5. паринибба̄насуттаван̣н̣ана̄
186. пан̃чаме упаваттане малла̄нам̣ са̄лаванети йатхева хи кадамбанадӣтӣрато ра̄джама̄тувиха̄радва̄рена тхӯпа̄ра̄мам̣ гантаббам̣ хоти, евам̣ хиран̃н̃аватика̄йа на̄ма надийа̄ па̄риматӣрато са̄лаванам̣ уййа̄нам̣. йатха̄ анура̄дхапурасса тхӯпа̄ра̄мо, евам̣ там̣ кусина̄ра̄йа хоти. йатха̄ тхӯпа̄ра̄мато даккхин̣адва̄рена нагарам̣ пависанамагго па̄чӣнамукхо гантва̄ уттарена ниваттати, евам̣ уййа̄нато са̄лапанти па̄чӣнамукха̄ гантва̄ уттарена ниватта̄. тасма̄ там̣ ‘‘упаваттана’’нти вуччати. тасмим̣ упаваттане малла̄нам̣ са̄лаване. антарена йамакаса̄ла̄нанти мӯлаккхандхавит̣апапаттехи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сиббитва̄ т̣хитаса̄ла̄нам̣ антарика̄йа. аппама̄дена сампа̄детха̄ти сатиавиппава̄сена каттаббакичча̄ни сампа̄дайатха. ити бхагава̄ йатха̄ на̄ма маран̣аман̃че нипанно махаддхано кут̣умбико путта̄нам̣ дханаса̄рам̣ а̄чиккхеййа, евамевам̣ паринибба̄наман̃че нипанно пан̃чачатта̄лӣса васса̄ни диннам̣ ова̄дам̣ саббам̣ екасмим̣ аппама̄дападейева паккхипитва̄ абха̄си. айам̣ татха̄гатасса паччхима̄ ва̄ча̄ти идам̣ пана сан̇гӣтика̄ра̄нам̣ вачанам̣.
ито парам̣ йам̣ паринибба̄напарикаммам̣ катва̄ бхагава̄ париниббуто, там̣ дассетум̣, атха кхо бхагава̄ пат̣хамам̣ джха̄нантиа̄ди вуттам̣. таттха сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панне бхагавати асса̄сапасса̄са̄нам̣ аппаваттим̣ дисва̄, ‘‘париниббуто саттха̄’’ти сан̃н̃а̄йа деваманусса̄ екаппаха̄рена виравим̣су, а̄нандаттхеропи – ‘‘париниббуто ну кхо, бханте, ануруддха бхагава̄’’ти тхерам̣ пуччхи. тхеро ‘‘на кхо, а̄вусо а̄нанда, татха̄гато париниббуто, апича сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панно’’ти а̄ха. катхам̣ пана со ан̃н̃а̄си? тхеро кира саттха̄ра̄ саддхим̣йева там̣ там̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджанто йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанавут̣т̣ха̄нам̣, та̄ва гантва̄, ‘‘ида̄ни бхагава̄ ниродхам̣ сама̄панно, антониродхе ча ка̄лам̣кирийа̄ на̄ма наттхӣ’’ти ан̃н̃а̄си.
атха кхо бхагава̄ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджи…пе… татийаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджӣти еттха пана бхагава̄ чатувӣсатийа̄ т̣ха̄несу пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи, терасасу т̣ха̄несу дутийам̣ джха̄нам̣… татха̄ татийам̣… паннарасасу т̣ха̄несу чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. катхам̣? дасасу асубхесу дваттим̣са̄ка̄ре ат̣т̣хасу касин̣есу метта̄карун̣а̄мудитесу а̄на̄па̄не париччхеда̄ка̄сети имесу та̄ва чатувӣсатийа̄ т̣ха̄несу пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. т̣хапетва̄ пана дваттим̣са̄ка̄ран̃ча даса ча асубха̄ни сесесу терасасу дутийам̣ джха̄нам̣… тесуйева татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. ат̣т̣хасу пана касин̣есу упеккха̄брахмавиха̄ре а̄на̄па̄не париччхеда̄ка̄се чатӯсу арӯпесӯти имесу паннарасасу т̣ха̄несу чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. айампи ча сан̇кхепакатха̄ва. нибба̄напурам̣ пависанто пана бхагава̄ дхаммасса̄ми сабба̄пи чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо пависитва̄ видесам̣ гаччханто н̃а̄тиджанам̣ а̄лин̇гетва̄ вийа саббасама̄паттисукхам̣ анубхавитва̄ павит̣т̣хо.
чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ саманантара̄ бхагава̄ паринибба̄йӣти еттха ча джха̄насаманантарам̣ паччавеккхан̣асаманантаранти, две саманантара̄ни. чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа бхаван̇гам̣ отин̣н̣асса таттхева паринибба̄нам̣ джха̄насаманантарам̣ на̄ма, чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ пуна джха̄нан̇га̄ни паччавеккхитва̄ бхаван̇гам̣ отин̣н̣асса таттхева паринибба̄нам̣ паччавеккхан̣асаманантарам̣ на̄ма. има̄ни двепи саманантара̄нева. бхагава̄ пана джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ джха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄нан̇га̄ни паччавеккхитва̄ бхаван̇гачиттена абйа̄катена дуккхасаччена паринибба̄йи. йе хи кечи буддха̄ ва̄ паччекабуддха̄ ва̄ арийаса̄вака̄ ва̄ антамасо кунтхакипилликам̣ упа̄да̄йа саббе бхаван̇гачиттенева абйа̄катена дуккхасаччена ка̄лам̣ каронти.
бхӯта̄ти сатта̄. аппат̣ипуггалоти пат̣ибха̄гапуггалавирахито. балаппаттоти дасавидхам̣ н̃а̄н̣абалам̣ патто. уппа̄давайадхамминоти уппа̄давайасабха̄ва̄. тесам̣ вӯпасамоти тесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ вӯпасамо. сукхоти асан̇кхатам̣ нибба̄намева сукханти аттхо. тада̄сӣти ‘‘саха паринибба̄на̄ маха̄бхӯмича̄ло ахосӣ’’ти евам̣ маха̄паринибба̄не (дӣ. ни. 2.220) вуттам̣ бхӯмича̄лам̣ сандха̄йа̄ха. со хи ломахам̣санако ча бхим̣санако ча а̄си. сабба̄ка̄раварӯпетети сабба̄ка̄раварагун̣ӯпете. на̄ху асса̄сапасса̄соти на джа̄то асса̄сапасса̄со. анеджоти тан̣ха̄сан̇кха̄та̄йа еджа̄йа абха̄вена анеджо. сантима̄раббха̄ти анупа̄дисесам̣ нибба̄нам̣ а̄раббха пат̣ичча сандха̄йа. чаккхума̄ти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄. париниббутоти кхандхапаринибба̄нена париниббуто. асаллӣнена̄ти аналлӣнена асан̇кут̣итена сувикаситенева читтена. веданам̣ аджджхава̄сайӣти веданам̣ адхива̄сеси, на ведана̄нуваттӣ хутва̄ ито чито сампариватти. вимоккхоти кеначи дхаммена ана̄варан̣авимоккхо саббасо апан̃н̃аттибха̄вӯпагамо паджджотанибба̄насадисо джа̄тоти. пан̃чамам̣.
дутийо вагго.
ити са̄раттхаппака̄синийа̄
сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
брахмасам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.