4. випассӣсуттаван̣н̣ана̄

4. чатуттхе випассисса̄ти тасса кира бодхисаттасса йатха̄ локийаманусса̄нам̣ кин̃чидева пассанта̄нам̣ париттакамма̄бхиниббаттасса каммаджапаса̄дасса дуббалатта̄ аккхӣни виппханданти, на евам̣ виппхандим̣су. балавакамманиббаттасса пана каммаджапаса̄дасса балаватта̄ авиппхандантехи анимисехи ева аккхӣхи пасси сеййатха̄пи дева̄ та̄ватим̣са̄. тена вуттам̣ – ‘‘анимисанто кума̄ро пеккхатӣти кхо, бхиккхаве, випассисса кума̄расса ‘випассӣ випассӣ’твева саман̃н̃а̄ удапа̄дӣ’’ти (дӣ. ни. 2.40). айан̃хеттха адхиппа̄йо – антарантара̄ нимисаджанитандхака̄равирахена висуддхам̣ пассати, виват̣ехи ва̄ аккхӣхи пассатӣти випассӣ. еттха ча кин̃ча̄пи паччхимабхавика̄нам̣ саббабодхисатта̄нам̣ балавакамманиббаттасса каммаджапаса̄дасса балаватта̄ аккхӣни на виппханданти, со пана бодхисатто етенева на̄мам̣ лабхи.

апича вичеййа вичеййа пассатӣти випассӣ, вичинитва̄ вичинитва̄ пассатӣти аттхо. екадивасам̣ кира виниччхайат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ аттхе ануса̄сантасса ран̃н̃о алан̇катапат̣ийаттам̣ маха̄пурисам̣ а̄харитва̄ ан̇ке т̣хапайим̣су. тасса там̣ ан̇ке катва̄ пала̄л̣айама̄нассева амачча̄ са̄микам̣ асса̄микам̣ акам̣су. бодхисатто анаттаманасаддам̣ ниччха̄реси. ра̄джа̄ ‘‘киметам̣ упадха̄ретха̄’’ти а̄ха. упадха̄райама̄на̄ ан̃н̃ам̣ адисва̄ ‘‘ат̣т̣асса дуббиниччхитатта̄ евам̣ катам̣ бхависсатӣ’’ти пуна са̄микамева са̄микам̣ катва̄ ‘‘н̃атва̄ ну кхо кума̄ро евам̣ каротӣ’’ти? вӣмам̣санта̄ пуна са̄микам̣ асса̄микамакам̣су. пуна бодхисатто татхева саддам̣ ниччха̄реси. атха ра̄джа̄ ‘‘джа̄на̄ти маха̄пурисо’’ти тато пат̣т̣ха̄йа аппаматто ахоси. тена вуттам̣ ‘‘вичеййа вичеййа кума̄ро аттхе пана̄йати н̃а̄йена̄ти кхо, бхиккхаве, випассисса кума̄расса бхиййосоматта̄йа ‘випассӣ випассӣ’твева саман̃н̃а̄ удапа̄дӣ’’ти (дӣ. ни. 2.41).

бхагаватоти бха̄гйасампаннасса. арахатоти ра̄га̄диарӣнам̣ хататта̄, сам̣са̄рачаккасса ва̄ ара̄нам̣ хататта̄, паччайа̄нам̣ ва̄ арахатта̄ араха̄ти евам̣ гун̣ато уппаннана̄мадхеййасса. самма̄самбуддхасса̄ти самма̄ найена хетуна̄ са̄мам̣ паччаттапурисака̄рена чатта̄ри сачча̄ни буддхасса. пуббева самбодха̄ти самбодхо вуччати чатӯсу маггесу н̃а̄н̣ам̣, тато пуббева. бодхисаттассева сатоти еттха бодхӣти н̃а̄н̣ам̣, бодхима̄ сатто бодхисатто, н̃а̄н̣ава̄ пан̃н̃ава̄ пан̣д̣итоти аттхо. пуримабуддха̄нан̃хи па̄дамӯле абхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа пан̣д̣итова со сатто, на андхаба̄лоти бодхисатто. йатха̄ ва̄ удакато уггантва̄ т̣хитам̣ парипа̄кагатам̣ падумам̣ сӯрийарасмисампхассена авассам̣ буджджхиссатӣти буджджханакападуманти вуччати, евам̣ буддха̄нам̣ сантике бйа̄каран̣асса ладдхатта̄ авассам̣ анантара̄йена па̄рамийо пӯретва̄ буджджхиссатӣти буджджханакасаттотипи бодхисатто. йа̄ ча еса̄ чатумагган̃а̄н̣асан̇кха̄та̄ бодхи, там̣ паттхайама̄но паваттатӣти бодхийам̣ сатто а̄саттотипи бодхисатто. евам̣ гун̣ато уппаннана̄мавасена бодхисаттассева сато. киччханти дуккхам̣. а̄панноти ануппатто. идам̣ вуттам̣ хоти – ахо айам̣ сатталоко дуккхам̣ ануппаттоти. чавати ча упападжджати ча̄ти идам̣ апара̄парам̣ чутипат̣исандхивасена вуттам̣. ниссаран̣анти нибба̄нам̣. тан̃хи джара̄маран̣адуккхато ниссат̣атта̄ тасса ниссаран̣анти вуччати. куда̄ссу на̄ма̄ти катарасмим̣ ну кхо ка̄ле.

йонисо манасика̄ра̄ти упа̄йаманасика̄рена патхаманасика̄рена. аху пан̃н̃а̄йа абхисамайоти пан̃н̃а̄йа саддхим̣ джара̄маран̣ака̄ран̣асса абхисамайо самава̄йо сама̄його ахоси, ‘‘джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣а’’нти идам̣ тена дит̣т̣ханти аттхо. атха ва̄ йонисо манасика̄ра̄ аху пан̃н̃а̄йа̄ти йонисо манасика̄рена ча пан̃н̃а̄йа ча абхисамайо аху. ‘‘джа̄тийа̄ кхо сати джара̄маран̣а’’нти, евам̣ джара̄маран̣ака̄ран̣асса пат̣иведхо ахосӣти аттхо. еса найо саббаттха.

ити хиданти евамидам̣. самудайо самудайоти ека̄дасасу т̣ха̄несу сан̇кха̄ра̄дӣнам̣ самудайам̣ сампин̣д̣етва̄ ниддисати. пуббе анануссутесӯти ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ самудайо хотӣ’’ти. евам̣ ито пуббе анануссутесу дхаммесу, чатӯсу ва̄ арийасаччадхаммесу. чаккхунтиа̄дӣни н̃а̄н̣авевачана̄нева. н̃а̄н̣амева хеттха дассанат̣т̣хена чаккху, н̃а̄тат̣т̣хена н̃а̄н̣ам̣, паджа̄нанат̣т̣хена пан̃н̃а̄, пат̣иведханат̣т̣хена виджджа̄, обха̄санат̣т̣хена а̄локоти вуттам̣. там̣ панетам̣ чатӯсу саччесу локийалокуттарамиссакам̣ ниддит̣т̣ханти ведитаббам̣. ниродхава̄репи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. чатуттхам̣.