̄де, дживха̄паса̄до кинниссито? чатумаха̄бхӯтаниссито. ити оджат̣т̣хамакам̣ дживха̄паса̄до тасса паччайа̄ни маха̄бхӯта̄нӣти име дхамма̄ рӯпаккхандхо на̄ма, там̣ паригган̣хато уппанна̄ пхассапан̃чамака̄ дхамма̄ чатта̄ро арӯпаккхандха̄. ити саббепиме пан̃чаккхандха̄ сан̇кхепато на̄марӯпаматтам̣ хотӣ’’ти паджа̄на̄ти. со те дхамме сарасалаккхан̣ато ваваттхапетва̄ тесам̣ паччайам̣ парийесанто ануломапат̣иломам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ пассати. етта̄вата̄нена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рамукхена саппаччайасса на̄марӯпасса йа̄тха̄вато дит̣т̣хатта̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄то хоти. со тадева саппаччайам̣ на̄марӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти тӣн̣и лаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена саммасати. етта̄вата̄нена со тилаккхан̣апат̣иведхасаммасанан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа тӣран̣апарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄то хоти. тасмим̣йева на̄марӯпе чхандара̄га̄вакад̣д̣ханена ана̄га̄мимаггена париджа̄ната̄ паха̄напарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄то хотӣти.

пан̃чака̄магун̣икоти пан̃чака̄магун̣асамбхаво ра̄го парин̃н̃а̄то хоти. еттха пана тиссо парин̃н̃а̄ екапарин̃н̃а̄ саббапарин̃н̃а̄ мӯлапарин̃н̃а̄ти. катама̄ екапарин̃н̃а̄? йо бхиккху дживха̄два̄ре екарасатан̣хам̣ париджа̄на̄ти, тена пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄това хотӣти. касма̄? тасса̄йева таттха уппаджджанато. са̄йева хи тан̣ха̄ чаккхудва̄ре уппанна̄ рӯпара̄го на̄ма хоти, сотадва̄ра̄дӣсу уппанна̄ саддара̄га̄дайо. ити йатха̄ екассева чорасса пан̃чамагге ханато екасмим̣ магге гахетва̄ сӣсе чхинне пан̃чапи магга̄ кхема̄ хонти, евам̣ дживха̄два̄ре расатан̣ха̄йа парин̃н̃а̄та̄йа пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄то хотӣти айам̣ екапарин̃н̃а̄ на̄ма.

катама̄ саббапарин̃н̃а̄? патте паккхиттапин̣д̣апа̄тасмин̃хи екасмим̣йева пан̃чака̄магун̣икара̄го лаббхати. катхам̣? парисуддхам̣ та̄васса ван̣н̣ам̣ олокайато рӯпара̄го хоти, ун̣хе саппимхи таттха а̄син̃чанте пат̣апат̣а̄ти саддо ут̣т̣хахати, татха̄рӯпам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ кха̄дантасса мурумурӯти саддо уппаджджати, там̣ асса̄дайато саддара̄го. джӣрака̄дивасагандхам̣ асса̄дентасса гандхара̄го, са̄дурасавасена расара̄го. мудубходжанам̣ пхассавантанти асса̄дайато пхот̣т̣хаббара̄го. ити имасмим̣ а̄ха̄ре сатисампаджан̃н̃ена париггахетва̄ ниччхандара̄гапарибхогена парибхутте саббопи со парин̃н̃а̄то хотӣти айам̣ саббапарин̃н̃а̄ на̄ма.

катама̄ мӯлапарин̃н̃а̄? пан̃чака̄магун̣икара̄гасса хи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро мӯлам̣. касма̄? тасмим̣ сати тассуппаттито. бра̄хман̣атиссабхайе кира два̄даса васса̄ни джа̄йампатика̄нам̣ упаниджджха̄начиттам̣ на̄ма на̄хоси. касма̄? а̄ха̄рамандата̄йа. бхайе пана вӯпасанте йоджанасатико тамбапан̣н̣идӣпо да̄рака̄нам̣ джа̄таман̇галехи екаман̇гало ахоси. ити мӯлабхӯте а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄това хотӣти айам̣ мӯлапарин̃н̃а̄ на̄ма.

наттхи там̣ сам̣йоджананти тена ра̄гена саддхим̣ паха̄некат̣т̣хата̄йа пахӣнатта̄ наттхи. евамайам̣ десана̄ йа̄ва ана̄га̄мимагга̄ катхита̄. ‘‘еттакена пана ма̄ воса̄нам̣ а̄паджджим̣сӯ’’ти етесам̣йева рӯпа̄дӣнам̣ васена пан̃часу кхандхесу випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ йа̄ва арахатта̄ катхетум̣ ват̣т̣атӣти. пат̣хама̄ха̄ро (нит̣т̣хито).

дутийе ниччамма̄ти кхурато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва син̇гамӯла̄ сакаласарӣрато удда̄литачамма̄ ким̣сукара̄сиван̣н̣а̄. касма̄ пана ан̃н̃ам̣ хаттхиассагон̣а̄диупамам̣ агахетва̄ ниччаммага̄вӯпама̄ гахита̄ти? титиккхитум̣ асаматтхабха̄вадӣпанаттхам̣. ма̄туга̄мо хи уппаннам̣ дуккхаведанам̣ титиккхитум̣ адхива̄сетум̣ на саккоти, евамева пхасса̄ха̄ро абало дуббалоти дассанаттхам̣ садисамева упамам̣ а̄хари. кут̣т̣анти сила̄кут̣т̣а̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣. кут̣т̣аниссита̄ па̄н̣а̄ на̄ма ун̣н̣ана̄бхисарабӯмӯсика̄дайо. руккханиссита̄ти учча̄лин̇гапа̄н̣ака̄дайо. удаканиссита̄ти маччхасум̣сума̄ра̄дайо. а̄ка̄саниссита̄ти д̣ам̣самакасака̄какулала̄дайо. кха̄деййунти лун̃читва̄ кха̄деййум̣. са̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не там̣ там̣т̣ха̄насанниссайамӯликам̣ па̄н̣акха̄данабхайам̣ сампассама̄на̄ нева аттано сакка̄расамма̄нам̣, на пит̣т̣хипарикаммасарӣрасамба̄ханаун̣ходака̄ни иччхати, евамева бхиккху пхасса̄ха̄рамӯлакам̣ килесапа̄н̣акакха̄данабхайам̣ сампассама̄но тебхӯмакапхассена анаттхико хоти.

пхассе, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄тети тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. идха̄пи тиссо парин̃н̃а̄. таттха ‘‘пхассо сан̇кха̄раккхандхо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, тесам̣ ваттха̄рамман̣а̄ни рӯпаккхандхо’’ти евам̣ саппаччайасса на̄марӯпасса йа̄тха̄вато дассанам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄. таттхева тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена аничча̄дито туланам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄. тасмим̣йева пана на̄марӯпе чхандара̄ганиккад̣д̣хано арахаттамагго паха̄напарин̃н̃а̄. тиссо ведана̄ти евам̣ пхасса̄ха̄ре тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те тиссо ведана̄ парин̃н̃а̄та̄ва хонти таммӯлакатта̄ там̣сампайуттатта̄ ча. ити пхасса̄ха̄равасена десана̄ йа̄ва арахатта̄ катхита̄. дутийа̄ха̄ро.

татийе ан̇га̄рака̄сӯти ан̇га̄ра̄нам̣ ка̄су. ка̄сӯти ра̄сипи вуччати а̄ва̄т̣опи.

‘‘ан̇га̄рака̄сум̣ апаре пхун̣анти,

нара̄ руданта̄ паридад̣д̣хагатта̄;

бхайан̃хи мам̣ виндати сӯта дисва̄,

пуччха̄ми там̣ ма̄тали деваса̄ратхӣ’’ти. (джа̄. 2.22.462); –

еттха ра̄си ‘‘ка̄сӯ’’ти вутто.

‘‘кинну сантарама̄нова, ка̄сум̣ кханаси са̄ратхӣ’’ти? (джа̄. 2.22.3). –

еттха а̄ва̄т̣о. идха̄пи айамева адхиппето. са̄дхикапориса̄ти атирекапориса̄ пан̃чаратанаппама̄н̣а̄. вӣтаччика̄нам̣ вӣтадхӯма̄нанти етенасса маха̄парил̣а̄хатам̣ дассети. джа̄ла̄йа ва̄ хи дхӯме ва̄ сати ва̄то самут̣т̣ха̄ти, парил̣а̄хо маха̄ на хоти, тадабха̄ве ва̄та̄бха̄вато парил̣а̄хо маха̄ хоти. а̄рака̄васса̄ти дӯрейева бхавеййа.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ан̇га̄рака̄су вийа хи тебхӯмакават̣т̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. джӣвитука̄мо пурисо вийа ват̣т̣аниссито ба̄лапутхуджджано. две балаванто пуриса̄ вийа кусала̄кусалакаммам̣. тесам̣ там̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄сум̣ упакад̣д̣ханака̄ло вийа путхуджджанасса камма̄йӯханака̄ло. камман̃хи а̄йӯхийама̄намева пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хати на̄ма. ан̇га̄рака̄сунида̄нам̣ дуккхам̣ вийа камманида̄нам̣ ват̣т̣адуккхам̣ ведитаббам̣.

парин̃н̃а̄тети тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. парин̃н̃а̄йоджана̄ панеттха пхассе вуттанайенева ведитабба̄. тиссо тан̣ха̄ти ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ти има̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти. касма̄? тан̣ха̄мӯлакатта̄ маносан̃четана̄йа. на хи хетумхи аппахӣне пхалам̣ пахӣйати. ити маносан̃четана̄ха̄равасенапи йа̄ва арахатта̄ десана̄ катхита̄. татийа̄ха̄ро.

чатуттхе а̄гуча̄ринти па̄пача̄рим̣ досака̄ракам̣. катхам̣ со пурисоти со пурисо катхам̣бхӯто, ким̣ йа̄пети, на йа̄петӣти пуччхати? татхева дева джӣватӣти йатха̄ пуббе, ида̄нипи татхева джӣвати.

евамева кхоти идха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ра̄джа̄ вийа хи каммам̣ дат̣т̣хаббам̣, а̄гуча̄рӣ пурисо вийа ват̣т̣асанниссито ба̄лапутхуджджано, тӣн̣и саттисата̄ни вийа пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣, а̄гуча̄рим̣ пурисам̣ ‘‘тӣхи саттисатехи ханатха̄’’ти ран̃н̃а̄ а̄н̣аттака̄ло вийа каммаран̃н̃а̄ ват̣т̣асаннисситапутхуджджанам̣ гахетва̄ пат̣исандхийам̣ паккхипанака̄ло. таттха кин̃ча̄пи тӣн̣и саттисата̄ни вийа пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣, саттӣсу пана дуккхам̣ наттхи, саттӣхи пахат̣аван̣амӯлакам̣ дуккхам̣, евамева пат̣исандхийампи дуккхам̣ наттхи, динна̄йа пана пат̣исандхийа̄ паватте випа̄кадуккхам̣ саттипахат̣аван̣амӯлакам̣ дуккхам̣ вийа хоти.

парин̃н̃а̄тети тӣхева парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. идха̄пи парин̃н̃а̄йоджана̄ пхасса̄ха̄ре вуттанайенева ведитабба̄. на̄марӯпанти вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣. вин̃н̃а̄н̣асмин̃хи парин̃н̃а̄те там̣ парин̃н̃а̄тамева хоти таммӯлакатта̄ сахуппаннатта̄ ча. ити вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄равасенапи йа̄ва арахатта̄ десана̄ катхита̄ти. чатуттха̄ха̄ро. татийам̣.