1. паривӣмам̣санасуттаван̣н̣ана̄
51. дуккхаваггасса пат̣хаме паривӣмам̣сама̄ноти упапариккхама̄но. джара̄маран̣анти касма̄ джара̄маран̣ам̣ екамева ‘‘анекавидхам̣ на̄наппака̄рака’’нти ватва̄ гахитанти че? тасмим̣ гахите саббадуккхасса гахитатта̄. йатха̄ хи чӯл̣а̄йа гахите пурисе со пурисо гахитова хоти, евам̣ джара̄маран̣е гахите саббадуккхам̣ гахитамева хоти. тасма̄ ‘‘йам̣ кхо идам̣ анекавидхам̣ на̄наппака̄ракам̣ дуккхам̣ локе уппаджджатӣ’’ти нхатва̄ т̣хитам̣ пурисам̣ вийа саббадуккхам̣ дассетва̄ там̣ чӯл̣а̄йа ган̣ханто вийа джара̄маран̣ам̣ ган̣хи.
джара̄маран̣аниродхаса̄руппага̄минӣти джара̄маран̣аниродхасса са̄руппабха̄вена никкилесата̄йа парисуддхата̄йа садиса̄ва хутва̄ га̄минӣти аттхо. татха̄ пат̣ипанно ча хотӣти йатха̄ там̣ пат̣ипанноти вуччати, евам̣ пат̣ипанно хоти. анудхаммача̄рӣти нибба̄надхаммам̣ анугатам̣ пат̣ипаттидхаммам̣ чарати, пӯретӣти аттхо. дуккхаккхайа̄йа пат̣ипанноти сӣлам̣ а̄дим̣ катва̄ джара̄маран̣адуккхасса ниродхаттха̄йа пат̣ипанно. сан̇кха̄раниродха̄йа̄ти сан̇кха̄радуккхасса ниродхаттха̄йа. етта̄вата̄ йа̄ва арахатта̄ десана̄ катхита̄.
ида̄ни арахаттапхалапаччавеккхан̣ам̣ сататавиха̄ран̃ча дассетва̄ десана̄ ниваттетабба̄ сийа̄, татха̄ акатва̄ авиджджа̄гатоти идам̣ касма̄ ган̣ха̄тӣти? кхӣн̣а̄савасса саматиккантават̣т̣адуккхадассанаттхам̣. апича пуна ват̣т̣ам̣ а̄рабхитва̄ виват̣т̣е катхийама̄не буджджханакасатто четтха аттхи, тасса аджджха̄сайавасена̄пи идам̣ ган̣ха̄тӣти ведитаббо. таттха авиджджа̄гатоти авиджджа̄йа гато упагато саманна̄гато. пурисапуггалоти пурисойева пуггало. убхайена̄пи саммутикатхам̣ катхети. буддха̄нан̃хи саммутикатха̄ параматтхакатха̄ти две катха̄ хонти. таттха ‘‘сатто наро пурисо пуггало тиссо на̄го’’ти евам̣ паватта̄ саммутикатха̄ на̄ма. ‘‘кхандха̄ дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти евам̣ паватта̄ параматтхакатха̄ на̄ма. параматтхам̣ катхента̄пи саммутим̣ амун̃читва̄ катхенти. те саммутим̣ катхента̄пи параматтхам̣ катхента̄пи саччамева катхенти. тенева вуттам̣ –
‘‘дуве сачча̄ни аккха̄си, самбуддхо вадатам̣ варо;
саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нӯпалаббхати;
сан̇кетавачанам̣ саччам̣, локасаммутика̄ран̣ам̣;
параматтхавачанам̣ саччам̣, дхамма̄нам̣ бхӯталаккхан̣а’’нти.
пун̃н̃ам̣ че сан̇кха̄ранти терасачетана̄бхедам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣. абхисан̇кхаротӣти кароти. пун̃н̃ӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣анти каммавин̃н̃а̄н̣ам̣ каммапун̃н̃ена упагатам̣ сампайуттам̣ хоти, випа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣ випа̄капун̃н̃ена. апун̃н̃ам̣ че сан̇кха̄ранти два̄дасачетана̄бхедам̣ апун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхароти. а̄нен̃джам̣ че сан̇кха̄ранти чатучетана̄бхедам̣ а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рам̣. а̄нен̃джӯпагам̣ хоти вин̃н̃а̄н̣анти камма̄нен̃джена каммавин̃н̃а̄н̣ам̣, випа̄ка̄нен̃джена випа̄кавин̃н̃а̄н̣ам̣ упагатам̣ хоти. еттха ча тивидхасса камма̄бхисан̇кха̄расса гахитатта̄ два̄дасападико паччайа̄ка̄ро гахитова хоти. етта̄вата̄ ват̣т̣ам̣ дасситам̣.
ида̄ни виват̣т̣ам̣ дассенто йато кхо, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха авиджджа̄ти чатӯсу саччесу ан̃н̃а̄н̣ам̣. виджджа̄ти арахаттамагган̃а̄н̣ам̣. еттха ча пат̣хамамева авиджджа̄йа пахӣна̄йа виджджа̄ уппаджджати. йатха̄ пана чатуран̇гепи таме раттим̣ падӣпуджджалена андхака̄ро пахӣйати, евам̣ виджджуппа̄да̄ авиджджа̄йа паха̄нам̣ ведитаббам̣. на кин̃чи локе упа̄дийатӣти локе кин̃чи дхаммам̣ на ган̣ха̄ти на пара̄масати. анупа̄дийам̣ на паритассатӣти анупа̄дийанто аган̣ханто нева тан̣ха̄паритассана̄йа, на бхайапаритассана̄йа паритассати, на тан̣ха̄йати на бха̄йатӣти аттхо. паччаттан̃н̃ева̄ти сайамева аттана̄ва паринибба̄йати, на ан̃н̃асса а̄нубха̄вена.
со сукхам̣ че ведананти идам̣ касма̄ а̄рабхи? кхӣн̣а̄савасса паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ дассетва̄ сататавиха̄рам̣ дассетум̣ а̄рабхи. анаджджхосита̄ти тан̣ха̄йа гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ агахита̄. атха дуккхаведана̄ касма̄ вутта̄, ким̣ тампи абхинанданто аттхӣти? а̄ма аттхи. сукхам̣ абхинандантойева хи дуккхам̣ абхинандати на̄ма дуккхам̣ патва̄ сукхам̣ паттханато сукхасса ча випарин̣а̄мадуккхатоти. ка̄йапарийантиканти ка̄йапариччхиннам̣, йа̄ва пан̃чадва̄рака̄йо паваттати, та̄ва паваттам̣ пан̃чадва̄рикаведананти аттхо. джӣвитапарийантиканти джӣвитапариччхиннам̣. йа̄ва джӣвитам̣ паваттати, та̄ва паваттам̣ манодва̄рикаведананти аттхо.
таттха пан̃чадва̄рикаведана̄ паччха̄ уппаджджитва̄ пат̣хамам̣ нируджджхати, манодва̄рикаведана̄ пат̣хамам̣ уппаджджитва̄ паччха̄ нируджджхати. са̄ хи пат̣исандхиккхан̣е ваттхурӯпасмим̣йева патит̣т̣ха̄ти. пан̃чадва̄рика̄ паватте пан̃чадва̄равасена паваттама̄на̄ пат̣хамавайе вӣсативассака̄ле раджджанадуссанамуйханавасена адхиматта̄ балаватӣ хоти, пан̣н̣а̄савассака̄ле т̣хита̄ хоти, сат̣т̣хивассака̄лато пат̣т̣ха̄йа париха̄йама̄на̄ асӣтинавутивассака̄ле манда̄ хоти. тада̄ хи сатта̄ ‘‘чирараттам̣ екато нисӣдимха̄ нипаджджимха̄’’ти вадантепи ‘‘на сан̃джа̄на̄ма̄’’ти ваданти. адхиматта̄нипи рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни ‘‘на пасса̄ма на сун̣а̄ма’’, ‘‘сугандхам̣ дуггандхам̣ ва̄ са̄дум̣ аса̄дум̣ ва̄ тхаддхам̣ мудуканти ва̄ на джа̄на̄ма̄’’ти ваданти. ити несам̣ пан̃чадва̄рикаведана̄ бхагга̄ хоти, манодва̄рика̄ва паваттати. са̄пи анупуббена париха̄йама̄на̄ маран̣асамайе хадайакот̣им̣йева нисса̄йа паваттати. йа̄ва панеса̄ паваттати, та̄ва сатто джӣватӣти вуччати. йада̄ наппаваттати, тада̄ мато нируддхоти вуччати.
сва̄йаматтхо ва̄пийа̄ дӣпетаббо –
йатха̄ хи пурисо пан̃чаудакамаггасампаннам̣ ва̄пим̣ кареййа, пат̣хамам̣ деве вут̣т̣хе пан̃чахи удакамаггехи удакам̣ пависитва̄ антова̄пийам̣ а̄ва̄т̣е пӯреййа, пунаппунам̣ деве вассанте удакамагге пӯретва̄ га̄вутад̣д̣хайоджанаматтам̣ оттхаритва̄ удакам̣ тит̣т̣хеййа тато тато виссандама̄нам̣, атха ниддхаманатумбе виваритва̄ кхеттесу камме карийама̄не удакам̣ никкхамантам̣, сассапа̄кака̄ле (удакам̣ никкхамантам̣,) удакам̣ парихӣнам̣ ‘‘маччхе ган̣ха̄ма̄’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджеййа, тато катипа̄хена а̄ва̄т̣есуйева удакам̣ сан̣т̣хахеййа. йа̄ва пана там̣ а̄ва̄т̣есу хоти, та̄ва ‘‘маха̄ва̄пийам̣ удакам̣ аттхӣ’’ти сан̇кхам̣ гаччхати. йада̄ пана таттха чхиджджати, тада̄ ‘‘ва̄пийам̣ удакам̣ наттхӣ’’ти вуччати, евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣.
пат̣хамам̣ деве вассанте пан̃чахи маггехи удаке пависанте а̄ва̄т̣а̄нам̣ пӯран̣ака̄ло вийа хи пат̣хамамева пат̣исандхиккхан̣е манодва̄рикаведана̄йа ваттхурӯпе патит̣т̣хитака̄ло, пунаппунам̣ деве вассанте пан̃чаннам̣ магга̄нам̣ пӯритака̄ло вийа паватте пан̃чадва̄рикаведана̄йа паваттика̄ло, га̄вутад̣д̣хайоджанаматтам̣ аджджхоттхаран̣ам̣ вийа пат̣хамавайе вӣсативассака̄ле раджджана̄дивасена тасса̄ адхиматтабалавабха̄во, йа̄ва ва̄пито удакам̣ на ниггаччхати, та̄ва пӯра̄йа ва̄пийа̄ т̣хитака̄ло вийа пан̃н̃а̄савассака̄ле тасса̄ т̣хитака̄ло, ниддхаманатумбесу виват̣есу камманте карийама̄не удакасса никкхаманака̄ло вийа сат̣т̣хивассака̄лато пат̣т̣ха̄йа тасса̄ париха̄ни, удаке бхат̣т̣хе удакамаггесу париттодакасса т̣хитака̄ло вийа асӣтинавутивассака̄ле пан̃чадва̄рикаведана̄йа мандака̄ло, а̄ва̄т̣есуйева удакасса патит̣т̣ха̄нака̄ло вийа хадайаваттхукот̣им̣ нисса̄йа манодва̄рикаведана̄йа паваттика̄ло, а̄ва̄т̣есу париттепи удаке сати ‘‘ва̄пийам̣ удакам̣ аттхӣ’’ти ваттаббака̄ло вийа йа̄ва са̄ паваттати, та̄ва ‘‘сатто джӣватӣ’’ти вуччати. йатха̄ пана а̄ва̄т̣есу удаке чхинне ‘‘наттхи ва̄пийам̣ удака’’нти вуччати, евам̣ манодва̄рикаведана̄йа аппаваттама̄на̄йа ‘‘сатто мато’’ти вуччати. имам̣ веданам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘джӣвитапарийантикам̣ веданам̣ ведийама̄но’’ти.
ка̄йасса бхеда̄ти ка̄йасса бхедена. джӣвитапарийа̄да̄на̄ уддханти джӣвитаккхайато уддхам̣. идхева̄ти пат̣исандхивасена парато агантва̄ идхева. сӣтӣбхависсантӣти паваттивиппхандадаратхарахита̄ни сӣта̄ни аппаваттанадхамма̄ни бхависсанти. сарӣра̄нӣти дха̄тусарӣра̄ни. авасиссантӣти авасит̣т̣ха̄ни бхависсанти.
кумбхака̄рапа̄ка̄ти кумбхака̄расса бха̄джанапачанат̣т̣ха̄нато. пат̣исиссеййа̄ти т̣хапеййа. капалла̄нӣти саха мукхават̣т̣ийа̄ ека̄баддха̄ни кумбхакапалла̄ни. авасиссеййунти тит̣т̣хеййум̣. евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – а̄диттакумбхака̄рапа̄ко вийа хи тайо бхава̄ дат̣т̣хабба̄, кумбхака̄ро вийа йога̄вачаро, па̄като кумбхака̄рабха̄джана̄нам̣ нӣхаран̣адан̣д̣ако вийа арахаттамагган̃а̄н̣ам̣, само бхӯмибха̄го вийа асан̇кхатам̣ нибба̄наталам̣, дан̣д̣акена ун̣хакумбхам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ саме бхӯмибха̄ге кумбхасса т̣хапитака̄ло вийа а̄раддхавипассакасса рӯпасаттакам̣ арӯпасаттакам̣ випассантасса каммат̣т̣ха̄не ча пагун̣е вибхӯте упат̣т̣хахама̄не татха̄рӯпам̣ утусаппа̄йа̄дим̣ лабхитва̄ ека̄сане нисиннасса випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ аггапхалам̣ арахаттам̣ патва̄ чатӯхи апа̄йехи аттабха̄вам̣ уддхаритва̄ пхаласама̄паттивасена асан̇кхате нибба̄натале т̣хитака̄ло дат̣т̣хаббо. кхӣн̣а̄саво пана ун̣хакумбхо вийа арахаттаппаттадивасейева на паринибба̄ти, са̄санаппавен̣им̣ пана гхат̣айама̄но пан̣н̣а̄сасат̣т̣хивасса̄ни т̣хатва̄ чаримакачиттаппаттийа̄ упа̄дин̣н̣акаккхандхабхеда̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄ти. атхасса кумбхасса вийа капалла̄ни анупа̄дин̣н̣акасарӣра̄нева авасиссантӣти. сарӣра̄ни авасиссантӣти паджа̄на̄тӣти идам̣ пана кхӣн̣а̄савасса ануйога̄ропанаттхам̣ вуттам̣.
вин̃н̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄йетха̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣ пан̃н̃а̄йетха. са̄дху са̄дхӯти тхера̄нам̣ бйа̄каран̣ам̣ сампахам̣сати. еваметанти йадетам̣ тивидхе абхисан̇кха̄ре асати пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣асса аппан̃н̃а̄н̣антиа̄ди, евамева етам̣. адхимуччатха̄ти саннит̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ адхимоккхам̣ пат̣илабхатха. есеванто дуккхасса̄ти айамева ват̣т̣адуккхасса анто айам̣ париччхедо, йадидам̣ нибба̄нанти. пат̣хамам̣.