2. дутийавагго

1. санан̇кума̄расуттаван̣н̣ана̄

182. дутийаваггасса пат̣хаме саппинӣтӣрети саппинӣна̄мика̄йа надийа̄ тӣре. санан̇кума̄роти со кира пан̃часикхакума̄ракака̄ле джха̄нам̣ бха̄ветва̄ брахмалоке ниббатто кума̄ракаван̣н̣енева вичарати. тена нам̣ ‘‘кума̄ро’’ти сан̃джа̄нанти, пора̄н̣акатта̄ пана ‘‘санан̇кума̄ро’’ти вуччати. джанетасминти джанитасмим̣, паджа̄йа̄ти аттхо. йе готтапат̣иса̄риноти йе джанетасмим̣ готтам̣ пат̣исаранти тесу локе готтапат̣иса̄рӣсу кхаттийо сет̣т̣хо. виджджа̄чаран̣асампанноти бхайабхеравасуттапарийа̄йена (ма. ни. 1.34 а̄дайо) пуббенива̄са̄дӣхи ва̄ тӣхи, амбат̣т̣хасуттапарийа̄йена (дӣ. ни. 1.278 а̄дайо) випассана̄н̃а̄н̣ам̣ маномайиддхи чха абхин̃н̃а̄йоти има̄хи ва̄ ат̣т̣хахи виджджа̄хи, сӣлесу парипӯрака̄рита̄ индрийесу гуттадва̄рата̄ бходжане маттан̃н̃ута̄ джа̄гарийа̄нуйого сатта саддхамма̄ чатта̄ри рӯпа̄вачараджджха̄на̄нӣти евам̣ паннарасадхаммабхедена чаран̣ена ча саманна̄гато. со сет̣т̣хо девама̄нусети со кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о девесу ча мануссесу ча сет̣т̣хо уттамоти. пат̣хамам̣.

2. девадаттасуттаван̣н̣ана̄

183. дутийе ачирапаккантети сан̇гхам̣ бхиндитва̄ начирассева вел̣уванато гайа̄сӣсам̣ гате. ассатаринти гадрабхасса вал̣ава̄йа джа̄там̣. дутийам̣.

3. андхакавиндасуттаван̣н̣ана̄

184. татийе андхакавинданти евам̣на̄макам̣ га̄мам̣. упасан̇камӣти ‘‘саттха̄ ида̄нипи вӣрийам̣ кароти падха̄намануйун̃джати, гаччха̄мисса сантике т̣хатва̄ са̄сана̄нуччхавикам̣ вӣрийапат̣исам̣йуттам̣ га̄тхам̣ ваккха̄мӣ’’ти упасан̇ками.

панта̄нӣти джанатам̣ атиккамитва̄ манусса̄нам̣ анупача̄ре т̣хита̄ни. сам̣йоджанавиппамоккха̄ти та̄ни ча сена̄сана̄ни севама̄но на чӣвара̄дӣнам̣ аттха̄йа севеййа, атха кхо дасасам̣йоджанавиппамоккхаттха̄йа чареййа. сан̇гхе васети тесу сена̄санесу ратим̣ алабханто упат̣т̣ха̄ка̄дӣнам̣ читта̄нураккхан̣аттхам̣ гадрабхапит̣т̣хе раджам̣ вийа уппатанто аран̃н̃е ачаритва̄ сан̇гхамаджджхе васеййа. раккхитатто сатӣма̄ти таттха ча васанто сагавачан̣д̣о гон̣о вийа сабрахмача̄рино авиджджханто агхат̣т̣енто раккхитатто сатипат̣т̣ха̄напара̄йан̣о хутва̄ васеййа.

ида̄ни сан̇гхе васама̄насса бхиккхуно бхиккха̄ча̄раваттам̣ а̄чиккханто кула̄кулантиа̄дима̄ха. таттха пин̣д̣ика̄йа чарантоти пин̣д̣аттха̄йа чарама̄но. севетха панта̄ни сена̄сана̄нӣти сан̇гхамаджджхам̣ отаритва̄ васама̄нопи дхурапаривен̣е та̄лана̄л̣икераа̄дӣни ропетва̄ упат̣т̣ха̄ка̄дисам̣сат̣т̣хо на васеййа, читтакаллатам̣ пана джанетва̄ читтам̣ ха̄сетва̄ тосетва̄ пуна пантасена̄сане васеййа̄ти аран̃н̃ассева ван̣н̣ам̣ катхети. бхайа̄ти ват̣т̣абхайато. абхайети нибба̄не. вимуттоти адхимутто хутва̄ васеййа.

йаттха бхерава̄ти йасмим̣ т̣ха̄не бхайаджанака̄ савин̃н̃а̄н̣ака̄ сӣхабйаггха̄дайо, авин̃н̃а̄н̣ака̄ раттибха̄ге кха̄н̣уваллиа̄дайо бахӯ аттхи. сарӣсапа̄ти дӣгхаджа̄тика̄дисарӣсапа̄. нисӣди таттха бхиккхӯти та̄дисе т̣ха̄не бхиккху нисинно. имина̄ идам̣ дӣпети – бхагава̄ йатха̄ тумхе етарахи татрат̣т̣хакабхерава̄рамман̣а̄ни чева сарӣсапе ча виджджуниччха̄ран̣а̄дӣни ча аманасикатва̄ нисинна̄, евамевам̣ падха̄намануйутта̄ бхиккхӯ нисӣдантӣти.

джа̄ту ме дит̣т̣ханти екам̣сена майа̄ дит̣т̣хам̣. на йидам̣ итихӣтиханти идам̣ итиха итиха̄ти на таккахету ва̄ найахету ва̄ пит̣акасампада̄нена ва̄ ахам̣ вада̄ми. екасмим̣ брахмачарийасминти ека̄йа дхаммадесана̄йа. дхаммадесана̄ хи идха брахмачарийанти адхиппета̄. маччуха̄йинанти маран̣апаричча̄гинам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣.

даса̄ ча дасадха̄ даса̄ти еттха даса̄ти дасева, дасадха̄ даса̄ти сатам̣, ан̃н̃е ча дасуттарам̣ секхасатам̣ пасса̄мӣти вадати. сотасама̄панна̄ти маггасотам̣ сама̄панна̄. атираччха̄нага̄миноти десана̄маттаметам̣, авинипа̄тадхамма̄ти аттхо. сан̇кха̄тум̣ нопи саккомӣти муса̄ва̄дабхайена еттака̄ на̄ма пун̃н̃абха̄гино сатта̄ти ган̣етум̣ на саккомӣти бахум̣ брахмадхаммадесанам̣ сандха̄йа евама̄ха. татийам̣.

4. арун̣аватӣсуттаван̣н̣ана̄

185. чатуттхе абхибхӯсамбхаванти абхибхӯ ча самбхаво ча. тесу абхибхӯтхеро са̄рипуттаттхеро вийа пан̃н̃а̄йа агго, самбхаваттхеро маха̄моггалла̄но вийа сама̄дхина̄ агго. уджджха̄йантӣти аваджджха̄йанти, ла̄макато ва̄ чинтенти. кхиййантӣти, кинна̄метам̣ кинна̄метанти? ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катхенти. випа̄чентӣти виттха̄райанта̄ пунаппунам̣ катхенти. хет̣т̣химена упад̣д̣хака̄йена̄ти на̄бхито пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣химака̄йена. па̄л̣ийам̣ еттакамева а̄гатам̣. тхеро пана ‘‘пакативан̣н̣ам̣ виджахитва̄ на̄гаван̣н̣ам̣ гахетва̄ дассети, супан̣н̣аван̣н̣ам̣ гахетва̄ ва̄ дассетӣ’’тиа̄дина̄ (пат̣и. ма. 3.13) найена а̄гатам̣ анекаппака̄рам̣ иддхивикуббанам̣ дассеси. има̄ га̄тха̄йо абха̄сӣти тхеро кира чинтеси – ‘‘катхам̣ десита̄ ну кхо дхаммадесана̄ саббесам̣ пийа̄ асса мана̄па̄’’ти. тато а̄вадждженто – ‘‘саббепи па̄сан̣д̣а̄ саббе деваманусса̄ аттано аттано самайе пурисака̄рам̣ ван̣н̣айанти, вӣрийасса аван̣н̣ава̄дӣ на̄ма наттхи, вӣрийапат̣исам̣йуттам̣ катва̄ десесса̄ми, евам̣ айам̣ дхаммадесана̄ саббесам̣ пийа̄ бхависсати мана̄па̄’’ти н̃атва̄ тӣсу пит̣акесу вичинитва̄ има̄ га̄тха̄ абха̄си.

таттха а̄рамбхатха̄ти а̄рамбхавӣрийам̣ каротха. никкаматха̄ти никкамавӣрийам̣ каротха. йун̃джатха̄ти пайогам̣ каротха параккаматха. маччуно сенанти маччуно сена̄ на̄ма килесасена̄, там̣ дхуна̄тха. джа̄тисам̣са̄ранти джа̄тин̃ча сам̣са̄ран̃ча, джа̄тисан̇кха̄там̣ ва̄ сам̣са̄рам̣. дуккхассантам̣ кариссатӣти ват̣т̣адуккхасса париччхедам̣ кариссати. ким̣ пана катва̄ тхеро сахассилокадха̄тум̣ вин̃н̃а̄песӣти? нӣлакасин̣ам̣ та̄ва сама̄паджджитва̄ саббаттха а̄локат̣т̣ха̄не андхака̄рам̣ пхари, ода̄такасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ андхака̄рат̣т̣ха̄не обха̄сам̣. тато ‘‘кимидам̣ андхака̄ра’’нти? сатта̄нам̣ а̄бхоге уппанне а̄локам̣ дассеси. а̄локат̣т̣ха̄не а̄локакиччам̣ наттхи, ‘‘ким̣ а̄локо айа’’нти? вичинанта̄нам̣ атта̄нам̣ дассеси. атха тесам̣ тхероти ваданта̄нам̣ има̄ га̄тха̄йо абха̄си, саббе осат̣а̄йа париса̄йа маджджхе нисӣдитва̄ дхаммам̣ десентасса вийа саддам̣ сун̣им̣су. аттхопи несам̣ па̄кат̣о ахоси. чатуттхам̣.

5. паринибба̄насуттаван̣н̣ана̄

186. пан̃чаме упаваттане малла̄нам̣ са̄лаванети йатхева хи кадамбанадӣтӣрато ра̄джама̄тувиха̄радва̄рена тхӯпа̄ра̄мам̣ гантаббам̣ хоти, евам̣ хиран̃н̃аватика̄йа на̄ма надийа̄ па̄риматӣрато са̄лаванам̣ уййа̄нам̣. йатха̄ анура̄дхапурасса тхӯпа̄ра̄мо, евам̣ там̣ кусина̄ра̄йа хоти. йатха̄ тхӯпа̄ра̄мато даккхин̣адва̄рена нагарам̣ пависанамагго па̄чӣнамукхо гантва̄ уттарена ниваттати, евам̣ уййа̄нато са̄лапанти па̄чӣнамукха̄ гантва̄ уттарена ниватта̄. тасма̄ там̣ ‘‘упаваттана’’нти вуччати. тасмим̣ упаваттане малла̄нам̣ са̄лаване. антарена йамакаса̄ла̄нанти мӯлаккхандхавит̣апапаттехи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сиббитва̄ т̣хитаса̄ла̄нам̣ антарика̄йа. аппама̄дена сампа̄детха̄ти сатиавиппава̄сена каттаббакичча̄ни сампа̄дайатха. ити бхагава̄ йатха̄ на̄ма маран̣аман̃че нипанно махаддхано кут̣умбико путта̄нам̣ дханаса̄рам̣ а̄чиккхеййа, евамевам̣ паринибба̄наман̃че нипанно пан̃чачатта̄лӣса васса̄ни диннам̣ ова̄дам̣ саббам̣ екасмим̣ аппама̄дападейева паккхипитва̄ абха̄си. айам̣ татха̄гатасса паччхима̄ ва̄ча̄ти идам̣ пана сан̇гӣтика̄ра̄нам̣ вачанам̣.

ито парам̣ йам̣ паринибба̄напарикаммам̣ катва̄ бхагава̄ париниббуто, там̣ дассетум̣, атха кхо бхагава̄ пат̣хамам̣ джха̄нантиа̄ди вуттам̣. таттха сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панне бхагавати асса̄сапасса̄са̄нам̣ аппаваттим̣ дисва̄, ‘‘париниббуто саттха̄’’ти сан̃н̃а̄йа деваманусса̄ екаппаха̄рена виравим̣су, а̄нандаттхеропи – ‘‘париниббуто ну кхо, бханте, ануруддха бхагава̄’’ти тхерам̣ пуччхи. тхеро ‘‘на кхо, а̄вусо а̄нанда, татха̄гато париниббуто, апича сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ сама̄панно’’ти а̄ха. катхам̣ пана со ан̃н̃а̄си? тхеро кира саттха̄ра̄ саддхим̣йева там̣ там̣ сама̄паттим̣ сама̄паджджанто йа̄ва невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанавут̣т̣ха̄нам̣, та̄ва гантва̄, ‘‘ида̄ни бхагава̄ ниродхам̣ сама̄панно, антониродхе ча ка̄лам̣кирийа̄ на̄ма наттхӣ’’ти ан̃н̃а̄си.

атха кхо бхагава̄ сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ сама̄паджджи…пе… татийаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджӣти еттха пана бхагава̄ чатувӣсатийа̄ т̣ха̄несу пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи, терасасу т̣ха̄несу дутийам̣ джха̄нам̣… татха̄ татийам̣… паннарасасу т̣ха̄несу чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. катхам̣? дасасу асубхесу дваттим̣са̄ка̄ре ат̣т̣хасу касин̣есу метта̄карун̣а̄мудитесу а̄на̄па̄не париччхеда̄ка̄сети имесу та̄ва чатувӣсатийа̄ т̣ха̄несу пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. т̣хапетва̄ пана дваттим̣са̄ка̄ран̃ча даса ча асубха̄ни сесесу терасасу дутийам̣ джха̄нам̣… тесуйева татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. ат̣т̣хасу пана касин̣есу упеккха̄брахмавиха̄ре а̄на̄па̄не париччхеда̄ка̄се чатӯсу арӯпесӯти имесу паннарасасу т̣ха̄несу чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджи. айампи ча сан̇кхепакатха̄ва. нибба̄напурам̣ пависанто пана бхагава̄ дхаммасса̄ми сабба̄пи чатувӣсатикот̣исатасахассасан̇кха̄ сама̄паттийо пависитва̄ видесам̣ гаччханто н̃а̄тиджанам̣ а̄лин̇гетва̄ вийа саббасама̄паттисукхам̣ анубхавитва̄ павит̣т̣хо.

чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ саманантара̄ бхагава̄ паринибба̄йӣти еттха ча джха̄насаманантарам̣ паччавеккхан̣асаманантаранти, две саманантара̄ни. чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа бхаван̇гам̣ отин̣н̣асса таттхева паринибба̄нам̣ джха̄насаманантарам̣ на̄ма, чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣хахитва̄ пуна джха̄нан̇га̄ни паччавеккхитва̄ бхаван̇гам̣ отин̣н̣асса таттхева паринибба̄нам̣ паччавеккхан̣асаманантарам̣ на̄ма. има̄ни двепи саманантара̄нева. бхагава̄ пана джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ джха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄нан̇га̄ни паччавеккхитва̄ бхаван̇гачиттена абйа̄катена дуккхасаччена паринибба̄йи. йе хи кечи буддха̄ ва̄ паччекабуддха̄ ва̄ арийаса̄вака̄ ва̄ антамасо кунтхакипилликам̣ упа̄да̄йа саббе бхаван̇гачиттенева абйа̄катена дуккхасаччена ка̄лам̣ каронти.

бхӯта̄ти сатта̄. аппат̣ипуггалоти пат̣ибха̄гапуггалавирахито. балаппаттоти дасавидхам̣ н̃а̄н̣абалам̣ патто. уппа̄давайадхамминоти уппа̄давайасабха̄ва̄. тесам̣ вӯпасамоти тесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ вӯпасамо. сукхоти асан̇кхатам̣ нибба̄намева сукханти аттхо. тада̄сӣти ‘‘саха паринибба̄на̄ маха̄бхӯмича̄ло ахосӣ’’ти евам̣ маха̄паринибба̄не (дӣ. ни. 2.220) вуттам̣ бхӯмича̄лам̣ сандха̄йа̄ха. со хи ломахам̣санако ча бхим̣санако ча а̄си. сабба̄ка̄раварӯпетети сабба̄ка̄раварагун̣ӯпете. на̄ху асса̄сапасса̄соти на джа̄то асса̄сапасса̄со. анеджоти тан̣ха̄сан̇кха̄та̄йа еджа̄йа абха̄вена анеджо. сантима̄раббха̄ти анупа̄дисесам̣ нибба̄нам̣ а̄раббха пат̣ичча сандха̄йа. чаккхума̄ти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄. париниббутоти кхандхапаринибба̄нена париниббуто. асаллӣнена̄ти аналлӣнена асан̇кут̣итена сувикаситенева читтена. веданам̣ аджджхава̄сайӣти веданам̣ адхива̄сеси, на ведана̄нуваттӣ хутва̄ ито чито сампариватти. вимоккхоти кеначи дхаммена ана̄варан̣авимоккхо саббасо апан̃н̃аттибха̄вӯпагамо паджджотанибба̄насадисо джа̄тоти. пан̃чамам̣.

дутийо вагго.

ити са̄раттхаппака̄синийа̄

сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

брахмасам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.