5. гахапативагго
1. пан̃чаверабхайасуттаван̣н̣ана̄
41. гахапативаггасса пат̣хаме йатоти йада̄. бхайа̄ни вера̄нӣти бхайаверачетана̄йо. сота̄паттийан̇гехӣти дувидхам̣ сота̄паттийа̄ ан̇гам̣, (сота̄паттийа̄ ча ан̇гам̣,) йам̣ пуббабха̄ге сота̄паттипат̣ила̄бха̄йа сам̣ваттати, ‘‘саппурисасам̣сево саддхаммассаванам̣ йонисоманасика̄ро дхамма̄нудхаммаппат̣ипаттӣ’’ти (дӣ. ни. 3.311) евам̣ а̄гатам̣, пат̣иладдхагун̣асса ча сота̄паттим̣ патва̄ т̣хитасса ан̇гам̣, йам̣ сота̄паннасса ан̇гантипи вуччати, буддхе авеччаппаса̄да̄дӣнам̣ етам̣ адхивачанам̣. идамидха адхиппетам̣. арийоти ниддосо нирупа̄рамбхо. н̃а̄йоти пат̣иччасамуппаннам̣ н̃атва̄ т̣хитан̃а̄н̣ампи пат̣иччасамуппа̄допи. йатха̄ха – ‘‘н̃а̄йо вуччати пат̣иччасамуппа̄до, арийопи ат̣т̣хан̇гико магго н̃а̄йо’’ти. пан̃н̃а̄йа̄ти апара̄парам̣ уппанна̄йа випассана̄пан̃н̃а̄йа. судит̣т̣хо хотӣти апара̄парам̣ уппаджджитва̄ дассанавасена сут̣т̣ху дит̣т̣хо.
кхӣн̣анирайотиа̄дӣсу а̄йатим̣ таттха ануппаджджаната̄йа кхӣн̣о нирайо майханти со ахам̣ кхӣн̣анирайо. еса найо саббаттха. сота̄панноти маггасотам̣ а̄панно. авинипа̄тадхаммоти на винипа̄тасабха̄во. нийатоти пат̣хамамаггасан̇кха̄тена самматтанийа̄мена нийато. самбодхипара̄йаноти уттаримаггаттайасан̇кха̄то самбодхи парам̣ айанам̣ майханти сохам̣ самбодхипара̄йано, там̣ самбодхим̣ авассам̣ абхисамбуджджханакоти аттхо.
па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄ти па̄н̣а̄типа̄такаммака̄ран̣а̄. бхайам̣ веранти аттхато екам̣. веран̃ча на̄метам̣ дувидхам̣ хоти ба̄хирам̣ аджджхаттиканти. екена хи екасса пита̄ ма̄рито хоти, со чинтеси ‘‘етена кира ме пита̄ ма̄рито, ахампи там̣йева ма̄ресса̄мӣ’’ти ниситам̣ саттхам̣ а̄да̄йа чарати. йа̄ тасса аббхантаре уппаннаверачетана̄, идам̣ ба̄хирам̣ верам̣ на̄ма. йа̄ пана итарасса ‘‘айам̣ кира мам̣ ма̄ресса̄мӣти чарати, ахамева нам̣ пат̣хаматарам̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти четана̄ уппаджджати, идам̣ аджджхаттикам̣ верам̣ на̄ма. идам̣ та̄ва убхайампи дит̣т̣хадхаммикамева. йа̄ пана там̣ нирайе уппаннам̣ дисва̄ ‘‘етам̣ пахарисса̄мӣ’’ти джалитам̣ айамуггарам̣ ган̣хато нирайапа̄ласса четана̄ уппаджджати, идамасса сампара̄йикам̣ ба̄хираверам̣. йа̄ часса ‘‘айам̣ ниддосам̣ мам̣ пахарисса̄мӣти а̄гаччхати, ахамева нам̣ пат̣хаматарам̣ пахарисса̄мӣ’’ти четана̄ уппаджджати, идамасса сампара̄йикам̣ аджджхаттаверам̣. йам̣ панетам̣ ба̄хираверам̣, там̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘пуггалавера’’нти вуттам̣. дуккхам̣ доманассанти аттхато екамева. йатха̄ четтха, евам̣ сесападесупи ‘‘имина̄ мама бхан̣д̣ам̣ хат̣ам̣, майхам̣ да̄ресу ча̄риттам̣ а̄паннам̣, муса̄ ватва̄ аттхо бхагго, сура̄мадаматтена идам̣ на̄ма ката’’нтиа̄дина̄ найена веруппатти ведитабба̄. авеччаппаса̄дена̄ти адхигатена ачалаппаса̄дена. арийакантехӣти пан̃чахи сӣлехи. та̄ни хи арийа̄нам̣ канта̄ни пийа̄ни. бхавантарагата̄пи арийа̄ та̄ни на виджаханти, тасма̄ ‘‘арийаканта̄нӣ’’ти вуччанти. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ висуддхимагге ануссатиниддесе вуттамева. пат̣хамам̣.
2. дутийапан̃чаверабхайасуттаван̣н̣ана̄
42. дутийе бхиккхӯнам̣ катхитабха̄ваматтамева висесо. дутийам̣.
3. дуккхасуттаван̣н̣ана̄
43. татийе дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхасса. самудайанти две самудайа̄ кхан̣икасамудайо ча паччайасамудайо ча. паччайасамудайам̣ пассантопи бхиккху кхан̣икасамудайам̣ пассати, кхан̣икасамудайам̣ пассантопи паччайасамудайам̣ пассати. аттхан̇гамопи аччантаттхан̇гамо бхедаттхан̇гамоти дувидхо. аччантаттхан̇гамам̣ пассантопи бхедаттхан̇гамам̣ пассати, бхедаттхан̇гамам̣ пассантопи аччантаттхан̇гамам̣ пассати. десесса̄мӣти идам̣ ват̣т̣адуккхасса самудайааттхан̇гамам̣ ниббаттибхедам̣ на̄ма десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха̄ти аттхо. пат̣ичча̄ти ниссайавасена чева а̄рамман̣авасена ча паччайам̣ катва̄. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассоти тин̣н̣ам̣ сан̇гатийа̄ пхассо. айам̣ кхо, бхиккхаве, дуккхасса самудайоти айам̣ ват̣т̣адуккхасса ниббатти на̄ма. аттхан̇гамоти бхедо. еван̃хи ват̣т̣адуккхам̣ бхиннам̣ хоти аппат̣исандхийам̣. татийам̣.
4. локасуттаван̣н̣ана̄
44. чатуттхе локасса̄ти сан̇кха̄ралокасса. айаметтха висесо. чатуттхам̣.
5. н̃а̄тикасуттаван̣н̣ана̄
45. пан̃чаме н̃а̄тикети двиннам̣ н̃а̄така̄нам̣ га̄ме. гин̃джака̄васатхети ит̣т̣хака̄хи кате маха̄па̄са̄де. дхаммапарийа̄йанти дхаммака̄ран̣ам̣. упассутӣти упассутит̣т̣ха̄нам̣, йам̣ т̣ха̄нам̣ упагатена сакка̄ хоти бхагавато саддам̣ сотум̣, таттха т̣хитоти аттхо. со кира гандхакут̣ипаривен̣асаммаджджанаттхам̣ а̄гато аттано каммам̣ паха̄йа бхагавато дхаммагхосам̣ сун̣анто ат̣т̣ха̄си. аддаса̄ти тада̄ кира бхагавато а̄дитова паччайа̄ка̄рам̣ манасикаронтасса ‘‘идам̣ имина̄ паччайена хоти, идам̣ имина̄’’ти а̄ваджджато йа̄ва бхавагга̄ екан̇ган̣ам̣ ахоси, саттха̄ манасика̄рам̣ паха̄йа вачаса̄ саджджха̄йам̣ каронто йатха̄нусандхина̄ десанам̣ нит̣т̣хапетва̄, ‘‘апи ну кхо имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ кочи ассосӣ’’ти а̄вадждженто там̣ бхиккхумаддаса. тена вуттам̣ ‘‘аддаса̄ кхо бхагава̄’’ти.
ассоси ноти ассоси ну. атха ва̄ ассоси ноти амха̄кам̣ бха̄санта̄нам̣ ассосӣти. угган̣ха̄хӣтиа̄дӣсу сутва̄ тун̣хӣбхӯтова пагун̣ам̣ каронто угган̣ха̄ти на̄ма. пада̄нупадам̣ гхат̣етва̄ ва̄ча̄йа паричитам̣ каронто парийа̄пун̣а̄ти на̄ма. убхайатха̄пи пагун̣ам̣ а̄дха̄раппаттам̣ каронто дха̄рети на̄ма. аттхасам̣хитоти ка̄ран̣аниссито. а̄дибрахмачарийакоти маггабрахмачарийасса а̄ди патит̣т̣ха̄набхӯто. ити тӣсупи имесу суттесу ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣. пан̃чамам̣.
6. ан̃н̃атарабра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
46. чхат̣т̣хе ан̃н̃атароти на̄мавасена апа̄кат̣о ан̃н̃атаро бра̄хман̣о. чхат̣т̣хам̣.
7. джа̄н̣уссон̣исуттаван̣н̣ана̄
47. саттаме джа̄н̣уссон̣ӣти т̣ха̄нантаравасена евам̣ладдхана̄мо асӣтикот̣ивибхаво маха̄пурохито. саттамам̣.
8. лока̄йатикасуттаван̣н̣ана̄
48. ат̣т̣хаме лока̄йатикоти витан̣д̣асаттхе лока̄йате катапаричайо. джет̣т̣хаметам̣ лока̄йатанти пат̣хамам̣ лока̄йатам̣. лока̄йатанти ча локассева а̄йатам̣, ба̄лапутхуджджаналокасса а̄йатам̣, махантам̣ гамбхӣранти упадха̄ритаббам̣ париттам̣ бха̄вам̣ дит̣т̣хигатам̣. екаттанти екасабха̄вам̣, ниччасабха̄вамева̄ти пуччхати. путхуттанти пуримасабха̄вена на̄на̄сабха̄вам̣, деваманусса̄дибха̄вена пат̣хамам̣ хутва̄ паччха̄ на хотӣти уччхедам̣ сандха̄йа пуччхати. еваметтха ‘‘саббаматтхи, саббамекатта’’нти има̄ двепи сассатадит̣т̣хийо, ‘‘саббам̣ наттхи, саббам̣ путхутта’’нти има̄ две уччхедадит̣т̣хийоти ведитабба̄. ат̣т̣хамам̣.
9. арийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄
49. наваме ким̣ ну кхоти сам̣сайуппаттиа̄ка̄радассанам̣. самудайатӣти уппаджджати. навамам̣.
10. дутийаарийаса̄вакасуттаван̣н̣ана̄
50. дасаме двепи найа̄ екато вутта̄. идамева пуримена на̄наттам̣, сесам̣ та̄дисамева̄ти. дасамам̣.
гахапативагго пан̃чамо.