4. кал̣а̄ракхаттийавагго

1. бхӯтасуттаван̣н̣ана̄

31. кал̣а̄ракхаттийаваггасса пат̣хаме аджитапан̃хети аджитама̄н̣авена пуччхитапан̃хе. сан̇кха̄тадхамма̄сети сан̇кха̄тадхамма̄ вуччанти н̃а̄тадхамма̄ тулитадхамма̄ тӣритадхамма̄. секкха̄ти сатта секкха̄. путхӯти тейева сатта джане сандха̄йа путхӯти вуттам̣. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. нипакоти непаккам̣ вуччати пан̃н̃а̄, та̄йа саманна̄гататта̄ нипако, твам̣ пан̣д̣ито пабрӯхӣти йа̄чати. ирийанти вуттим̣ а̄ча̄рам̣ гочарам̣ виха̄рам̣ пат̣ипаттим̣. ма̄риса̄ти бхагавантам̣ а̄лапати. секкха̄нан̃ча сан̇кха̄тадхамма̄нан̃ча кхӣн̣а̄сава̄нан̃ча пат̣ипаттим̣ майа̄ пуччхито пан̣д̣ита, ма̄риса, майхам̣ катхехӣти айаметтха сан̇кхепаттхо.

тун̣хӣ ахосӣти касма̄ йа̄ва татийам̣ пут̣т̣хо тун̣хӣ ахоси? ким̣ пан̃хе кан̇кхати, уда̄ху аджджха̄сайети? аджджха̄сайе кан̇кхати, но пан̃хе. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘саттха̄ мам̣ секкха̄секкха̄нам̣ а̄гаманӣйапат̣ипадам̣ катха̄петука̄мо; са̄ ча кхандхавасена дха̄тувасена а̄йатанавасена паччайа̄ка̄равасена̄ти бахӯхи ка̄ран̣ехи сакка̄ катхетум̣. катхам̣ катхенто ну кхо саттху аджджха̄сайам̣ гахетва̄ катхетум̣ саккхисса̄мӣ’’ти? атха саттха̄ чинтеси – ‘‘т̣хапетва̄ мам̣ ан̃н̃о паттам̣ а̄да̄йа чаранто са̄вако на̄ма пан̃н̃а̄йа са̄рипуттасамо наттхи. айампи майа̄ пан̃хам̣ пут̣т̣хо йа̄ва татийам̣ тун̣хӣ ева. пан̃хе ну кхо кан̇кхати, уда̄ху аджджха̄сайе’’ти. атха ‘‘аджджха̄сайе’’ти н̃атва̄ пан̃хакатханаттха̄йа найам̣ дадама̄но бхӯтамиданти, са̄рипутта, пассасӣти а̄ха.

таттха бхӯтанти джа̄там̣ ниббаттам̣, кхандхапан̃чакассетам̣ на̄мам̣. ити саттха̄ ‘‘пан̃чаккхандхавасена, са̄рипутта, имам̣ пан̃хам̣ катхехӣ’’ти тхерасса найам̣ дети. саханайада̄нена пана тхерасса тӣре т̣хитапурисасса виват̣о екан̇ган̣о маха̄самуддо вийа найасатена найасахассена пан̃хабйа̄каран̣ам̣ упат̣т̣ха̄си. атха нам̣ бйа̄каронто бхӯтамиданти, бхантетиа̄дима̄ха. таттха бхӯтамиданти идам̣ ниббаттам̣ кхандхапан̃чакам̣. саммаппан̃н̃а̄йа пассатӣти саха випассана̄йа маггапан̃н̃а̄йа самма̄ пассати. пат̣ипанно хотӣти сӣлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагга̄ ниббида̄дӣнам̣ аттха̄йа пат̣ипанно хоти. тада̄ха̄расамбхаванти идам̣ касма̄ а̄рабхи? етам̣ кхандхапан̃чакам̣ а̄ха̄рам̣ пат̣ичча т̣хитам̣, тасма̄ там̣ а̄ха̄расамбхавам̣ на̄ма катва̄ дассетум̣ идам̣ а̄рабхи. ити имина̄пи парийа̄йена секкхапат̣ипада̄ катхита̄ хоти. тада̄ха̄раниродха̄ти тесам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ ниродхена. идам̣ касма̄ а̄рабхи? тан̃хи кхандхапан̃чакам̣ а̄ха̄раниродха̄ нируджджхати, тасма̄ там̣ а̄ха̄раниродхасамбхавам̣ на̄ма катва̄ дассетум̣ идам̣ а̄рабхи. ити имина̄пи парийа̄йена секкхассева пат̣ипада̄ катхита̄. ниббида̄ти а̄дӣни сабба̄ни ка̄ран̣авачана̄нӣти ведитабба̄ни. анупа̄да̄ вимуттоти чатӯхи упа̄да̄нехи кан̃чи дхаммам̣ агахетва̄ вимутто. са̄дху са̄дхӯти имина̄ тхерасса бйа̄каран̣ам̣ сампахам̣сетва̄ сайампи татхева бйа̄каронто пуна ‘‘бхӯтамида’’нтиа̄дима̄ха̄ти. пат̣хамам̣.

2. кал̣а̄расуттаван̣н̣ана̄

32. дутийе кал̣а̄ракхаттийоти тасса тхерасса на̄мам̣. данта̄ панасса кал̣а̄ра̄ висамасан̣т̣ха̄на̄, тасма̄ ‘‘кал̣а̄ро’’ти вуччати. хӣна̄йа̄ваттоти хӣнасса гихибха̄васса аттха̄йа ниватто. асса̄самалаттха̄ти асса̄сам̣ авассайам̣ патит̣т̣хам̣ на хи нӯна алаттха, тайо магге тӣн̣и ча пхала̄ни нӯна на̄латтха̄ти дӣпети. йади хи та̄ни лабхеййа, на сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттеййа̄ти айам̣ тхерасса адхиппа̄йо. на кхва̄хам̣, а̄вусоти ахам̣ кхо, а̄вусо, ‘‘асса̄сам̣ патто, на патто’’ти на кан̇кха̄ми. тхерасса хи са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ авассайо, тасма̄ со на кан̇кхати. а̄йатим̣ пана̄вусоти имина̄ ‘‘а̄йатим̣ пат̣исандхи тумха̄кам̣ уггха̄т̣ита̄, на уггха̄т̣ита̄’’ти арахаттаппаттим̣ пуччхати. на кхва̄хам̣, а̄вусо, вичикиччха̄мӣти имина̄ тхеро таттха вичикиччха̄бха̄вам̣ дӣпети.

йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти ‘‘имам̣ сутака̄ран̣ам̣ бхагавато а̄рочесса̄мӣ’’ти упасан̇ками. ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ти арахаттам̣ бйа̄катам̣. кхӣн̣а̄ джа̄тӣти на тхерена евам̣ бйа̄ката̄, айам̣ пана тхеро тут̣т̣хо пасанно евам̣ падабйан̃джана̄ни а̄ропетва̄ а̄ха. ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантесӣти там̣ сутва̄ саттха̄ чинтеси – ‘‘са̄рипутто дхӣро гамбхӣро. на со кеначи ка̄ран̣ена евам̣ бйа̄кариссати. сам̣кхиттена пана пан̃хо бйа̄като бхависсати. паккоса̄петва̄ нам̣ пан̃хам̣ бйа̄кара̄песса̄мӣ’’ти ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантеси.

саче там̣ са̄рипутта̄ти идам̣ бхагава̄ ‘‘на еса аттано дхаммата̄йа ан̃н̃ам̣ бйа̄кариссати, пан̃хаметам̣ пуччхисса̄ми, там̣ катхентова ан̃н̃ам̣ бйа̄кариссатӣ’’ти ан̃н̃ам̣ бйа̄кара̄петум̣ евам̣ пуччхи. йам̣нида̄на̄вусо, джа̄тӣти, а̄вусо, айам̣ джа̄ти на̄ма йам̣паччайа̄, тасса паччайасса кхайа̄ кхӣн̣асмим̣ джа̄тийа̄ паччайе джа̄тисан̇кха̄там̣ пхалам̣ кхӣн̣анти видитам̣. идха̄пи ча тхеро пан̃хе акан̇кхитва̄ аджджха̄сайе кан̇кхати. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ан̃н̃а̄ на̄ма тан̣ха̄ кхӣн̣а̄, упа̄да̄нам̣ кхӣн̣ам̣, бхаво кхӣн̣о, паччайо кхӣн̣о, килеса̄ кхӣн̣а̄тиа̄дӣхи бахӯхи ка̄ран̣ехи сакка̄ бйа̄ка̄тум̣, катхам̣ катхенто пана саттху аджджха̄сайам̣ гахетум̣ саккхисса̄мӣ’’ти.

кин̃ча̄пи евам̣ аджджха̄сайе кан̇кхати, пан̃хам̣ пана ат̣т̣хапетва̄ва паччайа̄ка̄равасена бйа̄ка̄си. саттха̄пи паччайа̄ка̄равасенева бйа̄кара̄петука̄мо, тасма̄ еса бйа̄каронтова аджджха̄сайам̣ ган̣хи. та̄вадева ‘‘гахито ме саттху аджджха̄сайо’’ти ан̃н̃а̄си. атхасса найасатена найасахассена пан̃хабйа̄каран̣ам̣ упат̣т̣ха̄си. йасма̄ пана бхагава̄ уттари пан̃хам̣ пуччхати, тасма̄ тена там̣ бйа̄каран̣ам̣ анумодитанти ведитаббам̣.

катхам̣ джа̄нато пана тети идам̣ касма̄ а̄рабхи? сависайе сӣхана̄дам̣ нада̄петум̣. тхеро кира сӯкараникха̄тален̣адва̄ре дӣгханакхапарибба̄джакасса ведана̄париггахасутте катхийама̄не та̄лаван̣т̣ам̣ гахетва̄ саттха̄рам̣ бӣджайама̄но т̣хито тиссо ведана̄ париггахетва̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ адхигато, айамасса сависайо. имасмим̣ сависайе т̣хито сӣхана̄дам̣ надиссатӣти нам̣ сандха̄йа саттха̄ идам̣ пан̃хам̣ пуччхи. аничча̄ти хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄. йаданиччам̣ там̣ дуккханти еттха кин̃ча̄пи сукха̄ ведана̄ т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄, дуккха̄ ведана̄ т̣хитидуккха̄ випарин̣а̄масукха̄, адуккхамасукха̄ н̃а̄н̣асукха̄ ан̃н̃а̄н̣адуккха̄, випарин̣а̄макот̣ийа̄ пана сабба̄ва дуккха̄ на̄ма джа̄та̄. видитанти йасма̄ евам̣ ведана̄ттайам̣ дуккханти видитам̣, тасма̄ йа̄ таттха тан̣ха̄, са̄ на упат̣т̣ха̄сӣти дассети.

са̄дху са̄дхӯти тхерасса ведана̄париччхедаджа̄нане сампахам̣санам̣. тхеро хи ведана̄ ека̄ти ва̄ две тиссо чатассоти ва̄ авуттепи вуттанайена та̄сам̣ тиссоти париччхедам̣ ан̃н̃а̄си, тена там̣ бхагава̄ сампахам̣санто евама̄ха. дуккхасминти идам̣ бхагава̄ имина̄ адхиппа̄йена а̄ха – ‘‘са̄рипутта, йам̣ тайа̄ ‘имина̄ ка̄ран̣ена ведана̄су тан̣ха̄ на упат̣т̣ха̄сӣ’ти бйа̄катам̣, там̣ субйа̄катам̣. ‘тиссо ведана̄’ти вибхаджантена пана те атиппапан̃чо като, там̣ ‘дуккхасми’нти бйа̄каронтенапи хи те субйа̄катамева бхавеййа. йам̣кин̃чи ведайитам̣, там̣ дуккханти н̃а̄таматтепи хи ведана̄су тан̣ха̄ на тит̣т̣хати’’.

катхам̣ вимоккха̄ти катара̄ вимоккха̄, катарена вимоккхена тайа̄ ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ти аттхо? аджджхаттам̣ вимоккха̄ти аджджхаттавимоккхена, аджджхаттасан̇кха̄ре париггахетва̄ паттаарахаттена̄ти аттхо. таттха чатуккам̣ ведитаббам̣ – аджджхаттам̣ абхинивесо аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄нам̣, аджджхаттам̣ абхинивесо бахиддха̄ вут̣т̣ха̄нам̣, бахиддха̄ абхинивесо бахиддха̄ вут̣т̣ха̄нам̣, бахиддха̄ абхинивесо аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄нанти. аджджхаттан̃хи абхинивеситва̄ бахиддха̄дхамма̄пи дат̣т̣хабба̄йева, бахиддха̄ абхинивеситва̄ аджджхаттадхамма̄пи. тасма̄ кочи бхиккху аджджхаттам̣ сан̇кха̄ресу н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ те ваваттхапетва̄ бахиддха̄ ота̄рети, бахиддха̄пи париггахетва̄ пуна аджджхаттам̣ ота̄рети, тасса аджджхатта сан̇кха̄ре саммасанака̄ле маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти. ити аджджхаттам̣ абхинивесо аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. кочи аджджхаттам̣ сан̇кха̄ресу н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ те ваваттхапетва̄ бахиддха̄ ота̄рети, тасса бахиддха̄ сан̇кха̄ре саммасанака̄ле маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти. ити аджджхаттам̣ абхинивесо бахиддха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. кочи бахиддха̄ сан̇кха̄ресу н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄, те ваваттхапетва̄ аджджхаттам̣ ота̄рети, аджджхаттампи париггахетва̄ пуна бахиддха̄ ота̄рети, тасса бахиддха̄ сан̇кха̄ре саммасанака̄ле маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти. ити бахиддха̄ абхинивесо бахиддха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. кочи бахиддха̄ сан̇кха̄ресу н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ те ваваттхапетва̄ аджджхаттам̣ ота̄рети, тасса аджджхаттасан̇кха̄ре саммасанака̄ле маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти. ити бахиддха̄ абхинивесо аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. татра тхеро ‘‘аджджхаттасан̇кха̄ре париггахетва̄ тесам̣ ваваттха̄нака̄ле маггавут̣т̣ха̄нена арахаттам̣ паттосмӣ’’ти дассенто аджджхаттам̣ вимоккха̄ кхва̄хам̣, а̄вусоти а̄ха.

саббупа̄да̄наккхайа̄ти саббесам̣ чатуннампи упа̄да̄на̄нам̣ кхайена. татха̄ сато вихара̄мӣти тена̄ка̄рена сатийа̄ саманна̄гато вихара̄ми. йатха̄ сатам̣ вихарантанти йена̄ка̄рена мам̣ сатийа̄ саманна̄гатам̣ вихарантам̣. а̄сава̄ на̄нуссавантӣти чаккхуто рӯпе саванти а̄саванти санданти паваттантӣти евам̣ чхахи два̄рехи чхасу а̄рамман̣есу саванадхамма̄ ка̄ма̄сава̄дайо а̄сава̄ на̄нуссаванти на̄нуппавад̣д̣ханти, йатха̄ ме на уппаджджантӣти аттхо. атта̄нан̃ча на̄ваджа̄на̄мӣти атта̄нан̃ча на аваджа̄на̄ми. имина̄ ома̄напаха̄нам̣ катхитам̣. еван̃хи сати паджа̄нана̄ пасанна̄ хоти.

саман̣ена̄ти буддхасаман̣ена. тесва̄хам̣ на кан̇кха̄мӣти тесу ахам̣ ‘‘катаро ка̄ма̄саво, катаро бхава̄саво, катаро дит̣т̣ха̄саво, катаро авиджджа̄саво’’ти евам̣ сарӯпабхедатопи, ‘‘чатта̄ро а̄сава̄’’ти евам̣ ган̣анапариччхедатопи на кан̇кха̄ми. те ме пахӣна̄ти на вичикиччха̄мӣти те майхам̣ пахӣна̄ти вичикиччхам̣ на уппа̄деми. идам̣ бхагава̄ ‘‘евам̣ бйа̄каронтенапи тайа̄ субйа̄катам̣ бхавеййа ‘аджджхаттам̣ вимоккха̄ кхва̄хам̣, а̄вусо’тиа̄дӣни пана те вадантена атиппапан̃чо като’’ти дассенто а̄ха.

ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄висӣти пан̃н̃аттаварабуддха̄санато ут̣т̣хахитва̄ виха̄рам̣ антомаха̄гандхакут̣им̣ па̄виси асамбхинна̄йа ева париса̄йа. касма̄? буддха̄ хи анит̣т̣хита̄йа десана̄йа асамбхинна̄йа париса̄йа ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ гандхакут̣им̣ пависанта̄ пуггалатхоманаттхам̣ ва̄ пависанти дхамматхоманаттхам̣ ва̄. таттха пуггалатхоманаттхам̣ пависанто саттха̄ евам̣ чинтеси – ‘‘имам̣ майа̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддит̣т̣хам̣ виттха̄рена ча авибхаттам̣ дхаммапат̣игга̄хака̄ бхиккхӯ уггахетва̄ а̄нандам̣ ва̄ качча̄йанам̣ ва̄ упасан̇камитва̄ пуччхиссанти, те майхам̣ н̃а̄н̣ена сам̣сандетва̄ катхессанти, татопи дхаммапат̣игга̄хака̄ пуна мам̣ пуччхиссанти. тесамахам̣ ‘сукатхитам̣, бхиккхаве, а̄нандена, сукатхитам̣ качча̄йанена, мам̣ чепи тумхе етаматтхам̣ пуччхеййа̄тха, ахампи нам̣ евамева бйа̄кареййа’нти евам̣ те пуггале тхомесса̄ми. тато тесу га̄равам̣ джанетва̄ бхиккхӯ упасан̇камиссанти, тепи бхиккхӯ аттхе ча дхамме ча нийоджессанти, те техи нийоджита̄ тиссо сиккха̄ парипӯретва̄ дуккхассантам̣ кариссантӣ’’ти.

атха ва̄ панасса евам̣ хоти – ‘‘еса майи пакканте аттано а̄нубха̄вам̣ кариссати, атха нам̣ ахампи татхева тхомесса̄ми, там̣ мама тхоманам̣ сутва̄ га̄раваджа̄та̄ бхиккхӯ имам̣ упасан̇камитаббам̣, вачанан̃часса сотаббам̣ саддха̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, там̣ тесам̣ бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти дхамматхоманаттхам̣ пависанто евам̣ чинтеси йатха̄ дхаммада̄йа̄дасутте чинтеси. татра хисса евам̣ ахоси – ‘‘майи виха̄рам̣ павит̣т̣хе а̄мисада̄йа̄дам̣ гараханто дхаммада̄йа̄дан̃ча тхоменто имиссам̣йева парисати нисинно са̄рипутто дхаммам̣ десессати, евам̣ двиннампи амха̄кам̣ екаджджха̄сайа̄йа матийа̄ десита̄ айам̣ десана̄ агга̄ ча гарука̄ ча бхависсати па̄са̄н̣аччхаттасадиса̄’’ти.

идха пана а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ уккам̣сетва̄ пака̄сетва̄ т̣хапетука̄мо пуггалатхоманаттхам̣ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси. ӣдисесу т̣ха̄несу бхагава̄ нисинна̄санейева антарахито читтагатийа̄ виха̄рам̣ пависатӣти ведитаббо. йади хи ка̄йагатийа̄ гаччхеййа, сабба̄ париса̄ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ гаччхеййа, са̄ екава̄рам̣ бхинна̄ пуна дуссаннипа̄та̄ бхавеййа̄ти бхагава̄ адиссама̄нена ка̄йена читтагатийа̄ ева па̄виси.

евам̣ павит̣т̣хе пана бхагавати бхагавато адхиппа̄йа̄нурӯпамева сӣхана̄дам̣ надитука̄мо татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто ачирапаккантасса бхагавато бхиккхӯ а̄мантеси. пуббе аппат̣исам̣видитанти идам̣ на̄ма пуччхиссатӣти пуббе майа̄ авидитам̣ ан̃н̃а̄там̣. пат̣хамам̣ пан̃ханти, ‘‘саче там̣, са̄рипутта, евам̣ пуччхеййум̣ катхам̣ джа̄ната̄ пана тайа̄, а̄вусо са̄рипутта, катхам̣ пассата̄ ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ кхӣн̣а̄ джа̄тӣ’’ти имам̣ пат̣хамам̣ пан̃хам̣. дандха̄йитаттанти саттху а̄сайаджа̄нанаттхам̣ дандхабха̄во асӣгхата̄. пат̣хамам̣ пан̃хам̣ анумодӣти, ‘‘джа̄ти пана̄вусо са̄рипутта, ким̣нида̄на̄’’ти имам̣ дутийам̣ пан̃хам̣ пуччханто, ‘‘йам̣нида̄на̄вусо, джа̄тӣ’’ти евам̣ виссаджджитам̣ пат̣хамам̣ пан̃хам̣ анумоди.

етадахосӣти бхагавата̄ анумодите найасатена найасахассена пан̃хасса екан̇ган̣икабха̄вена па̄кат̣ӣбхӯтатта̄ етам̣ ахоси. дивасампа̄хам̣ бхагавато етаматтхам̣ бйа̄кареййанти сакаладивасампи ахам̣ бхагавато етам̣ пат̣иччасамуппа̄даттхам̣ пут̣т̣хо сакаладивасампи ан̃н̃аман̃н̃ехи падабйан̃джанехи бйа̄кареййам̣. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти евам̣ кирасса ахоси – ‘‘тхеро ул̣а̄расӣхана̄дам̣ надати, сука̄ран̣ам̣ етам̣, дасабаласса нам̣ а̄рочесса̄мӣ’’ти. тасма̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками.

са̄ хи бхиккху са̄рипуттасса дхаммадха̄тӯти еттха дхаммадха̄тӯти паччайа̄ка̄расса виват̣абха̄вадассанасаматтхам̣ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣. са̄вака̄нан̃хи са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣агатикамева хоти. йатха̄ буддха̄нам̣ атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄ дхамма̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса па̄кат̣а̄ хонти, евам̣ тхерасса са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣ саббепи са̄вакан̃а̄н̣асса гочарадхамме джа̄на̄тӣти. дутийам̣.

3. н̃а̄н̣аваттхусуттаван̣н̣ана̄

33. татийе там̣ сун̣а̄тха̄ти там̣ н̃а̄н̣аваттхудесанам̣ сун̣а̄тха. н̃а̄н̣аваттхӯнӣти четтха н̃а̄н̣амева н̃а̄н̣аваттхӯти ведитаббам̣. джара̄маран̣е н̃а̄н̣антиа̄дӣсу чатӯсу пат̣хамам̣ саванамайан̃а̄н̣ам̣ саммасанан̃а̄н̣ам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣анти чатуббидхам̣ ват̣т̣ати, татха̄ дутийам̣. татийам̣ пана т̣хапетва̄ саммасанан̃а̄н̣ам̣ тивидхамева хоти, татха̄ чатуттхам̣. локуттарадхаммесу хи саммасанам̣ на̄ма наттхи. джа̄тийа̄ н̃а̄н̣антиа̄дӣсупи есева найо. имина̄ дхаммена̄ти имина̄ чатусаччадхаммена ва̄ магган̃а̄н̣адхаммена ва̄.

дит̣т̣хена̄тиа̄дӣсу дит̣т̣хена̄ти н̃а̄н̣ачаккхуна̄ дит̣т̣хена. видитена̄ти пан̃н̃а̄йа видитена. ака̄ликена̄ти кин̃чи ка̄лам̣ анатиккамитва̄ пат̣иведха̄нантарам̣йева пхалада̄йакена. паттена̄ти адхигатена. парийога̄л̣хена̄ти парийога̄хитена пан̃н̃а̄йа анупавит̣т̣хена. атӣта̄на̄гате найам̣ нетӣти ‘‘йе кхо кечӣ’’тиа̄дина̄ найена атӣте ча ана̄гате ча найам̣ нети. еттха ча на чатусаччадхаммена ва̄ магган̃а̄н̣адхаммена ва̄ сакка̄ атӣта̄на̄гате найам̣ нетум̣, чатусачче пана магган̃а̄н̣ена пат̣ивиддхе парато паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ на̄ма хоти. тена найам̣ нетӣти ведитабба̄. аббхан̃н̃ам̣сӯти абхиан̃н̃ам̣су джа̄ним̣су. сеййатха̄па̄хам̣, етарахӣти йатха̄ ахам̣ етарахи чатусаччавасена джа̄на̄ми. анвайе н̃а̄н̣анти ануайе н̃а̄н̣ам̣, дхамман̃а̄н̣асса анугамане н̃а̄н̣ам̣, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ассетам̣ на̄мам̣. дхамме н̃а̄н̣анти магган̃а̄н̣ам̣. имасмим̣ сутте кхӣн̣а̄савасса секкхабхӯми катхита̄ хоти. татийам̣.

4. дутийан̃а̄н̣аваттхусуттаван̣н̣ана̄

34. чатуттхе саттасаттарӣти сатта ча саттари ча. бйан̃джанабха̄н̣ака̄ кира те бхиккхӯ, бахубйан̃джанам̣ катва̄ вуччама̄не пат̣ивиджджхитум̣ сакконти, тасма̄ тесам̣ аджджха̄сайена идам̣ суттам̣ вуттам̣. дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти паччайа̄ка̄ре н̃а̄н̣ам̣. паччайа̄ка̄ро хи дхамма̄нам̣ паваттит̣т̣хитика̄ран̣атта̄ дхаммат̣т̣хитӣти вуччати, еттха н̃а̄н̣ам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, етассева чхаббидхасса н̃а̄н̣ассетам̣ адхивачанам̣. кхайадхамманти кхайагаманасабха̄вам̣. вайадхамманти вайагаманасабха̄вам̣. вира̄гадхамманти вираджджанасабха̄вам̣. ниродхадхамманти нируджджханасабха̄вам̣. саттасаттарӣти екекасмим̣ сатта сатта катва̄ ека̄дасасу падесу саттасаттари. имасмим̣ сутте випассана̄пат̣ивипассана̄ катхита̄. чатуттхам̣.

5. авиджджа̄паччайасуттаван̣н̣ана̄

35. пан̃чаме самудайо хотӣти саттха̄ идхева десанам̣ оса̄песи. ким̣ка̄ран̣а̄ти? дит̣т̣хигатикасса ока̄сада̄наттхам̣. тассан̃хи парисати упа̄рамбхачитто дит̣т̣хигатико аттхи, со пан̃хам̣ пуччхиссати, атхасса̄хам̣ виссаджджесса̄мӣти тасса ока̄сада̄наттхам̣ десанам̣ оса̄песи. но калло пан̃хоти айутто пан̃хо. дуппан̃хо есоти аттхо. нану ча ‘‘катамам̣ ну кхо, бханте, джара̄маран̣а’’нти? идам̣ супуччхитанти. кин̃ча̄пи супуччхитам̣, йатха̄ пана сатасахассаггханике суван̣н̣атха̄ле вад̣д̣хитасса субходжанасса маттхаке а̄малакаматтепи гӯтхапин̣д̣е т̣хапите саббам̣ бходжанам̣ дуббходжанам̣ хоти чхад̣д̣етаббам̣, евамева ‘‘касса ча панидам̣ джара̄маран̣а’’нти? имина̄ саттӯпаладдхива̄дападена гӯтхапин̣д̣ена там̣ бходжанам̣ дуббходжанам̣ вийа айампи саббо дуппан̃хова джа̄тоти.

брахмачарийава̄соти арийамаггава̄со. там̣ джӣвам̣ там̣ сарӣранти йасса хи айам̣ дит̣т̣хи, со ‘‘джӣве уччхиджджама̄не сарӣрам̣ уччхиджджати, сарӣре уччхиджджанте джӣвитам̣ уччхиджджатӣ’’ти ган̣ха̄ти. евам̣ ган̣хато са̄ дит̣т̣хи ‘‘сатто уччхиджджатӣ’’ти гахитатта̄ уччхедадит̣т̣хи на̄ма хоти. саче пана сан̇кха̄ра̄ва уппаджджанти чева нируджджханти ча̄ти ган̣хеййа, са̄сана̄вачара̄ самма̄дит̣т̣хи на̄ма бхавеййа. арийамагго ча на̄месо ват̣т̣ам̣ ниродхенто ват̣т̣ам̣ самуччхинданто уппаджджати, тадева там̣ ват̣т̣ам̣ уччхедадит̣т̣хийа̄ гахита̄ка̄расса самбхаве сати вина̄ва маггабха̄вана̄йа нируджджхатӣти маггабха̄вана̄ нираттхака̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘брахмачарийава̄со на хотӣ’’ти.

дутийанайе ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти йасса айам̣ дит̣т̣хи, со ‘‘сарӣрам̣ идхева уччхиджджати, на джӣвитам̣, джӣвитам̣ пана пан̃джарато сакун̣о вийа йатха̄сукхам̣ гаччхатӣ’’ти ган̣ха̄ти. евам̣ ган̣хато са̄ дит̣т̣хи ‘‘имасма̄ лока̄ джӣвитам̣ паралокам̣ гата’’нти гахитатта̄ сассатадит̣т̣хи на̄ма хоти. айан̃ча арийамагго тебхӯмакават̣т̣ам̣ виват̣т̣енто уппаджджати, со екасан̇кха̄репи ничче дхуве сассате сати уппаннопи ват̣т̣ам̣ виват̣т̣етум̣ на саккотӣти маггабха̄вана̄ нираттхака̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘ан̃н̃ам̣ джӣвам̣ ан̃н̃ам̣ сарӣранти ва̄ бхиккху дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄со на хотӣ’’ти.

висӯка̄йика̄нӣтиа̄ди саббам̣ миччха̄дит̣т̣хивевачанамева. са̄ хи самма̄дит̣т̣хийа̄ винивиджджханат̣т̣хена висӯкамива атта̄нам̣ а̄варан̣ато висӯка̄йикам̣, самма̄дит̣т̣хим̣ анануваттитва̄ тасса̄ виродхена паваттанато висевитам̣, када̄чи уччхедасса када̄чи сассатасса гахан̣ато вирӯпам̣ пхандитам̣ виппхандитанти вуччати. та̄ла̄ваттхуката̄нӣти та̄лаваттху вийа ката̄ни, пуна авирухан̣ат̣т̣хена маттхакаччхинната̄ло вийа самӯлам̣ та̄лам̣ уддхаритва̄ тасса патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ вийа ча ката̄нӣти аттхо. анабха̄вам̣ката̄нӣти ануабха̄вам̣ ката̄нӣти. пан̃чамам̣.

6. дутийаавиджджа̄паччайасуттаван̣н̣ана̄

36. чхат̣т̣хе ити ва̄, бхиккхаве, йо вадеййа̄ти тассам̣ парисати дит̣т̣хигатико пан̃хам̣ пуччхитука̄мо аттхи, со пана ависа̄рададха̄туко ут̣т̣ха̄йа дасабалам̣ пуччхитум̣ на саккоти, тасма̄ тасса аджджха̄сайена сайамева пуччхитва̄ виссадждженто саттха̄ евама̄ха. чхат̣т̣хам̣.

7. натумхасуттаван̣н̣ана̄

37. саттаме на тумха̄канти аттани хи сати аттанийам̣ на̄ма хоти. атта̄йева ча наттхи, тасма̄ ‘‘на тумха̄ка’’нти а̄ха. напи ан̃н̃есанти ан̃н̃о на̄ма паресам̣ атта̄, тасмим̣ сати ан̃н̃есам̣ на̄ма сийа̄, сопи наттхи, тасма̄ ‘‘напи ан̃н̃еса’’нти а̄ха. пура̄н̣амидам̣, бхиккхаве, камманти найидам̣ пура̄н̣акаммамева, пура̄н̣акамманиббатто панеса ка̄йо, тасма̄ паччайавоха̄рена евам̣ вутто. абхисан̇кхатантиа̄ди каммавоха̄рассева васена пурималин̇гасабха̄гата̄йа вуттам̣, айам̣ панеттха аттхо – абхисан̇кхатанти паччайехи катоти дат̣т̣хаббо. абхисан̃четайитанти четана̄ваттхуко четана̄мӯлакоти дат̣т̣хаббо. веданийанти веданийаваттхӯти дат̣т̣хаббо. саттамам̣.

8. четана̄суттаван̣н̣ана̄

38. ат̣т̣хаме йан̃ча, бхиккхаве, чететӣти йам̣ четанам̣ четети, паваттетӣти аттхо. йан̃ча пакаппетӣти йам̣ пакаппанам̣ пакаппети, паваттетиччева аттхо. йан̃ча анусетӣти йан̃ча анусайам̣ анусети, паваттетиччева аттхо. еттха ча чететӣти тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄ гахита̄, пакаппетӣти ат̣т̣хасу лобхасахагатачиттесу тан̣ха̄дит̣т̣хикаппа̄ гахита̄, анусетӣти два̄дасаннам̣ четана̄нам̣ сахаджа̄такот̣ийа̄ чева упаниссайакот̣ийа̄ ча анусайо гахито. а̄рамман̣аметам̣ хотӣти (четана̄дидхаммаджа̄те сати каммавин̃н̃а̄н̣асса уппаттийа̄ ава̄ритатта̄) етам̣ четана̄дидхаммаджа̄там̣ паччайо хоти. паччайо хи идха а̄рамман̣анти адхиппета̄. вин̃н̃а̄н̣асса т̣хитийа̄ти каммавин̃н̃а̄н̣асса т̣хитаттхам̣. а̄рамман̣е сатӣти тасмим̣ паччайе сати. патит̣т̣ха̄ вин̃н̃а̄н̣асса хотӣти тасса каммавин̃н̃а̄н̣асса патит̣т̣ха̄ хоти. тасмим̣ патит̣т̣хите вин̃н̃а̄н̣ети тасмим̣ каммавин̃н̃а̄н̣е патит̣т̣хите. вирӯл̣хети каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄йа ниббаттамӯле джа̄те. пунаббхава̄бхиниббаттӣти пунаббхавасан̇кха̄та̄ абхиниббатти.

но че, бхиккхаве, чететӣти имина̄ тебхӯмакачетана̄йа аппаваттанаккхан̣о вутто. но че пакаппетӣти имина̄ тан̣ха̄дит̣т̣хикаппа̄нам̣ аппаваттанаккхан̣о. атха че анусетӣти имина̄ тебхӯмакавипа̄кесу париттакирийа̄су рӯпети еттха аппахӣнакот̣ийа̄ анусайо гахито. а̄рамман̣аметам̣ хотӣти анусайе сати каммавин̃н̃а̄н̣асса уппаттийа̄ ава̄ритатта̄ етам̣ анусайаджа̄там̣ паччайова хоти.

но чева чететӣтиа̄дӣсу пат̣хамападе тебхӯмакакусала̄кусалачетана̄ ниватта̄, дутийападе ат̣т̣хасу читтесу тан̣ха̄дит̣т̣хийо, татийападе вуттаппака̄ресу дхаммесу йо аппахӣнакот̣ийа̄ анусайито анусайо, со ниватто.

апичеттха асаммохаттхам̣ четети пакаппети анусети, четети на пакаппети анусети, на четети на пакаппети анусети, на четети на пакаппети на анусетӣти идампи чатуккам̣ ведитаббам̣. таттха пат̣хаманайе дхаммапариччхедо дассито. дутийанайе чететӣти тебхӯмакакусалачетана̄ чева чатассо ча акусалачетана̄ гахита̄. на пакаппетӣти ат̣т̣хасу читтесу тан̣ха̄дит̣т̣хийо ниватта̄. анусетӣти тебхӯмакакусале упаниссайакот̣ийа̄, чатӯсу акусалачетана̄су сахаджа̄такот̣ийа̄ чева упаниссайакот̣ийа̄ ча анусайо гахито. татийанайе на чететӣти тебхӯмакакусала̄кусалам̣ ниваттам̣, на пакаппетӣти ат̣т̣хасу читтесу тан̣ха̄дит̣т̣хийо ниватта̄, анусетӣти сутте а̄гатам̣ ва̄ретва̄ тебхӯмакакусала̄кусалавипа̄какирийа̄рӯпесу аппахӣнакот̣ийа̄ упаниссайо гахито. чатуттханайо пуримасадисова.

тадаппатит̣т̣хитети тасмим̣ аппатит̣т̣хите. авирӯл̣хети каммам̣ джава̄петва̄ пат̣исандхиа̄кад̣д̣ханасаматтхата̄йа аниббаттамӯле. еттха пана ким̣ катхитанти? арахаттамаггасса киччам̣, кхӣн̣а̄савасса киччакаран̣антипи навалокуттарадхамма̄типи ваттум̣ ват̣т̣ати. еттха ча вин̃н̃а̄н̣асса чева а̄йатим̣ пунаббхавасса ча антаре еко сандхи, ведана̄тан̣ха̄намантаре еко, бхаваджа̄тӣнамантаре екоти. ат̣т̣хамам̣.

9. дутийачетана̄суттаван̣н̣ана̄

39. наваме вин̃н̃а̄н̣ана̄марӯпа̄нам̣ антаре еко сандхи, ведана̄тан̣ха̄намантаре еко, бхаваджа̄тӣнамантаре екоти. навамам̣.

10. татийачетана̄суттаван̣н̣ана̄

40. дасаме натӣти тан̣ха̄. са̄ хи пийарӯпесу рӯпа̄дӣсу наманат̣т̣хена ‘‘натӣ’’ти вуччати. а̄гати гати хотӣти а̄гатимхи гати хоти, а̄гате паччупат̣т̣хите камме ва̄ камманимитте ва̄ гахинимитте ва̄ пат̣исандхивасена вин̃н̃а̄н̣асса гати хоти. чутӯпапа̄тоти евам̣ вин̃н̃а̄н̣асса а̄гате пат̣исандхивисайе гатийа̄ сати ито чаванасан̇кха̄та̄ чути, таттхӯпапаттисан̇кха̄то упапа̄тоти айам̣ чутӯпапа̄то на̄ма хоти. евам̣ имасмим̣ сутте натийа̄ ча а̄гатигатийа̄ ча антаре екова сандхи катхитоти. дасамам̣.

кал̣а̄ракхаттийавагго чатуттхо.