2. вибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄

2. дутийепи вуттанайенева суттаниккхепо ведитаббо. айам̣ пана висесо – пат̣хамам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯпуггала̄нам̣ васена сан̇кхепато дасситам̣, идам̣ випан̃читан̃н̃ӯнам̣ васена виттха̄ратоти. имасмин̃ча пана сутте чатассо валлиха̄ракапурисӯпама̄ ваттабба̄, та̄ висуддхимагге вутта̄ ева. йатха̄ хи валлиха̄рако пурисо валлийа̄ аггам̣ дисва̄ тадануса̄рена мӯлам̣ парийесанто там̣ дисва̄ валлим̣ мӯле чхетва̄ а̄да̄йа камме упанеййа, евам̣ бхагава̄ виттха̄радесанам̣ десенто пат̣иччасамуппа̄дасса аггабхӯта̄ джара̄маран̣а̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва мӯлабхӯтам̣ авиджджа̄падам̣, та̄ва десанам̣ а̄харитва̄ пуна ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ десенто нит̣т̣хапеси.

татра̄йам̣ джара̄маран̣а̄дӣнам̣ виттха̄радесана̄йа аттханиччхайо – джара̄маран̣аниддесе та̄ва тесам̣ тесанти айам̣ сан̇кхепато анекесам̣ сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесоти вин̃н̃а̄таббо. йа̄ девадаттасса джара̄, йа̄ сомадаттасса̄ти еван̃хи дивасампи катхентасса нева сатта̄ парийа̄да̄нам̣ гаччханти. имехи пана двӣхи падехи на кочи сатто апарийа̄динно хоти. тасма̄ вуттам̣, ‘‘айам̣ сан̇кхепато анекесам̣ сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо’’ти. тамхи тамхӣти айам̣ гатиджа̄тивасена анекесам̣ саттаника̄йа̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо. саттаника̄йети са̄дха̄ран̣аниддесена ниддит̣т̣хасса сарӯпанидассанам̣. джара̄ джӣран̣ата̄тиа̄дӣсу пана джара̄ти сабха̄ваниддесо. джӣран̣ата̄ти а̄ка̄раниддесо. кхан̣д̣иччантиа̄дайо тайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄, паччхима̄ две пакатиниддеса̄. айан̃хи джара̄ти имина̄ падена сабха̄вато дӣпита̄, тенасса̄йам̣ сабха̄ваниддесо. джӣран̣ата̄ти имина̄ а̄ка̄рато, тенасса̄йам̣ а̄ка̄раниддесо. кхан̣д̣иччанти имина̄ ка̄ла̄тиккаме дантанакха̄нам̣ кхан̣д̣итабха̄вакаран̣акиччато. па̄личчанти имина̄ кесалома̄нам̣ палитабха̄вакаран̣акиччато. валиттачата̄ти имина̄ мам̣сам̣ мила̄петва̄ тачавалибха̄вакаран̣акиччато дӣпита̄. тенасса̄ име кхан̣д̣иччантиа̄дайо тайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄. техи имесам̣ вика̄ра̄нам̣ дассанавасена па̄кат̣ӣбхӯта̄ па̄кат̣аджара̄ дассита̄. йатхева хи удакасса ва̄ ва̄тасса ва̄ аггино ва̄ тин̣аруккха̄дӣнам̣ сам̣бхаггапалибхаггата̄йа ва̄ джха̄мата̄йа ва̄ гатамагго па̄кат̣о хоти, на ча со гатамагго та̄нева удака̄дӣни, евамева джара̄йа данта̄дӣсу кхан̣д̣ичча̄дивасена гатамагго па̄кат̣о, чаккхум̣ уммӣлетва̄пи гайхати на ча кхан̣д̣ичча̄дӣнева джара̄. на хи джара̄ чаккхувин̃н̃еййа̄ хоти.

а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄коти имехи пана падехи ка̄ла̄тиккамейева абхибйатта̄йа а̄йуккхайа-чаккха̄дииндрийа-парипа̄касан̃н̃ита̄йа пакатийа̄ дӣпита̄. тенассиме паччхима̄ две пакатиниддеса̄ти ведитабба̄. таттха йасма̄ джарам̣ паттасса а̄йу ха̄йати, тасма̄ джара̄ ‘‘а̄йуно сам̣ха̄нӣ’’ти пхалӯпача̄рена вутта̄. йасма̄ ча дахарака̄ле суппасанна̄ни сукхумампи аттано висайам̣ сукхенева ган̣ханасаматтха̄ни чаккха̄дӣни индрийа̄ни джарам̣ паттасса парипакка̄ни а̄лул̣ита̄ни ависада̄ни, ол̣а̄рикампи аттано висайам̣ гахетум̣ асаматтха̄ни хонти, тасма̄ ‘‘индрийа̄нам̣ парипа̄ко’’ти пхалӯпача̄ренева вутта̄.

са̄ пана̄йам̣ евам̣ ниддит̣т̣ха̄ сабба̄пи джара̄ па̄кат̣а̄ пат̣иччханна̄ти дувидха̄ хоти. таттха данта̄дӣсу кхан̣д̣а̄дибха̄вадассанато рӯпадхаммесу джара̄ па̄кат̣аджара̄ на̄ма, арӯпадхаммесу пана джара̄ та̄дисасса вика̄расса адассанато пат̣иччханнаджара̄ на̄ма. таттха йва̄йам̣ кхан̣д̣а̄дибха̄во диссати, со та̄диса̄нам̣ данта̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ ван̣н̣ойева, там̣ чаккхуна̄ дисва̄ манодва̄рена чинтетва̄ ‘‘име данта̄ джара̄йа пахат̣а̄’’ти джарам̣ джа̄на̄ти удакат̣т̣ха̄не баддха̄ни госӣса̄дӣни олокетва̄ хет̣т̣ха̄ удакасса аттхибха̄вам̣ джа̄нанам̣ вийа. пуна авӣчи савӣчӣти евампи дувидха̄ хоти. таттха ман̣и-канака-раджата-пава̄л̣ачандасӯрийа̄дӣнам̣ вийа мандадасака̄дӣсу па̄н̣ӣнам̣ вийа ча пуппхапхалапаллава̄дӣсу ча апа̄н̣ӣнам̣ вийа антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ дувин̃н̃еййатта̄ джара̄ авӣчиджара̄ на̄ма, нирантараджара̄ти аттхо. тато ан̃н̃есу пана йатха̄вуттесу антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ джара̄ савӣчиджара̄ на̄ма̄ти ведитабба̄.

ито парам̣ тесам̣ тесантиа̄ди вуттанайенева ведитаббам̣. чути чаваната̄тиа̄дӣсу пана чутӣти чаванакавасена вуччати, екачатупан̃чаккхандхаса̄ман̃н̃авачанаметам̣. чаваната̄ти бха̄вавачанена лаккхан̣анидассанам̣. бхедоти чутиккхандха̄нам̣ бхан̇гуппаттипаридӣпанам̣. антарадха̄нанти гхат̣ассева бхиннасса бхинна̄нам̣ чутиккхандха̄нам̣ йена кеначи парийа̄йена т̣ха̄на̄бха̄вапаридӣпанам̣. маччу маран̣анти маччусан̇кха̄там̣ маран̣ам̣, тена самуччхедамаран̣а̄дӣни ниседхети. ка̄ло на̄ма антако, тасса кирийа̄ ка̄лакирийа̄. евам̣ тена локасаммутийа̄ маран̣ам̣ дӣпети.

ида̄ни параматтхена дӣпетум̣ кхандха̄нам̣ бхедотиа̄дима̄ха. параматтхена хи кхандха̄йева бхиджджанти, на сатто на̄ма кочи марати. кхандхесу пана бхиджджама̄несу сатто марати, бхиннесу матоти воха̄ро хоти. еттха ча чатупан̃чавока̄равасена кхандха̄нам̣ бхедо, екавока̄равасена кал̣еварасса никкхепо. чатувока̄равасена ча кхандха̄нам̣ бхедо, сесадвайавасена кал̣еварасса никкхепо ведитаббо. касма̄? бхавадвайепи рӯпака̄йасан̇кха̄тасса кал̣еварасса саббха̄вато. атха ва̄ йасма̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу кхандха̄ бхиджджантева, на кин̃чи никкхипати, тасма̄ тесам̣ васена кхандха̄нам̣ бхедо, манусса̄дӣсу кал̣еварасса никкхепо. еттха ча кал̣еварасса никкхепака̄ран̣ато маран̣ам̣ ‘‘кал̣еварасса никкхепо’’ти вуттанти еваматтхо дат̣т̣хаббо. ити айан̃ча джара̄ идан̃ча маран̣ам̣, идам̣ вуччати, бхиккхавети идам̣ убхайампи екато катва̄ джара̄маран̣анти катхӣйати.

джа̄тиниддесе джа̄ти сан̃джа̄тӣтиа̄дӣсу джа̄йанат̣т̣хена джа̄ти, са̄ апарипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. сан̃джа̄йанат̣т̣хена сан̃джа̄ти, са̄ парипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. оккаманат̣т̣хена окканти, са̄ ан̣д̣аджаджала̄буджавасена йутта̄. те хи ан̣д̣акосан̃ча ваттхикосан̃ча оккаманта̄ пависанта̄ вийа пат̣исандхим̣ ган̣ханти. абхиниббаттанат̣т̣хена абхиниббатти, са̄ сам̣седаджаопапа̄тикавасена йутта̄. те хи па̄кат̣а̄йева хутва̄ ниббаттанти. айам̣ та̄ва воха̄радесана̄.

ида̄ни параматтхадесана̄ хоти. кхандха̄йева хи параматтхато па̄тубхаванти, на сатто. таттха ча кхандха̄нанти екавока̄рабхаве екасса, чатувока̄рабхаве чатуннам̣, пан̃чавока̄рабхаве пан̃чаннампи гахан̣ам̣ ведитаббам̣. па̄тубха̄воти уппатти. а̄йатана̄нанти еттха татра татра уппаджджама̄на̄йатанавасена сан̇гахо ведитаббо. пат̣ила̄бхоти сантатийам̣ па̄тубха̄войева. па̄тубхаванта̄нева хи та̄ни пат̣иладдха̄ни на̄ма хонти. айам̣ вуччати, бхиккхаве, джа̄тӣти имина̄ падена воха̄рато параматтхато ча десита̄йа джа̄тийа̄ нигаманам̣ каротӣти.

бхаваниддесе ка̄мабхавоти каммабхаво ча упапаттибхаво ча. таттха каммабхаво на̄ма ка̄мабхавӯпагакаммамева. тан̃хи таттха упапаттибхавасса ка̄ран̣атта̄ ‘‘сукхо буддха̄нам̣ уппа̄до (дха. па. 194) дуккхо па̄пасса уччайо’’тиа̄дӣни (дха. па. 117) вийа пхалавоха̄рена бхавоти вуттам̣. упапаттибхаво на̄ма тена каммена ниббаттам̣ упа̄дин̣н̣аккхандхапан̃чакам̣. тан̃хи таттха бхаватӣти катва̄ бхавоти вуттам̣. саббатха̄пи идам̣ камман̃ча упапаттин̃ча убхайампетамидха ‘‘ка̄мабхаво’’ти вуттам̣. еса найо рӯпа̄рӯпабхавесӯти.

упа̄да̄наниддесе ка̄мупа̄да̄нантиа̄дӣсу ваттхука̄мам̣ упа̄дийанти етена, сайам̣ ва̄ там̣ упа̄дийатӣти ка̄мупа̄да̄нам̣, ка̄мо ча со упа̄да̄нан̃ча̄ти ка̄мупа̄да̄нам̣. упа̄да̄нанти дал̣хаггахан̣ам̣ вуччати. дал̣хаттхо хи еттха упасаддо упа̄йа̄саупакат̣т̣ха̄дӣсу вийа. пан̃чака̄магун̣икара̄гассетам̣ адхивачанам̣. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато панетам̣, ‘‘таттха катамам̣ ка̄мупа̄да̄нам̣? йо ка̄месу ка̄маччхандо’’ти (дха. са. 1220; вибха. 938) вуттанайенева ведитаббам̣.

татха̄ дит̣т̣хи ча са̄ упа̄да̄нан̃ча̄ти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. атха ва̄ дит̣т̣хим̣ упа̄дийати, упа̄дийанти ва̄ етена дит̣т̣хинти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. упа̄дийати хи пуримадит̣т̣хим̣ уттарадит̣т̣хи, упа̄дийанти ча та̄йа дит̣т̣хим̣. йатха̄ха – ‘‘сассато атта̄ ча локо ча идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нтиа̄ди (ма. ни. 3.27). сӣлаббатупа̄да̄нааттава̄дупа̄да̄наваджджасса саббадит̣т̣хигатассетам̣ адхивачанам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панетам̣, ‘‘таттха катамам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣? наттхи динна’’нти (дха. са. 1221) вуттанайенева ведитаббам̣.

татха̄ сӣлаббатамупа̄дийанти етена, сайам̣ ва̄ там̣ упа̄дийати, сӣлаббатан̃ча там̣ упа̄да̄нан̃ча̄ти ва̄ сӣлаббатупа̄да̄нам̣. госӣлаговата̄дӣни хи ‘‘евам̣ суддхӣ’’ти (дха. са. 1222; вибха. 938) абхинивесато сайамева упа̄да̄на̄нӣти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панетам̣, ‘‘таттха катамам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣? ито бахиддха̄ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлена суддхӣ’’ти вуттанайенева ведитаббам̣.

ида̄ни ваданти етена̄ти ва̄до, упа̄дийанти етена̄ти упа̄да̄нам̣, ким̣ ваданти упа̄дийанти ва̄? атта̄нам̣. аттано ва̄дупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣. аттава̄даматтамева ва̄ атта̄ти упа̄дийанти етена̄ти аттава̄дупа̄да̄нам̣. вӣсативаттхука̄йа сакка̄йадит̣т̣хийа̄ етам̣ адхивачанам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панетам̣, ‘‘таттха катамам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣? идха ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти вуттанайенева ведитаббам̣.

тан̣ха̄ниддесе рӯпатан̣ха̄…пе… дхамматан̣ха̄ти етам̣ чаккхудва̄ра̄дӣсу джаванавӣтхийа̄ паватта̄йа тан̣ха̄йа ‘‘сет̣т̣хипутто бра̄хман̣апутто’’ти евама̄дӣсу питито на̄мам̣ вийа питисадиса̄рамман̣ато на̄мам̣. еттха ча рӯпа̄рамман̣а̄ тан̣ха̄, рӯпе тан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄. са̄ ка̄мара̄габха̄вена рӯпам̣ асса̄дентӣ паваттама̄на̄ ка̄матан̣ха̄, сассатадит̣т̣хисахагатара̄габха̄вена ‘‘рӯпам̣ ниччам̣ дхувам̣ сассата’’нти евам̣ асса̄дентӣ паваттама̄на̄ бхаватан̣ха̄, уччхедадит̣т̣хисахагатара̄габха̄вена ‘‘рӯпам̣ уччхиджджати винассати печча на бхаватӣ’’ти евам̣ асса̄дентӣ паваттама̄на̄ вибхаватан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄ евам̣ тивидха̄ хоти. йатха̄ ча рӯпатан̣ха̄, татха̄ саддатан̣ха̄дайопӣти евам̣ та̄ни ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄ни хонти. та̄ни аджджхаттарӯпа̄дӣсу ат̣т̣ха̄раса, бахиддха̄рӯпа̄дӣсу ат̣т̣ха̄раса̄ти чхаттим̣са. ити атӣта̄ни чхаттим̣са, ана̄гата̄ни чхаттим̣са, паччуппанна̄ни чхаттим̣са̄ти евам̣ ат̣т̣хасатам̣ тан̣ха̄вичарита̄ни хонти. ‘‘аджджхаттикасса упа̄да̄йа асмӣти хоти, иттхасмӣти хотӣ’’ти (вибха. 973) ва̄ евама̄дӣни аджджхаттикарӯпа̄диниссита̄ни ат̣т̣ха̄раса, ‘‘ба̄хирасса упа̄да̄йа имина̄ асмӣти хоти, имина̄ иттхасмӣти хотӣ’’ти (вибха. 975) ва̄ евама̄дӣни ба̄хирарӯпа̄диниссита̄ни ат̣т̣ха̄раса̄ти чхаттим̣са, ити атӣта̄ни чхаттим̣са, ана̄гата̄ни чхаттим̣са, паччуппанна̄ни чхаттим̣са̄ти евампи ат̣т̣хасатам̣ тан̣ха̄вичарита̄ни хонти. пуна сан̇гахе карийама̄не рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу чхал̣ева тан̣ха̄ка̄йа̄ тиссойева ка̄матан̣ха̄дайо хонтӣти. евам̣ –

‘‘ниддесаттхена ниддеса, виттха̄ра̄ виттха̄расса ча;

пуна сан̇гахато тан̣ха̄, вин̃н̃а̄табба̄ вибха̄вина̄’’ти.

ведана̄ниддесе ведана̄ка̄йа̄ти ведана̄самӯха̄. чаккхусампхассаджа̄ ведана̄…пе… маносампхассаджа̄ведана̄ти етам̣ ‘‘чаккхусампхассаджа̄ведана̄ аттхи кусала̄, аттхи акусала̄, аттхи абйа̄ката̄’’ти евам̣ вибхан̇ге (вибха. 34) а̄гататта̄ чаккхудва̄ра̄дӣсу паватта̄нам̣ кусала̄кусала̄бйа̄катаведана̄нам̣ ‘‘са̄рипутто манта̄н̣ипутто’’ти евама̄дӣсу ма̄тито на̄мам̣ вийа ма̄тисадисато ваттхуто на̄мам̣. вачанаттхо панеттха – чаккхусампхассахету джа̄та̄ ведана̄ чаккхусампхассаджа̄ ведана̄ти. есева найо саббаттха. айам̣ та̄веттха саббасан̇га̄хика̄ катха̄. випа̄кавасена пана чаккхудва̄ре две чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄ни, две манодха̄туйо, тиссо мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйоти ета̄хи сампайуттавасена ведана̄ ведитабба̄. есева найо сотадва̄ра̄дӣсу. манодва̄ре мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампайутта̄ва.

пхассаниддесе чаккхусампхассоти чаккхумхи сампхассо. еса найо саббаттха. чаккхусампхассо…пе… ка̄йасампхассоти етта̄вата̄ ча кусала̄кусалавипа̄ка̄ пан̃чаваттхука̄ даса пхасса̄ вутта̄ хонти. маносампхассоти имина̄ сесаба̄вӣсатилокийавипа̄каманасампайутта̄ пхасса̄.

сал̣а̄йатананиддесе чаккха̄йатанантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ висуддхимагге кхандханиддесе чева а̄йатананиддесе ча вуттамева.

на̄марӯпаниддесе наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣. руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣. вибхаджане панасса ведана̄ти ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄ккхандхо, четана̄ пхассо манасика̄роти сан̇кха̄раккхандхо ведитаббо. ка̄ман̃ча ан̃н̃епи сан̇кха̄раккхандхасан̇гахита̄ дхамма̄ санти, име пана тайо саббадуббалесупи читтесу санти, тасма̄ етесам̣йева васенеттха сан̇кха̄раккхандхо дассито. чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄ти еттха чатта̄роти ган̣анапариччхедо. маха̄бхӯта̄ти патхавӣа̄патеджава̄йа̄наметам̣ адхивачанам̣. йена пана ка̄ран̣ена та̄ни маха̄бхӯта̄нӣти вуччанти, йо четтха ан̃н̃о виниччхайанайо, со саббо висуддхимагге рӯпаккхандханиддесе вутто. чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа̄ти еттха пана чатуннанти упайогаттхе са̄мивачанам̣, чатта̄ри маха̄бхӯта̄нӣти вуттам̣ хоти. упа̄да̄йа̄ти упа̄дийитва̄, гахетва̄ти аттхо. нисса̄йа̄типи еке. ‘‘ваттама̄на’’нти айан̃четтха па̄т̣хасесо. самӯхаттхе ва̄ етам̣ са̄мивачанам̣, чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ самӯхам̣ упа̄да̄йа ваттама̄нам̣ рӯпанти еттха аттхо ведитаббо. евам̣ саббатха̄пи йа̄ни ча чатта̄ри патхавӣа̄дӣни маха̄бхӯта̄ни, йан̃ча чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа ваттама̄нам̣ чаккха̄йатана̄дибхедена абхидхаммапа̄л̣ийамева вуттам̣ тевӣсативидхам̣ рӯпам̣, там̣ саббампи рӯпанти ведитаббам̣.

вин̃н̃а̄н̣аниддесе чаккхувин̃н̃а̄н̣анти чаккхумхи вин̃н̃а̄н̣ам̣, чаккхуто ва̄ джа̄там̣ вин̃н̃а̄н̣анти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. евам̣ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни. итарам̣ пана манойева вин̃н̃а̄н̣анти мановин̃н̃а̄н̣ам̣. двипан̃чавин̃н̃а̄н̣аваджджитатебхӯмакавипа̄качиттассетам̣ адхивачанам̣.

сан̇кха̄раниддесе абхисан̇кхаран̣алаккхан̣о сан̇кха̄ро. вибхаджане панасса ка̄йасан̇кха̄роти ка̄йато паваттасан̇кха̄ро. ка̄йадва̄ре чопанавасена паватта̄нам̣ ка̄ма̄вачаракусалато ат̣т̣ханнам̣, акусалато два̄дасаннанти вӣсатийа̄ ка̄йасан̃четана̄наметам̣ адхивачанам̣. вачӣсан̇кха̄роти вачанато паваттасан̇кха̄ро, вачӣдва̄ре вачанабхедавасена паватта̄нам̣ вӣсатийа̄ ева вачӣсан̃четана̄наметам̣ адхивачанам̣. читтасан̇кха̄роти читтато паваттасан̇кха̄ро, ка̄йавачӣдва̄ре чопанам̣ акатва̄ рахо нисӣдитва̄ чинтентасса паватта̄нам̣ локийакусала̄кусалавасена екӯнатим̣саманосан̃четана̄наметам̣ адхивачанам̣.

авиджджа̄ниддесе дуккхе ан̃н̃а̄н̣анти дуккхасачче ан̃н̃а̄н̣ам̣, мохассетам̣ адхивачанам̣. еса найо дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣антиа̄дӣсу. таттха чатӯхи ка̄ран̣ехи дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣ ведитаббам̣ антогадхато ваттхуто а̄рамман̣ато пат̣иччха̄данато ча. татха̄ хи там̣ дуккхасаччапарийа̄паннатта̄ дуккхе антогадхам̣, дуккхасаччан̃часса ниссайапаччайабха̄вена ваттху, а̄рамман̣апаччайабха̄вена а̄рамман̣ам̣, дуккхасаччам̣ етам̣ пат̣иччха̄дети тасса йа̄тха̄валаккхан̣апат̣иведханива̄ран̣ена н̃а̄н̣аппаваттийа̄ четтха аппада̄нена.

дуккхасамудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣ тӣхи ка̄ран̣ехи ведитаббам̣ ваттхуто а̄рамман̣ато пат̣иччха̄данато ча. ниродхе пат̣ипада̄йа ча ан̃н̃а̄н̣ам̣ екенева ка̄ран̣ена ведитаббам̣ пат̣иччха̄данато. ниродхапат̣ипада̄нан̃хи пат̣иччха̄дакамева ан̃н̃а̄н̣ам̣ тесам̣ йа̄тха̄валаккхан̣апат̣иведханива̄ран̣ена тесу ча н̃а̄н̣аппаваттийа̄ аппада̄нена. на пана там̣ таттха антогадхам̣ тасмим̣ саччадвайе апарийа̄паннатта̄, на тасса там̣ саччадвайам̣ ваттху асахаджа̄татта̄, на̄рамман̣ам̣, тада̄раббха аппаваттанато. паччхиман̃хи саччадвайам̣ гамбхӣратта̄ дуддасам̣, на таттха андхабхӯтам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ паваттати. пуримам̣ пана вачанӣйаттена сабха̄валаккхан̣асса дуддасатта̄ гамбхӣрам̣, таттха випалла̄сага̄хавасена паваттати.

апича ‘‘дуккхе’’ти етта̄вата̄ сан̇гахато ваттхуто а̄рамман̣ато киччато ча авиджджа̄ дӣпита̄. ‘‘дуккхасамудайе’’ти етта̄вата̄ ваттхуто а̄рамман̣ато киччато ча. ‘‘дуккханиродхе дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа̄’’ти етта̄вата̄ киччато. ависесато пана ‘‘ан̃н̃а̄н̣а’’нти етена сабха̄вато ниддит̣т̣ха̄ти н̃а̄табба̄.

ити кхо, бхиккхавети евам̣ кхо, бхиккхаве. ниродхо хотӣти ануппа̄до хоти. апичеттха саббехева техи ниродхападехи нибба̄нам̣ деситам̣. нибба̄нан̃хи а̄гамма те те дхамма̄ нируджджханти, тасма̄ там̣ тесам̣ тесам̣ ниродхоти вуччати. ити бхагава̄ имасмим̣ сутте два̄дасахи падехи ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ десенто арахаттаникӯт̣енева десанам̣ нит̣т̣хапеси. десана̄парийоса̄не вуттанайенева пан̃часата̄ бхиккхӯ арахатте патит̣т̣хахим̣сӯти.

вибхан̇гасуттам̣ дутийам̣.