1. ассутава̄суттаван̣н̣ана̄

61. маха̄ваггасса пат̣хаме ассутава̄ти кхандхадха̄туа̄йатанапаччайа̄ка̄расатипат̣т̣ха̄на̄дӣсу уггахапарипуччха̄виниччхайарахито. путхуджджаноти путхӯнам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ килеса̄дӣнам̣ джанана̄дика̄ран̣ехи путхуджджано. вуттан̃хетам̣ – ‘‘путху килесе джанентӣти путхуджджана̄’’ти саббам̣ виттха̄ретаббам̣. апича путхӯнам̣ ган̣анапатхаматӣта̄нам̣ арийадхаммапараммукха̄нам̣ нӣчадхаммасама̄ча̄ра̄нам̣ джана̄нам̣ антогадхатта̄пи путхуджджано, путху ва̄ айам̣ висум̣йева сан̇кхам̣ гато, висам̣сат̣т̣хо сӣласута̄дигун̣айуттехи арийехи джаноти путхуджджано. еваметехи ‘‘ассутава̄ путхуджджано’’ти двӣхипи падехи йе те –

‘‘дуве путхуджджана̄ вутта̄, буддхена̄диччабандхуна̄;

андхо путхуджджано еко, калйа̄н̣еко путхуджджано’’ти. (маха̄ни. 94); –

две путхуджджана̄ вутта̄, тесу андхапутхуджджано гахито. имасминти паччуппаннапаччаккхака̄йам̣ дассети. ча̄тумаха̄бхӯтикасминти чатумаха̄бхӯтака̄йе чатумаха̄бхӯтехи ниббатте чатумаха̄бхӯтамайети аттхо. ниббиндеййа̄ти уккан̣т̣хеййа. вираджджеййа̄ти на раджджеййа. вимуччеййа̄ти муччитука̄мо бхавеййа. а̄чайоти вуд̣д̣хи. апачайоти париха̄ни. а̄да̄нанти ниббатти. никкхепананти бхедо.

тасма̄ти йасма̄ име чатта̄ро вуд̣д̣хиха̄ниниббаттибхеда̄ пан̃н̃а̄йанти, тасма̄ там̣ка̄ран̣а̄ти аттхо. ити бхагава̄ ча̄тумаха̄бхӯтике ка̄йе рӯпам̣ париггахетум̣ айуттарӯпам̣ катва̄ арӯпам̣ париггахетум̣ йуттарӯпам̣ кароти. касма̄? тесан̃хи бхиккхӯнам̣ рӯпасмим̣ га̄хо балава̄ адхиматто, тена тесам̣ рӯпе га̄хасса париггахетаббарӯпатам̣ дассетва̄ никкад̣д̣ханто арӯпе патит̣т̣ха̄панаттхам̣ евама̄ха.

читтантиа̄ди саббам̣ мана̄йатанассева на̄мам̣. тан̃хи читтаваттхута̄йа читтагочарата̄йа сампайуттадхаммачиттата̄йа ча читтам̣, мананат̣т̣хена мано, виджа̄нанат̣т̣хена вин̃н̃а̄н̣анти вуччати. на̄ланти на саматтхо. аджджхоситанти тан̣ха̄йа гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ гахитам̣. мама̄йитанти тан̣ха̄маматтена мама иданти гахитам̣. пара̄мат̣т̣ханти дит̣т̣хийа̄ пара̄маситва̄ гахитам̣. етам̣ мама̄ти тан̣ха̄га̄хо, тена ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритам̣ гахитам̣ хоти. есохамасмӣти ма̄нага̄хо, тена нава ма̄на̄ гахита̄ хонти. есо ме атта̄ти дит̣т̣хига̄хо, тена два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо гахита̄ хонти. тасма̄ти йасма̄ евам̣ дӣгхараттам̣ гахитам̣, тасма̄ ниббиндитум̣ на саматтхо.

варам̣, бхиккхавети идам̣ касма̄ а̄ха? пат̣хаман̃хи тена рӯпам̣ париггахетум̣ айуттарӯпам̣ катам̣, арӯпам̣ йуттарӯпам̣, атха ‘‘тесам̣ бхиккхӯнам̣ рӯпато га̄хо никкхамитва̄ арӯпам̣ гато’’ти н̃атва̄ там̣ никкад̣д̣хитум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха аттато упагаччхеййа̄ти атта̄ти ган̣хеййа. бхиййопӣти вассасатато уддхампи. касма̄ пана бхагава̄ евама̄ха? ким̣ атирекавассасатам̣ тит̣т̣хама̄нам̣ рӯпам̣ на̄ма аттхи? нану пат̣хамавайе паваттам̣ рӯпам̣ маджджхимавайам̣ на па̄пун̣а̄ти, маджджхимавайе паваттам̣ паччхимавайам̣, пуребхатте паваттам̣ паччха̄бхаттам̣, паччха̄бхатте паваттам̣ пат̣хамайа̄мам̣, пат̣хамайа̄ме паваттам̣ маджджхимайа̄мам̣, маджджхимайа̄ме паваттам̣ паччхимайа̄мам̣ на па̄пун̣а̄ти? татха̄ гамане паваттам̣ т̣ха̄нам̣, т̣ха̄не паваттам̣ нисаджджам̣, нисаджджа̄йа паваттам̣ сайанам̣ на па̄пун̣а̄ти. екаирийа̄патхепи па̄дасса уддхаран̣е паваттам̣ атихаран̣ам̣, атихаран̣е паваттам̣ вӣтихаран̣ам̣, вӣтихаран̣е паваттам̣ воссаджджанам̣, воссаджджане паваттам̣ санниккхепанам̣, санниккхепане паваттам̣ саннируджджханам̣ на па̄пун̣а̄ти, таттха таттхева одхи одхи паббам̣ паббам̣ хутва̄ таттакапа̄ле паккхиттатила̄ вийа пат̣апат̣а̄йанта̄ сан̇кха̄ра̄ бхиджджантӣти? саччаметам̣. йатха̄ пана падӣпасса джалато джа̄та̄ там̣ там̣ ват̣т̣иппадесам̣ анатиккамитва̄ таттха таттхева бхиджджати, атха ча пана павен̣исамбандхавасена саббараттим̣ джалито падӣпоти вуччати, евамидха̄пи павен̣ивасена айампи ка̄йо евам̣ чират̣т̣хитико вийа катва̄ дассито.

раттийа̄ ча дивасасса ча̄ти раттимхи ча дивасе ча. бхумматтхе хетам̣ са̄мивачанам̣. ан̃н̃адева уппаджджати, ан̃н̃ам̣ нируджджхатӣти йам̣ раттим̣ уппаджджати ча нируджджхати ча, тато ан̃н̃адева дива̄ уппаджджати ча нируджджхати ча̄ти аттхо. ан̃н̃ам̣ уппаджджати, ануппаннамева ан̃н̃ам̣ нируджджхатӣти евам̣ пана аттхо на гахетаббо. ‘‘раттийа̄ ча дивасасса ча̄’’ти идам̣ пуримапавен̣ито париттакам̣ павен̣им̣ гахетва̄ павен̣ивасенева вуттам̣, екараттим̣ пана екадивасам̣ ва̄ екамева читтам̣ т̣ха̄тум̣ саматтхам̣ на̄ма наттхи. екасмин̃хи аччхара̄ккхан̣е анека̄ни читтакот̣исатасахасса̄ни уппаджджанти. вуттампи четам̣ милиндапан̃хе –

‘‘ва̄хасатам̣ кхо, маха̄ра̄джа, вӣхӣнам̣, ад̣д̣хачӯл̣ан̃ча ва̄ха̄, вӣхисаттамбан̣а̄ни, две ча тумба̄, екаччхара̄ккхан̣е паваттасса читтасса еттака̄ вӣхӣ лаккхам̣ т̣хапӣйама̄на̄ париккхайам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхеййу’’нти.

паванети маха̄ване. там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄ти, там̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ха̄тӣти имина̄ на со ган̣хитаббаса̄кхам̣ алабхитва̄ бхӯмим̣ отарати. атха кхо тасмим̣ маха̄ване вичаранто там̣ там̣ са̄кхам̣ ган̣хантойева чаратӣти айаматтхо дассито.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – аран̃н̃амаха̄ванам̣ вийа хи а̄рамман̣аванам̣ ведитаббам̣. тасмим̣ ване вичаран̣амаккат̣о вийа а̄рамман̣аване уппаджджанакачиттам̣. са̄кха̄гахан̣ам̣ вийа а̄рамман̣е луббханам̣. йатха̄ со аран̃н̃е вичаранто маккат̣о там̣ там̣ са̄кхам̣ паха̄йа там̣ там̣ са̄кхам̣ ган̣ха̄ти, евамидам̣ а̄рамман̣аване вичарантам̣ читтампи када̄чи рӯпа̄рамман̣ам̣ гахетва̄ уппаджджати, када̄чи садда̄дӣсу ан̃н̃атарам̣, када̄чи атӣтам̣, када̄чи ана̄гатам̣ ва̄ паччуппаннам̣ ва̄, татха̄ када̄чи аджджхаттам̣, када̄чи ба̄хирам̣. йатха̄ ча со аран̃н̃е вичаранто маккат̣о са̄кхам̣ алабхитва̄ оруйха бхӯмийам̣ нисинноти на ваттаббо, екам̣ пана пан̣н̣аса̄кхам̣ гахетва̄ва нисӣдати, евамева а̄рамман̣аване вичарантам̣ читтампи екам̣ олуббха̄рамман̣ам̣ алабхитва̄ уппаннанти на ваттаббам̣, екаджа̄тийам̣ пана а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ва уппаджджатӣти ведитаббам̣. етта̄вата̄ ча пана бхагавата̄ рӯпато нӣхаритва̄ арӯпе га̄хо патит̣т̣ха̄пито, арӯпато нӣхаритва̄ рӯпе.

ида̄ни там̣ убхайато никкад̣д̣хитука̄мо татра, бхиккхаве, сутава̄ арийаса̄вакоти десанам̣ а̄рабхи. айам̣ панаттхо а̄сӣвисадат̣т̣хӯпама̄йа дӣпетаббо – еко кира пурисо а̄сӣвисена дат̣т̣хо, атхасса висам̣ харисса̄мӣти чхеко бхисакко а̄гантва̄ ваманам̣ ка̄ретва̄ хет̣т̣ха̄ гарул̣о, упари на̄готи мантам̣ париваттетва̄ висам̣ упари а̄ропеси. со йа̄ва аккхиппадеса̄ а̄рул̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘ито парам̣ абхирухитум̣ на дасса̄ми, дат̣т̣хат̣т̣ха̄нейева т̣хапесса̄мӣ’’ти упари гарул̣о, хет̣т̣ха̄ на̄готи мантам̣ париваттетва̄ кан̣н̣е дхуметва̄ дан̣д̣акена пахаритва̄ висам̣ ота̄ретва̄ дат̣т̣хат̣т̣ха̄нейева т̣хапеси. татрасса т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ агадалепена висам̣ нимматхетва̄ нха̄петва̄ ‘‘сукхӣ хохӣ’’ти ватва̄ йенака̄мам̣ пакка̄ми.

таттха а̄сӣвисена дат̣т̣хасса ка̄йе висапатит̣т̣ха̄нам̣ вийа имесам̣ бхиккхӯнам̣ рӯпе адхиматтага̄хака̄ло, чхеко бхисакко вийа татха̄гато, мантам̣ париваттетва̄ упари висасса а̄ропитака̄ло вийа татха̄гатена тесам̣ бхиккхӯнам̣ рӯпато га̄хам̣ нӣхаритва̄ арӯпе патит̣т̣ха̄питака̄ло, йа̄ва аккхиппадеса̄ а̄рул̣хависасса упари абхирухитум̣ адатва̄ пуна мантабалена ота̄ретва̄ дат̣т̣хат̣т̣ха̄нейева т̣хапанам̣ вийа саттха̄ра̄ тесам̣ бхиккхӯнам̣ арӯпато га̄хам̣ нӣхаритва̄ рӯпе патит̣т̣ха̄питака̄ло. дат̣т̣хат̣т̣ха̄не т̣хитасса висасса агадалепена нимматханам̣ вийа убхайато га̄хам̣ нӣхаран̣аттха̄йа имисса̄ десана̄йа а̄раддхака̄ло ведитаббо. таттха ниббиндам̣ вираджджатӣти имина̄ магго катхито, вира̄га̄ вимуччатӣти пхалам̣, вимуттасминтиа̄дина̄ паччавеккхан̣а̄. пат̣хамам̣.