7. маха̄вагго
1. ассутава̄суттаван̣н̣ана̄
61. маха̄ваггасса пат̣хаме ассутава̄ти кхандхадха̄туа̄йатанапаччайа̄ка̄расатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу уггахапарипуччха̄виниччхайарахито. путхуджджаноти путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дика̄ран̣ехи путхуджджано. вуттан̃хетам̣ – ‘‘путху килесе джанентӣти путхуджджана̄’’ти саббам̣ виттха̄ретаббам̣. апича путхӯнам̣ ган̣анапатхаматӣта̄нам̣ арийадхаммапараммукха̄нам̣ нӣчадхаммасама̄ча̄ра̄нам̣ джана̄нам̣ антогадхатта̄пи путхуджджано, путху ва̄ айам̣ висум̣йева сан̇кхам̣ гато, висам̣сат̣т̣хо сӣласута̄дигун̣айуттехи арийехи джаноти путхуджджано. еваметехи ‘‘ассутава̄ путхуджджано’’ти двӣхипи падехи йе те –
‘‘дуве путхуджджана̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄;
андхо путхуджджано еко, калйа̄н̣еко путхуджджано’’ти. (маха̄ни. 94); –
две путхуджджана̄ вутта̄, тесу андхапутхуджджано гахито. имасминти паччуппаннапаччаккхака̄йам̣ дассети. ча̄тумаха̄бхӯтикасминти чатумаха̄бхӯтака̄йе чатумаха̄бхӯтехи ниббатте чатумаха̄бхӯтамайети аттхо. ниббиндеййа̄ти уккан̣т̣хеййа. вираджджеййа̄ти на раджджеййа. вимуччеййа̄ти муччитука̄мо бхавеййа. а̄чайоти вуд̣д̣хи. апачайоти париха̄ни. а̄да̄нанти ниббатти. никкхепананти бхедо.
тасма̄ти йасма̄ име чатта̄ро вуд̣д̣хиха̄ниниббаттибхеда̄ пан̃н̃а̄йанти, тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ти аттхо. ити бхагава̄ ча̄тумаха̄бхӯтике ка̄йе рӯпам̣ париггахетум̣ айуттарӯпам̣ катва̄ арӯпам̣ париггахетум̣ йуттарӯпам̣ кароти. касма̄? тесан̃хи бхиккхӯнам̣ рӯпасмим̣ га̄хо балава̄ адхиматто, тена тесам̣ рӯпе га̄хасса париггахетаббарӯпатам̣ дассетва̄ никкад̣д̣ханто арӯпе патит̣т̣ха̄панаттхам̣ евама̄ха.
читтантиа̄ди саббам̣ мана̄йатанассева на̄мам̣. тан̃хи читтаваттхута̄йа читтагочарата̄йа сампайуттадхаммачиттата̄йа ча читтам̣, мананат̣т̣хена мано, виджа̄нанат̣т̣хена вин̃н̃а̄н̣анти вуччати. на̄ланти на саматтхо. аджджхоситанти тан̣ха̄йа гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ гахитам̣. мама̄йитанти тан̣ха̄маматтена мама иданти гахитам̣. пара̄мат̣т̣ханти дит̣т̣хийа̄ пара̄маситва̄ гахитам̣. етам̣ мама̄ти тан̣ха̄га̄хо, тена ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритам̣ гахитам̣ хоти. есохамасмӣти ма̄нага̄хо, тена нава ма̄на̄ гахита̄ хонти. есо ме атта̄ти дит̣т̣хига̄хо, тена два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо гахита̄ хонти. тасма̄ти йасма̄ евам̣ дӣгхараттам̣ гахитам̣, тасма̄ ниббиндитум̣ на саматтхо.
варам̣, бхиккхавети идам̣ касма̄ а̄ха? пат̣хаман̃хи тена рӯпам̣ париггахетум̣ айуттарӯпам̣ катам̣, арӯпам̣ йуттарӯпам̣, атха ‘‘тесам̣ бхиккхӯнам̣ рӯпато га̄хо никкхамитва̄ арӯпам̣ гато’’ти н̃атва̄ там̣ никкад̣д̣хитум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха аттато упагаччхеййа̄ти атта̄ти ган̣хеййа. бхиййопӣти вассасатато уддхампи. касма̄ пана бхагава̄ евама̄ха? ким̣ атирекавассасатам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ рӯпам̣ на̄ма аттхи? нану пат̣хамавайе паваттам̣ рӯпам̣ маджджхимавайам̣ на па̄пун̣а̄ти, маджджхимавайе паваттам̣ паччхимавайам̣, пуребхатте паваттам̣ паччха̄бхаттам̣, паччха̄бхатте паваттам̣ пат̣хамайа̄мам̣, пат̣хамайа̄ме паваттам̣ маджджхимайа̄мам̣, маджджхимайа̄ме паваттам̣ паччхимайа̄мам̣ на па̄пун̣а̄ти? татха̄ гамане паваттам̣ т̣ха̄нам̣, т̣ха̄не паваттам̣ нисаджджам̣, нисаджджа̄йа паваттам̣ сайанам̣ на па̄пун̣а̄ти. екаирийа̄патхепи па̄дасса уддхаран̣е паваттам̣ атихаран̣ам̣, атихаран̣е паваттам̣ вӣтихаран̣ам̣, вӣтихаран̣е паваттам̣ воссаджджанам̣, воссаджджане паваттам̣ санниккхепанам̣, санниккхепане паваттам̣ саннируджджханам̣ на па̄пун̣а̄ти, таттха таттхева одхи одхи паббам̣ паббам̣ хутва̄ таттакапа̄ле паккхиттатила̄ вийа пат̣апат̣а̄йанта̄ сан̇кха̄ра̄ бхиджджантӣти? саччаметам̣. йатха̄ пана падӣпасса джалато джа̄та̄ там̣ там̣ ват̣т̣иппадесам̣ анатиккамитва̄ таттха таттхева бхиджджати, атха ча пана павен̣исамбандхавасена саббараттим̣ джалито падӣпоти вуччати, евамидха̄пи павен̣ивасена айампи ка̄йо евам̣ чират̣т̣хитико вийа катва̄ дассито.
раттийа̄ ча дивасасса ча̄ти раттимхи ча дивасе ча. бхумматтхе хетам̣ са̄мивачанам̣. ан̃н̃адева уппаджджати, ан̃н̃ам̣ нируджджхатӣти йам̣ раттим̣ уппаджджати ча нируджджхати ча, тато ан̃н̃адева дива̄ уппаджджати ча нируджджхати ча̄ти аттхо. ан̃н̃ам̣ уппаджджати, ануппаннамева ан̃н̃ам̣ нируджджхатӣти евам̣ пана аттхо на гахетаббо. ‘‘раттийа̄ ча дивасасса ча̄’’ти идам̣ пуримапавен̣ито париттакам̣ павен̣им̣ гахетва̄ павен̣ивасенева вуттам̣, екараттим̣ пана екадивасам̣ ва̄ екамева читтам̣ т̣ха̄тум̣ саматтхам̣ на̄ма наттхи. екасмин̃хи аччхара̄ккхан̣е анека̄ни читтакот̣исатасахасса̄ни уппаджджанти. вуттампи четам̣ милиндапан̃хе –
‘‘ва̄хасатам̣ кхо, маха̄ра̄джа, вӣхӣнам̣, ад̣д̣хачӯл̣ан̃ча ва̄ха̄, вӣхисаттамбан̣а̄ни, две ча тумба̄, екаччхара̄ккхан̣е паваттасса читтасса еттака̄ вӣхӣ лаккхам̣ т̣хапӣйама̄на̄ париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййу’’нти.
паванети маха̄ване. там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄ти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄тӣти имина̄ на со ган̣хитаббаса̄кхам̣ алабхитва̄ бхӯмим̣ отарати. атха кхо тасмим̣ маха̄ване вичаранто там̣ там̣ са̄кхам̣ ган̣хантойева чаратӣти айаматтхо дассито.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – аран̃н̃амаха̄ванам̣ вийа хи а̄рамман̣аванам̣ ведитаббам̣. тасмим̣ ване вичаран̣амаккат̣о вийа а̄рамман̣аване уппаджджанакачиттам̣. са̄кха̄гахан̣ам̣ вийа а̄рамман̣е луббханам̣. йатха̄ со аран̃н̃е вичаранто маккат̣о там̣ там̣ са̄кхам̣ паха̄йа там̣ там̣ са̄кхам̣ ган̣ха̄ти, евамидам̣ а̄рамман̣аване вичарантам̣ читтампи када̄чи рӯпа̄рамман̣ам̣ гахетва̄ уппаджджати, када̄чи садда̄дӣсу ан̃н̃атарам̣, када̄чи атӣтам̣, када̄чи ана̄гатам̣ ва̄ паччуппаннам̣ ва̄, татха̄ када̄чи аджджхаттам̣, када̄чи ба̄хирам̣. йатха̄ ча со аран̃н̃е вичаранто маккат̣о са̄кхам̣ алабхитва̄ оруйха бхӯмийам̣ нисинноти на ваттаббо, екам̣ пана пан̣н̣аса̄кхам̣ гахетва̄ва нисӣдати, евамева а̄рамман̣аване вичарантам̣ читтампи екам̣ олуббха̄рамман̣ам̣ алабхитва̄ уппаннанти на ваттаббам̣, екаджа̄тийам̣ пана а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ва уппаджджатӣти ведитаббам̣. етта̄вата̄ ча пана бхагавата̄ рӯпато нӣхаритва̄ арӯпе га̄хо патит̣т̣ха̄пито, арӯпато нӣхаритва̄ рӯпе.
ида̄ни там̣ убхайато никкад̣д̣хитука̄мо татра, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вакоти десанам̣ а̄рабхи. айам̣ панаттхо а̄сӣвисадат̣т̣хӯпама̄йа дӣпетаббо – еко кира пурисо а̄сӣвисена дат̣т̣хо, атхасса висам̣ харисса̄мӣти чхеко бхисакко а̄гантва̄ ваманам̣ ка̄ретва̄ хет̣т̣ха̄ гарул̣о, упари на̄готи мантам̣ париваттетва̄ висам̣ упари а̄ропеси. со йа̄ва аккхиппадеса̄ а̄рул̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ито парам̣ абхирухитум̣ на дасса̄ми, дат̣т̣хат̣т̣ха̄нейева т̣хапесса̄мӣ’’ти упари гарул̣о, хет̣т̣ха̄ на̄готи мантам̣ париваттетва̄ кан̣н̣е дхуметва̄ дан̣д̣акена пахаритва̄ висам̣ ота̄ретва̄ дат̣т̣хат̣т̣ха̄нейева т̣хапеси. татрасса т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ агадалепена висам̣ нимматхетва̄ нха̄петва̄ ‘‘сукхӣ хохӣ’’ти ватва̄ йенака̄мам̣ пакка̄ми.
таттха а̄сӣвисена дат̣т̣хасса ка̄йе висапатит̣т̣ха̄нам̣ вийа имесам̣ бхиккхӯнам̣ рӯпе адхиматтага̄хака̄ло, чхеко бхисакко вийа татха̄гато, мантам̣ париваттетва̄ упари висасса а̄ропитака̄ло вийа татха̄гатена тесам̣ бхиккхӯнам̣ рӯпато га̄хам̣ нӣхаритва̄ арӯпе патит̣т̣ха̄питака̄ло, йа̄ва аккхиппадеса̄ а̄рул̣хависасса упари абхирухитум̣ адатва̄ пуна мантабалена ота̄ретва̄ дат̣т̣хат̣т̣ха̄нейева т̣хапанам̣ вийа саттха̄ра̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ арӯпато га̄хам̣ нӣхаритва̄ рӯпе патит̣т̣ха̄питака̄ло. дат̣т̣хат̣т̣ха̄не т̣хитасса висасса агадалепена нимматханам̣ вийа убхайато га̄хам̣ нӣхаран̣аттха̄йа имисса̄ десана̄йа а̄раддхака̄ло ведитаббо. таттха ниббиндам̣ вираджджатӣти имина̄ магго катхито, вира̄га̄ вимуччатӣти пхалам̣, вимуттасминтиа̄дина̄ паччавеккхан̣а̄. пат̣хамам̣.
2. дутийаассутава̄суттаван̣н̣ана̄
62. дутийе сукхаведанийанти сукхаведана̄йа паччайам̣. пхассанти чаккхусампхасса̄дим̣. нану ча чаккхусампхассо сукхаведана̄йа паччайо на хотӣти? сахаджа̄тапаччайена на хоти, упаниссайапаччайена пана джаванаведана̄йа хоти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. сотасампхасса̄дӣсупи есева найо. таджджанти таджджа̄тикам̣ тасса̄руппам̣, тасса пхассасса анурӯпанти аттхо. дуккхаведанийантиа̄ди вуттанайенева ведитаббам̣. сан̇гхат̣т̣анасамодха̄на̄ти сан̇гхат̣т̣анена чева самодха̄нена ча, сан̇гхат̣т̣анасампин̣д̣анена̄ти аттхо. усма̄ти ун̣ха̄ка̄ро. теджо абхиниббаттатӣти аггичун̣н̣о никкхаматӣти на гахетаббам̣, усма̄ка̄рассева пана етам̣ вевачанам̣. таттха двиннам̣ кат̣т̣ха̄нанти двиннам̣ аран̣ӣнам̣. таттха адхоаран̣ӣ вийа ваттху, уттара̄ран̣ӣ вийа а̄рамман̣ам̣, сан̇гхат̣т̣анам̣ вийа пхассо, усма̄дха̄ту вийа ведана̄. дутийам̣.
3. путтамам̣сӯпамасуттаван̣н̣ана̄
63. татийе чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄тиа̄ди вуттанайамева. йасма̄ панасса ат̣т̣хуппаттико никкхепо, тасма̄ там̣ дассетва̄веттха анупуббападаван̣н̣анам̣ карисса̄ми. катара̄йа пана идам̣ ат̣т̣хуппаттийа̄ никкхиттанти? ла̄бхасакка̄рена. бхагавато кира маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи, йатха̄ там̣ чатта̄ро асан̇кхйеййе пӯритада̄напа̄рамӣсан̃чайасса. саббадиса̄су хисса йамакамаха̄мегхо вут̣т̣хахитва̄ махогхам̣ вийа саббапа̄рамийо ‘‘екасмим̣ аттабха̄ве випа̄кам̣ дасса̄ма̄’’ти сампин̣д̣ита̄ вийа ла̄бхасакка̄рамахогхам̣ ниббаттайим̣су. тато тато аннапа̄найа̄наваттхама̄ла̄гандхавилепана̄дихаттха̄ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо а̄гантва̄, ‘‘кахам̣ буддхо, кахам̣ бхагава̄, кахам̣ девадево нара̄сабхо пурисасӣхо’’ти? бхагавантам̣ парийесанти. сакат̣асатехипи паччайе а̄харитва̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ саманта̄ га̄вутаппама̄н̣ампи сакат̣адхурена сакат̣адхурам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти чева ануппаваттанти ча андхакавиндабра̄хман̣а̄дайо вийа. саббам̣ кхандхаке тесу тесу суттесу ча а̄гатанайена ведитаббам̣.
йатха̄ бхагавато, евам̣ бхиккхусан̇гхасса̄пи. вуттан̃четам̣ –
‘‘тена кхо пана самайена бхагава̄ саккато хоти гарукато ма̄нито пӯджито апачито ла̄бхӣ чӣвара-пин̣д̣апа̄та-сена̄сана-гила̄на-паччайа-бхесаджджа-париккха̄ра̄нам̣. бхиккхусан̇гхопи кхо саккато хоти…пе… париккха̄ра̄на’’нти (уда̄. 14; сам̣. ни. 2.70).
татха̄ ‘‘йа̄вата̄ кхо, чунда, етарахи сан̇гхо ва̄ ган̣о ва̄ локе уппанно, на̄хам̣, чунда, ан̃н̃ам̣ екасан̇гхампи саманупасса̄ми евам̣ ла̄бхаггайасаггапаттам̣ йатхарива̄йам̣, чунда, бхиккхусан̇гхо’’ти (дӣ. ни. 3.176).
сва̄йам̣ бхагавато ча сан̇гхасса ча уппанно ла̄бхасакка̄ро екато хутва̄ двиннам̣ маха̄надӣнам̣ удакам̣ вийа аппамеййо ахоси. атха саттха̄ рахогато чинтеси – ‘‘маха̄ла̄бхасакка̄ро атӣтабуддха̄нампи еварӯпо ахоси, ана̄гата̄нампи еварӯпо бхависсати. ким̣ ну кхо бхиккхӯ а̄ха̄рапаригга̄хакена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гата̄ маджджхатта̄ ниччхандара̄га̄ хутва̄ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джитум̣ сакконти, на сакконтӣ’’ти?
со аддаса екачче адхуна̄ паббаджите кулапутте апаччавеккхитва̄ а̄ха̄рам̣ парибхун̃джама̄не. дисва̄насса етадахоси – ‘‘майа̄ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯрентена на чӣвара̄дихету пӯрита̄, уттамапхаласса пана арахаттассаттха̄йа пӯрита̄. имепи бхиккхӯ мама сантике паббаджанта̄ на чӣвара̄дихету паббаджита̄, арахаттассева пана аттха̄йа паббаджита̄. те ида̄ни аса̄рамева са̄рам̣ анаттхамева ча аттхам̣ каронтӣ’’ти евамасса дхаммасам̣вего удапа̄ди. тато чинтеси – ‘‘саче пан̃чамам̣ па̄ра̄джикам̣ пан̃н̃апетум̣ сакка̄ абхависса, апаччавеккхита̄ха̄рапарибхого пан̃чамам̣ па̄ра̄джикам̣ катва̄ пан̃н̃апетаббо бхавеййа. на пана сакка̄ евам̣ ка̄тум̣, дхувапат̣исеванат̣т̣ха̄нан̃хетам̣ сатта̄нам̣. йатха̄ пана катхите пан̃чамам̣ па̄ра̄джикам̣ вийа нам̣ пассиссанти. евам̣ дхамма̄да̄сам̣ сам̣варам̣ марийа̄дам̣ т̣хапесса̄ми, йам̣ а̄ваджджитва̄ а̄ваджджитва̄ ана̄гате бхиккхӯ чатта̄ро паччайе паччавеккхитва̄ парибхун̃джиссантӣ’’ти. има̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ имам̣ путтамам̣сӯпамасуттантам̣ никкхипи. таттха чатта̄роме, бхиккхаве, а̄ха̄ра̄тиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.
чатта̄ро пана а̄ха̄ре виттха̄ретва̄ ида̄ни тесу а̄дӣнавам̣ дассетум̣ катхан̃ча, бхиккхаве, кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро дат̣т̣хабботиа̄дима̄ха? таттха джа̄йампатика̄ти джа̄йа̄ чева пати ча. париттам̣ самбаланти пут̣абхаттасаттумодака̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ аппаматтакам̣ па̄тхеййам̣. канта̄рамагганти канта̄рабхӯтам̣ маггам̣, канта̄ре ва̄ маггам̣. канта̄ранти чораканта̄рам̣ ва̄л̣аканта̄рам̣ амануссаканта̄рам̣ нирудакаканта̄рам̣ аппабхаккхаканта̄ранти пан̃чавидхам̣. тесу йаттха чорабхайам̣ аттхи, там̣ чораканта̄рам̣. йаттха сӣхабйаггха̄дайо ва̄л̣а̄ аттхи, там̣ ва̄л̣аканта̄рам̣. йаттха балава̄мукхайаккхиниа̄дӣнам̣ аманусса̄нам̣ васена бхайам̣ аттхи, там̣ амануссаканта̄рам̣. йаттха па̄тум̣ ва̄ нха̄йитум̣ ва̄ удакам̣ наттхи, там̣ нирудакаканта̄рам̣. йаттха кха̄дитаббам̣ ва̄ бхун̃джитаббам̣ ва̄ антамасо кандамӯла̄диматтампи наттхи, там̣ аппабхаккхаканта̄рам̣ на̄ма. йаттха панетам̣ пан̃чавидхампи бхайам̣ аттхи, там̣ канта̄рамева. там̣ панетам̣ ека̄хадвӣхатӣха̄дивасена ниттхаритаббампи аттхи, на там̣ идха адхиппетам̣. идха пана нирудакам̣ аппабхаккхам̣ йоджанасатикаканта̄рам̣ адхиппетам̣. еварӯпе канта̄ре маггам̣. пат̣ипаджджеййунти чха̄такабхайена чева рогабхайена ча ра̄джабхайена ча упаддута̄ пат̣ипаджджеййум̣ ‘‘етам̣ канта̄рам̣ ниттхаритва̄ дхаммикасса ран̃н̃о нирупаддаве рат̣т̣хе сукхам̣ васисса̄ма̄’’ти ман̃н̃ама̄на̄.
екапуттакоти уккхипитва̄ гахито анукампитаббайутто атхирасарӣро екапуттако. валлӯран̃ча сон̣д̣икан̃ча̄ти гханагханат̣т̣ха̄нато гахетва̄ валлӯрам̣, ат̣т̣хинисситасира̄нисситат̣т̣ха̄на̄ни гахетва̄ сӯламам̣сан̃ча̄ти аттхо. пат̣иписеййунти пахареййум̣. кахам̣ екапуттака̄ти айам̣ тесам̣ паридевана̄ка̄ро.
айам̣ панеттха бхӯтаматтхам̣ катва̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа сан̇кхепато аттхаван̣н̣ана̄ – две кира джа̄йампатика̄ путтам̣ гахетва̄ париттена па̄тхеййена йоджанасатикам̣ канта̄рамаггам̣ пат̣ипаджджим̣су. тесам̣ пан̃н̃а̄сайоджана̄ни гантва̄ па̄тхеййам̣ нит̣т̣ха̄си, те кхуппипа̄са̄тура̄ вирал̣аччха̄йа̄йам̣ нисӣдим̣су. тато пурисо бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде ито саманта̄ пан̃н̃а̄сайоджана̄ни га̄мо ва̄ нигамо ва̄ наттхи. тасма̄ йам̣ там̣ пурисена ка̄таббам̣ бахумпи касигораккха̄дикаммам̣, на да̄ни сакка̄ там̣ майа̄ ка̄тум̣, ехи мам̣ ма̄ретва̄ упад̣д̣хамам̣сам̣ кха̄дитва̄ упад̣д̣хам̣ па̄тхеййам̣ катва̄ путтена саддхим̣ канта̄рам̣ ниттхара̄хӣ’’ти. пуна са̄пи там̣ а̄ха – ‘‘са̄ми майа̄ да̄ни йам̣ там̣ иттхийа̄ ка̄таббам̣ бахумпи суттакантана̄дикаммам̣, там̣ ка̄тум̣ на сакка̄, ехи мам̣ ма̄ретва̄ упад̣д̣хамам̣сам̣ кха̄дитва̄ упад̣д̣хам̣ па̄тхеййам̣ катва̄ путтена саддхим̣ канта̄рам̣ ниттхара̄хӣ’’ти. пуна сопи там̣ а̄ха – ‘‘бхадде ма̄туга̄мамаран̣ена двиннам̣ маран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати. на хи мандо кума̄ро ма̄тара̄ вина̄ джӣвитум̣ саккоти. йади пана майам̣ джӣва̄ма. пуна да̄ракам̣ лабхеййа̄ма. ханда да̄ни путтакам̣ ма̄ретва̄, мам̣сам̣ гахетва̄ канта̄рам̣ ниттхара̄ма̄’’ти. тато ма̄та̄ путтама̄ха – ‘‘та̄та, питусантикам̣ гаччха̄’’ти, со агама̄си. атхасса пита̄, ‘‘майа̄ ‘путтакам̣ посесса̄мӣ’ти касигораккха̄дӣхи анаппакам̣ дуккхаманубхӯтам̣, на саккоми ахам̣ путтам̣ ма̄ретум̣, твам̣йева тава путтам̣ ма̄рехӣ’’ти ватва̄, ‘‘та̄та ма̄тусантикам̣ гаччха̄’’ти а̄ха. со агама̄си. атхасса ма̄та̄пи, ‘‘майа̄ путтам̣ паттхентийа̄ говатакуккураватадевата̄йа̄чана̄дӣхипи та̄ва анаппакам̣ дуккхаманубхӯтам̣, ко пана ва̄до куччхина̄ парихарантийа̄? на саккоми ахам̣ путтам̣ ма̄рету’’нти ватва̄ ‘‘та̄та, питусантикамева гаччха̄’’ти а̄ха. евам̣ со двиннамантара̄ гаччхантойева мато. те там̣ дисва̄ паридевитва̄ вуттанайена мам̣са̄ни гахетва̄ кха̄данта̄ паккамим̣су.
тесам̣ со путтамам̣са̄ха̄ро навахи ка̄ран̣ехи пат̣икӯлатта̄ нева дава̄йа хоти, на мада̄йа, на ман̣д̣ана̄йа, на вибхӯсана̄йа, кевалам̣ канта̄раниттхаран̣аттха̄йева хоти. катамехи навахи ка̄ран̣ехи пат̣икӯлоти че? саджа̄тимам̣сата̄йа н̃а̄тимам̣сата̄йа путтамам̣сата̄йа пийапуттамам̣сата̄йа тарун̣амам̣сата̄йа а̄макамам̣сата̄йа абхогамам̣сата̄йа алон̣ата̄йа адхӯпитата̄йа̄ти. еван̃хи те навахи ка̄ран̣ехи пат̣икӯлам̣ там̣ путтамам̣сам̣ кха̄данта̄ на са̄ратта̄ гиддхама̄наса̄ хутва̄ кха̄дим̣су, маджджхаттабха̄вейева пана ниччхандара̄гапарибхоге т̣хита̄ кха̄дим̣су. на ат̣т̣хинха̄ручамманисситат̣т̣ха̄на̄ни апанетва̄ тхӯлатхӯлам̣ варамам̣самева кха̄дим̣су, хаттхасампаттам̣ мам̣самева пана кха̄дим̣су. на йа̄вадаттхам̣ кан̣т̣хаппама̄н̣ам̣ катва̄ кха̄дим̣су, тхокам̣ тхокам̣ пана екадивасам̣ йа̄панаматтамева кха̄дим̣су. на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ маччхара̄йанта̄ кха̄дим̣су, вигатамаччхерамалена пана парисуддхенева четаса̄ кха̄дим̣су. на ан̃н̃ам̣ кин̃чи мигамам̣сам̣ ва̄ морамам̣са̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ кха̄да̄ма̄ти саммӯл̣ха̄ кха̄дим̣су, пийапуттамам̣сабха̄вам̣ пана джа̄нанта̄ва кха̄дим̣су. на ‘‘ахо вата майам̣ пунапи еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄деййа̄ма̄’’ти паттханам̣ катва̄ кха̄дим̣су, паттханам̣ пана вӣтиватта̄ва хутва̄ кха̄дим̣су. на ‘‘еттакам̣ канта̄ре кха̄дитва̄ авасит̣т̣хам̣ канта̄рам̣ атиккамма лон̣амбила̄дӣхи йоджетва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти саннидхим̣ акам̣су, канта̄рапарийоса̄не пана ‘‘пуре маха̄джано пассатӣ’’ти бхӯмийам̣ ва̄ никхан̣им̣су, аггина̄ ва̄ джха̄пайим̣су. на ‘‘кочи ан̃н̃о амхе вийа еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄дитум̣ на лабхатӣ’’ти ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акам̣су, нихатама̄на̄ пана нихатадаппа̄ хутва̄ кха̄дим̣су. ‘‘ким̣ имина̄ алон̣ена анамбилена адхӯпитена дуггандхена̄’’ти на хӣл̣етва̄ кха̄дим̣су, хӣл̣анам̣ пана вӣтиватта̄ хутва̄ кха̄дим̣су. на ‘‘туйхам̣ бха̄го майхам̣ бха̄го тава путто мама путто’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ атиман̃н̃им̣су. самагга̄ пана саммодама̄на̄ хутва̄ кха̄дим̣су. имам̣ несам̣ еварӯпам̣ ниччхандара̄га̄дипарибхогам̣ сампассама̄но саттха̄ бхиккхусан̇гхампи там̣ ка̄ран̣ам̣ ануджа̄на̄пенто там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну те дава̄йа ва̄ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄реййунтиа̄дима̄ха. таттха дава̄йа ва̄тиа̄дӣни висуддхимагге (висуддхи. 1.18) виттха̄рита̄нева. канта̄расса̄ти ниттин̣н̣а̄васесасса канта̄расса.
евамева кхоти наваннам̣ па̄т̣икулйа̄нам̣ васена пийапуттамам̣сасадисо катва̄ дат̣т̣хабботи аттхо. катамесам̣ наваннам̣? гаманапа̄т̣икулйата̄дӣнам̣. гаманапа̄т̣икулйатам̣ паччавеккхантопи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ паригган̣ха̄ти, парийесанапа̄т̣икулйатам̣ паччавеккхантопи, парибхоганидха̄наа̄сайапарипакка̄парипаккасаммаккхан̣аниссандапа̄т̣икулйатам̣ паччавеккхантопи, та̄ни панета̄ни гаманапа̄т̣икулйата̄дӣни висуддхимагге (висуддхи. 1.294) а̄ха̄рапа̄т̣икулйата̄ниддесе виттха̄рита̄нева. ити имесам̣ наваннам̣ па̄т̣икулйа̄нам̣ васена путтамам̣сӯпамам̣ катва̄ а̄ха̄ро парибхун̃джитаббо.
йатха̄ те джа̄йампатика̄ па̄т̣икулйам̣ пийапуттамам̣сам̣ кха̄данта̄ на са̄ратта̄ гиддхама̄наса̄ хутва̄ кха̄дим̣су, маджджхаттабха̄вейева ниччхандара̄гапарибхоге т̣хита̄ кха̄дим̣су, евам̣ ниччхандара̄гапарибхогам̣ катва̄ парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ат̣т̣хинха̄ручамманисситам̣ апанетва̄ тхӯлатхӯлам̣ варамам̣самева кха̄дим̣су, хаттхасампаттамева пана кха̄дим̣су, евам̣ суккхабхаттамандабйан̃джана̄дӣни пит̣т̣хихаттхена апат̣иккхипитва̄ ват̣т̣акена вийа куккут̣ена вийа ча одхим̣ адассетва̄ тато тато саппимам̣са̄дисам̣сат̣т̣хаварабходжанам̣йева вичинитва̄ абхун̃джантена сӣхена вийа сапада̄нам̣ парибхун̃джитаббо.
йатха̄ ча те на йа̄вадаттхам̣ кан̣т̣хаппама̄н̣ам̣ кха̄дим̣су, тхокам̣ тхокам̣ пана екекадивасам̣ йа̄панаматтамева кха̄дим̣су, евамева а̄харахаттхака̄дибра̄хман̣а̄нам̣ ан̃н̃атарена вийа йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ абхун̃джантена чатуннам̣ пан̃чаннам̣ ва̄ а̄лопа̄нам̣ ока̄сам̣ т̣хапетва̄ва дхаммасена̄патина̄ вийа парибхун̃джитаббо. со кира пан̃чачатта̄лӣса васса̄ни тит̣т̣хама̄но ‘‘паччха̄бхатте амбилугга̄расамут̣т̣ха̄пакам̣ катва̄ екадивасампи а̄ха̄рам̣ на а̄ха̄реси’’нти ватва̄ сӣхана̄дам̣ наданто имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;
алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);
йатха̄ ча те на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ маччхара̄йанта̄ кха̄дим̣су, вигатамаламаччхерена пана парисуддхенева четаса̄ кха̄дим̣су, евамева пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ амаччхара̄йитва̄ ‘‘имам̣ саббам̣ ган̣хантасса саббам̣ дасса̄ми, упад̣д̣хам̣ ган̣хантасса упад̣д̣хам̣, саче гахита̄васесо бхависсати, аттана̄ парибхун̃джисса̄мӣ’’ти са̄ран̣ӣйадхамме т̣хитенева парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ‘‘ан̃н̃ам̣ кин̃чи майам̣ мигамам̣сам̣ ва̄ морамам̣са̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атарам̣ кха̄да̄ма̄’’ти саммӯл̣ха̄ кха̄дим̣су, пийапуттамам̣сабха̄вам̣ пана джа̄нанта̄ва кха̄дим̣су, евамева пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ ‘‘ахам̣ кха̄да̄ми бхун̃джа̄мӣ’’ти аттӯпаладдхисаммохам̣ ануппа̄детва̄ ‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро на джа̄на̄ти ‘ча̄тумаха̄бхӯтикака̄йам̣ вад̣д̣хемӣ’ти, ка̄йопи на джа̄на̄ти ‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро мам̣ вад̣д̣хетӣ’’’ти, евам̣ саммохам̣ паха̄йа парибхун̃джитаббо. сатисампаджан̃н̃авасена̄пи чеса асаммӯл̣хенева хутва̄ парибхун̃джитаббо.
йатха̄ ча те на ‘‘ахо вата майам̣ пунапи еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄деййа̄ма̄’’ти паттханам̣ катва̄ кха̄дим̣су, паттханам̣ пана вӣтиватта̄ва хутва̄ кха̄дим̣су, евамева пан̣ӣтабходжанам̣ ладдха̄ ‘ахо вата̄хам̣ свепи пунадивасепи еварӯпам̣ лабхеййам̣’, лӯкхам̣ ва̄ пана ладдха̄ ‘‘хиййо вийа ме аджджа пан̣ӣтабходжанам̣ на ладдха’’нти паттханам̣ ва̄ анусочанам̣ ва̄ акатва̄ ниттан̣хена –
‘‘атӣтам̣ на̄нусоча̄ми, наппаджаппа̄мина̄гатам̣;
паччуппаннена йа̄пеми, тена ван̣н̣о пасӣдатӣ’’ти. (джа̄. 2.22.90) –
имам̣ ова̄дам̣ ануссарантена ‘‘паччуппанненева йа̄песса̄мӣ’’ти парибхун̃джитаббо.
йатха̄ ча те на ‘‘еттакам̣ канта̄ре кха̄дитва̄ авасит̣т̣хам̣ канта̄рам̣ атиккамма лон̣амбила̄дӣхи йоджетва̄ кха̄дисса̄ма̄’’ти саннидхим̣ акам̣су, канта̄рапарийоса̄не пана ‘‘пуре маха̄джано пассатӣ’’ти бхӯмийам̣ ва̄ никхан̣им̣су, аггина̄ ва̄ джха̄пайим̣су, евамева –
‘‘анна̄наматхо па̄на̄нам̣,
кха̄данӣйа̄нам̣ атхопи ваттха̄нам̣;
ладдха̄ на саннидхим̣ кайира̄,
на ча париттасе та̄ни алабхама̄но’’ти. (су. ни. 930); –
имам̣ ова̄дам̣ ануссарантена чатӯсу паччайесу йам̣ йам̣ лабхати, тато тато аттано йа̄панаматтам̣ гахетва̄, сесам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ виссаджджетва̄ саннидхим̣ париваджджантена парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ‘‘кочи ан̃н̃о амхе вийа еварӯпам̣ путтамам̣сам̣ кха̄дитум̣ на лабхатӣ’’ти ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акам̣су, нихатама̄на̄ пана нихатадаппа̄ хутва̄ кха̄дим̣су, евамева пан̣ӣтабходжанам̣ лабхитва̄ ‘‘ахамасми ла̄бхӣ чӣварапин̣д̣апа̄та̄дӣна’’нти на ма̄но ва̄ даппо ва̄ ка̄таббо. ‘‘на̄йам̣ паббаджджа̄ чӣвара̄дихету, арахаттахету пана̄йам̣ паббаджджа̄’’ти паччавеккхитва̄ нихатама̄надаппенева парибхун̃джитаббо.
йатха̄ ча те ‘‘ким̣ имина̄ алон̣ена анамбилена адхӯпитена дуггандхена̄’’ти хӣл̣етва̄ на кха̄дим̣су, хӣл̣анам̣ пана вӣтиватта̄ хутва̄ кха̄дим̣су, евамева пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ ‘‘ким̣ имина̄ ассагон̣абхаттасадисена лӯкхена нирасена, сува̄надон̣ийам̣ там̣ паккхипатха̄’’ти евам̣ пин̣д̣апа̄там̣ ва̄ ‘‘ко имам̣ бхун̃джиссати, ка̄касунакха̄дӣнам̣ дехӣ’’ти евам̣ да̄йакам̣ ва̄ ахӣл̣ентена –
‘‘са паттапа̄н̣и вичаранто, амӯго мӯгасаммато;
аппам̣ да̄нам̣ на хӣл̣еййа, да̄та̄рам̣ на̄ваджа̄нийа̄’’ти. (су. ни. 718); –
имам̣ ова̄дам̣ ануссарантена парибхун̃джитаббо. йатха̄ ча те на ‘‘туйхам̣ бха̄го, майхам̣ бха̄го, тава путто мама путто’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ атиман̃н̃им̣су, самагга̄ пана, саммодама̄на̄ хутва̄ кха̄дим̣су, евамевам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхитва̄ йатха̄ екаччо ‘‘ко тумха̄диса̄нам̣ дассати никка̄ран̣а̄ умма̄ресу паккхаланта̄нам̣ а̄хин̣д̣анта̄нам̣ виджа̄тама̄та̄пи во да̄таббам̣ на ман̃н̃ати, майам̣ пана гатагатат̣т̣ха̄не пан̣ӣта̄ни чӣвара̄дӣни лабха̄ма̄’’ти сӣлаванте сабрахмача̄рӣ атиман̃н̃ати, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘со тена ла̄бхасакка̄расилокена абхибхӯто парийа̄дин̣н̣ачитто ан̃н̃е песале бхиккхӯ атиман̃н̃ати. тан̃хи тасса, бхиккхаве, могхапурисасса хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа̄’’ти (сам̣. ни. 2.161).
евам̣ кан̃чи анатиман̃н̃итва̄ саббехи сабрахмача̄рӣхи саддхим̣ самаггена саммодама̄нена хутва̄ парибхун̃джитаббам̣.
парин̃н̃а̄тети н̃а̄тапарин̃н̃а̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄ паха̄напарин̃н̃а̄ти има̄хи тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. катхам̣? идха бхиккху ‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро на̄ма айам̣ саваттхукавасена оджат̣т̣хамакарӯпам̣ хоти, оджат̣т̣хамакарӯпам̣ каттха пат̣ихан̃н̃ати? дживха̄паса̄де, дживха̄паса̄до кинниссито? чатумаха̄бхӯтаниссито. ити оджат̣т̣хамакам̣ дживха̄паса̄до тасса паччайа̄ни маха̄бхӯта̄нӣти име дхамма̄ рӯпаккхандхо на̄ма, там̣ паригган̣хато уппанна̄ пхассапан̃чамака̄ дхамма̄ чатта̄ро арӯпаккхандха̄. ити саббепиме пан̃чаккхандха̄ сан̇кхепато на̄марӯпаматтам̣ хотӣ’’ти паджа̄на̄ти. со те дхамме сарасалаккхан̣ато ваваттхапетва̄ тесам̣ паччайам̣ парийесанто ануломапат̣иломам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ пассати. етта̄вата̄нена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рамукхена саппаччайасса на̄марӯпасса йа̄тха̄вато дит̣т̣хатта̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро н̃а̄тапарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄то хоти. со тадева саппаччайам̣ на̄марӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти тӣн̣и лаккхан̣а̄ни а̄ропетва̄ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена саммасати. етта̄вата̄нена со тилаккхан̣апат̣иведхасаммасанан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄йа тӣран̣апарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄то хоти. тасмим̣йева на̄марӯпе чхандара̄га̄вакад̣д̣ханена ана̄га̄мимаггена париджа̄ната̄ паха̄напарин̃н̃а̄йа парин̃н̃а̄то хотӣти.
пан̃чака̄магун̣икоти пан̃чака̄магун̣асамбхаво ра̄го парин̃н̃а̄то хоти. еттха пана тиссо парин̃н̃а̄ екапарин̃н̃а̄ саббапарин̃н̃а̄ мӯлапарин̃н̃а̄ти. катама̄ екапарин̃н̃а̄? йо бхиккху дживха̄два̄ре екарасатан̣хам̣ париджа̄на̄ти, тена пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄това хотӣти. касма̄? тасса̄йева таттха уппаджджанато. са̄йева хи тан̣ха̄ чаккхудва̄ре уппанна̄ рӯпара̄го на̄ма хоти, сотадва̄ра̄дӣсу уппанна̄ саддара̄га̄дайо. ити йатха̄ екассева чорасса пан̃чамагге ханато екасмим̣ магге гахетва̄ сӣсе чхинне пан̃чапи магга̄ кхема̄ хонти, евам̣ дживха̄два̄ре расатан̣ха̄йа парин̃н̃а̄та̄йа пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄то хотӣти айам̣ екапарин̃н̃а̄ на̄ма.
катама̄ саббапарин̃н̃а̄? патте паккхиттапин̣д̣апа̄тасмин̃хи екасмим̣йева пан̃чака̄магун̣икара̄го лаббхати. катхам̣? парисуддхам̣ та̄васса ван̣н̣ам̣ олокайато рӯпара̄го хоти, ун̣хе саппимхи таттха а̄син̃чанте пат̣апат̣а̄ти саддо ут̣т̣хахати, татха̄рӯпам̣ кха̄данӣйам̣ ва̄ кха̄дантасса мурумурӯти саддо уппаджджати, там̣ асса̄дайато саддара̄го. джӣрака̄дивасагандхам̣ асса̄дентасса гандхара̄го, са̄дурасавасена расара̄го. мудубходжанам̣ пхассавантанти асса̄дайато пхот̣т̣хаббара̄го. ити имасмим̣ а̄ха̄ре сатисампаджан̃н̃ена париггахетва̄ ниччхандара̄гапарибхогена парибхутте саббопи со парин̃н̃а̄то хотӣти айам̣ саббапарин̃н̃а̄ на̄ма.
катама̄ мӯлапарин̃н̃а̄? пан̃чака̄магун̣икара̄гасса хи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро мӯлам̣. касма̄? тасмим̣ сати тассуппаттито. бра̄хман̣атиссабхайе кира два̄даса васса̄ни джа̄йампатика̄нам̣ упаниджджха̄начиттам̣ на̄ма на̄хоси. касма̄? а̄ха̄рамандата̄йа. бхайе пана вӯпасанте йоджанасатико тамбапан̣н̣идӣпо да̄рака̄нам̣ джа̄таман̇галехи екаман̇гало ахоси. ити мӯлабхӯте а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄това хотӣти айам̣ мӯлапарин̃н̃а̄ на̄ма.
наттхи там̣ сам̣йоджананти тена ра̄гена саддхим̣ паха̄некат̣т̣хата̄йа пахӣнатта̄ наттхи. евамайам̣ десана̄ йа̄ва ана̄га̄мимагга̄ катхита̄. ‘‘еттакена пана ма̄ воса̄нам̣ а̄паджджим̣сӯ’’ти етесам̣йева рӯпа̄дӣнам̣ васена пан̃часу кхандхесу випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ йа̄ва арахатта̄ катхетум̣ ват̣т̣атӣти. пат̣хама̄ха̄ро (нит̣т̣хито).
дутийе ниччамма̄ти кхурато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва син̇гамӯла̄ сакаласарӣрато удда̄литачамма̄ ким̣сукара̄сиван̣н̣а̄. касма̄ пана ан̃н̃ам̣ хаттхиассагон̣а̄диупамам̣ агахетва̄ ниччаммага̄вӯпама̄ гахита̄ти? титиккхитум̣ асаматтхабха̄вадӣпанаттхам̣. ма̄туга̄мо хи уппаннам̣ дуккхаведанам̣ титиккхитум̣ адхива̄сетум̣ на саккоти, евамева пхасса̄ха̄ро абало дуббалоти дассанаттхам̣ садисамева упамам̣ а̄хари. кут̣т̣анти сила̄кут̣т̣а̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣. кут̣т̣аниссита̄ па̄н̣а̄ на̄ма ун̣н̣ана̄бхисарабӯмӯсика̄дайо. руккханиссита̄ти учча̄лин̇гапа̄н̣ака̄дайо. удаканиссита̄ти маччхасум̣сума̄ра̄дайо. а̄ка̄саниссита̄ти д̣ам̣самакасака̄какулала̄дайо. кха̄деййунти лун̃читва̄ кха̄деййум̣. са̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не там̣ там̣т̣ха̄насанниссайамӯликам̣ па̄н̣акха̄данабхайам̣ сампассама̄на̄ нева аттано сакка̄расамма̄нам̣, на пит̣т̣хипарикаммасарӣрасамба̄ханаун̣ходака̄ни иччхати, евамева бхиккху пхасса̄ха̄рамӯлакам̣ килесапа̄н̣акакха̄данабхайам̣ сампассама̄но тебхӯмакапхассена анаттхико хоти.
пхассе, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄тети тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. идха̄пи тиссо парин̃н̃а̄. таттха ‘‘пхассо сан̇кха̄раккхандхо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, тесам̣ ваттха̄рамман̣а̄ни рӯпаккхандхо’’ти евам̣ саппаччайасса на̄марӯпасса йа̄тха̄вато дассанам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄. таттхева тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена аничча̄дито туланам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄. тасмим̣йева пана на̄марӯпе чхандара̄ганиккад̣д̣хано арахаттамагго паха̄напарин̃н̃а̄. тиссо ведана̄ти евам̣ пхасса̄ха̄ре тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те тиссо ведана̄ парин̃н̃а̄та̄ва хонти таммӯлакатта̄ там̣сампайуттатта̄ ча. ити пхасса̄ха̄равасена десана̄ йа̄ва арахатта̄ катхита̄. дутийа̄ха̄ро.
татийе ан̇га̄рака̄сӯти ан̇га̄ра̄нам̣ ка̄су. ка̄сӯти ра̄сипи вуччати а̄ва̄т̣опи.
‘‘ан̇га̄рака̄сум̣ апаре пхун̣анти,
нара̄ руданта̄ паридад̣д̣хагатта̄;
бхайан̃хи мам̣ виндати сӯта дисва̄,
пуччха̄ми там̣ ма̄тали деваса̄ратхӣ’’ти. (джа̄. 2.22.462); –
еттха ра̄си ‘‘ка̄сӯ’’ти вутто.
‘‘кинну сантарама̄нова, ка̄сум̣ кханаси са̄ратхӣ’’ти? (джа̄. 2.22.3). –
еттха а̄ва̄т̣о. идха̄пи айамева адхиппето. са̄дхикапориса̄ти атирекапориса̄ пан̃чаратанаппама̄н̣а̄. вӣтаччика̄нам̣ вӣтадхӯма̄нанти етенасса маха̄парил̣а̄хатам̣ дассети. джа̄ла̄йа ва̄ хи дхӯме ва̄ сати ва̄то самут̣т̣ха̄ти, парил̣а̄хо маха̄ на хоти, тадабха̄ве ва̄та̄бха̄вато парил̣а̄хо маха̄ хоти. а̄рака̄васса̄ти дӯрейева бхавеййа.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ан̇га̄рака̄су вийа хи тебхӯмакават̣т̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. джӣвитука̄мо пурисо вийа ват̣т̣аниссито ба̄лапутхуджджано. две балаванто пуриса̄ вийа кусала̄кусалакаммам̣. тесам̣ там̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄сум̣ упакад̣д̣ханака̄ло вийа путхуджджанасса камма̄йӯханака̄ло. камман̃хи а̄йӯхийама̄намева пат̣исандхим̣ а̄кад̣д̣хати на̄ма. ан̇га̄рака̄сунида̄нам̣ дуккхам̣ вийа камманида̄нам̣ ват̣т̣адуккхам̣ ведитаббам̣.
парин̃н̃а̄тети тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. парин̃н̃а̄йоджана̄ панеттха пхассе вуттанайенева ведитабба̄. тиссо тан̣ха̄ти ка̄матан̣ха̄ бхаватан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ти има̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти. касма̄? тан̣ха̄мӯлакатта̄ маносан̃четана̄йа. на хи хетумхи аппахӣне пхалам̣ пахӣйати. ити маносан̃четана̄ха̄равасенапи йа̄ва арахатта̄ десана̄ катхита̄. татийа̄ха̄ро.
чатуттхе а̄гуча̄ринти па̄пача̄рим̣ досака̄ракам̣. катхам̣ со пурисоти со пурисо катхам̣бхӯто, ким̣ йа̄пети, на йа̄петӣти пуччхати? татхева дева джӣватӣти йатха̄ пуббе, ида̄нипи татхева джӣвати.
евамева кхоти идха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ра̄джа̄ вийа хи каммам̣ дат̣т̣хаббам̣, а̄гуча̄рӣ пурисо вийа ват̣т̣асанниссито ба̄лапутхуджджано, тӣн̣и саттисата̄ни вийа пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣, а̄гуча̄рим̣ пурисам̣ ‘‘тӣхи саттисатехи ханатха̄’’ти ран̃н̃а̄ а̄н̣аттака̄ло вийа каммаран̃н̃а̄ ват̣т̣асаннисситапутхуджджанам̣ гахетва̄ пат̣исандхийам̣ паккхипанака̄ло. таттха кин̃ча̄пи тӣн̣и саттисата̄ни вийа пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣, саттӣсу пана дуккхам̣ наттхи, саттӣхи пахат̣аван̣амӯлакам̣ дуккхам̣, евамева пат̣исандхийампи дуккхам̣ наттхи, динна̄йа пана пат̣исандхийа̄ паватте випа̄кадуккхам̣ саттипахат̣аван̣амӯлакам̣ дуккхам̣ вийа хоти.
парин̃н̃а̄тети тӣхева парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄те. идха̄пи парин̃н̃а̄йоджана̄ пхасса̄ха̄ре вуттанайенева ведитабба̄. на̄марӯпанти вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣. вин̃н̃а̄н̣асмин̃хи парин̃н̃а̄те там̣ парин̃н̃а̄тамева хоти таммӯлакатта̄ сахуппаннатта̄ ча. ити вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄равасенапи йа̄ва арахатта̄ десана̄ катхита̄ти. чатуттха̄ха̄ро. татийам̣.
4. аттхира̄гасуттаван̣н̣ана̄
64. чатуттхе ра̄готиа̄дӣни лобхассева на̄ма̄ни. со хи ран̃джанавасена ра̄го, нанданавасена нандӣ, тан̣ха̄йанавасена тан̣ха̄ти вуччати. патит̣т̣хитам̣ таттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ вирӯл̣ханти каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄йа патит̣т̣хитан̃чева вирӯл̣хан̃ча. йаттха̄ти тебхӯмакават̣т̣е бхуммам̣, саббаттха ва̄ пуримапуримападе етам̣ бхуммам̣. аттхи таттха сан̇кха̄ра̄нам̣ вуддхӣти идам̣ имасмим̣ випа̄кават̣т̣е т̣хитасса а̄йативат̣т̣ахетуке сан̇кха̄ре сандха̄йа вуттам̣. йаттха аттхи а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббаттӣти йасмим̣ т̣ха̄не а̄йатим̣ пунаббхава̄бхиниббатти аттхи.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – раджакачиттака̄ра̄ вийа хи сахакаммасамбха̄рам̣ каммам̣, пхалакабхиттидуссапат̣а̄ вийа тебхӯмакават̣т̣ам̣. йатха̄ раджакачиттака̄ра̄ парисуддхесу пхалака̄дӣсу рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пенти, евамева сасамбха̄ракакаммам̣ бхавесу рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. таттха йатха̄ акусалена читтака̄рена самут̣т̣ха̄питам̣ рӯпам̣ вирӯпам̣ хоти дуссан̣т̣хитам̣ амана̄пам̣, евамева екаччо каммам̣ каронто н̃а̄н̣авиппайуттена читтена кароти, там̣ каммам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пентам̣ чаккха̄дӣнам̣ сампаттим̣ адатва̄ дуббан̣н̣ам̣ дуссан̣т̣хитам̣ ма̄та̄питӯнампи амана̄пам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети. йатха̄ пана кусалена читтака̄рена самут̣т̣ха̄питам̣ рӯпам̣ сурӯпам̣ хоти сусан̣т̣хитам̣ мана̄пам̣, евамева екаччо каммам̣ каронто н̃а̄н̣асампайуттена читтена кароти, там̣ каммам̣ рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пентам̣ чаккха̄дӣнам̣ сампаттим̣ датва̄ суван̣н̣ам̣ сусан̣т̣хитам̣ алан̇катапат̣ийаттам̣ вийа рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пети.
еттха ча а̄ха̄рам̣ вин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сан̇кхипитва̄ а̄ха̄рана̄марӯпа̄нам̣ антаре еко сандхи, випа̄кавидхим̣ на̄марӯпена сан̇кхипитва̄ на̄марӯпасан̇кха̄ра̄нам̣ антаре еко сандхи, сан̇кха̄ра̄нан̃ча а̄йатибхавасса ча антаре еко сандхӣти ведитаббо.
кӯт̣а̄га̄ранти екакан̣н̣икам̣ га̄ха̄петва̄ катам̣ ага̄рам̣. кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ти две кан̣н̣ике гахетва̄ катаса̄ла̄. евамева кхоти еттха кхӣн̣а̄савасса каммам̣ сӯрийарасмисамам̣ ведитаббам̣. сӯрийарасми пана аттхи, са̄ кевалам̣ патит̣т̣ха̄йа абха̄вена аппатит̣т̣ха̄ на̄ма джа̄та̄, кхӣн̣а̄савасса каммам̣ наттхита̄йа ева аппатит̣т̣хам̣. тасса хи ка̄йа̄дайо аттхи, техи пана катакаммам̣ кусала̄кусалам̣ на̄ма на хоти, кирийаматте т̣хатва̄ авипа̄кам̣ хоти. евамасса каммам̣ наттхита̄йа ева аппатит̣т̣хам̣ на̄ма джа̄танти. чатуттхам̣.
5. нагарасуттаван̣н̣ана̄
65. пан̃чаме на̄марӯпе кхо сати вин̃н̃а̄н̣анти еттха ‘‘сан̇кха̄ресу сати вин̃н̃а̄н̣а’’нти ча ‘‘авиджджа̄йа сати сан̇кха̄ра̄’’ти ча ваттаббам̣ бхавеййа, тадубхайампи на вуттам̣. касма̄? авиджджа̄сан̇кха̄ра̄ хи татийо бхаво, техи саддхим̣ айам̣ випассана̄ на гхат̣ӣйати. маха̄пурисо хи паччуппаннапан̃чавока̄равасена абхинивит̣т̣хоти.
нану ча авиджджа̄сан̇кха̄ресу адит̣т̣хесу на сакка̄ буддхена бхавитунти. саччам̣ на сакка̄, имина̄ пана те бхаваупа̄да̄натан̣ха̄васена дит̣т̣ха̄ва. тасма̄ йатха̄ на̄ма годхам̣ анубандханто пурисо там̣ кӯпам̣ павит̣т̣хам̣ дисва̄ отаритва̄ павит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ кхан̣итва̄ годхам̣ гахетва̄ паккамеййа, на парабха̄гам̣ кханеййа, касма̄? кассачи наттхита̄йа. евам̣ маха̄пурисопи годхам̣ анубандханто пурисо вийа бодхипаллан̇ке нисинно джара̄маран̣ато пат̣т̣ха̄йа ‘‘имасса айам̣ паччайо, имасса айам̣ паччайо’’ти парийесанто йа̄ва на̄марӯпадхамма̄нам̣ паччайам̣ дисва̄ тассапи паччайам̣ парийесанто вин̃н̃а̄н̣амева аддаса. тато ‘‘еттако пан̃чавока̄рабхававасена саммасанача̄ро’’ти випассанам̣ пат̣иниваттеси, парато туччхакӯпасса абхиннат̣т̣ха̄нам̣ вийа авиджджа̄сан̇кха̄радвайам̣ аттхи, тадетам̣ хет̣т̣ха̄ випассана̄йа гахитатта̄ па̄т̣ийеккам̣ саммасанӯпагам̣ на хотӣти на аггахеси.
паччуда̄ваттатӣти пат̣иниваттати. катамам̣ панеттха вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччуда̄ваттатӣти? пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ампи випассана̄вин̃н̃а̄н̣ампи. таттха пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайато пат̣иниваттати, випассана̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄рамман̣ато. убхайампи на̄марӯпам̣ на̄тиккамати, на̄марӯпато парам̣ на гаччхати. етта̄вата̄ джа̄йетха ва̄тиа̄дӣсу вин̃н̃а̄н̣е на̄марӯпасса паччайе хонте, на̄марӯпе вин̃н̃а̄н̣асса паччайе хонте, двӣсупи ан̃н̃аман̃н̃апаччайесу хонтесу еттакена джа̄йетха ва̄ упападжджетха ва̄. ито хи парам̣ киман̃н̃ам̣ джа̄йетха ва̄ упападжджетха ва̄, нану етадева джа̄йати ча упападжджати ча̄ти?
евам̣ саддхим̣ апара̄парачутипат̣исандхӣхи пан̃ча пада̄ни дассетва̄ пуна там̣ етта̄вата̄ти вуттаматтхам̣ ниййа̄тенто йадидам̣ на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпанти ватва̄ тато парам̣ ануломапаччайа̄ка̄равасена вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпамӯлакам̣ а̄йатиджара̄маран̣ам̣ дассетум̣ на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанантиа̄дима̄ха.
ан̃джасанти маггассева вевачанам̣. уддха̄павантанти а̄пато уггататта̄ уддха̄панти ладдхавоха̄рена па̄ка̄раваттхуна̄ саманна̄гатам̣. раман̣ӣйанти саманта̄ чатуннам̣ два̄ра̄нам̣ аббхантаре ча на̄на̄бхан̣д̣а̄нам̣ сампаттийа̄ раман̣ӣйам̣. ма̄пехӣти маха̄джанам̣ песетва̄ ва̄сам̣ ка̄рехи. ма̄пеййа̄ти ва̄сам̣ ка̄реййа. ка̄ренто ча пат̣хамам̣ ат̣т̣ха̄раса мануссакот̣ийо песетва̄ ‘‘сампун̣н̣а’’нти пуччхитва̄ ‘‘на та̄ва сампун̣н̣а’’нти вутте апара̄ни пан̃чакула̄ни песеййа. пуна пуччхитва̄ ‘‘на та̄ва сампун̣н̣а’’нти вутте апара̄ни пан̃чапан̃н̃а̄сакула̄ни песеййа. пуна пуччхитва̄ ‘‘на та̄ва сампун̣н̣а’’нти вутте апара̄ни тим̣са кула̄ни песеййа. пуна пуччхитва̄ ‘‘на та̄ва сампун̣н̣а’’нти вутте апарам̣ куласахассам̣ песеййа. пуна пуччхитва̄ ‘‘на та̄ва сампун̣н̣а’’нти вутте апара̄ни ека̄дасанахута̄ни кула̄ни песеййа. пуна пуччхитва̄ ‘‘на та̄ва сампун̣н̣а’’нти вутте апара̄ни чатура̄сӣтикуласахасса̄ни песеййа. пуна ‘‘сампун̣н̣а’’нти пуччхите, ‘‘маха̄ра̄джа, ким̣ вадеси? махантам̣ нагарам̣ асамба̄дхам̣, имина̄ найена кула̄ни песетва̄ на сакка̄ пӯретум̣, бхерим̣ пана чара̄петва̄ ‘амха̄кам̣ нагарам̣ има̄йа ча има̄йа ча сампаттийа̄ сампаннам̣, йе таттха васитука̄ма̄, йатха̄сукхам̣ гаччханту, иман̃чиман̃ча париха̄рам̣ лабхиссантӣ’ти нагарасса чева ван̣н̣ам̣ локасса ча париха̄рала̄бхам̣ гхоса̄петха̄’’ти вадеййа. со евам̣ кареййа. тато манусса̄ нагарагун̣ан̃чева париха̄рала̄бхан̃ча сутва̄ саббадиса̄хи самосаритва̄ нагарам̣ пӯреййум̣. там̣ апарена самайена иддхан̃чева асса пхӣтан̃ча. там̣ сандха̄йа тадасса нагарам̣ апарена самайена иддхан̃чева пхӣтан̃ча̄тиа̄ди вуттам̣.
таттха иддханти самиддхам̣ субхиккхам̣. пхӣтанти саббасампаттӣхи пуппхитам̣. ба̄худжан̃н̃анти бахӯхи н̃а̄таббам̣, бахуджана̄нам̣ хитам̣ ва̄. ‘‘бахуджана’’нтипи па̄т̣хо. а̄кин̣н̣амануссанти мануссехи а̄кин̣н̣ам̣ нирантарам̣ пхут̣т̣хам̣. вуд̣д̣хивепуллаппаттанти вуд̣д̣хиппаттан̃чева вепуллаппаттан̃ча, сет̣т̣хабха̄ван̃чева випулабха̄ван̃ча паттам̣, дасасахассачаккава̄л̣е агганагарам̣ джа̄танти аттхо.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – аран̃н̃апаване чарама̄напурисо вийа хи дӣпан̇карапа̄дамӯлато пат̣т̣ха̄йа па̄рамийо пӯрайама̄но маха̄пурисо дат̣т̣хаббо, тасса пурисасса пуббакехи мануссехи ануйа̄тамаггадассанам̣ вийа маха̄саттасса анупуббена бодхипаллан̇ке нисиннасса пуббабха̄ге ат̣т̣хан̇гикасса випассана̄маггасса дассанам̣, пурисасса там̣ екападикамаггам̣ анугаччхато апарабха̄ге маха̄маггадассанам̣ вийа маха̄саттасса упаривипассана̄йа чин̣н̣анте локуттарамаггадассанам̣, пурисасса тенева маггена гаччхато пурато нагарадассанам̣ вийа татха̄гатасса нибба̄нанагарадассанам̣, бахинагарам̣ панеттха ан̃н̃ена дит̣т̣хам̣, ан̃н̃ена мануссава̄сам̣ катам̣, нибба̄нанагарам̣ саттха̄ сайамева пасси, сайам̣ ва̄самака̄си. тасса пурисасса чатуннам̣ два̄ра̄нам̣ дит̣т̣хака̄ло вийа татха̄гатасса чатуннам̣ магга̄нам̣ дит̣т̣хака̄ло, тасса чатӯхи два̄рехи нагарам̣ павит̣т̣хака̄ло вийа татха̄гатасса чатӯхи маггехи нибба̄нам̣ павит̣т̣хака̄ло, тасса нагараббхантаре бхан̣д̣ававаттха̄нака̄ло вийа татха̄гатасса паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена паропан̣н̣а̄сакусаладхаммававаттха̄нака̄ло. нагарасса ага̄ракаран̣аттхам̣ кулапарийесанака̄ло вийа саттху пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄йа венеййасатте волоканака̄ло, тена пурисена йа̄читасса ран̃н̃о екам̣ маха̄кут̣умбикам̣ дит̣т̣хака̄ло вийа маха̄брахмуна̄ йа̄читасса бхагавато ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхерам̣ дит̣т̣хака̄ло, ран̃н̃о маха̄кут̣умбикам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘нагарава̄сам̣ карохӣ’’ти пахитака̄ло вийа бхагавато екасмим̣ паччха̄бхатте ат̣т̣ха̄расайоджанамаггам̣ гантва̄ а̄са̄л̣хипун̣н̣амадивасе ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатанам̣ пависитва̄ тхерам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ дхаммам̣ деситака̄ло, маха̄кут̣умбикена ат̣т̣ха̄раса пурисакот̣ийо гахетва̄ нагарам̣ аджджха̄вут̣т̣хака̄ло вийа татха̄гатена дхаммачакке паваттите тхерасса ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣хитака̄ло, евам̣ нибба̄нанагарам̣ пат̣хамам̣ а̄ва̄ситам̣, тато сампун̣н̣ам̣ нагаранти пуччхитва̄ на та̄ва̄ти вутте пан̃ча кула̄ни а̄дим̣ катва̄ йа̄ва чатура̄сӣтикуласахассапесанам̣ вийа татха̄гатасса пан̃чамадивасато пат̣т̣ха̄йа анатталаккхан̣асутта̄дӣни десетва̄ пан̃чаваггийе а̄дим̣ катва̄ йасапамукха̄ пан̃чапан̣н̣а̄са кулапутта̄, тим̣са бхаддаваггийа̄, сахассапура̄н̣аджат̣ила̄, бимбиса̄рапамукха̄ни ека̄дасапурисанахута̄ни, тирокут̣т̣а̄нумодане чатура̄сӣтисахасса̄нӣти еттакасса джанасса арийамаггам̣ ота̄ретва̄ нибба̄нанагарам̣ песитака̄ло, атха тена найена нагаре апӯрийама̄не бхерим̣ чара̄петва̄ нагарасса ван̣н̣агхосанам̣ кула̄нам̣ париха̄рала̄бхагхосанам̣ вийа ча ма̄сасса ат̣т̣ха дивасе таттха таттха нисӣдитва̄ дхаммакатхика̄нам̣ нибба̄наван̣н̣асса чева нибба̄наппатта̄нам̣ джа̄тиканта̄ра̄диниттхаран̣а̄нисам̣сасса ча гхосанам̣, тато саббадиса̄хи а̄гантва̄ манусса̄нам̣ нагарасамосаран̣ам̣ вийа таттха таттха дхаммакатхам̣ сутва̄ тато тато никкхамитва̄ паббаджджам̣ а̄дим̣ катва̄ ануломапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄нам̣ апарима̄н̣а̄нам̣ кулапутта̄нам̣ нибба̄насамосаран̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣.
пура̄н̣ам̣ магганти арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣. айан̃хи арийамагго пава̄ран̣асутте (сам̣. ни. 1.215) аваттама̄накат̣т̣хена ‘‘ануппаннамагго’’ти вутто, имасмим̣ сутте авал̣ан̃джанат̣т̣хена ‘‘пура̄н̣амагго’’ти. брахмачарийанти сиккхаттайасан̇гахам̣ сакаласа̄санам̣. иддханти джха̄насса̄дена самиддхам̣ субхиккхам̣. пхӣтанти абхин̃н̃а̄бхаран̣ехи пуппхитам̣. виттха̄риканти виттхин̣н̣ам̣. ба̄худжан̃н̃анти бахуджанавин̃н̃еййам̣. йа̄ва девамануссехи суппака̄ситанти йа̄ва дасасахассачаккава̄л̣е девамануссехи париччхедо аттхи, етасмим̣ антаре суппака̄ситам̣ судеситам̣ татха̄гатена̄ти. пан̃чамам̣.
6. саммасасуттаван̣н̣ана̄
66. чхат̣т̣хе а̄мантесӣти касма̄ а̄мантеси? йасма̄сса сукхума̄ тилаккхан̣а̄хата̄ дхаммадесана̄ упат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кира джанападе манусса̄ сахетука̄ пан̃н̃аванто. синиддха̄ни киреттха бходжана̄ни, та̄нисевато джанасса пан̃н̃а̄ вад̣д̣хати, те гамбхӣрам̣ тилаккхан̣а̄хатам̣ дхаммакатхам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄ хонти. тенева бхагава̄ дӣгхамаджджхимесу маха̄сатипат̣т̣ха̄на̄ни (дӣ. ни. 2.372 а̄дайо) маха̄нида̄нам̣ (дӣ. ни. 2.95 а̄дайо), а̄нен̃джасаппа̄йам̣ (ма. ни. 3.66 а̄дайо), сам̣йуттаке чӯл̣анида̄на̄дисуттанти евама̄дӣни ан̃н̃а̄ни гамбхӣра̄ни сутта̄ни таттхева катхеси. саммасатха ноти саммасатха ну. антарам̣ саммасанти аббхантарам̣ паччайасаммасанам̣. на со бхиккху бхагавато читтам̣ а̄ра̄дхесӣти паччайа̄ка̄равасена бйа̄ка̄ра̄петука̄масса бхагавато татха̄ абйа̄каритва̄ дваттим̣са̄ка̄равасена бйа̄каронто аджджха̄сайам̣ гахетум̣ на̄саккхи.
етадавоча̄ти десана̄ йатха̄нусандхим̣ на гата̄, десана̄йа йатха̄нусандхигаманаттхам̣ етадавоча. тенаха̄нанда, сун̣а̄тха̄ти идам̣ тепит̣аке буддхавачане асамбхиннападам̣. ан̃н̃аттха хи евам̣ вуттам̣ на̄ма наттхи. упадхинида̄нанти кхандхупадхинида̄нам̣. кхандхапан̃чакан̃хеттха упадхӣти адхиппетам̣. уппаджджатӣти джа̄йати. нивисатӣти пунаппунам̣ паваттивасена патит̣т̣хахати.
йам̣ кхо локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпанти йам̣ локасмим̣ пийасабха̄ван̃чева мадхурасабха̄ван̃ча. чаккхум̣ локетиа̄дӣсу локасмин̃хи чаккха̄дӣсу маматтена абхинивит̣т̣ха̄ сатта̄ сампаттийам̣ патит̣т̣хита̄ аттано чаккхум̣ а̄да̄са̄дӣсу нимиттаггахан̣а̄нуса̄рена виппасаннапан̃чапаса̄дам̣ суван̣н̣авима̄не уггха̄т̣итаман̣исӣхапан̃джарам̣ вийа ман̃н̃анти, сотам̣ раджатапана̄л̣икам̣ вийа па̄ман̇гасуттам̣ вийа ча ман̃н̃анти, тун̇гана̄са̄ти ладдхавоха̄рам̣ гха̄нам̣ ват̣т̣етва̄ т̣хапитахарита̄лават̣т̣им̣ вийа ман̃н̃анти, дживхам̣ раттакамбалапат̣алам̣ вийа мудусиниддхамадхурарасадам̣ ман̃н̃анти, ка̄йам̣ са̄лалат̣т̣хим̣ вийа суван̣н̣аторан̣ам̣ вийа ча ман̃н̃анти, манам̣ ан̃н̃есам̣ манена асадисам̣ ул̣а̄рам̣ ман̃н̃анти.
ниччато аддаккхунти ниччанти аддасам̣су. сесападесупи есева найо. на паримуччим̣су дуккхасма̄ти сакаласма̄пи ват̣т̣адуккха̄ на паримуччим̣су. даккхиссантӣти пассиссанти. а̄па̄нӣйакам̣соти саракасса на̄мам̣. йасма̄ панеттха а̄пам̣ пиванти, тасма̄ ‘‘а̄па̄нӣйо’’ти вуччати. а̄па̄нӣйо ча со кам̣со ча̄ти а̄па̄нӣйакам̣со. сура̄ман̣д̣асаракассетам̣ на̄мам̣. ‘‘ван̣н̣асампанно’’тиа̄дивачанато пана кам̣се т̣хитапа̄намева евам̣ вуттам̣. гхамма̄бхитаттоти гхаммена абхитатто. гхаммапаретоти гхаммена пхут̣т̣хо, анугатоти аттхо. пивато хи кхо там̣ чха̄дессатӣти пивантасса там̣ па̄нӣйам̣ ван̣н̣а̄дисампаттийа̄ руччиссати, сакаласарӣрам̣ ва̄ пхаритва̄ тут̣т̣хим̣ уппа̄дайама̄нам̣ т̣хассати. аппат̣исан̇кха̄ти апаччавеккхитва̄.
евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – а̄па̄нӣйакам̣со вийа хи локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣, гхамма̄бхитаттапурисо вийа ват̣т̣аниссито путхуджджано, а̄па̄нӣйакам̣сена нимантанапурисо вийа локе пийарӯпена са̄тарӯпена а̄рамман̣ена нимантакаджано, а̄па̄нӣйакам̣се сампаттин̃ча а̄дӣнаван̃ча а̄роченто а̄па̄накамануссо вийа а̄чарийупаджджха̄йа̄дико калйа̄н̣амитто. йатхева хи тасса пурисасса апалокитамануссо а̄па̄нӣйакам̣се гун̣ан̃ча а̄дӣнаван̃ча а̄рочети, евамева а̄чарийо ва̄ упаджджха̄йо ва̄ бхиккхуно пан̃часу ка̄магун̣есу асса̄дан̃ча ниссаран̣ан̃ча катхети.
таттха йатха̄ а̄па̄нӣйакам̣самхи гун̣е ча а̄дӣнаве ча а̄рочите со пурисо пийаван̣н̣а̄дисампада̄йамева сан̃джа̄тавего ‘‘саче маран̣ам̣ бхависсати, паччха̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти сахаса̄ аппат̣исан̇кха̄йа там̣ пивитва̄ маран̣ам̣ ва̄ маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣ нигаччхати, евамева, бхиккху, ‘‘пан̃часу ка̄магун̣есу дассана̄дивасена уппаннасоманассаматтамева асса̄до, а̄дӣнаво пана дит̣т̣хадхаммикасампара̄йико баху на̄наппака̄ро, аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄’’ти евам̣ а̄чарийупаджджха̄йехи а̄нисам̣сан̃ча а̄дӣнаван̃ча катхетва̄ – ‘‘саман̣апат̣ипадам̣ пат̣ипаджджа, индрийесу гуттадва̄ро бхава бходжане маттан̃н̃ӯ джа̄гарийам̣ ануйутто’’ти евам̣ овадитопи асса̄дабаддхачиттата̄йа ‘‘саче вуттаппака̄ро а̄дӣнаво бхависсати, паччха̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти а̄чарийупаджджха̄йе апаса̄детва̄ уддесапарипуччха̄дӣни чева ваттапат̣ипаттин̃ча паха̄йа лока̄мисакатхам̣ катхенто ка̄ме парибхун̃джитука̄мата̄йа сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. тато дуччарита̄ни пӯренто сандхиччхедана̄дика̄ле ‘‘чоро айа’’нти гахетва̄ ран̃н̃о дассито идхева хаттхапа̄да̄дичхеданам̣ патва̄ сампара̄йе чатӯсу апа̄йесу маха̄дуккхам̣ анубхоти.
па̄нӣйена ва̄ винетунти сӣтена ва̄рина̄ харитум̣. дадхиман̣д̣акена̄ти дадхиман̣д̣анаматтена. бхат̣т̣халон̣ика̄йа̄ти салон̣ена саттупа̄нӣйена. лон̣асовӣракена̄ти саббадхан̃н̃апхалакал̣ӣра̄дӣни паккхипитва̄ лон̣асовӣракам̣ на̄ма каронти, тена.
опаммасам̣санданам̣ панеттха – гхамма̄бхитаттапурисо вийа ват̣т̣асаннисситака̄ле йога̄вачаро дат̣т̣хаббо, тасса пурисасса пат̣исан̇кха̄ а̄па̄нӣйакам̣сам̣ паха̄йа па̄нӣйа̄дӣхи пипа̄сасса виноданам̣ вийа бхиккхуно а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ ова̄де т̣хатва̄ чхадва̄ра̄дӣни париггахетва̄ ануккамена випассанам̣ вад̣д̣хентасса арахаттапхала̄дхигамо, па̄нӣйа̄дӣни чатта̄ри па̄на̄ни вийа хи чатта̄ро магга̄, тесу ан̃н̃атарам̣ пивитва̄ сура̄пипа̄ситам̣ винодетва̄ сукхино йена ка̄мам̣ гаманам̣ вийа кхӣн̣а̄савасса чатумаггапа̄нам̣ пивитва̄ тан̣хам̣ винодетва̄ агатапуббам̣ нибба̄надисам̣ гаманака̄ло ведитаббо. чхат̣т̣хам̣.
7. нал̣акала̄пӣсуттаван̣н̣ана̄
67. саттаме кинну кхо, а̄вусоти касма̄ пуччхати? ‘‘евам̣ пут̣т̣хо катхам̣ ну кхо бйа̄кареййа̄’’ти. тхерасса аджджха̄сайаджа̄нанаттхам̣. апича атӣте две аггаса̄вака̄ имам̣ пан̃хам̣ виниччхайим̣сӯти ана̄гате бхиккхӯ джа̄ниссантӣтипи пуччхати. ида̄нева кхо майанти идам̣ тхеро йасса на̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ паччайоти вуттам̣, тадева на̄марӯпам̣ вин̃н̃а̄н̣асса паччайоти вуттатта̄ а̄ха. нал̣акала̄пийоти идха пана айакала̄па̄дивасена упамам̣ ана̄харитва̄ вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпа̄нам̣ абаладуббалабха̄вадассанаттхам̣ айам̣ упама̄ а̄бхата̄.
ниродхо хотӣти еттаке т̣ха̄не паччайуппаннапан̃чавока̄рабхававасена десана̄ катхита̄. чхаттим̣са̄йа ваттхӯхӣти хет̣т̣ха̄ виссаджджитесу два̄дасасу падесу екекасмим̣ тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена чхаттим̣са̄йа ка̄ран̣ехи. еттха ча пат̣хамо дхаммакатхикагун̣о, дутийа̄ пат̣ипатти, татийам̣ пат̣ипаттипхалам̣. таттха пат̣хаманайена десана̄сампатти катхита̄, дутийена секкхабхӯми, татийена асеккхабхӯмӣти. саттамам̣.
8. косамбисуттаван̣н̣ана̄
68. ат̣т̣хаме ан̃н̃атрева̄ти екаччо хи парасса саддахитва̄ йам̣ еса бхан̣ати, там̣ бхӯтанти ган̣ха̄ти. апарасса нисӣдитва̄ чинтентасса йам̣ ка̄ран̣ам̣ руччати, со ‘‘аттхи ета’’нти ручийа̄ ган̣ха̄ти. еко ‘‘чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа евам̣ ануссаво аттхи, бхӯтамета’’нти ануссавена ган̣ха̄ти. ан̃н̃асса витаккайато екам̣ ка̄ран̣ам̣ упат̣т̣ха̄ти, со ‘‘аттхета’’нти а̄ка̄рапаривитаккена ган̣ха̄ти. апарасса чинтайато ека̄ дит̣т̣хи уппаджджати, йа̄йасса там̣ ка̄ран̣ам̣ ниджджха̄йантасса кхамати, со ‘‘аттхета’’нти дит̣т̣хиниджджха̄наккхантийа̄ ган̣ха̄ти. тхеро пана пан̃чапи ета̄ни ка̄ран̣а̄ни пат̣иккхипитва̄ паччаккхан̃а̄н̣ена пат̣ивиддхабха̄вам̣ пуччханто ан̃н̃атрева, а̄вусо мусила, саддха̄йа̄тиа̄дима̄ха. таттха ан̃н̃атрева̄ти саддха̄дӣни ка̄ран̣а̄ни т̣хапетва̄, вина̄ етехи ка̄ран̣ехӣти аттхо. бхаваниродхо нибба̄нанти пан̃чаккхандханиродхо нибба̄нам̣.
тун̣хӣ ахосӣти тхеро кхӣн̣а̄саво, ахам̣ пана кхӣн̣а̄савоти ва̄ на ва̄ти ва̄ аватва̄ тун̣хӣйева ахоси. а̄йасма̄ на̄радо а̄йасмантам̣ павит̣т̣хам̣ етадавоча̄ти касма̄ авоча? со кира чинтеси – ‘‘бхаваниродхо нибба̄нам̣ на̄ма̄ти секхехипи джа̄нитаббо пан̃хо еса, айам̣ пана тхеро имам̣ тхерам̣ асекхабхӯмийа̄ ка̄рети, имам̣ т̣ха̄нам̣ джа̄на̄песса̄мӣ’’ти етам̣ авоча.
саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣ханти саха випассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху дит̣т̣хам̣. на чамхи араханти ана̄га̄мимагге т̣хитатта̄ арахам̣ на хомӣти дӣпети. йам̣ панасса ида̄ни ‘‘бхаваниродхо нибба̄на’’нти н̃а̄н̣ам̣, там̣ екӯнавӣсатийа̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ехи вимуттам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. удапа̄ноти вӣсатим̣сахаттхагамбхӣро па̄нӣйакӯпо. удакава̄ракоти удакауссин̃чанава̄рако. удаканти хи кхо н̃а̄н̣ам̣ асса̄ти тӣре т̣хитасса олокайато евам̣ н̃а̄н̣ам̣ бхавеййа. на ча ка̄йена пхуситва̄ти удакам̣ пана нӣхаритва̄ ка̄йена пхуситва̄ вихаритум̣ на саккун̣еййа. удапа̄не удакадассанам̣ вийа хи ана̄га̄мино нибба̄надассанам̣, гхамма̄бхитаттапурисо вийа ана̄га̄мӣ, удакава̄рако вийа арахаттамагго, йатха̄ гхамма̄бхитаттапурисо удапа̄не удакам̣ пассати. евам̣ ана̄га̄мӣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена ‘‘упари арахаттапхаласамайо на̄ма аттхӣ’’ти джа̄на̄ти. йатха̄ пана со пурисо удакава̄ракасса наттхита̄йа удакам̣ нӣхаритва̄ ка̄йена пхуситум̣ на лабхати, евам̣ ана̄га̄мӣ арахаттамаггасса наттхита̄йа нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ арахаттапхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдитум̣ на лабхати. ат̣т̣хамам̣.
9. упайантисуттаван̣н̣ана̄
69. наваме упайантоти удакавад̣д̣ханасамайе упари гаччханто. маха̄надийоти ган̇га̄йамуна̄дика̄ маха̄сарита̄йо. упайа̄петӣти упари йа̄пети, вад̣д̣хети пӯретӣти аттхо. авиджджа̄ упайантӣти авиджджа̄ упари гаччхантӣ сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо бхавитум̣ саккун̣антӣ. сан̇кха̄ре упайа̄петӣти сан̇кха̄ре упари йа̄пети вад̣д̣хети. евам̣ саббападесу аттхо ведитаббо. апайантоти апагаччханто осаранто. авиджджа̄ апайантӣти авиджджа̄ апагаччхама̄на̄ осарама̄на̄ упари сан̇кха̄ра̄нам̣ паччайо бхавитум̣ на саккун̣антӣти аттхо. сан̇кха̄ре апайа̄петӣти сан̇кха̄ре апагаччха̄пети. еса найо саббападесу. навамам̣.
10. сусимасуттаван̣н̣ана̄
70. дасаме гарукатоти саббехи девамануссехи па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа читтена гарукато. ма̄нитоти манена пийа̄йито. пӯджитоти чатупаччайапӯджа̄йа пӯджито. апачитоти нӣчавуттикаран̣ена апачито. саттха̄ран̃хи дисва̄ манусса̄ хаттхиккхандха̄дӣхи отаранти маггам̣ денти, ам̣сакӯт̣ато са̄т̣акам̣ апаненти, а̄санато вут̣т̣хаханти ванданти. евам̣ со техи апачито на̄ма хоти. сусимоти евам̣на̄мако ведан̇гесу кусало пан̣д̣итапарибба̄джако. ехи тванти тесам̣ кира етадахоси – ‘‘саман̣о готамо на джа̄тиготта̄дӣни а̄гамма ла̄бхаггаппатто джа̄то, кависет̣т̣хо панеса уттамакавита̄йа са̄вака̄нам̣ гантхам̣ бандхитва̄ дети, там̣ те угган̣хитва̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ упанисиннакатхампи анумоданампи сарабхан̃н̃ампӣти евама̄дӣни катхенти, те тесам̣ пасанна̄ ла̄бхам̣ упасам̣харанти. саче майам̣ йам̣ саман̣о готамо джа̄на̄ти, тато тхокам̣ джа̄неййа̄ма, аттано самайам̣ таттха паккхипитва̄ майампи упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ катхеййа̄ма, тато етехи ла̄бхитара̄ бхавеййа̄ма. ко ну кхо саман̣асса готамасса сантике паббаджитва̄ кхиппамева угган̣хитум̣ саккхиссатӣ’’ти. те евам̣ чинтетва̄ ‘‘сусимо пат̣ибало’’ти дисва̄ там̣ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су.
йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? евам̣ кирасса ахоси, ‘‘касса ну кхо сантикам̣ гантва̄ ахам̣ имам̣ дхаммам̣ кхиппам̣ ладдхум̣ саккхисса̄мӣ’’ти? тато чинтеси – ‘‘саман̣о готамо гару теджуссадо нийамамануйутто, на сакка̄ ака̄ле упасан̇камитум̣, ан̃н̃епи бахӯ кхаттийа̄дайо саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇каманти, тасмимпи самайе на сакка̄ упасан̇камитум̣. са̄вакесуписса са̄рипутто маха̄пан̃н̃о випассана̄лаккхан̣амхи етадагге т̣хапито, маха̄моггалла̄но сама̄дхилаккхан̣асмим̣ етадагге т̣хапито, маха̄кассапо дхутан̇гадхаресу ануруддхо диббачаккхукесу, пун̣н̣о манта̄н̣ипутто дхаммакатхикесу, упа̄литтхеро винайадхаресу етадагге т̣хапито, айам̣ пана а̄нандо бахуссуто типит̣акадхаро, саттха̄писса таттха таттха катхитам̣ дхаммам̣ а̄харитва̄ катхети, пан̃часу т̣ха̄несу етадагге т̣хапито, ат̣т̣ханнам̣ вара̄нам̣ ла̄бхӣ, чатӯхи аччхарийаббхутадхаммехи саманна̄гато, тасса самӣпам̣ гато кхиппам̣ дхаммам̣ ладдхум̣ саккхисса̄мӣ’’ти. тасма̄ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками.
йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти касма̄ сайам̣ апабба̄джетва̄ упасан̇ками? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘айам̣ титтхийасамайе па̄т̣ийекко ‘ахам̣ саттха̄’ти пат̣иджа̄нанто чарати, паббаджитва̄ са̄санасса ала̄бха̄йапи парисаккеййа. на кхо панасса̄хам̣ аджджха̄сайам̣ а̄джа̄на̄ми, саттха̄ джа̄ниссатӣ’’ти. тасма̄ там̣ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками. тенаха̄нанда, сусимам̣ пабба̄джетха̄ти саттха̄ кира чинтеси – ‘‘айам̣ парибба̄джако титтхийасамайе ‘ахам̣ па̄т̣ийекко саттха̄’ти пат̣иджа̄нама̄но чарати, ‘идха маггабрахмачарийам̣ чаритум̣ иччха̄мӣ’ти кира вадати. ким̣ ну кхо майи пасанно, уда̄ху майхам̣ са̄вакесу, уда̄ху майхам̣ ва̄ мама са̄вака̄нам̣ ва̄ дхаммакатха̄йа пасанно’’ти? атхасса екат̣т̣ха̄непи паса̄да̄бха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘айам̣ мама са̄сане дхаммам̣ тхенесса̄мӣти паббаджати. итисса а̄гаманам̣ апарисуддхам̣; ниппхатти ну кхо кӣдиса̄’’ти? олокенто ‘‘кин̃ча̄пи ‘дхаммам̣ тхенесса̄мӣ’ти паббаджати, катипа̄хенева пана гхат̣етва̄ арахаттам̣ ган̣хиссатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тенаха̄нанда, сусимам̣ пабба̄джетха̄’’ти а̄ха.
ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ хотӣти те кира бхиккхӯ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ тема̄сам̣ вассам̣ васанта̄ тасмим̣йева антотема̄се гхат̣ента̄ ва̄йаманта̄ арахаттам̣ пат̣илабхим̣су. те ‘‘пат̣иладдхагун̣ам̣ саттху а̄рочесса̄ма̄’’ти пава̄ритапава̄ран̣а̄ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ саттху сантикам̣ а̄гантва̄ аттано пат̣иладдхагун̣ам̣ а̄рочесум̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. ан̃н̃а̄ти арахаттасса на̄мам̣. бйа̄ката̄ти а̄рочита̄. ассосӣти со кира охитасото хутва̄ тесам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати там̣ там̣ катхам̣ сун̣итука̄мо. йена те бхиккхӯ тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? там̣ кирасса паваттим̣ сутва̄ етадахоси – ‘‘ан̃н̃а̄ на̄ма имасмим̣ са̄сане парамаппама̄н̣ам̣ са̄рабхӯта̄ а̄чарийамут̣т̣хи ман̃н̃е бхависсати, пуччхитва̄ нам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти. тасма̄ упасан̇ками.
анекавихитанти анекавидхам̣. иддхивидханти иддхикот̣т̣ха̄сам̣. а̄вибха̄вам̣ тиробха̄ванти а̄вибха̄вам̣ гахетва̄ тиробха̄вам̣, тиробха̄вам̣ гахетва̄ а̄вибха̄вам̣ ка̄тум̣ саккотха̄ти пуччхати. тирокут̣т̣анти паракут̣т̣ам̣. итарапададвайепи есева найо. уммуджджанимуджджанти уммуджджанан̃ча нимуджджанан̃ча. паллан̇кена̄ти паллан̇кабандханена. каматха̄ти нисӣдитум̣ ва̄ гантум̣ ва̄ саккотха̄ти пуччхати? паккхӣ сакун̣оти паккхайутто сакун̣о. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато пана имасса иддхивидхасса, ито паресам̣ диббасота̄дӣнан̃ча ван̣н̣ана̄найо висуддхимагге вуттанайена ведитабботи.
санта̄ вимоккха̄ти ан̇гасантата̄йа чева а̄рамман̣асантата̄йа ча санта̄ а̄руппавимоккха̄. ка̄йена пхуситва̄ти на̄мака̄йена пхуситва̄ пат̣илабхитва̄. пан̃н̃а̄вимутта̄ кхо майам̣, а̄вусоти, а̄вусо, майам̣ ниджджха̄нака̄ суккхавипассака̄ пан̃н̃а̄маттенева вимутта̄ти дассети. а̄джа̄неййа̄си ва̄ твам̣, а̄вусо сусима, на ва̄ твам̣ а̄джа̄неййа̄сӣти касма̄ евама̄хам̣су? евам̣ кира несам̣ ахоси – ‘‘майам̣ имасса аджджха̄сайам̣ гахетва̄ катхетум̣ на саккхисса̄ма, дасабалам̣ пана пуччхитва̄ никкан̇кхо бхависсатӣ’’ти. дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти випассана̄н̃а̄н̣ам̣, там̣ пат̣хаматарам̣ уппаджджати. нибба̄не н̃а̄н̣анти випассана̄йа чин̣н̣анте паваттамагган̃а̄н̣ам̣, там̣ паччха̄ уппаджджати. тасма̄ бхагава̄ евама̄ха.
а̄джа̄неййа̄си ва̄тиа̄ди касма̄ вуттам̣? вина̄пи сама̄дхим̣ евам̣ н̃а̄н̣уппаттидассанаттхам̣. идан̃хи вуттам̣ хоти – сусима, магго ва̄ пхалам̣ ва̄ на сама̄дхиниссандо, на сама̄дхиа̄нисам̣со, на сама̄дхисса ниппхатти, випассана̄йа панесо ниссандо, випассана̄йа а̄нисам̣со, випассана̄йа ниппхатти, тасма̄ джа̄неййа̄си ва̄ твам̣, на ва̄ твам̣ джа̄неййа̄си, атха кхо дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣ пуббе, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣анти.
ида̄нисса пат̣иведхабхаббатам̣ н̃атва̄ тепариват̣т̣ам̣ дхаммадесанам̣ десенто там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сусима? рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄тиа̄дима̄ха? те париват̣т̣адесана̄васа̄не пана тхеро арахаттам̣ патто. ида̄нисса ануйогам̣ а̄ропенто джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣анти, сусима, пассасӣтиа̄дима̄ха. апи пана твам̣, сусима̄ти идам̣ касма̄ а̄рабхи? ниджджха̄нака̄нам̣ суккхавипассакабхиккхӯнам̣ па̄кат̣акаран̣аттхам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – на кевалам̣ твамева ниджджха̄нако суккхавипассако, етепи бхиккхӯ еварӯпа̄йева̄ти. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева̄ти. дасамам̣.
маха̄вагго саттамо.