7. бра̄хман̣асам̣йуттам̣

1. арахантавагго

1. дханан̃джа̄нӣсуттаван̣н̣ана̄

187. бра̄хман̣асам̣йуттасса пат̣хаме дханан̃джа̄нӣти дханан̃джа̄ниготта̄. уккат̣т̣хаготта̄ киреса̄. сесабра̄хман̣а̄ кира брахмуно мукхато джа̄та̄, дханан̃джа̄ниготта̄ маттхакам̣ бхиндитва̄ никкханта̄ти тесам̣ ладдхи. уда̄нам̣ уда̄несӣти касма̄ уда̄неси? со кира бра̄хман̣о миччха̄дит̣т̣хико ‘‘буддхо дхаммо сан̇гхо’’ти вутте кан̣н̣е пидахати, тхаддхо кхадиракха̄н̣усадисо. бра̄хман̣ӣ пана сота̄панна̄ арийаса̄вика̄. бра̄хман̣о да̄нам̣ денто пан̃часата̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ апподакам̣ па̄йа̄сам̣ дети, бра̄хман̣ӣ буддхаппамукхасса сан̇гхасса на̄на̄расабходжанам̣. бра̄хман̣асса да̄надивасе бра̄хман̣ӣ тасса васаваттита̄йа пахӣнамаччхерата̄йа ча сахаттха̄ паривисати. бра̄хман̣ийа̄ пана да̄надивасе бра̄хман̣о па̄това гхара̄ никкхамитва̄ пала̄йати. атхекадивасам̣ бра̄хман̣о бра̄хман̣ийа̄ саддхим̣ асаммантетва̄ пан̃часате бра̄хман̣е нимантетва̄ бра̄хман̣им̣ а̄ха – ‘‘све бхоти амха̄кам̣ гхаре пан̃часата̄ бра̄хман̣а̄ бхун̃джиссантӣ’’ти. майа̄ ким̣ ка̄таббам̣ бра̄хман̣а̄ти? тайа̄ ан̃н̃ам̣ кин̃чи ка̄таббам̣ наттхи, саббам̣ пачанапаривесанам̣ ан̃н̃е кариссанти. йам̣ пана твам̣ т̣хита̄пи нисинна̄пи кхипитва̄пи укка̄ситва̄пи ‘‘намо буддхасса̄’’ти тасса мун̣д̣акасса саман̣акасса намакка̄рам̣ кароси, там̣ све екадивасаматтам̣ ма̄ ака̄си. там̣ хи сутва̄ бра̄хман̣а̄ анаттамана̄ хонти, ма̄ мам̣ бра̄хман̣ехи бхиндасӣти. твам̣ бра̄хман̣ехи ва̄ бхиджджа девехи ва̄, ахам̣ пана саттха̄рам̣ ануссаритва̄ на саккоми анамассама̄на̄ сан̣т̣ха̄тунти. бхоти куласатике га̄ме га̄мадва̄рампи та̄ва пидахитум̣ ва̄йаманти, твам̣ двӣхан̇гулехи пидахитаббам̣ мукхам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ бходжанака̄ламаттам̣ пидахитум̣ на саккосӣти. евам̣ пунаппунам̣ катхетва̄пи со нива̄ретум̣ асакконто уссӣсаке т̣хапитам̣ ман̣д̣алаггакхаггам̣ гахетва̄ – ‘‘бхоти саче све бра̄хман̣есу нисиннесу там̣ мун̣д̣асаман̣акам̣ намассаси, имина̄ там̣ кхаггена па̄даталато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кесаматтхака̄ кал̣ӣрам̣ вийа кот̣т̣етва̄ ра̄сим̣ карисса̄мӣ’’ти имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘имина̄ ман̣д̣алаггена, па̄дато йа̄ва маттхака̄;

кал̣ӣрамива чхеджджа̄ми, йади миччхам̣ на ка̄хаси.

‘‘саче буддхоти бхан̣аси, саче дхаммоти бха̄саси;

саче сан̇гхоти киттеси, джӣвантӣ ме нивесане’’ти.

арийаса̄вика̄ пана патхавӣ вийа дуппакампа̄, синеру вийа дуппариваттийа̄. са̄ тена нам̣ евама̄ха –

‘‘саче ме ан̇гаман̇га̄ни, ка̄мам̣ чхеджджаси бра̄хман̣а;

нева̄хам̣ вирамисса̄ми, буддхасет̣т̣хасса са̄сана̄.

‘‘на̄хам̣ окка̄ варадхара̄, сакка̄ родхайитум̣ джина̄;

дхӣта̄хам̣ буддхасет̣т̣хасса, чхинда ва̄ мам̣ вадхассу ва̄’’ти.

евам̣ дханан̃джа̄нигаджджитам̣ на̄ма гаджджантӣ пан̃ча га̄тха̄сата̄ни абха̄си. бра̄хман̣о бра̄хман̣им̣ пара̄маситум̣ ва̄ пахаритум̣ ва̄ асакконто ‘‘бхоти йам̣ те руччати, там̣ карохӣ’’ти ватва̄ кхаггам̣ сайане кхипи. пунадивасе гехам̣ харитупалиттам̣ ка̄ра̄петва̄ ла̄джа̄пун̣н̣агхат̣ама̄ла̄гандха̄дӣхи таттха таттха алан̇ка̄ра̄петва̄ пан̃чаннам̣ бра̄хман̣асата̄нам̣ навасапписаккхарамадхуйуттам̣ апподакапа̄йа̄сам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ ка̄лам̣ а̄роча̄песи.

бра̄хман̣ӣпи па̄това гандходакена сайам̣ нха̄йитва̄ сахассаггханакам̣ ахатаваттхам̣ нива̄сетва̄ пан̃часатаггханакам̣ екам̣сам̣ катва̄ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ита̄ суван̣н̣акат̣аччхум̣ гахетва̄ бхаттагге бра̄хман̣е паривисама̄на̄ техи саддхим̣ екапантийам̣ нисиннасса тасса бра̄хман̣асса бхаттам̣ упасам̣харантӣ дунниккхитте да̄рубхан̣д̣е паккхали. паккхаланагхат̣т̣ана̄йа дуккха̄ ведана̄ уппаджджи. тасмим̣ самайе дасабалам̣ сари. сатисампанната̄йа пана па̄йа̄сапа̄тим̣ ачхад̣д̣етва̄ сан̣икам̣ ота̄ретва̄ бхӯмийам̣ сан̣т̣хапетва̄ пан̃чаннам̣ бра̄хман̣асата̄нам̣ маджджхе сираси ан̃джалим̣ т̣хапетва̄ йена вел̣уванам̣, тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси.

тасмин̃ча самайе тесу бра̄хман̣есу кечи бхутта̄ хонти, кечи бхун̃джама̄на̄, кечи хаттхе ота̄ритаматта̄, кесан̃чи бходжанам̣ пурато т̣хапитаматтам̣ хоти. те там̣ саддам̣ сутва̄ва синеруматтена муггарена сӣсе пахат̣а̄ вийа кан̣н̣есу сӯлена виддха̄ вийа дуккхадоманассам̣ пат̣исам̣ведийама̄на̄ ‘‘имина̄ ан̃н̃аладдхикена майам̣ гхарам̣ павесита̄’’ти куджджхитва̄ хаттхе пин̣д̣ам̣ чхад̣д̣етва̄ мукхена гахитам̣ нит̣т̣хубхитва̄ дханум̣ дисва̄ ка̄ка̄ вийа бра̄хман̣ам̣ аккосама̄на̄ диса̄видиса̄ паккамим̣су. бра̄хман̣о евам̣ бхиджджитва̄ гаччханте бра̄хман̣е дисва̄ бра̄хман̣им̣ сӣсато пат̣т̣ха̄йа олокетва̄, ‘‘идамева бхайам̣ сампассама̄на̄ майам̣ хиййо пат̣т̣ха̄йа бхотим̣ йа̄чанта̄ на лабхимха̄’’ти на̄наппака̄рехи бра̄хман̣им̣ аккоситва̄, етам̣ ‘‘евамевам̣ пана̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

упасан̇камӣти ‘‘саман̣о готамо га̄манигамарат̣т̣хапӯджито, на сакка̄ гантва̄ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ ватва̄ сантаджджетум̣, екамева нам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти гаччхантова ‘‘ким̣су чхетва̄’’ти га̄тхам̣ абхисан̇кхаритва̄ – ‘‘саче ‘асукасса на̄ма вадхам̣ рочемӣ’ти ваккхати, атха нам̣ ‘йе туйхам̣ на руччанти, те ма̄ретука̄моси, локавадха̄йа уппанно, ким̣ туйхам̣ саман̣абха̄вена̄’ти? ниггахесса̄ми. саче ‘на кассачи вадхам̣ рочемӣ’ти ваккхати, атха нам̣ ‘твам̣ ра̄га̄дӣнампи вадхам̣ на иччхаси. касма̄ саман̣о хутва̄ а̄хин̣д̣асӣ’ти? ниггахесса̄мӣ. ити имам̣ убхатокот̣икам̣ пан̃хам̣ саман̣о готамо нева гилитум̣ на уггилитум̣ саккхиссатӣ’’ти чинтетва̄ упасан̇ками. саммодӣти аттано пан̣д̣итата̄йа куддхабха̄вам̣ адассетва̄ мадхуракатхам̣ катхенто саммоди. пан̃хо девата̄сам̣йутте катхито. сесампи хет̣т̣ха̄ виттха̄ритамева̄ти. пат̣хамам̣.

2. аккосасуттаван̣н̣ана̄

188. дутийе аккосакабха̄радва̄джоти бха̄радва̄джова со, пан̃чаматтехи пана га̄тха̄ сатехи татха̄гатам̣ аккосанто а̄гатоти. ‘‘аккосакабха̄радва̄джо’’ти тасса сан̇гӣтика̄рехи на̄мам̣ гахитам̣. купито анаттаманоти ‘‘саман̣ена готамена майхам̣ джет̣т̣хакабха̄тарам̣ пабба̄джентена джа̄ни ката̄, паккхо бхинно’’ти кодхена купито доманассена ча анаттамано хутва̄ти аттхо. аккосатӣти ‘‘чороси, ба̄лоси, мӯл̣хоси, тхеноси, от̣т̣хоси, мен̣д̣оси, гон̣оси, гадрабхоси, тираччха̄нагатоси, нерайикосӣ’’ти дасахи аккосаваттхӯхи аккосати. парибха̄сатӣти ‘‘хоту мун̣д̣акасаман̣ака, ‘адан̣д̣о аха’нти кароси, ида̄ни те ра̄джакулам̣ гантва̄ дан̣д̣ам̣ а̄ропесса̄мӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибха̄сати на̄ма.

самбхун̃джатӣти екато бхун̃джати. вӣтихаратӣти катасса пат̣ика̄рам̣ кароти. бхагавантам̣ кхо, готаманти касма̄ евама̄ха? ‘‘тавеветам̣, бра̄хман̣а, тавеветам̣, бра̄хман̣а̄’’ти кирасса сутва̄. ‘‘исайо на̄ма купита̄ сапанам̣ денти кисаваччха̄дайо вийа̄’’ти ануссававасена ‘‘сапати мам̣ ман̃н̃е саман̣о готамо’’ти бхайам̣ уппаджджи. тасма̄ евама̄ха.

дантасса̄ти ниббисеванасса. та̄диноти та̄дилаккхан̣ам̣ паттасса. тассева тена па̄пийоти тассева пуггаласса тена кодхена па̄пам̣ хоти. сато упасамматӣти сатийа̄ саманна̄гато хутва̄ адхива̄сети. убхиннам̣ тикиччханта̄нанти убхиннам̣ тикиччхантам̣. айамева ва̄ па̄т̣хо. йо пуггало сато упасаммати, убхиннаматтхам̣ чарати тикиччхати са̄дхети, там̣ пуггалам̣ джана̄ ба̄лоти ман̃н̃анти. кӣдиса̄ джана̄? йе дхаммасса аковида̄. дхаммасса̄ти пан̃чаккхандхадхаммасса ва̄ чатусаччадхаммасса ва̄. аковида̄ти тасмим̣ дхамме акусала̄ андхаба̄лапутхуджджана̄. дутийам̣.

3. асуриндакасуттаван̣н̣ана̄

189. татийе асуриндакабха̄радва̄джоти аккосакабха̄радва̄джасса канит̣т̣хо. купитоти тенева ка̄ран̣ена куддхо. джайан̃чевасса там̣ хотӣти ассева там̣ джайам̣ хоти, со джайо хотӣти аттхо. катамасса̄ти? йа̄ титиккха̄ виджа̄нато адхива̄сана̄йа гун̣ам̣ виджа̄нантасса титиккха̄ адхива̄сана̄, айам̣ тасса виджа̄натова джайо. ба̄ло пана пхарусам̣ бхан̣анто ‘‘майхам̣ джайо’’ти кевалам̣ джайам̣ ман̃н̃ати. татийам̣.

4. билан̇гӣкасуттаван̣н̣ана̄

190. чатуттхе билан̇гикабха̄радва̄джоти бха̄радва̄джова со, на̄наппака̄рам̣ пана суддхан̃ча самбха̄райуттан̃ча кан̃джикам̣ ка̄ретва̄ виккин̣а̄пенто бахудханам̣ сан̇кхарӣти ‘‘билан̇гикабха̄радва̄джо’’ти тасса сан̇гӣтика̄рехи на̄мам̣ гахитам̣. тун̣хӣбхӯтоти ‘‘тайо ме джет̣т̣хакабха̄таро имина̄ пабба̄джита̄’’ти ативийа куддхо кин̃чи ваттум̣ асакконто тун̣хӣбхӯто ат̣т̣ха̄си. га̄тха̄ пана девата̄сам̣йутте катхита̄ва. чатуттхам̣.

5. ахим̣сакасуттаван̣н̣ана̄

191. пан̃чаме ахим̣сакабха̄радва̄джоти бха̄радва̄джовеса, ахим̣сакапан̃хам̣ пана пуччхи, тенассетам̣ сан̇гӣтика̄рехи на̄мам̣ гахитам̣. на̄мена ва̄ еса ахим̣сако, готтена бха̄радва̄джо. ахим̣сака̄ханти ахим̣сако ахам̣, ити ме бхавам̣ готамо джа̄на̄тӯти а̄ха. татха̄ часса̄ти татха̄ че асса, бхавеййа̄сӣти аттхо. на хим̣сатӣти на вихет̣хети на дуккха̄пети. пан̃чамам̣.

6. джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄

192. чхат̣т̣хе джат̣а̄бха̄радва̄джоти бха̄радва̄джовеса, джат̣а̄пан̃хасса пана пуччхитатта̄ сан̇гӣтика̄рехи евам̣ вутто. сесам̣ девата̄сам̣йутте катхитамева. чхат̣т̣хам̣.

7. суддхикасуттаван̣н̣ана̄

193. саттаме суддхикабха̄радва̄джоти айампи бха̄радва̄джова, суддхикапан̃хасса пана пуччхитатта̄ сан̇гӣтика̄рехи евам̣ вутто. сӣлава̄пи тапокаранти сӣласампаннопи тапокаммам̣ каронто. виджджа̄чаран̣асампанноти еттха виджджа̄ти тайо веда̄. чаран̣анти готтачаран̣ам̣. со суджджхати на ан̃н̃а̄ итара̄ паджа̄ти со тевиджджо бра̄хман̣о суджджхати, айам̣ пана ан̃н̃а̄ на̄мика̄ паджа̄ на суджджхатӣти вадати. бахумпи палапам̣ джаппанти бахумпи палапам̣ джаппанто, ‘‘бра̄хман̣ова суджджхатӣ’’ти евам̣ вачанасахассампи бхан̣антоти аттхо. антокасамбӯти анто килесапӯтисабха̄вена пӯтико. сам̣килит̣т̣хоти килит̣т̣хехи ка̄йакамма̄дӣхи саманна̄гато. саттамам̣.

8. аггикасуттаван̣н̣ана̄

194. ат̣т̣хаме аггикабха̄радва̄джоти айампи бха̄радва̄джова, агги паричаран̣авасена панасса сан̇гӣтика̄рехи етам̣ на̄мам̣ гахитам̣. саннихито хотӣти сам̣йоджито хоти. ат̣т̣ха̄сӣти касма̄ таттха ат̣т̣ха̄си? бхагава̄ кира паччӯсасамайе локам̣ олокенто имам̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘айам̣ бра̄хман̣о еварӯпам̣ аггапа̄йа̄сам̣ гахетва̄ ‘маха̄брахма̄нам̣ бходжемӣ’ти аггимхи джха̄пенто апхалам̣ кароти апа̄йамаггам̣ оккамати, имам̣ ладдхим̣ ависсаджджанто апа̄йапӯракова бхависсати, гаччха̄мисса дхаммадесана̄йа, миччха̄дит̣т̣хим̣ бхиндитва̄ пабба̄джетва̄ чатта̄ро магге чева чатта̄ри ча пхала̄ни демӣ’’ти, тасма̄ пуббан̣хасамайе ра̄джагахам̣ пависитва̄ таттха ат̣т̣ха̄си.

тӣхи виджджа̄хӣти тӣхи ведехи. джа̄тима̄ти йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ парисуддха̄йа джа̄тийа̄ саманна̄гато. сутава̄ бахӯти баху на̄наппака̄ре гантхе сутава̄. сомам̣ бхун̃джеййа̄ти со тевиджджо бра̄хман̣о имам̣ па̄йа̄сам̣ бхун̃джитум̣ йутто, тумха̄кам̣ панеса па̄йа̄со айуттоти вадати.

ведӣти пуббенива̄сан̃а̄н̣ена джа̄ни пат̣ивиджджхи. сагга̄па̄йанти диббена чаккхуна̄ саггампи апа̄йампи пассати. джа̄тиккхайанти арахаттам̣. абхин̃н̃а̄воситоти джа̄нитва̄ воситавоса̄но. бра̄хман̣о бхаванти авӣчито йа̄ва бхавагга̄ бхота̄ готамена садисо джа̄тисампанно кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о наттхи, бхавам̣йева бра̄хман̣оти.

еван̃ча пана ватва̄ суван̣н̣апа̄тим̣ пӯретва̄ дасабаласса па̄йа̄сам̣ упана̄меси. саттха̄ уппаттим̣ дӣпетва̄ бходжанам̣ пат̣иккхипанто га̄тха̄бхигӣтам̣ метиа̄дима̄ха. таттха га̄тха̄бхигӣтанти га̄тха̄хи абхигӣтам̣. абходжанеййанти абхун̃джитаббам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – твам̣, бра̄хман̣а, майхам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ бхиккха̄ча̄раваттена т̣хитасса кат̣аччхуматтампи да̄тум̣ на̄саккхи, ида̄ни пана майа̄ туйхам̣ килан̃джамхи тиле виттха̄рентена вийа саббе буддхагун̣а̄ пака̄сита̄, ити га̄йанена га̄йитва̄ ладдхам̣ вийа идам̣ бходжанам̣ хоти, тасма̄ идам̣ га̄тха̄бхигӣтам̣ ме абходжанеййанти. сампассатам̣, бра̄хман̣а, неса дхаммоти, бра̄хман̣а, аттхан̃ча дхамман̃ча сампассанта̄нам̣ ‘‘еварӯпам̣ бходжанам̣ бхун̃джитабба’’нти еса дхаммо на хоти. судха̄бходжанампи га̄тха̄бхигӣтам̣ пануданти буддха̄, га̄тха̄хи га̄йитва̄ ладдхам̣ буддха̄ нӣхарантийева. дхамме сати, бра̄хман̣а, вуттиреса̄ти, бра̄хман̣а, дхамме сати дхаммам̣ апеккхитва̄ дхамме патит̣т̣ха̄йа джӣвитам̣ каппента̄нам̣ еса̄ вутти айам̣ а̄джӣво – еварӯпам̣ нӣхаритва̄ дхаммаладдхамева бхун̃джитаббанти.

атха бра̄хман̣о чинтеси – ахам̣ пуббе саман̣асса готамасса гун̣е ва̄ агун̣е ва̄ на джа̄на̄ми. ида̄ни панасса̄хам̣ гун̣е н̃атва̄ мама гехе асӣтикот̣иматтам̣ дханам̣ са̄сане виппакиритука̄мо джа̄то, айан̃ча ‘‘майа̄ диннапаччайа̄ акаппийа̄’’ти вадати. аппат̣иггайхо ахам̣ саман̣ена готамена̄ти. атха бхагава̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ тасса читта̄ча̄рам̣ вӣмам̣санто, ‘‘айам̣ саббепи аттана̄ диннапаччайе ‘акаппийа̄’ти саллаккхети. йам̣ хи бходжанам̣ а̄раббха катха̄ уппанна̄, етадева на ват̣т̣ати, сеса̄ ниддоса̄’’ти бра̄хман̣асса чатуннам̣ паччайа̄нам̣ да̄надва̄рам̣ дассенто ан̃н̃ена ча̄тиа̄дима̄ха. таттха куккуччавӯпасантанти хаттхакуккучча̄дӣнам̣ васена вӯпасантакуккуччам̣. аннена па̄нена̄ти десана̄маттаметам̣. айам̣ панаттхо – ан̃н̃ехи тайа̄ ‘‘париччаджисса̄мӣ’’ти саллаккхитехи чӣвара̄дӣхи паччайехи упат̣т̣хахассу. кхеттам̣ хи там̣ пун̃н̃апеккхасса хотӣти етам̣ татха̄гатаса̄санам̣ на̄ма пун̃н̃апеккхасса пун̃н̃аттхикасса туйхам̣ аппепи бӣдже бахусассапхалада̄йакам̣ сукхеттам̣ вийа пат̣ийаттам̣ хоти. ат̣т̣хамам̣.

9. сундарикасуттаван̣н̣ана̄

195. наваме сундарикабха̄радва̄джоти сундарика̄йа надийа̄ тӣре аггиджухан̣ена евам̣ладдхана̄мо. сундарика̄йа̄ти евам̣на̄мика̄йа надийа̄. аггим̣ джухатӣти а̄хутим̣ паккхипанена джа̄лети. аггихуттам̣ паричаратӣти агйа̄йатанам̣ саммаджджанупалепанабаликамма̄дина̄ пайирупа̄сати. ко ну кхо имам̣ хабйасесам̣ бхун̃джеййа̄ти со кира бра̄хман̣о аггимхи хута̄васесам̣ па̄йа̄сам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘аггимхи та̄ва паккхиттапа̄йа̄со маха̄брахмуна̄ бхутто, айам̣ пана авасесо аттхи, там̣ йади брахмуно мукхато джа̄тасса бра̄хман̣асса дадеййам̣, евам̣ ме питара̄ саха путтопи сантаппито бхавеййа, сувисодхито часса брахмалокага̄мимагго’’ти. со бра̄хман̣асса дассанаттхам̣ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ чатуддиса̄ анувилокеси, ‘‘ко ну кхо имам̣ хабйасесам̣ бхун̃джеййа̄’’ти?

руккхамӯлети тасмим̣ ванасан̣д̣е джет̣т̣хакаруккхасса мӯле. сасӣсам̣ па̄рутам̣ нисиннанти саха сӣсена па̄рутака̄йам̣ нисиннам̣. касма̄ пана бхагава̄ таттха нисӣди? бхагава̄ кира паччӯсасамайе локам̣ олокенто имам̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄ чинтеси – айам̣ бра̄хман̣о еварӯпам̣ аггапа̄йа̄сам̣ гахетва̄ ‘‘маха̄брахма̄нам̣ бходжемӣ’’ти аггимхи джха̄пенто апхалам̣ кароти…пе… чатта̄ро магге чева чатта̄ри ча пхала̄ни демӣти. тасма̄ ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа гантва̄ вуттанайена тасмим̣ руккхамӯле нисӣди. атха касма̄ сасӣсам̣ па̄рупӣти? химапа̄тасса ча сӣтава̄тасса ча пат̣иба̄хан̣аттхам̣, пат̣ибалова етам̣ татха̄гато адхива̄сетум̣. саче пана апа̄рупитва̄ нисӣдеййа, бра̄хман̣о дӯратова сан̃джа̄нитва̄ ниваттеййа, евам̣ сати катха̄ наппаваттеййа. ити бхагава̄ – ‘‘бра̄хман̣е а̄гате сӣсам̣ виварисса̄ми, атха мам̣ со дисва̄ катхам̣ паваттессати, тасса̄хам̣ катха̄нуса̄рена дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти катха̄паваттанаттхам̣ евамака̄си.

упасан̇камӣти бра̄хман̣о – ‘‘айам̣ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ саббараттим̣ падха̄намануйутто. имасса даккхин̣одакам̣ датва̄ имам̣ хабйасесам̣ дасса̄мӣ’’ти, бра̄хман̣асан̃н̃ӣ хутва̄ упасан̇ками. мун̣д̣о айам̣ бхавам̣, мун̣д̣ако айам̣ бхаванти сӣсе виваритаматте нӣчакесантам̣ дисва̄ ‘‘мун̣д̣о’’ти а̄ха. тато сут̣т̣хутарам̣ олокенто паваттаматтампи сикхам̣ адисва̄ хӣл̣енто ‘‘мун̣д̣ако’’ти а̄ха. татова̄ти йаттха т̣хито аддаса, тамха̄ва падеса̄. мун̣д̣а̄пи хӣти кеначи ка̄ран̣ена мун̣д̣итасӣса̄пи хонти.

ма̄ джа̄тим̣ пуччха̄ти йади да̄насса махаппхалатам̣ пачча̄сӣсаси, джа̄тим̣ ма̄ пуччха. ака̄ран̣ам̣ хи даккхин̣еййабха̄васса джа̄ти. чаран̣ан̃ча пуччха̄ти апича кхо сӣла̄дигун̣абхедам̣ чаран̣ам̣ пуччха. етам̣ хи даккхин̣еййабха̄васса ка̄ран̣ам̣. ида̄нисса таматтхам̣ вибха̄венто кат̣т̣ха̄ хаве джа̄йати джа̄таведотиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ адхиппа̄йо – идха кат̣т̣ха̄ агги джа̄йати, на ча со са̄ла̄дикат̣т̣ха̄ джа̄това аггикиччам̣ кароти, са̄па̄на-дон̣иа̄дикат̣т̣ха̄ джа̄то на кароти, аттано пана аччийа̄дигун̣асампаттийа̄ йато ва̄ тато ва̄ джа̄то каротийева. евам̣ на бра̄хман̣акула̄дӣсу джа̄това даккхин̣еййо хоти, чан̣д̣а̄лакула̄дӣсу джа̄то на хоти, апича кхо нӣчакулинопи уччакулинопи кхӣн̣а̄сава-муни дхитима̄ хирӣниседхо а̄джа̄нӣйо хоти. има̄йа дхитихирипамоккха̄йа гун̣асампаттийа̄ джа̄тима̄ уттамадаккхин̣еййо хоти. со хи дхитийа̄ гун̣е дха̄рети, хирийа̄ досе ниседхетӣти. апичеттха мунӣти монадхаммена саманна̄гато. дхитима̄ти вӣрийава̄. а̄джа̄нӣйоти ка̄ран̣а̄ка̄ран̣аджа̄нанако. хирӣниседхоти хирийа̄ па̄па̄ни ниседхетва̄ т̣хито.

саччена дантоти параматтхасаччена данто. дамаса̄ упетоти индрийадамена упето. ведантагӯти чатуннам̣ маггаведа̄нам̣ антам̣, чатӯхи ва̄ маггаведехи килеса̄нам̣ антам̣ гато. вуситабрахмачарийоти маггабрахмачарийава̄сам̣ вуттхо. йан̃н̃опанӣтоти упанӣтайан̃н̃о пат̣ийа̄дитайан̃н̃о ча. тамупавхайетха̄ти йена йан̃н̃о пат̣ийа̄дито, со там̣ параматтхабра̄хман̣ам̣ авхайеййа. ‘‘индамавхайа̄ма, сомамавхайа̄ма, варун̣амавхайа̄ма, ӣса̄намавхайа̄ма, йа̄мамавхайа̄ма̄’’ти идам̣ пана авха̄нам̣ нираттхакам̣. ка̄лена̄ти авхайанто ча ‘‘ка̄ло, бханте, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти антомаджджханхикака̄лейева там̣ упавхайеййа. со джухати даккхин̣еййети йо евам̣ ка̄ле кхӣн̣а̄савам̣ а̄мантетва̄ таттха чатупаччайадаккхин̣ам̣ патит̣т̣хапети, со даккхин̣еййе джухати на̄ма, на ачетане аггимхи паккхипанто.

ити бра̄хман̣о бхагавато катхам̣ сун̣анто пасӣдитва̄ ида̄ни аттано паса̄дам̣ а̄викаронто аддха̄ суйит̣т̣хантиа̄дима̄ха. тассаттхо – аддха̄ мама йидам̣ ида̄ни суйит̣т̣хан̃ча сухутан̃ча бхависсати, пуббе пана аггимхи джха̄питам̣ нираттхакам̣ ахосӣти. ан̃н̃о джаноти ‘‘ахам̣ бра̄хман̣о, ахам̣ бра̄хман̣о’’ти ваданто андхаба̄лапутхуджджано. хабйасесанти хутасесам̣. бхун̃джату бхавантиа̄ди пуримасутте вуттанайенева ведитаббам̣.

на кхва̄ханти на кхо ахам̣. касма̄ паневама̄ха̄ти? тасмим̣ кира бходжане упахат̣аматтева ‘‘саттха̄ бхун̃джиссатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа чатӯсу маха̄дӣпесу двӣсу париттадӣпасахассесу девата̄ пуппхапхала̄дӣни чева саппинаванӣтателамадхупха̄н̣ита̄дӣни ча а̄да̄йа мадхупат̣алам̣ пӣл̣етва̄ мадхум̣ ган̣хантийо вийа дибба̄нубха̄вена ниббаттитоджамева гахетва̄ паккхипим̣су. тена там̣ сукхуматтам̣ гатам̣, манусса̄нан̃ча ол̣а̄рикам̣ ваттхӯти тесам̣ та̄ва ол̣а̄рикаваттхута̄йа самма̄ парин̣а̄мам̣ на гаччхати. гойӯсе пана тилабӣджа̄ни паккхипитва̄ паккатта̄ ол̣а̄рикамиссакам̣ джа̄там̣, дева̄нан̃ча сукхумам̣ ваттхӯти тесам̣ сукхумаваттхута̄йа самма̄ парин̣а̄мам̣ на гаччхати. суккхавипассакакхӣн̣а̄савасса̄пи куччхийам̣ на парин̣амати. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣкхӣн̣а̄савасса пана сама̄паттибалена парин̣а̄меййа. бхагавато пана па̄катикенева каммаджатеджена парин̣а̄меййа.

аппахаритети ахарите. саче хи харитесу тин̣есу паккхипеййа, синиддхапа̄йа̄сена тин̣а̄ни пӯтӣни бхавеййум̣. буддха̄ ча бхӯтага̄масиккха̄падам̣ на вӣтиккаманти, тасма̄ евама̄ха. йаттха пана галаппама̄н̣а̄ни маха̄тин̣а̄ни, та̄дисе т̣ха̄не паккхипитум̣ ват̣т̣ати. аппа̄н̣акети саппа̄н̣акасмим̣ хи париттаке удаке паккхитте па̄н̣ака̄ маранти, тасма̄ евама̄ха. йам̣ пана гамбхӣрам̣ маха̄удакам̣ хоти, па̄тисатепи па̄тисахассепи паккхитте на а̄лул̣ати, татха̄рӯпе удаке ват̣т̣ати. опила̄песӣти суван̣н̣апа̄тийа̄ саддхим̣йева нимуджджа̄песи. чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄йатӣти еварӯпам̣ саддам̣ кароти. ким̣ панеса па̄йа̄сасса а̄нубха̄во, уда̄ху татха̄гатасса̄ти? татха̄гатасса. айам̣ хи бра̄хман̣о там̣ па̄йа̄сам̣ опила̄петва̄ уммаггам̣ а̄руйха саттху сантикам̣ ана̄гантва̄ва гаччхеййа, атха бхагава̄ – ‘‘еттакам̣ аччхарийам̣ дисва̄ мама сантикам̣ а̄гамиссати. атхасса̄хам̣ дхаммадесана̄йа миччха̄дит̣т̣хигахан̣ам̣ бхиндитва̄ са̄сане ота̄ретва̄ аматапа̄нам̣ па̄йесса̄мӣ’’ти адхит̣т̣ха̄набалена евамака̄си.

да̄ру сама̄даха̄ноти да̄рум̣ джха̄пайама̄но. бахиддха̄ хи етанти етам̣ да̄руджджха̄панам̣ на̄ма арийадхаммато бахиддха̄. йади етена суддхи бхавеййа, йе давад̣а̄хака̄дайо бахӯни да̄рӯни джха̄пенти, те пат̣хаматарам̣ суджджхеййум̣. кусала̄ти кхандха̄дӣсу кусала̄. аджджхаттамевуджджалайа̄ми джотинти нийакаджджхатте аттано санта̄насмим̣йева н̃а̄н̣аджотим̣ джа̄леми. ниччаггинӣти а̄ваджджанапат̣ибаддхена саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена ниччам̣ паджджалитагги. ниччасама̄хитаттоти ниччам̣ самма̄ т̣хапитачитто. брахмачарийам̣ чара̄мӣти бодхиман̣д̣е чаритам̣ брахмачарийам̣ гахетва̄ евам̣ вадати.

ма̄но хи те, бра̄хман̣а, кха̄рибха̄роти йатха̄ кха̄рибха̄ро кхандхена вайхама̄но упари т̣хитопи аккантаккантат̣т̣ха̄не патхавийа̄ саддхим̣ пхусети, евамева джа̄тиготтакула̄дӣни ма̄наваттхӯни нисса̄йа усса̄пито ма̄нопи таттха таттха иссам̣ уппа̄денто чатӯсу апа̄йесу сам̣сӣда̄пети. тена̄ха ‘‘ма̄но хи те, бра̄хман̣а, кха̄рибха̄ро’’ти. кодхо дхӯмоти тава н̃а̄н̣аггисса упаккилесат̣т̣хена кодхо дхумо. тена хи те упаккилит̣т̣хо н̃а̄н̣агги на вирочати. бхасмани мосаваджджанти нироджат̣т̣хена муса̄ва̄до чха̄рика̄ на̄ма. йатха̄ хи чха̄рика̄йа пат̣иччханно агги на джотети, евам̣ те муса̄ва̄дена пат̣иччханнам̣ н̃а̄н̣анти дассети. дживха̄ суджа̄ти йатха̄ туйхам̣ суван̣н̣араджаталохакат̣т̣хаматтика̄су ан̃н̃атарамайа̄ йа̄гайаджанаттха̄йа суджа̄ хоти, евам̣ майхам̣ дхаммайа̄гам̣ йаджанаттха̄йа пахӯтадживха̄ суджа̄ти вадати. хадайам̣ джотит̣т̣ха̄нанти йатха̄ туйхам̣ надӣтӣре джотит̣т̣ха̄нам̣, евам̣ майхам̣ дхаммайа̄гасса йаджанат̣т̣ха̄наттхена сатта̄нам̣ хадайам̣ джотит̣т̣ха̄нам̣. атта̄ти читтам̣.

дхаммо рахадоти йатха̄ твам̣ аггим̣ паричаритва̄ дхӯмачха̄рикаседакилит̣т̣хасарӣро сундарикам̣ надим̣ отаритва̄ нха̄йаси, евам̣ майхам̣ сундарика̄садисена ба̄хирена рахадена аттхо наттхи, ат̣т̣хан̇гикамаггадхаммо пана майхам̣ рахадо, татра̄хам̣ па̄н̣асатампи па̄н̣асахассампи чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄нипи екаппаха̄рена нха̄пеми. сӣлатиттхоти тасса пана ме дхаммарахадасса чатупа̄рисуддхисӣлам̣ титтханти дассети. ана̄вилоти йатха̄ туйхам̣ сундарика̄ надӣ чатӯхи пан̃чахи екато нха̄йантехи хет̣т̣хупарийава̄лика̄ а̄лул̣а̄ хоти, на евам̣ майхам̣ рахадо, анекасатасахассесупи па̄н̣есу отаритва̄ нха̄йантесу со ана̄вило виппасаннова хоти. саббхи сатам̣ пасаттхоти пан̣д̣итехи пан̣д̣ита̄нам̣ пасат̣т̣хо. уттаматтхена ва̄ со саббхӣти вуччати, пан̣д̣итехи пасаттхатта̄ сатам̣ пасаттхо. таранти па̄ранти нибба̄напа̄рам̣ гаччханти.

ида̄ни арийамаггарахадасса ан̇га̄ни уддхаритва̄ дассенто саччам̣ дхаммотиа̄дима̄ха. таттха саччанти вачӣсаччам̣. дхаммоти имина̄ дит̣т̣хисан̇каппава̄йа̄масатисама̄дхайо дассети. сам̣йамоти имина̄ камманта̄джӣва̄ гахита̄. саччанти ва̄ имина̄ маггасаччам̣ гахитам̣. са̄ аттхато самма̄дит̣т̣хи. вуттан̃хетам̣ – ‘‘самма̄дит̣т̣хи магго чева хету ча̄’’ти (дха. са. 1039). самма̄дит̣т̣хийа̄ пана гахита̄йа таггатикатта̄ самма̄сан̇каппо гахитова хоти. дхаммоти имина̄ ва̄йа̄масатисама̄дхайо. сам̣йамоти имина̄ ва̄ча̄камманта̄джӣва̄. евампи ат̣т̣хан̇гико магго дассито хоти. атха ва̄ саччанти параматтхасаччам̣, там̣ аттхато нибба̄нам̣. дхаммотипадена дит̣т̣хи сан̇каппо ва̄йа̄мо сати сама̄дхӣти пан̃чан̇га̄ни гахита̄ни. сам̣йамоти ва̄ча̄ камманто а̄джӣвоти тӣн̣и. евампи ат̣т̣хан̇гико магго дассито хоти. брахмачарийанти етам̣ брахмачарийам̣ на̄ма. маджджхе сита̄ти сассатуччхеде ваджджетва̄ маджджхе ниссита̄. брахмапаттӣти сет̣т̣хапатти. са туджджубхӯтесу намо карохӣти еттха та-ка̄ро падасандхикаро, са твам̣ уджубхӯтесу кхӣн̣а̄савесу намо карохӣти аттхо. тамахам̣ нарам̣ дхаммаса̄рӣти брӯмӣти йо евам̣ пат̣ипаджджати, тамахам̣ пуггалам̣ ‘‘дхаммаса̄рӣ есо дхаммаса̄рийа̄ пат̣иччханно’’ти ча ‘‘кусаладхаммехи акусаладхамме са̄ретва̄ т̣хито’’ти ва̄ти вада̄мӣти. навамам̣.

10. бахудхӣтарасуттаван̣н̣ана̄

196. дасаме ан̃н̃атарасмим̣ ванасан̣д̣ети паччӯсасамайе локам̣ олокенто тасса бра̄хман̣асса арахаттасса упаниссайам̣ дисва̄ ‘‘гаччха̄мисса сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти гантва̄ тасмим̣ ванасан̣д̣е вихарати. нат̣т̣ха̄ хонтӣти каситва̄ виссат̣т̣ха̄ ат̣авимукха̄ чарама̄на̄ бра̄хман̣е бхун̃джитум̣ гате пала̄та̄ хонти. паллан̇канти самантато ӯрубаддха̄санам̣. а̄бхуджитва̄ти бандхитва̄. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄, ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄детва̄. паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти каммат̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ сатим̣ т̣хапайитва̄, мукхасамӣпе ва̄ катва̄ти аттхо. тенева вибхан̇ге вуттам̣ – ‘‘айам̣ сати упат̣т̣хита̄ хоти сӯпат̣т̣хита̄ на̄сикагге ва̄ мукханимитте ва̄, тена вуччати паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти (вибха. 537). атха ва̄ ‘‘парӣти париггахат̣т̣хо. мукханти ниййа̄нат̣т̣хо. сатӣти упат̣т̣ха̄нат̣т̣хо. тена вуччати паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти евам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ (пат̣и. ма. 1.164) вуттанайенапеттха аттхо дат̣т̣хаббо. татра̄йам̣ сан̇кхепо – ‘‘париггахитаниййа̄нам̣ сатим̣ катва̄’’ти. евам̣ нисӣданто ча пана чхаббан̣н̣а̄ гханабуддхарасмийо виссаджджетва̄ нисӣди. упасан̇камӣти доманасса̄бхибхӯто а̄хин̣д̣анто, ‘‘сукхена вата̄йам̣ саман̣о нисинно’’ти чинтетва̄ упасан̇ками.

аджджасат̣т̣хим̣ на диссантӣти аджджа чхадивасаматтака̄ пат̣т̣ха̄йа на диссанти. па̄пака̄ти ла̄мака̄ тилакха̄н̣ука̄. тена кира тилакхетте вапите тадахева дево васситва̄ тиле пам̣сумхи осӣда̄песи, пуппхам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ гахетум̣ на̄саккхим̣су. йепи вад̣д̣хим̣су, тесам̣ упари па̄н̣ака̄ патитва̄ пан̣н̣а̄ни кха̄дим̣су, екапан̣н̣адупан̣н̣а̄ кха̄н̣ука̄ авасиссим̣су. бра̄хман̣о кхеттам̣ олокетум̣ гато те дисва̄ – ‘‘вад̣д̣хийа̄ ме тила̄ гахита̄, тепи нат̣т̣ха̄’’ти доманассаджа̄то ахоси, там̣ гахетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха.

уссол̣хика̄йа̄ти усса̄хена кан̣н̣анан̇гут̣т̣ха̄дӣни уккхипитва̄ вичаранта̄ уппатанти. тасса кира анупуббена бхогесу париккхӣн̣есу паккхипитаббасса абха̄вена туччхакот̣т̣ха̄ ахесум̣. тасса ито чито ча саттахи гхарехи а̄гата̄ мӯсика̄ те туччхакот̣т̣хе пависитва̄ уййа̄накӣл̣ам̣ кӣл̣анта̄ вийа наччанти, там̣ гахетва̄ евама̄ха.

уппа̄т̣акехи сан̃чханноти уппа̄т̣акапа̄н̣акехи сан̃чханно. тасса кира бра̄хман̣асса сайанаттха̄йа сантхатам̣ тин̣апан̣н̣асантха̄рам̣ кочи антарантара̄ пат̣иджагганто наттхи. со дивасам̣ аран̃н̃е каммам̣ катва̄ са̄йам̣ а̄гантва̄ тасмим̣ нипаджджати. атхасса уппа̄т̣акапа̄н̣ака̄ сарӣрам̣ екаччханнам̣ каронта̄ кха̄данти, там̣ гахетва̄ евама̄ха.

видхава̄ти матапатика̄. йа̄ва кира тасса бра̄хман̣асса гехе вибхаваматта̄ ахоси, та̄ва та̄ видхава̄пи хутва̄ патикулесу васитум̣ лабхим̣су. йада̄ пана со ниддхано джа̄то, тада̄ та̄ ‘‘питугхарам̣ гаччхатха̄’’ти сассусасура̄дӣхи никкад̣д̣хита̄ тато тассева гхарам̣ а̄гантва̄ васантийо бра̄хман̣асса бходжанака̄ле ‘‘гаччхатха аййакена саддхим̣ бхун̃джатха̄’’ти путте песенти, техи па̄тийам̣ хаттхесу ота̄ритесу бра̄хман̣о хаттхасса ока̄сам̣ на лабхати. там̣ гахетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха.

пин̇гала̄ти кал̣а̄рапин̇гала̄. тилака̄хата̄ти ка̄л̣асета̄диван̣н̣ехи тилакехи а̄хатагатта̄. соттам̣ па̄дена бодхетӣти ниддам̣ оккантам̣ па̄дена пахаритва̄ пабодхети. айам̣ кира бра̄хман̣о мӯсикасаддена убба̄л̣хо уппа̄т̣акехи ча кхаджджама̄но саббараттим̣ ниддам̣ алабхитва̄ паччӯсака̄ле нидда̄йати. атха нам̣ аккхӣсу ниммилитаматтесвева – ‘‘ким̣ кароси, бра̄хман̣а, паччха̄ ча пуббе ча гахитасса ин̣асса? вад̣д̣хи маттхакам̣ патта̄, сатта дхӣтаро посетабба̄. ида̄ни ин̣а̄йика̄ а̄гантва̄ гехам̣ парива̄рессанти, гаччха каммам̣ карохӣ’’ти па̄дена пахаритва̄ пабодхети. там̣ гахетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха.

ин̣а̄йика̄ти йесам̣ анена хаттхато ин̣ам̣ гахитам̣. со кира кассачи хаттхато екам̣ каха̄пан̣ам̣ кассачи две кассачи даса…пе… кассачи сатанти евам̣ бахӯнам̣ хаттхато ин̣ам̣ аггахеси. те дива̄ бра̄хман̣ам̣ апассанта̄ ‘‘гехато там̣ никкхантамева ган̣хисса̄ма̄’’ти балавапаччӯсе гантва̄ чоденти. там̣ гахетва̄ имам̣ га̄тхама̄ха.

бхагава̄ тена бра̄хман̣ена има̄хи саттахи га̄тха̄хи дуккхе катхите ‘‘йам̣ йам̣, бра̄хман̣а, тайа̄ дуккхам̣ катхитам̣, саббаметам̣ майхам̣ наттхӣ’’ти дассенто пат̣ига̄тха̄хи бра̄хман̣асса дхаммадесанам̣ вад̣д̣хеси. бра̄хман̣о та̄ га̄тха̄ сутва̄ бхагавати пасанно саран̣есу патит̣т̣ха̄йа паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. там̣ дассетум̣ евам̣ вутте бха̄радва̄джаготтотиа̄ди вуттам̣. таттха алаттха̄ти лабхи.

тан̃ча пана бра̄хман̣ам̣ бхагава̄ пабба̄джетва̄ а̄да̄йа джетаванам̣ гантва̄ пунадивасе тена тхерена паччха̄саман̣ена косаларан̃н̃о гехадва̄рам̣ агама̄си. ра̄джа̄ ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти сутва̄ па̄са̄да̄ оруйха вандитва̄ хаттхато паттам̣ гахетва̄ татха̄гатам̣ упарипа̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ вара̄сане нисӣда̄петва̄ гандходакена па̄де дховитва̄ сатапа̄кателена маккхетва̄ йа̄гум̣ а̄хара̄петва̄ раджатадан̣д̣ам̣ суван̣н̣акат̣аччхум̣ гахетва̄ саттху упана̄меси. саттха̄ паттам̣ пидахи. ра̄джа̄ татха̄гатасса па̄десу патитва̄, ‘‘саче ме, бханте, досо аттхи, кхаматха̄’’ти а̄ха. наттхи, маха̄ра̄джа̄ти. атха касма̄ йа̄гум̣ на ган̣хатха̄ти? палибодхо аттхи, маха̄ра̄джа̄ти. ким̣ пана, бханте, йа̄гум̣ аган̣хантехева лабхитаббо еса палибодхо, пат̣ибало ахам̣ палибодхам̣ да̄тум̣, ган̣хатха, бхантети. саттха̄ аггахеси. махаллакаттхеропи дӣгхараттам̣ чха̄то йа̄вадаттхам̣ йа̄гум̣ пиви. ра̄джа̄ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ датва̄ бхаттакичча̄васа̄не бхагавантам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бхагава̄ тумхе павен̣ийа̄ а̄гате окка̄кавам̣се уппаджджитва̄ чаккаваттисирим̣ паха̄йа паббаджитва̄ локе аггатам̣ патто, ко на̄ма, бханте, тумха̄кам̣ палибодхо’’ти? маха̄ра̄джа, етасса махаллакаттхерасса палибодхо амха̄кам̣ палибодхасадисова̄ти.

ра̄джа̄ тхерам̣ вандитва̄ – ‘‘ко, бханте, тумха̄кам̣ палибодхо’’ти пуччхи? ин̣апалибодхо, маха̄ра̄джа̄ти. киттако, бхантети? ган̣ехи, маха̄ра̄джа̄ти. ран̃н̃о ‘‘екам̣ две сатам̣ сахасса’’нти ган̣ентасса ан̇гулийо наппахонти. атхекам̣ пурисам̣ паккоситва̄, ‘‘гаччха, бхан̣е, нагаре бхерим̣ чара̄пехи ‘саббе бахудхӣтикабра̄хман̣асса ин̣а̄йика̄ ра̄джан̇ган̣е саннипатантӯ’’ти. манусса̄ бхерим̣ сутва̄ саннипатим̣су. ра̄джа̄ тесам̣ хаттхато пан̣н̣а̄ни а̄хара̄петва̄ саббесам̣ анӯнам̣ дханамада̄си. таттха суван̣н̣амева сатасахассаггханакам̣ ахоси. пуна ра̄джа̄ пуччхи – ‘‘ан̃н̃опи аттхи, бханте, палибодхо’’ти. ин̣ам̣ на̄ма, маха̄ра̄джа, датва̄ муччитум̣ сакка̄, ета̄ пана сатта да̄рика̄ маха̄палибодха̄ майханти. ра̄джа̄ йа̄на̄ни песетва̄ тасса дхӣтаро а̄хара̄петва̄ аттано дхӣтаро катва̄ там̣ там̣ кулагхарам̣ песетва̄, ‘‘ан̃н̃опи, бханте, аттхи палибодхо’’ти пуччхи? бра̄хман̣ӣ, маха̄ра̄джа̄ти. ра̄джа̄ йа̄нам̣ песетва̄, тасса бра̄хман̣им̣ а̄хара̄петва̄, аййикат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ пуна пуччхи – ‘‘ан̃н̃опи, бханте, аттхи палибодхо’’ти? наттхи, маха̄ра̄джа̄ти вутте ра̄джа̄пи чӣварадусса̄ни да̄петва̄, ‘‘бханте, мама сантакам̣ тумха̄кам̣ бхиккхубха̄вам̣ джа̄на̄тха̄’’ти а̄ха. а̄ма, маха̄ра̄джа̄ти. атха нам̣ ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘бханте, чӣварапин̣д̣апа̄та̄дайопи саббе паччайа̄ амха̄кам̣ сантака̄ бхависсанти. тумхе татха̄гатасса манам̣ гахетва̄ саман̣адхаммам̣ каротха̄’’ти. тхеро татхева аппаматто саман̣адхаммам̣ каронто начирассева а̄саваккхайам̣ паттоти. дасамам̣.

пат̣хамо вагго.

2. упа̄сакавагго

1. касибха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄

197. дутийаваггасса пат̣хаме магадхесӯти евам̣на̄маке джанападе. даккхин̣а̄гирисминти ра̄джагахам̣ парива̄ретва̄ т̣хитасса гирино даккхин̣абха̄ге джанападо аттхи, тасмим̣ джанападе, таттха виха̄расса̄пи тадева на̄мам̣. екана̄л̣а̄йам̣ бра̄хман̣ага̄мети екана̄л̣а̄ти тасса га̄масса на̄мам̣. бра̄хман̣а̄ панеттха самбахула̄ пат̣ивасанти, бра̄хман̣абхого ева ва̄ со. тасма̄ ‘‘бра̄хман̣ага̄мо’’ти вуччати.

тена кхо пана самайена̄ти йам̣ самайам̣ бхагава̄ магадхарат̣т̣хе екана̄л̣ам̣ бра̄хман̣ага̄мам̣ упанисса̄йа даккхин̣агиримаха̄виха̄ре бра̄хман̣асса индрийапарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но вихарати, тена самайена. касибха̄радва̄джасса̄ти со бра̄хман̣о касим̣ нисса̄йа джӣвати, бха̄радва̄джоти часса готтам̣. пан̃чаматта̄нӣти пан̃ча пама̄н̣а̄ни, анӯна̄ни анадхика̄ни пан̃чанан̇галасата̄нӣти вуттам̣ хоти. пайутта̄нӣти йоджита̄ни, балӣбадда̄нам̣ кхандхесу т̣хапетва̄ йуге йоттехи йоджита̄нӣти аттхо.

ваппака̄лети ваппанака̄ле бӣджаниккхепасамайе. таттха две ваппа̄ни калалаваппан̃ча пам̣суваппан̃ча. пам̣суваппам̣ идха адхиппетам̣, тан̃ча кхо пат̣хамадивасе ман̇галаваппам̣. таттха̄йам̣ упакаран̣асампада̄ – тӣн̣и балибаддасахасса̄ни упат̣т̣ха̄пита̄ни хонти, саббесам̣ суван̣н̣амайа̄ни син̇га̄ни пат̣имукка̄ни, раджатамайа̄ кхура̄, саббе сетама̄ла̄хи чева гандхапан̃чан̇гулӣхи ча алан̇ката̄ парипун̣н̣апан̃чан̇га̄ саббалаккхан̣асампанна̄, екачче ка̄л̣а̄ ан̃джанаван̣н̣а̄, екачче сета̄ пхаликаван̣н̣а̄, екачче ратта̄ пава̄л̣аван̣н̣а̄, екачче камма̄са̄ маса̄рагаллаван̣н̣а̄. евам̣ пан̃часата̄ кассака̄ саббе ахатасетаваттха̄ гандхама̄ла̄лан̇ката̄ даккхин̣аам̣сакӯт̣есу патит̣т̣хитапуппхачумбат̣ака̄ харита̄ламаносила̄лан̃джануджджалагатта̄ даса даса нан̇гала̄ екекагумба̄ хутва̄ гаччханти. нан̇гала̄нам̣ сӣсан̃ча йуган̃ча патода̄ ча суван̣н̣акхачита̄. пат̣хаманан̇гале ат̣т̣ха балӣбадда̄ йутта̄, сесесу чатта̄ро чатта̄ро, авасеса̄ килантапариваттанаттхам̣ а̄нӣта̄. екекагумбе екекабӣджасакат̣ам̣ екеко касати, екеко ваппати.

бра̄хман̣о пана пагева массукаммам̣ ка̄ра̄петва̄ нха̄йитва̄ сугандхагандхехи вилитто пан̃часатаггханакам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄ сахассаггханакам̣ екам̣сам̣ каритва̄ екекисса̄ ан̇гулийа̄ две двети вӣсати ан̇гулимуддика̄йо кан̣н̣есу сӣхакун̣д̣ала̄ни сӣсе брахмавет̣ханам̣ пат̣имун̃читва̄ суван̣н̣ама̄лам̣ кан̣т̣хе катва̄ бра̄хман̣аган̣апаривуто каммантам̣ воса̄сати. атхасса бра̄хман̣ӣ анекасатабха̄джанесу па̄йа̄сам̣ пача̄петва̄ маха̄сакат̣есу а̄ропетва̄ гандходакена нха̄йитва̄ сабба̄лан̇ка̄равибхӯсита̄ бра̄хман̣ӣган̣апаривута̄ каммантам̣ агама̄си. гехамписса харитупалиттам̣ виппакин̣н̣ала̄джам̣ пун̣н̣агхат̣акадалидхаджапат̣а̄ка̄хи алан̇катам̣ гандхапуппха̄дӣхи сукатабаликаммам̣, кхеттан̃ча тесу тесу т̣ха̄несу самусситаддхаджапат̣а̄кам̣ ахоси. париджанакаммака̄рехи саддхим̣ осат̣апариса̄ ад̣д̣хатеййасахасса̄ ахоси, саббе ахатаваттха̄, саббесам̣ па̄йа̄сабходжанамева пат̣ийаттам̣.

атха бра̄хман̣о суван̣н̣апа̄тим̣ дхова̄петва̄ па̄йа̄сасса пӯретва̄ саппимадхупха̄н̣итехи абхисан̇кхаритва̄ нан̇галабаликаммам̣ ка̄ра̄песи. бра̄хман̣ӣ пан̃чаннам̣ кассакасата̄нам̣ суван̣н̣араджатакам̣сатамбалохамайа̄ни бха̄джана̄ни да̄петва̄ суван̣н̣акат̣аччхум̣ гахетва̄ па̄йа̄сена паривисантӣ гаччхати. бра̄хман̣о пана баликаммам̣ ка̄ретва̄ раттабандхика̄йо упа̄хана̄йо а̄рохитва̄ раттасуван̣н̣адан̣д̣акам̣ гахетва̄, ‘‘идха па̄йа̄сам̣ детха, идха саппим̣ детха, идха саккхарам̣ детха̄’’ти воса̄сама̄но вичарати. айам̣ та̄ва камманте паватти.

виха̄ре пана йаттха йаттха буддха̄ васанти, таттха таттха несам̣ девасикам̣ пан̃ча кичча̄ни бхаванти, сеййатхидам̣ – пуребхаттакиччам̣ паччха̄бхаттакиччам̣ пуримайа̄макиччам̣ маджджхимайа̄макиччам̣ паччхимайа̄макиччанти.

татридам̣ пуребхаттакиччам̣ – бхагава̄ хи па̄това ут̣т̣ха̄йа упат̣т̣ха̄ка̄нуггахаттхам̣ сарӣрапха̄сукаттхан̃ча мукхадхована̄дипарикаммам̣ катва̄ йа̄ва бхиккха̄ча̄равела̄, та̄ва вивитта̄сане вӣтина̄метва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йа нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттама̄да̄йа када̄чи екако када̄чи бхиккхусан̇гхапаривуто га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ пин̣д̣а̄йа пависати када̄чи пакатийа̄, када̄чи анекехи па̄т̣иха̄рийехи ваттама̄нехи. сеййатхидам̣ – пин̣д̣а̄йа пависато локана̄тхасса пурато пурато гантва̄ мудугатийо ва̄та̄ патхавим̣ содхенти, вала̄хака̄ удакапхусита̄ни мун̃чанта̄ магге рен̣ум̣ вӯпасаметва̄ упари вита̄нам̣ хутва̄ тит̣т̣ханти, апаре ва̄та̄ пуппха̄ни упахаритва̄ магге окиранти. унната̄ бхӯмиппадеса̄ онаманти, оната̄ уннаманти. па̄даниккхепасамайе сама̄ва бхӯми хоти, сукхасампхасса̄ни падумапуппха̄ни ва̄ па̄де сампат̣иччханти. индакхӣласса анто т̣хапитаматте даккхин̣апа̄де сарӣра̄ чхаббан̣н̣арасмийо никкхамитва̄ суван̣н̣арасасин̃чана̄ни вийа читрапат̣апариккхитта̄ни вийа ча па̄са̄дакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни каронтийо ито чито ча видха̄ванти. хаттхиассавихан̇га̄дайо сакасакат̣т̣ха̄несу т̣хита̄йева мадхурена̄ка̄рена саддам̣ каронти, татха̄ бхеривӣн̣а̄дӣни тӯрийа̄ни манусса̄нан̃ча ка̄йӯпага̄ни а̄бхаран̣а̄ни. тена сан̃н̃а̄н̣ена манусса̄ джа̄нанти ‘‘аджджа бхагава̄ идха пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо’’ти. те суниваттха̄ супа̄рута̄ гандхапуппха̄дӣни а̄да̄йа гхара̄ никкхамитва̄ антаравӣтхим̣ пат̣ипаджджитва̄ бхагавантам̣ гандхапуппха̄дӣхи саккаччам̣ пӯджетва̄ вандитва̄ – ‘‘амха̄кам̣, бханте, даса бхиккхӯ, амха̄кам̣ вӣсати, амха̄кам̣ бхиккхусатам̣ детха̄’’ти йа̄читва̄ бхагаватопи паттам̣ гахетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ саккаччам̣ пин̣д̣апа̄тена пат̣има̄ненти.

бхагава̄ катабхаттакиччо тесам̣ санта̄на̄ни олокетва̄ татха̄ дхаммам̣ десети, йатха̄ кечи саран̣агамане патит̣т̣хаханти, кечи пан̃часу сӣлесу, кечи сота̄паттисакада̄га̄миана̄га̄мипхала̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣, кечи паббаджитва̄ аггапхале арахаттети. евам̣ маха̄джанам̣ ануггахетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ гаччхати. таттха гандхаман̣д̣алама̄л̣е пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисӣдати бхиккхӯнам̣ бхаттакиччапарийоса̄нам̣ а̄гамайама̄но. тато бхиккхӯнам̣ бхаттакиччапарийоса̄не упат̣т̣ха̄ко бхагавато ниведети. атха бхагава̄ гандхакут̣им̣ пависати. идам̣ та̄ва пуребхаттакиччам̣.

атха бхагава̄ евам̣ катапуребхаттакиччо гандхакут̣ийа̄ упат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ па̄де паккха̄летва̄ па̄дапӣт̣хе т̣хатва̄ бхиккхусан̇гхам̣ овадати – ‘‘бхиккхаве, аппама̄дена сампа̄детха, дуллабхо буддхуппа̄до локасмим̣, дуллабхо мануссаттапат̣ила̄бхо, дуллабха̄ саддха̄сампатти, дуллабха̄ паббаджджа̄, дуллабхам̣ саддхаммассавана’’нти. таттха кечи бхагавантам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ пуччханти. бхагава̄ тесам̣ аттано чарийа̄нурӯпам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ дети. тато саббепи бхагавантам̣ вандитва̄ аттано аттано раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄ни гаччханти, кечи аран̃н̃ам̣, кечи руккхамӯлам̣, кечи паббата̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣, кечи ча̄тумаха̄ра̄джикабхаванам̣…пе… кечи васаваттибхавананти. тато бхагава̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ саче а̄кан̇кхати, даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но мухуттам̣ сӣхасеййам̣ каппети. атха самасса̄ситака̄йо ут̣т̣хахитва̄ дутийабха̄ге локам̣ волокети. татийабха̄ге йам̣ га̄мам̣ ва̄ нигамам̣ ва̄ упанисса̄йа вихарати, таттха маха̄джано пуребхаттам̣ да̄нам̣ датва̄ паччха̄бхаттам̣ суниваттхо супа̄руто гандхапуппха̄дӣни а̄да̄йа виха̄ре саннипатати. тато бхагава̄ сампаттапариса̄йа анурӯпена па̄т̣иха̄рийена гантва̄ дхаммасабха̄йам̣ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисаджджа дхаммам̣ десети ка̄лайуттам̣ самайайуттам̣. атха ка̄лам̣ видитва̄ парисам̣ уййоджети, манусса̄ бхагавантам̣ вандитва̄ паккаманти. идам̣ паччха̄бхаттакиччам̣.

со евам̣ нит̣т̣хитапаччха̄бхаттакиччо саче гатта̄ни осин̃читука̄мо хоти, буддха̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа нха̄накот̣т̣хакам̣ пависитва̄ упат̣т̣ха̄кена пат̣ийа̄дитаудакена гатта̄ни утум̣ га̄ха̄пети. упат̣т̣ха̄копи буддха̄санам̣ а̄нетва̄ паппхот̣етва̄ гандхакут̣ипаривен̣е пан̃н̃а̄пети. бхагава̄ сураттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ уттара̄сан̇гам̣ катва̄ таттха а̄гантва̄ нисӣдати екакова мухуттам̣ пат̣исаллӣно. атха бхиккхӯ тато тато а̄гамма бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. таттха екачче пан̃хам̣ пуччханти, екачче каммат̣т̣ха̄нам̣, екачче дхаммассаванам̣ йа̄чанти. бхагава̄ тесам̣ адхиппа̄йам̣ сампа̄денто пуримайа̄мам̣ вӣтина̄мети. идам̣ пуримайа̄макиччам̣.

пуримайа̄макиччапарийоса̄не пана бхиккхӯсу бхагавантам̣ вандитва̄ паккамантесу сакаладасасахассилокадха̄тудевата̄йо ока̄сам̣ лабхама̄на̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччханти йатха̄бхисан̇кхатам̣ антамасо чатураккхарампи. бхагава̄ та̄сам̣ та̄сам̣ девата̄нам̣ пан̃хам̣ виссадждженто маджджхимайа̄мам̣ вӣтина̄мети. идам̣ маджджхимайа̄макиччам̣.

паччхимайа̄мам̣ пана тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ пуребхаттато пат̣т̣ха̄йа нисаджджа̄пӣл̣итасса сарӣрасса кила̄субха̄вамочанаттхам̣ екам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ чан̇камена вӣтина̄мети. дутийакот̣т̣ха̄се гандхакут̣им̣ пависитва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но сӣхасеййам̣ каппети. татийакот̣т̣ха̄се паччут̣т̣ха̄йа нисӣдитва̄ пуримабуддха̄нам̣ сантике да̄насӣла̄дивасена ката̄дхика̄рапуггаладассанаттхам̣ буддхачаккхуна̄ локам̣ олокети. идам̣ паччхимайа̄макиччам̣.

тада̄пи евам̣ олокенто касибха̄радва̄джам̣ бра̄хман̣ам̣ арахаттасса упаниссайасампаннам̣ дисва̄ – ‘‘таттха майи гате катха̄ паваттиссати, катха̄васа̄не дхаммадесанам̣ сутва̄ есо бра̄хман̣о сапуттада̄ро тӣсу саран̣есу патит̣т̣ха̄йа асӣтикот̣идханам̣ мама са̄сане виппакиритва̄ апарабха̄ге никкхамма паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти н̃атва̄ таттха гантва̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ дхаммам̣ десеси. етаматтхам̣ дассетум̣ атха кхо бхагава̄тиа̄ди вуттам̣.

таттха пуббан̣хасамайанти бхумматтхе упайогавачанам̣, пуббан̣хасамайети аттхо. нива̄сетва̄ти паридахитва̄. виха̄рачӣварапариваттанавасенетам̣ вуттам̣. паттачӣварама̄да̄йа̄ти паттам̣ хаттхехи, чӣварам̣ ка̄йена а̄дийитва̄, сампат̣иччхитва̄ дха̄ретва̄ти аттхо. бхагавато кира пин̣д̣а̄йа пависитука̄масса бхамаро вийа викаситападумадвайамаджджхам̣, инданӣламан̣иван̣н̣аселамайапатто хаттхадвайамаджджхам̣ а̄гаччхати. там̣ евама̄гатам̣ паттам̣ хаттхехи сампат̣иччхитва̄ чӣваран̃ча париман̣д̣алам̣ па̄рутам̣ ка̄йена дха̄ретва̄ти вуттам̣ хоти. тенупасан̇камӣти йена маггена камманто гантаббо, тена екакова упасан̇ками. касма̄ пана нам̣ бхиккхӯ на̄нубандхим̣сӯти? йада̄ хи бхагава̄ екакова каттхачи гантука̄мо хоти, йа̄ва бхиккха̄ча̄равела̄ два̄рам̣ пидахитва̄ антогандхакут̣ийам̣ нисӣдати. бхиккхӯ та̄йа сан̃н̃а̄йа джа̄нанти ‘‘аджджа бхагава̄ екакова пин̣д̣а̄йа чаритука̄мо, аддха̄ кан̃чи ева винетаббапуггалам̣ аддаса̄’’ти. те аттано паттачӣварам̣ гахетва̄ гандхакут̣им̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ вандитва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханти. тада̄ ча бхагава̄ евамака̄си, тасма̄ бхиккхӯ на̄нубандхим̣сӯти.

паривесана̄ ваттатӣти тесам̣ суван̣н̣абха̄джана̄дӣни гахетва̄ нисинна̄нам̣ пан̃часата̄нам̣ кассака̄нам̣ паривисана̄ виппаката̄ хоти. екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣти йаттха т̣хитам̣ бра̄хман̣о пассати, татха̄рӯпе дассанӯпача̄ре катха̄саванапха̄суке уччат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. т̣хатва̄ ча раджатасуван̣н̣арасапин̃джарам̣ чандимасӯрийа̄нам̣ пабхам̣ атирочама̄нам̣ самантато сарӣраппабхам̣ мун̃чи, йа̄йа аджджхоттхат̣атта̄ бра̄хман̣асса каммантаса̄ла̄бхиттируккхакаситаматтикапин̣д̣а̄дайо суван̣н̣амайа̄ вийа ахесум̣. атха манусса̄ бхун̃джанта̄ ча касанта̄ ча саббакичча̄ни паха̄йа асӣтианубйан̃джанапарива̄рам̣ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣апат̣иман̣д̣итам̣ сарӣрам̣ бйа̄маппабха̄париккхепавибхӯситам̣ ба̄хуйугалам̣ джан̇гамам̣ вийа падумасарам̣, расмиджа̄ласамуджджалитата̄ра̄ган̣амива гаганаталам̣, виджджулата̄винаддхамива ча канакасикхарам̣ сирийа̄ джалама̄нам̣ самма̄самбуддхам̣ екамантам̣ т̣хитам̣ дисва̄ хаттхапа̄де дховитва̄ ан̃джалим̣ паггайха сампарива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. евам̣ техи сампарива̄ритам̣ аддаса̄ кхо касибха̄радва̄джо бра̄хман̣о бхагавантам̣ пин̣д̣а̄йа т̣хитам̣, дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ахам̣ кхо, саман̣а, каса̄ми ча вапа̄ми ча̄ти.

касма̄ пана̄йам̣ евама̄ха, ким̣ самантапа̄са̄дике паса̄данӣйе уттамадаматхасаматхамануппаттепи татха̄гате аппаса̄дена, уда̄ху ад̣д̣хатийа̄нам̣ джанасахасса̄нам̣ па̄йа̄сам̣ пат̣ийа̄детва̄пи кат̣аччхубхиккха̄йа маччхерена̄ти? убхайатха̄пи но, бхагавато панасса дассанена атиттам̣ никкхиттакаммантам̣ джанам̣ дисва̄ ‘‘каммабхан̇гам̣ ме ка̄тум̣ а̄гато’’ти анаттаманата̄ ахоси, тасма̄ евама̄ха. бхагавато ча лаккхан̣асампаттим̣ дисва̄ – ‘‘сача̄йам̣ камманте аппайоджайисса, сакаладжамбудӣпе манусса̄нам̣ сӣсе чӯл̣а̄ман̣и вийа абхависса, ко на̄масса аттхо на сампаджджиссати, евамевам̣ аласата̄йа камманте аппайоджетва̄ ваппаман̇гала̄дӣсу пин̣д̣а̄йа чаратӣ’’типисса анаттаманата̄ ахоси. тена̄ха – ‘‘ахам̣ кхо, саман̣а, каса̄ми ча вапа̄ми ча, каситва̄ ча вапитва̄ ча бхун̃джа̄мӣ’’ти.

айам̣ кирасса адхиппа̄йо – майхампи та̄ва камманта̄ на бйа̄паджджанти, на чамхи йатха̄ твам̣ евам̣ лаккхан̣асампанно, твампи каситва̄ ча вапитва̄ ча бхун̃джассу, ко те аттхо на сампаджджеййа евам̣ лаккхан̣асампаннасса̄ти. апича̄йам̣ ассоси – ‘‘сакйара̄джакуле кира кума̄ро уппанно, со чаккаваттираджджам̣ паха̄йа паббаджито’’ти. тасма̄ ида̄ни ‘‘айам̣ со’’ти н̃атва̄ ‘‘чаккаваттираджджам̣ паха̄йа килантосӣ’’ти упа̄рамбхам̣ а̄ропенто евама̄ха. апича тиккхапан̃н̃о еса бра̄хман̣о, на бхагавантам̣ апаса̄денто бхан̣ати, бхагавато пана рӯпасампаттим̣ дисва̄ пун̃н̃асампаттим̣ самбха̄вайама̄но катха̄паваттанаттхампи евама̄ха. атха бхагава̄ венеййавасена садеваке локе аггакассакаваппакабха̄вам̣ аттано дассенто ахампи кхо бра̄хман̣отиа̄дима̄ха.

атха бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘айам̣ саман̣о’’ ‘ахампи каса̄ми ча вапа̄ми ча̄’ти бхан̣ати. на часса ол̣а̄рика̄ни йуганан̇гала̄дӣни касибхан̣д̣а̄ни пасса̄ми, ким̣ ну кхо муса̄ бхан̣атӣ’’ти? бхагавантам̣ па̄даталато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кесагга̄ олокайама̄но, ан̇гавиджджа̄йа ката̄дхика̄ратта̄ дваттим̣саваралаккхан̣асампаттимасса н̃атва̄, ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ йам̣ еварӯпо муса̄ бхан̣еййа̄’’ти сан̃джа̄табахума̄но бхагавати саман̣ава̄дам̣ паха̄йа готтена бхагавантам̣ самуда̄чарама̄но на кхо пана майам̣ пасса̄ма бхото готамасса̄тиа̄дима̄ха. бхагава̄ пана йасма̄ пуббадхаммасабха̄гата̄йа катханам̣ на̄ма буддха̄нам̣ а̄нубха̄во, тасма̄ буддха̄нубха̄вам̣ дӣпенто саддха̄ бӣджантиа̄дима̄ха.

ка̄ панеттха пуббадхаммасабха̄гата̄? нану бра̄хман̣ена бхагава̄ нан̇гала̄дикасисамбха̄расама̄йогам̣ пут̣т̣хо апуччхитасса бӣджасса сабха̄гата̄йа а̄ха ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти, еван̃ча сати катха̄пи ананусандхика̄ хоти? на хи буддха̄нам̣ ананусандхикакатха̄ на̄ма аттхи, напи пуббадхаммасса асабха̄гата̄йа катхенти. евам̣ панеттха анусандхи ведитабба̄ – бра̄хман̣ена хи бхагава̄ йуганан̇гала̄дикасисамбха̄равасена касим̣ пуччхито. со тасса анукампа̄йа ‘‘идам̣ апуччхита’’нти апариха̄петва̄ самӯлам̣ саупака̄рам̣ сасамбха̄рам̣ сапхалам̣ касим̣ пан̃н̃а̄петум̣ мӯлато пат̣т̣ха̄йа дассенто ‘‘саддха̄ бӣджа’’нтиа̄дима̄ха. таттха бӣджам̣ касийа̄ мӯлам̣, тасмим̣ сати каттаббато, асати акаттаббато, таппама̄н̣ена ча каттаббато. бӣдже хи сати касим̣ каронти, на асати. бӣджаппама̄н̣ена ча кусала̄ кассака̄ кхеттам̣ касанти, на ӯнам̣ ‘‘ма̄ но сассам̣ париха̄йӣ’’ти, на адхикам̣ ‘‘ма̄ но могхо ва̄йа̄мо ахосӣ’’ти. йасма̄ ча бӣджамева мӯлам̣, тасма̄ бхагава̄ мӯлато пат̣т̣ха̄йа касисамбха̄рам̣ дассенто тасса бра̄хман̣асса касийа̄ пуббадхаммасса бӣджасса сабха̄гата̄йа аттано касийа̄ пуббадхаммам̣ дассенто а̄ха ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти. еваметтха пуббадхаммасабха̄гата̄пи ведитабба̄.

пуччхитам̣йева ватва̄ апуччхитам̣ паччха̄ ким̣ на вуттанти че? тасса упака̄рабха̄вато ча дхаммасамбандхасаматтхабха̄вато ча. айам̣ хи бра̄хман̣о пан̃н̃ава̄, миччха̄дит̣т̣хикуле пана джа̄татта̄ саддха̄рахито, саддха̄рахито ча пан̃н̃ава̄ паресам̣ саддха̄йа аттано ависайе апат̣ипаджджама̄но висесам̣ на̄дхигаччхати, килесака̄луссийапара̄мат̣т̣ха̄пи часса дуббала̄ саддха̄ балаватийа̄ пан̃н̃а̄йа сахаса̄ ваттама̄на̄ аттхасиддхим̣ на кароти хаттхина̄ саддхим̣ екадхуре йутто гон̣о вийа. итисса саддха̄ упака̄рика̄ти там̣ бра̄хман̣ам̣ саддха̄йа патит̣т̣ха̄пентена паччха̄пи ваттаббо айаматтхо десана̄кусалата̄йа пуббе вутто. бӣджасса ча упака̄рика̄ вут̣т̣хи, са̄ таданантарам̣йева вуччама̄на̄ саматтха̄ хоти. евам̣ дхаммасамбандхасаматтхабха̄вато паччха̄пи ваттаббо айаматтхо, ан̃н̃о ча еварӯпо ӣса̄йотта̄ди пуббе вуттоти ведитаббо.

таттха сампаса̄далаккхан̣а̄ саддха̄, окаппаналаккхан̣а̄ ва̄. бӣджанти пан̃чавидхам̣ бӣджам̣ мӯлабӣджам̣ кхандхабӣджам̣ пхалубӣджам̣ аггабӣджам̣ бӣджабӣджамева пан̃чаманти. там̣ саббампи вирухан̣ат̣т̣хена бӣджантева сан̇кхам̣ гаччхати.

таттха йатха̄ бра̄хман̣асса касийа̄ мӯлабхӯтам̣ бӣджам̣ две кичча̄ни кароти, хет̣т̣ха̄ мӯлена патит̣т̣ха̄ти, упари ан̇курам̣ ут̣т̣ха̄пети, евам̣ бхагавато касийа̄ мӯлабхӯта̄ саддха̄ хет̣т̣ха̄ сӣламӯлена патит̣т̣ха̄ти, упари саматхавипассанан̇курам̣ ут̣т̣ха̄пети. йатха̄ ча там̣ мӯлена патхавирасам̣ а̄порасам̣ гахетва̄ на̄л̣ена дхан̃н̃апарипа̄кагахан̣аттхам̣ вад̣д̣хати, евамайам̣ сӣламӯлена саматхавипассана̄расам̣ гахетва̄ арийамаггана̄л̣ена арийапхаладхан̃н̃апарипа̄кагахан̣аттхам̣ вад̣д̣хати. йатха̄ ча там̣ субхӯмийам̣ патит̣т̣хахитва̄ мӯлан̇курапан̣н̣ана̄л̣акан̣д̣апасавехи вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ патва̄ кхӣрам̣ джанетва̄ анекаса̄липхалабхаритам̣ са̄лисӣсам̣ ниппха̄дети, евамеса̄ читтасанта̄не патит̣т̣хахитва̄ чхахи висуддхӣхи вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ патва̄ н̃а̄н̣адассанависуддхикхӣрам̣ джанетва̄ анекапат̣исамбхида̄бхин̃н̃а̄бхаритам̣ арахаттапхалам̣ ниппха̄дети. тена вуттам̣ ‘‘саддха̄ бӣджа’’нти.

касма̄ пана ан̃н̃есу паропан̃н̃а̄са̄йа кусаладхаммесу екато уппаджджама̄несу саддха̄ва ‘‘бӣджа’’нти вутта̄ти че? бӣджакиччакаран̣ато. йатха̄ хи тесу вин̃н̃а̄н̣ам̣йева виджа̄нанакиччам̣ кароти, евам̣ саддха̄ бӣджакиччам̣. са̄ ча саббакусала̄нам̣ мӯлабхӯта̄. йатха̄ха – ‘‘саддха̄джа̄то упасан̇камати, упасан̇каманто пайирупа̄сати…пе… пан̃н̃а̄йа ча нам̣ ативиджджха пассатӣ’’ти (ма. ни. 2.183).

акусаладхамме чева ка̄йан̃ча тапатӣти тапо. индрийасам̣варавӣрийадхутан̇гадуккарака̄рика̄нам̣ етам̣ адхивачанам̣, идха пана индрийасам̣варо адхиппето. вут̣т̣хӣти вассавут̣т̣хи ва̄тавут̣т̣хӣтиа̄ди анекавидха̄, идха вассавут̣т̣хи адхиппета̄. йатха̄ хи бра̄хман̣асса вассавут̣т̣хисамануггахитам̣ бӣджам̣ бӣджамӯлакан̃ча сассам̣ вирухати на мила̄йати ниппхаттим̣ гаччхати, евам̣ бхагавато индрийасам̣варасамануггахита̄ саддха̄, саддха̄мӯла̄ ча сӣла̄дайо дхамма̄ вируханти, на мила̄йанти ниппхаттим̣ гаччханти. тена̄ха ‘‘тапо вут̣т̣хӣ’’ти.

пан̃н̃а̄ мети еттха вутто ме-саддо пуримападесупи йоджетаббо ‘‘саддха̄ ме бӣджам̣, тапо ме вут̣т̣хӣ’’ти тена ким̣ дӣпети? йатха̄, бра̄хман̣а, тайа̄ вапите кхетте саче вут̣т̣хи аттхи, иччетам̣ кусалам̣. но че аттхи, удакампи та̄ва да̄таббам̣ хоти. татха̄ майа̄ хириӣсе пан̃н̃а̄йуганан̇гале манойоттена ека̄баддхе кате вӣрийабалӣбадде йоджетва̄ сатипа̄чанена виджджхитва̄ аттано читтасанта̄накхеттамхи саддха̄бӣдже вапите вут̣т̣хийа̄ абха̄во на̄ма наттхи, айам̣ пана ме ниччака̄лам̣ индрийасам̣варатапо вут̣т̣хӣти.

пан̃н̃а̄ти ка̄ма̄вачара̄дибхедато анекавидха̄. идха пана саха випассана̄йа маггапан̃н̃а̄ адхиппета̄. йуганан̇галанти йуган̃ча нан̇галан̃ча йуганан̇галам̣. йатха̄ хи бра̄хман̣асса йуганан̇галам̣, евам̣ бхагавато дувидха̄пи випассана̄ пан̃н̃а̄ ча. таттха йатха̄ йугам̣ ӣса̄йа упаниссайам̣ хоти, пурато ча ӣса̄баддхам̣ хоти, йотта̄нам̣ ниссайам̣ хоти, балӣбадда̄нам̣ екато гаманам̣ дха̄рети, евам̣ пан̃н̃а̄ хириппамукха̄нам̣ дхамма̄нам̣ упаниссайа̄ хоти. йатха̄ха – ‘‘пан̃н̃уттара̄ саббе кусала̄ дхамма̄’’ти (а. ни. 8.83; 10.58) ча, ‘‘пан̃н̃а̄ хи сет̣т̣ха̄ кусала̄ ваданти, наккхаттара̄джа̄рива та̄рака̄на’’нти (джа̄. 2.17.81) ча. кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ пуббан̇гамат̣т̣хена пурато ча хоти. йатха̄ха – ‘‘сӣлам̣ сирӣ ча̄пи сатан̃ча дхаммо, анва̄йика̄ пан̃н̃авато бхавантӣ’’ти хиривиппайогена ануппаттито пана ӣса̄баддхо хоти. маносан̇кха̄тасса сама̄дхийоттасса ниссайапаччайато йотта̄нам̣ ниссайо хоти. ачча̄раддха̄тилӣнабха̄вапат̣иседханато вӣрийабалӣбадда̄нам̣ екато гаманам̣ дха̄рети, йатха̄ ча нан̇галам̣ пха̄лайуттам̣ касанака̄ле патхавигханам̣ бхиндати, мӯласанта̄нака̄ни пада̄лети, евам̣ сатийутта̄ пан̃н̃а̄ випассана̄ка̄ле дхамма̄нам̣ сантатисамӯхакичча̄рамман̣агханам̣ бхиндати, саббакилесамӯласанта̄нака̄ни пада̄лети. са̄ ча кхо локуттара̄ва, итара̄ пана локика̄пи сийа̄. тена̄ха ‘‘пан̃н̃а̄ ме йуганан̇гала’’нти.

хирӣйати па̄пакехи дхаммехӣти хирӣ. таггахан̣ена та̄йа авиппайуттам̣ оттаппампи гахитамева хоти. ӣса̄ти йуганан̇галасандха̄рика̄ руккхалат̣т̣хи. йатха̄ хи бра̄хман̣асса ӣса̄ йуганан̇галам̣ дха̄рети, евам̣ бхагаватопи хирӣ локийалокуттарапан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ йуганан̇галам̣ дха̄рети хириабха̄ве пан̃н̃а̄йа абха̄вато. йатха̄ ча ӣса̄пат̣ибаддхайуганан̇галам̣ киччакарам̣ хоти ачалам̣ аситхилам̣, евам̣ хирипат̣ибаддха̄ ча пан̃н̃а̄ киччака̄рӣ хоти ачала̄ аситхила̄ аббокин̣н̣а̄ ахирикена. тена̄ха ‘‘хирӣ ӣса̄’’ти. муна̄тӣти мано, читтассетам̣ на̄мам̣. идха пана маносӣсена там̣сампайутто сама̄дхи адхиппето. йоттанти раджджубандханам̣. там̣ тивидхам̣ ӣса̄йа саха йугасса бандханам̣, йугена саха балӣбадда̄нам̣ бандханам̣, са̄ратхина̄ саха балӣбадда̄нам̣ ека̄бандхананти. таттха йатха̄ бра̄хман̣асса йоттам̣ ӣса̄йугабалӣбадде ека̄баддхе катва̄ сакакичче пат̣ипа̄дети, евам̣ бхагавато сама̄дхи саббева те хирипан̃н̃а̄вӣрийадхамме ека̄рамман̣е авиккхепасабха̄вена бандхитва̄ сакакичче пат̣ипа̄дети. тена̄ха ‘‘мано йотта’’нти.

чираката̄диматтхам̣ саратӣти сати. пха̄летӣти пха̄ло. па̄дженти етена̄ти па̄джанам̣. там̣ идха ‘‘па̄чана’’нти вуттам̣. патодассетам̣ на̄мам̣. пха̄ло ча па̄чанан̃ча пха̄лапа̄чанам̣. йатха̄ хи бра̄хман̣асса пха̄лапа̄чанам̣, евам̣ бхагавато випассана̄сампайутта̄ маггасампайутта̄ ча сати. таттха йатха̄ пха̄ло нан̇галам̣ анураккхати, пурато часса гаччхати, евам̣ сати кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманвесама̄на̄ а̄рамман̣е ва̄ упат̣т̣ха̄пайама̄на̄ пан̃н̃а̄нан̇галам̣ раккхати. теневеса̄ ‘‘сата̄раккхена четаса̄ вихаратӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 10.20) вийа а̄раккха̄ти вутта̄. аппамуссанавасена часса̄ пурато хоти. сатипаричите хи дхамме пан̃н̃а̄ паджа̄на̄ти, но памут̣т̣хе. йатха̄ ча па̄чанам̣ балӣбадда̄нам̣ виджджханабхайам̣ дассентам̣ сам̣сӣдитум̣ на дети, уппатхагаманам̣ ва̄рети, евам̣ сати вӣрийабалӣбадда̄нам̣ апа̄йабхайам̣ дассентӣ косаджджасам̣сӣданам̣ на дети, ка̄магун̣асан̇кха̄те агочаре ча̄рам̣ нива̄ретва̄ каммат̣т̣ха̄не нийоджентӣ уппатхагаманам̣ ва̄рети. тена̄ха ‘‘сати ме пха̄лапа̄чана’’нти.

ка̄йагуттоти тивидхена ка̄йасучаритена гутто. вачӣгуттоти чатуббидхена вачӣсучаритена гутто. етта̄вата̄ па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣ вуттам̣. а̄ха̄ре ударе йатоти еттха а̄ха̄рамукхена саббапаччайа̄нам̣ гахитатта̄ чатуббидхепи паччайе йато сам̣йато нирупаккилесоти аттхо. имина̄ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣлам̣ вуттам̣. ударе йатоти ударе йато сам̣йато митабходжӣ, а̄ха̄ре маттан̃н̃ӯти вуттам̣ хоти. имина̄ бходжане маттан̃н̃ута̄мукхена паччайапат̣исеванасӣлам̣ вуттам̣. тена ким̣ дӣпети? йатха̄ твам̣, бра̄хман̣а, бӣджам̣ вапитва̄ сассапарипа̄ланаттхам̣ кан̣т̣акаватим̣ ва̄ руккхаватим̣ ва̄ па̄ка̄рапариккхепам̣ ва̄ кароси, тена те гомахим̣самигаган̣а̄ павесам̣ алабханта̄ сассам̣ на вилумпанти, евамахампи там̣ саддха̄бӣджам̣ вапитва̄ на̄наппака̄ракусаласассапарипа̄ланаттхам̣ ка̄йавачӣа̄ха̄рагуттимайам̣ тивидхам̣ париккхепам̣ кароми, тена ме ра̄га̄диакусаладхаммагомахим̣самигаган̣а̄ павесам̣ алабханта̄ на̄наппака̄ракам̣ кусаласассам̣ на вилумпантӣти.

саччам̣ кароми нидда̄нанти еттха двӣха̄ка̄рехи ависам̣ва̄данам̣ саччам̣. нидда̄нанти чхеданам̣ лунанам̣ уппа̄т̣анам̣. каран̣аттхе четам̣ упайогавачанам̣ ведитаббам̣. айам̣ хеттха аттхо ‘‘саччена кароми нидда̄на’’нти. ким̣ вуттам̣ хоти – ‘‘йатха̄ твам̣ ба̄хирам̣ касим̣ катва̄ сассадӯсака̄нам̣ тин̣а̄нам̣ хаттхена ва̄ аситена ва̄ нидда̄нам̣ кароси, евам̣ ахампи аджджхаттикам̣ касим̣ катва̄ кусаласассадӯсака̄нам̣ висам̣ва̄данатин̣а̄нам̣ саччена нидда̄нам̣ каромӣ’’ти. йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣ ва̄ еттха саччанти ведитаббам̣. тена аттасан̃н̃а̄дӣнам̣ тин̣а̄нам̣ нидда̄нам̣ каромӣти дассети. атха ва̄ нидда̄нанти чхедакам̣ ла̄вакам̣ уппа̄т̣аканти аттхо. йатха̄ твам̣ да̄сам̣ ва̄ каммакарам̣ ва̄ нидда̄нам̣ кароси, ‘‘ниддехи тин̣а̄нӣ’’ти тин̣а̄нам̣ чхедакам̣ ла̄вакам̣ уппа̄т̣акам̣ кароси, евамахам̣ саччам̣ каромӣти дассети, атха ва̄ саччанти дит̣т̣хисаччам̣. тамахам̣ нидда̄нам̣ кароми, чхиндитаббам̣ лунитаббам̣ уппа̄т̣етаббам̣ каромӣти. ити имесу двӣсу викаппесу упайогеневаттхо йуджджати.

сораччам̣ ме памочананти еттха йам̣ там̣ ‘‘ка̄йико авӣтиккамо ва̄часико авӣтиккамо’’ти сӣламева ‘‘сорачча’’нти вуттам̣, на там̣ адхиппетам̣. ‘‘ка̄йагутто’’тиа̄дина̄ хи там̣ вуттамева. арахаттапхалам̣ пана адхиппетам̣. там̣ хи сундаре нибба̄не рататта̄ ‘‘сорачча’’нти вуччати. памочананти йогависсаджджанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ тава памочанам̣ пунапи са̄йанхе ва̄ дутийадивасе ва̄ ана̄гатасам̣ваччхаре ва̄ йоджетаббато аппамочанамева хоти, на мама евам̣. на хи мама антара̄ мочанам̣ на̄ма аттхи. ахам̣ хи дӣпан̇карадасабалака̄лато пат̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄нан̇гале вӣрийабалӣбадде йоджетва̄ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни маха̄касим̣ касанто та̄ва на мун̃чим̣, йа̄ва на самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхим̣. йада̄ ча ме саббам̣ там̣ ка̄лам̣ кхепетва̄ бодхимӯле апара̄джитапаллан̇ке нисиннасса саббагун̣апарива̄рам̣ арахаттапхалам̣ удапа̄ди, тада̄ майа̄ там̣ саббуссуккапат̣иппассаддхийа̄ памуттам̣, на да̄ни пуна йоджетаббам̣ бхависсатӣти. етаматтхам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘сораччам̣ ме памочана’’нти.

вӣрийам̣ ме дхурадхорайханти еттха вӣрийанти ка̄йикачетасико вӣрийа̄рамбхо. дхурадхорайханти дхура̄йам̣ дхорайхам̣, дхура̄ваханти аттхо. йатха̄ хи бра̄хман̣асса дхура̄йам̣ дхорайха̄кад̣д̣хитам̣ нан̇галам̣ бхӯмигханам̣ бхиндати, мӯласанта̄нака̄ни ча пада̄лети, евам̣ бхагавато вӣрийа̄кад̣д̣хитам̣ пан̃н̃а̄нан̇галам̣ йатха̄ вуттам̣ гханам̣ бхиндати, килесасанта̄нака̄ни ча пада̄лети. тена̄ха ‘‘вӣрийам̣ ме дхурадхорайха’’нти. атха ва̄ пуримадхура̄вахатта̄ дхура̄, мӯладхура̄вахатта̄ дхорайха̄, дхура̄ ча дхорайха̄ ча дхурадхорайха̄. ити йатха̄ бра̄хман̣асса екекасмим̣ нан̇гале чатубалӣбаддапабхедам̣ дхурадхорайхам̣ вахантам̣ уппаннуппаннам̣ тин̣амӯлагха̄тан̃чева сассасампаттин̃ча са̄дхети, евам̣ бхагавато чатусаммаппадха̄навӣрийабхедам̣ дхурадхорайхам̣ вахантам̣ уппаннуппаннам̣ акусалагха̄тан̃чева кусаласампаттин̃ча са̄дхети. тена̄ха ‘‘вӣрийам̣ ме дхурадхорайха’’нти.

йогаккхема̄дхива̄хананти еттха йогехи кхематта̄ нибба̄нам̣ йогаккхемам̣ на̄ма, там̣ адхикичча ва̄хӣйати, абхимукхам̣ ва̄ ва̄хӣйатӣти адхива̄ханам̣, йогаккхемасса адхива̄ханам̣ йогаккхема̄дхива̄хананти. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ тава дхурадхорайхам̣ пураттхима̄дӣсу ан̃н̃атарадиса̄бхимукхам̣ ва̄хӣйати, татха̄ мама дхурадхорайхам̣ нибба̄на̄бхимукхам̣ ва̄хӣйатӣти. евам̣ ва̄хӣйама̄нам̣ва гаччхати аниваттантам̣. йатха̄ тава нан̇галам̣ вахантам̣ дхурадхорайхам̣ кхеттакот̣им̣ патва̄ пуна ниваттати, евам̣ аниваттантам̣ дӣпан̇карака̄лато пат̣т̣ха̄йа гаччхатева. йасма̄ ва̄ тена тена маггена пахӣна̄ килеса̄ на пунаппунам̣ паха̄табба̄ хонти, йатха̄ тава нан̇галена чхинна̄ни тин̣а̄ни пуна апарасмим̣ самайе чхиндитабба̄ни хонти, тасма̄пи евам̣ пат̣хамамаггавасена дит̣т̣хекат̣т̣хе килесе, дутийавасена ол̣а̄рике, татийавасена ан̣усахагате, чатуттхавасена саббакилесе паджахантам̣ гаччхати аниваттантам̣. атха ва̄ гаччхати аниваттанти ниваттанарахитам̣ хутва̄ гаччхатӣти аттхо. танти там̣ дхурадхорайхам̣. еваметтха аттхо ведитаббо. евам̣ гаччхантан̃ча йатха̄ тава дхурадхорайхам̣ на там̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати, йаттха гантва̄ кассако асоко вираджо хутва̄ на сочати. етам̣ пана там̣ т̣ха̄нам̣ гаччхати йаттха гантва̄ на сочати. йаттха сатипа̄чанена етам̣ вӣрийадхурадхорайхам̣ чоденто гантва̄ ма̄дисо кассако асоко вираджо хутва̄ на сочати, там̣ саббасокасалласамуггха̄табхӯтам̣ нибба̄нам̣ на̄ма асан̇кхатам̣ т̣ха̄нам̣ гаччхатӣти.

ида̄ни нигаманам̣ каронто евамеса̄ касӣти га̄тхама̄ха. тасса̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йасса, бра̄хман̣а, еса̄ саддха̄бӣджа̄ таповут̣т̣хийа̄ ануггахита̄ касӣ пан̃н̃а̄майам̣ йуганан̇галам̣ хиримайан̃ча ӣсам̣ маномайена йоттена ека̄баддхам̣ катва̄ пан̃н̃а̄нан̇галена сатипха̄лам̣ а̄кот̣етва̄ сатипа̄чанам̣ гахетва̄ ка̄йавачӣа̄ха̄рагуттийа̄ гопетва̄ саччам̣ нидда̄нам̣ катва̄ сораччапамочанам̣ вӣрийадхурадхорайхам̣ йогаккхема̄бхимукхам̣ аниваттантам̣ ва̄хантена кат̣т̣ха̄ касӣ каммапарийоса̄нам̣ чатуббидхам̣ са̄ман̃н̃апхалам̣ па̄пита̄, са̄ хоти аматаппхала̄, са̄ еса̄ касӣ аматаппхала̄ хоти. аматам̣ вуччати нибба̄нам̣, нибба̄на̄нисам̣са̄ хотӣти аттхо. са̄ кхо панеса̄ касӣ на мамевекасса аматаппхала̄ хоти, атха кхо йо кочи кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄ вессо ва̄ суддо ва̄ гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄ етам̣ касим̣ касати, со саббопи етам̣ каситва̄на саббадуккха̄ памуччатӣти.

евам̣ бхагава̄ бра̄хман̣асса арахаттаникӯт̣ена нибба̄напарийоса̄нам̣ катва̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. тато бра̄хман̣о гамбхӣраттхам̣ десанам̣ сутва̄ – ‘‘мама касипхалам̣ бхун̃джитва̄ пунапи дивасейева чха̄то хоти, имасса пана касӣ аматаппхала̄, тасса пхалам̣ бхун̃джитва̄ саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти н̃атва̄ пасанно пасанна̄ка̄рам̣ каронто бхун̃джату бхавам̣ готамотиа̄дима̄ха. там̣ саббам̣ тато паран̃ча вуттаттхамева̄ти. пат̣хамам̣.

2. удайасуттаван̣н̣ана̄

198. дутийе оданена пӯресӣти аттано аттха̄йа сампа̄дитена сӯпабйан̃джанена оданена пӯретва̄ ада̄си. бхагава̄ кира паччӯсасамайе локам̣ олокентова там̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄, па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄, гандхакут̣им̣ пависитва̄, два̄рам̣ пидха̄йа, нисинно тасса бходжанам̣ упасам̣харийама̄нам̣ дисва̄, екакова паттам̣ ам̣сакӯт̣е лаггетва̄, гандхакут̣ито никкхамма, нагарадва̄ре паттам̣ нӣхаритва̄, антонагарам̣ пависитва̄, пат̣ипа̄т̣ийа̄ гаччханто бра̄хман̣асса два̄ракот̣т̣хаке ат̣т̣ха̄си. бра̄хман̣о бхагавантам̣ дисва̄, аттано саджджитам̣ бходжанам̣ ада̄си. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дутийампӣти дутийадивасепи. татийампӣти татийадивасепи. та̄ни кира тӣн̣и диваса̄ни нирантарам̣ бра̄хман̣асса гхарадва̄рам̣ гаччхантасса бхагавато антара̄ ан̃н̃о кочи ут̣т̣ха̄йа паттам̣ гахетум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси, маха̄джано олокентова ат̣т̣ха̄си.

етадавоча̄ти бра̄хман̣о тӣн̣и диваса̄ни паттам̣ пӯретва̄ дентопи на саддха̄йа ада̄си, ‘‘гхарадва̄рам̣ а̄гантва̄ т̣хитасса паббаджитасса бхиккха̄маттампи адатва̄ бхун̃джатӣ’’ти упа̄рамбхабхайена ада̄си. даданто ча две диваса̄ни датва̄ кин̃чи аватва̄ва ниватто. бхагава̄пи кин̃чи аватва̄ва пакканто. татийадивасе пана адхива̄сетум̣ асакконто етам̣ ‘‘пакат̣т̣хако’’тиа̄дивачанам̣ авоча. бхагава̄пи етам̣ вачанам̣ ниччха̄ра̄панаттхамева йа̄ва татийамагама̄си. таттха пакат̣т̣хакоти расагиддхо.

пунаппунам̣ чева вапанти бӣджанти саттха̄ бра̄хман̣асса вачанам̣ сутва̄, ‘‘бра̄хман̣а, твам̣ тӣн̣и диваса̄ни пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ осаккаси, пунаппунам̣ ка̄табба̄ на̄ма локасмим̣ сол̣аса дхамма̄’’ти ватва̄ те дхамме дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха пунаппунам̣ чева вапантӣти екасмим̣ сассава̄ре вуттам̣ ‘‘аламетта̄вата̄’’ти аносаккитва̄ апара̄паресупи сассава̄ресу ча вапантийева. пунаппунам̣ вассатӣти на екадивасам̣ васситва̄ тит̣т̣хати, пунаппунадивасесупи пунаппунасам̣ваччхаресупи вассатийева, евам̣ джанапада̄ иддха̄ хонти. етенупа̄йена саббаттха найо ведитаббо.

йа̄чака̄ти имасмим̣ паде саттха̄ десана̄кусалата̄йа атта̄нампи паккхипитва̄ дассети. кхӣраника̄ти кхӣрака̄рака̄ годохака̄. на хи те екава̄рамева тханам̣ ан̃чханти, пунаппунам̣ ан̃чханта̄ дхенум̣ духантӣти аттхо. киламати пхандати ча̄ти айам̣ сатто тена ирийа̄патхена киламати чева пхандати ча. габбханти сон̣асин̇га̄ла̄дӣнампи тираччха̄нагата̄нам̣ куччхим̣. сиватхиканти суса̄нам̣, матам̣ матам̣ саттам̣ таттха пунаппунам̣ харантӣти аттхо. магган̃ча ладдха̄ апунаббхава̄йа̄ти апунаббхава̄йа магго на̄ма нибба̄нам̣, там̣ лабхитва̄ти аттхо.

евам̣ вуттети евам̣ бхагавата̄ антаравӣтхийам̣ т̣хатва̄ва сол̣аса пунаппунадхамме десентена вутте. етадавоча̄ти десана̄парийоса̄не пасанно саддхим̣ путтада̄рамиттан̃а̄тиваггена бхагавато па̄де вандитва̄ етам̣ ‘‘абхиккантам̣ бхо’’тиа̄дивачанам̣ авоча. дутийам̣.

3. девахитасуттаван̣н̣ана̄

199. татийе ва̄техӣти ударава̄техи. бхагавато кира чхаббасса̄ни дуккарака̄рикам̣ каронтасса пасатамуггайӯса̄дӣни а̄ха̄райато дуббходжанена чева дуккхасеййа̄йа ча ударава̄то куппи. апарабха̄ге самбодхим̣ патва̄ пан̣ӣтабходжанам̣ бхун̃джантасса̄пи антарантара̄ со а̄ба̄дхо атта̄нам̣ дассетийева. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. упат̣т̣ха̄ко хотӣти пат̣хамабодхийам̣ анибаддхупат̣т̣ха̄кака̄ле упат̣т̣ха̄ко хоти. тасмим̣ кира ка̄ле саттхуасӣтимаха̄тхересу упат̣т̣ха̄ко абхӯтапуббо на̄ма наттхи. на̄гасама̄ло упава̄но сунаккхатто чундо саман̣уддесо са̄гато бодхи мегхийоти име пана па̄л̣ийам̣ а̄гатупат̣т̣ха̄ка̄. имасмим̣ пана ка̄ле упава̄наттхеро па̄това ут̣т̣ха̄йа паривен̣асаммаджджанам̣ дантакат̣т̣хада̄нам̣ нха̄нодакапарийа̄данам̣ паттачӣварам̣ гахетва̄ анугамананти саббам̣ бхагавато упат̣т̣ха̄намака̄си. упасан̇камӣти пат̣хамабодхийам̣ кира вӣсати васса̄ни ниддхӯмам̣ аран̃н̃амева хоти, бхиккхусан̇гхасса удаката̄панампи на бхагавата̄ анун̃н̃а̄там̣. со ча бра̄хман̣о уддханапа̄л̣им̣ бандха̄петва̄ маха̄ча̄т̣ийо уддханама̄ропетва̄ ун̣ходакам̣ ка̄ретва̄, нха̄нӣйачун̣н̣а̄дӣхи саддхим̣ там̣ виккин̣анто джӣвикам̣ каппети. нха̄йитука̄ма̄ таттха гантва̄ мӯлам̣ датва̄ нха̄йитва̄ гандхе вилимпитва̄ ма̄лам̣ пил̣андхитва̄ паккаманти. тасма̄ тхеро таттха упасан̇ками.

ким̣ паттхайа̄ноти ким̣ иччханто. ким̣ есанти ким̣ гавесанто. пӯджито пӯджанеййа̄нанти идам̣ тхеро дасабаласса ван̣н̣ам̣ катхетума̄рабхи. гила̄набхесаджджаттхам̣ гатена кира гила̄насса ван̣н̣о катхетабботи ваттаметам̣. ван̣н̣ам̣ хи сутва̄ манусса̄ саккаччам̣ бхесаджджам̣ да̄таббам̣ ман̃н̃анти. саппа̄йабхесаджджам̣ ладдха̄ гила̄но кхиппамева вут̣т̣ха̄ти. катхентена ча джха̄навимоккхасама̄паттимаггапхала̄ни а̄раббха катхетум̣ на ват̣т̣ати. ‘‘сӣлава̄ ладжджӣ куккуччако бахуссуто а̄гамадхаро вам̣са̄нураккхако’’ти евам̣ пана а̄гаманӣйапат̣ипадам̣йева катхетум̣ ват̣т̣ати. пӯджанеййа̄нанти асӣтимаха̄тхера̄ садевакена локена пӯджетабба̄ти пӯджанеййа̄. тейева сакка̄табба̄ти саккареййа̄. тесам̣йева апачити каттабба̄ти апачеййа̄. бхагава̄ тесам̣ пӯджито саккато апачито ча, иччасса там̣ гун̣ам̣ пака̄сенто тхеро евама̄ха. ха̄тавети харитум̣.

пха̄н̣итасса ча пут̣анти махантам̣ ниччха̄рикам̣ гул̣апин̣д̣ам̣. со кира ‘‘ким̣ саман̣асса готамасса апха̄сука’’нти? пуччхитва̄, ‘‘ударава̄то’’ти сутва̄, ‘‘тена хи майаметтха бхесаджджам̣ джа̄на̄ма, ито тхокена удакена идам̣ пха̄н̣итам̣ а̄лол̣етва̄ нха̄напарийоса̄не па̄тум̣ детха, ити ун̣ходакена бахи париседо бхависсати, имина̄ антоти евам̣ саман̣асса готамасса пха̄сукам̣ бхависсатӣ’’ти ватва̄ тхерасса патте паккхипитва̄ ада̄си.

упасан̇камӣти тасмим̣ кира а̄ба̄дхе пат̣иппассаддхе ‘‘девахитена татха̄гатасса бхесаджджам̣ диннам̣, тенева рого вӯпасанто, ахо да̄нам̣ парамада̄нам̣ бра̄хман̣асса̄’’ти катха̄ виттха̄рита̄ джа̄та̄. там̣ сутва̄ киттика̄мо бра̄хман̣о ‘‘еттакенапи та̄ва ме айам̣ киттисаддо аббхуггато’’ти соманассаджа̄то аттана̄ катабха̄вам̣ джа̄на̄петука̄мо та̄ватакенева дасабале висса̄сам̣ а̄паджджитва̄ упасан̇ками.

даджджа̄ти дадеййа. катхам̣ хи йаджама̄насса̄ти кена ка̄ран̣ена йаджантасса. иджджхатӣти самиджджхати махаппхало хоти. йоведӣти йо аведи ан̃н̃а̄си, видитам̣ па̄кат̣амака̄си ‘‘йоветӣ’’типи па̄т̣хо, йо авети джа̄на̄тӣти аттхо. пассатӣти диббачаккхуна̄ пассати. джа̄тиккхайанти арахаттам̣. абхин̃н̃а̄воситоти джа̄нитва̄ восито воса̄нам̣ катакиччатам̣ патто. евам̣ хи йаджама̄насса̄ти имина̄ кхӣн̣а̄саве йаджана̄ка̄рена йаджантасса. татийам̣.

4. маха̄са̄ласуттаван̣н̣ана̄

200. чатуттхе лӯкхо лӯкхапа̄вуран̣оти джин̣н̣о джин̣н̣апа̄вуран̣о. упасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? тасса кира гхаре ат̣т̣хасатасахассадханам̣ ахоси. со чатуннам̣ путта̄нам̣ а̄ва̄хам̣ катва̄ чатта̄ри сатасахасса̄ни ада̄си. атхасса бра̄хман̣ийа̄ ка̄лан̇ката̄йа путта̄ саммантайим̣су – ‘‘саче ан̃н̃ам̣ бра̄хман̣им̣ а̄нессати, тасса̄ куччхийам̣ ниббаттавасена кулам̣ бхиджджиссати. ханда нам̣ майам̣ сан̇ган̣ха̄ма̄’’ти. те чатта̄ропи пан̣ӣтехи гха̄саччха̄дана̄дӣхи упат̣т̣хаханта̄ хаттхапа̄дасамба̄хана̄дӣни каронта̄ сан̇ган̣хитва̄ екадивасам̣ дива̄ нидда̄йитва̄ вут̣т̣хитасса хаттхапа̄де самба̄хама̄на̄ па̄т̣ийеккам̣ гхара̄ва̄се а̄дӣнавам̣ ватва̄ – ‘‘майам̣ тумхе имина̄ нӣха̄рена йа̄ваджӣвам̣ упат̣т̣хахисса̄ма, сесадханампи но детха̄’’ти йа̄чим̣су. бра̄хман̣о пуна екекасса сатасахассам̣ сатасахассам̣ датва̄ аттано ниваттхапа̄рупанаматтам̣ т̣хапетва̄ саббам̣ упабхогапарибхогам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ ниййа̄деси. там̣ джет̣т̣хапутто катипа̄хам̣ упат̣т̣хахи.

атха нам̣ екадивасам̣ нхатва̄ а̄гаччхантам̣ два̄ракот̣т̣хаке т̣хатва̄ сун̣ха̄ евама̄ха – ‘‘ким̣ тайа̄ джет̣т̣хапуттасса сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ атирекам̣ диннаматтхи? нану саббесам̣ две две сатасахасса̄ни динна̄ни, ким̣ сесапутта̄нам̣ гхарасса маггам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти? со ‘‘насса васалӣ’’ти куджджхитва̄ ан̃н̃асса гхарам̣ агама̄си, татопи катипа̄хаччайена имина̄ва упа̄йена пала̄пито ан̃н̃асса̄ти евам̣ екагхарепи павесанам̣ алабхама̄но пан̣д̣аран̇гапаббаджджам̣ паббаджитва̄ бхиккха̄йа чаранто ка̄ла̄намаччайена джара̄джин̣н̣о дуббходжанадуккхасеййа̄хи мила̄тасарӣро бхиккха̄ча̄рато а̄гамма, пӣт̣хака̄йа нипанно ниддам̣ оккамитва̄ вут̣т̣ха̄йа нисинно атта̄нам̣ олокетва̄ путтесу патит̣т̣хам̣ апассанто чинтеси – ‘‘саман̣о кира готамо аббха̄кут̣ико утта̄намукхо сукхасамбха̄со пат̣исантха̄ракусало, сакка̄ саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇камитва̄ пат̣исантха̄рам̣ лабхиту’’нти нива̄санапа̄вуран̣ам̣ сан̣т̣хапетва̄ бхиккха̄бха̄джанама̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками.

да̄рехи сам̣пуччха гхара̄ никкха̄ментӣти саббам̣ мама сантакам̣ гахетва̄ майхам̣ ниддханабха̄вам̣ н̃атва̄ аттано бхарийа̄хи саддхим̣ мантайитва̄ мам̣ гхара̄ никкад̣д̣ха̄пенти.

нандиссанти нандиджа̄то тут̣т̣хо памудито ахосим̣. бхавамиччхисанти вуд̣д̣хим̣ паттхайим̣. са̄ва ва̄ренти сӯкаранти йатха̄ сунакха̄ ваггавагга̄ хутва̄ бхуссанта̄ бхуссанта̄ сӯкарам̣ ва̄ренти, пунаппунам̣ маха̄равам̣ рава̄пенти, евам̣ да̄рехи саддхим̣ мам̣ бахум̣ ватва̄ виравантам̣ пала̄пентӣти аттхо.

асанта̄ти асаппуриса̄. джамма̄ти ла̄мака̄. бха̄сарети бха̄санти. путтарӯпена̄ти путтавесена. вайогатанти тайо вайе гатам̣ атиккантам̣ паччхимавайе т̣хитам̣ мам̣. джахантӣти париччаджанти.

ниббхоготи ниппарибхого. кха̄дана̄ апанӣйатӣти ассо хи йа̄вадева тарун̣о хоти джавасампанно, та̄васса на̄на̄расам̣ кха̄данам̣ даданти, джин̣н̣ам̣ ниббхогам̣ тато апаненти, антимавайе там̣ ваттам̣ на лабхати, га̄вӣхи саддхим̣ ат̣авийам̣ суккхатин̣а̄ни кха̄данто чарати. йатха̄ со ассо, евам̣ джин̣н̣ака̄ле вилуттасаббадханатта̄ ниббхого ма̄дисопи ба̄лака̄нам̣ пита̄ тхеро парагхаресу бхиккхати.

йан̃чети нипа̄то. идам̣ вуттам̣ хоти – йе мама путта̄ анассава̄ аппатисса̄ авасаваттино, техи дан̣д̣ова кира сеййо сундаратароти. ида̄нисса сеййабха̄вам̣ дассетум̣ чан̣д̣ампи гон̣антиа̄ди вуттам̣.

пуре хотӣти аггато хоти, там̣ пурато катва̄ гантум̣ сукхам̣ хотӣти аттхо. га̄дхамедхатӣти удакам̣ отаран̣ака̄ле гамбхӣре удаке патит̣т̣хам̣ лабхати.

парийа̄пун̣итва̄ти угган̣хитва̄ ва̄ ва̄чуггата̄ катва̄. саннисиннесӯти татха̄рӯпе бра̄хман̣а̄нам̣ сама̄гамадивасе сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итесу путтесу там̣ сабхам̣ ога̄хетва̄ бра̄хман̣а̄нам̣ маджджхе маха̄рахе а̄сане нисиннесу. абха̄сӣти ‘айам̣ ме ка̄ло’ти сабха̄йа маджджхе пависитва̄ хаттхам̣ уккхипитва̄, ‘‘бхо ахам̣ тумха̄кам̣ га̄тха̄ бха̄ситука̄мо, бха̄сите сун̣иссатха̄’’ти ватва̄ – ‘‘бха̄са, бра̄хман̣а, сун̣ома̄’’ти вутто т̣хитакова абха̄си. ‘‘тена ча самайена манусса̄нам̣ ваттам̣ хоти йо ма̄та̄питӯнам̣ сантакам̣ кха̄данто ма̄та̄питаро на посети, со ма̄ретаббо’’ти. тасма̄ те бра̄хман̣апутта̄ питупа̄десу нипатитва̄ ‘‘джӣвитам̣ но та̄та, дехӣ’’ти йа̄чим̣су. со питухадайасса путта̄нам̣ мудутта̄ ‘‘ма̄ ме, бхо, ба̄лаке вина̄сайиттха, посиссанти ма’’нти а̄ха.

атхасса путте манусса̄ а̄хам̣су – ‘‘саче, бхо, аджджа пат̣т̣ха̄йа питарам̣ на самма̄ пат̣иджаггиссатха, гха̄тесса̄ма во’’ти. те бхӣта̄ гхарам̣ нетва̄ пат̣иджаггим̣су. там̣ дассетум̣ атха кхо нам̣ бра̄хман̣амаха̄са̄лантиа̄ди вуттам̣. таттха нетва̄ти пӣт̣хе нисӣда̄петва̄ сайам̣ уккхипитва̄ найим̣су. нха̄петва̄ти сарӣрам̣ телена аббхан̃джитва̄ уббат̣т̣етва̄ гандхачун̣н̣а̄дӣхи нха̄песум̣. бра̄хман̣ийопи паккоса̄петва̄, ‘‘аджджа пат̣т̣ха̄йа амха̄кам̣ питарам̣ самма̄ пат̣иджаггатха. саче пама̄дам̣ а̄паджджиссатха, гхарато во никкад̣д̣хисса̄ма̄’’ти ватва̄, пан̣ӣтабходжанам̣ бходжесум̣.

бра̄хман̣о субходжанан̃ча сукхасеййан̃ча а̄гамма катипа̄хаччайена сан̃джа̄табало пӣн̣итиндрийо аттабха̄вам̣ олокетва̄, ‘‘айам̣ ме сампатти саман̣ам̣ готамам̣ нисса̄йа ладдха̄’’ти пан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа бхагавато сантикам̣ агама̄си. там̣ дассетум̣ атха кхо сотиа̄ди вуттам̣. таттха етадавоча̄ти дуссайугам̣ па̄дамӯле т̣хапетва̄ етам̣ авоча. саран̣агамана̄васа̄не ча̄пи бхагавантам̣ евама̄ха – ‘‘бхо готама, майхам̣ путтехи чатта̄ри дхурабхатта̄ни динна̄ни, тато ахам̣ две тумха̄кам̣ дамми, две сайам̣ парибхун̃джисса̄мӣ’’ти. калйа̄н̣ам̣, бра̄хман̣а, па̄т̣ийеккам̣ пана ма̄ ниййа̄дехи, амха̄кам̣ руччанат̣т̣ха̄намева гамисса̄ма̄ти. ‘‘евам̣, бхо’’ти кхо бра̄хман̣о бхагавантам̣ вандитва̄ гхарам̣ гантва̄ путте а̄мантеси ‘‘та̄та̄, саман̣о готамо майхам̣ саха̄йо, тасса две дхурабхатта̄ни динна̄ни, тумхе тасмим̣ сампатте ма̄ памаджджатха̄’’ти. са̄дху, та̄та̄ти. пунадивасе бхагава̄ пуббан̣хасамайе паттачӣварам̣ а̄да̄йа джет̣т̣хапуттасса нивесанадва̄рам̣ гато. со саттха̄рам̣ дисва̄ва хаттхато паттам̣ гахетва̄ гхарам̣ павесетва̄ маха̄рахе паллан̇ке нисӣда̄петва̄ пан̣ӣтабходжанамада̄си. саттха̄ пунадивасе итарасса, пунадивасе итарасса̄ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ саббесам̣ гхара̄ни агама̄си. саббе татхева сакка̄рам̣ акам̣су.

атхекадивасам̣ джет̣т̣хапуттасса гхаре ман̇галам̣ паччупат̣т̣хитам̣. со питарам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, касса ман̇галам̣ дема̄’’ти. амхе ан̃н̃ам̣ на джа̄на̄ма? нану саман̣о готамо майхам̣ саха̄йоти? тена хи тумхе пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ сва̄тана̄йа саман̣ам̣ готамам̣ нимантетха̄ти. бра̄хман̣о татха̄ ака̄си. бхагава̄ адхива̄сетва̄ пунадивасе бхиккхусан̇гхапаривуто тасса гехадва̄рам̣ агама̄си. со харитупалиттам̣ сабба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итам̣ гехам̣ саттха̄рам̣ павесетва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̃н̃атта̄санесу нисӣда̄петва̄ апподакапа̄йа̄сан̃чева кхаджджакавикатин̃ча ада̄си. антарабхаттасмим̣йева бра̄хман̣асса чатта̄ропи путта̄ саттху сантике нисӣдитва̄ а̄хам̣су – ‘‘бхо готама, майам̣ амха̄кам̣ питарам̣ пат̣иджагга̄ма наппамаджджа̄ма, пассатхасса аттабха̄ва’’нти. саттха̄ ‘‘калйа̄н̣ам̣ во катам̣, ма̄та̄питупосакам̣ на̄ма пора̄н̣акапан̣д̣ита̄нам̣ а̄чин̣н̣амева̄’’ти ватва̄ маха̄на̄гаджа̄такам̣ (джа̄. 1.11.1 а̄дайо; чарийа̄. 2.1 а̄дайо) на̄ма катхетва̄, чатта̄ри сачча̄ни дӣпетва̄ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не бра̄хман̣о саддхим̣ чатӯхи путтехи чатӯхи ча сун̣ха̄хи десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣хито. тато пат̣т̣ха̄йа саттха̄ на саббака̄лам̣ тесам̣ гехам̣ агама̄сӣти. чатуттхам̣.

5. ма̄наттхаддхасуттаван̣н̣ана̄

201. пан̃чаме ма̄наттхаддхоти ва̄табхаритабхаста̄ вийа ма̄нена тхаддхо. а̄чарийанти сиппуггахан̣ака̄ле а̄чарийо анабхива̄дентасса сиппам̣ на дети, ан̃н̃асмим̣ пана ка̄ле там̣ на абхива̄дети, аттхибха̄вамписса на джа̄на̄ти. на̄йам̣ саман̣оти евам̣ кирасса ахоси – ‘‘йасма̄ айам̣ саман̣о ма̄дисе джа̄тисампаннабра̄хман̣е сампатте пат̣исантха̄раматтампи на кароти, тасма̄ на кин̃чи джа̄на̄тӣ’’ти.

аббхутавиттаджа̄та̄ти абхӯтапубба̄йа тут̣т̣хийа̄ саманна̄гата̄. кесу часса̄ти кесу бхавеййа. кйасса̄ти ке асса пуггаласса. апачита̄ ассӯти апачитим̣ дассетум̣ йутта̄ бхавеййум̣. арахантети има̄йа га̄тха̄йа десана̄кусалатта̄ атта̄нам̣ антокатва̄ пӯджанеййам̣ дассети. пан̃чамам̣.

6. паччанӣкасуттаван̣н̣ана̄

202. чхат̣т̣хе ‘‘саббам̣ сета’’нти вутте ‘‘саббам̣ кан̣ха’’нтиа̄дина̄ найена паччанӣкам̣ каронтассевасса са̄там̣ сукхам̣ хотӣти паччанӣкаса̄то. йо ча винеййа са̄рамбханти йо каран̣уттарийалаккхан̣ам̣ са̄рамбхам̣ винетва̄ сун̣а̄тӣти аттхо. чхат̣т̣хам̣.

7. навакаммикасуттаван̣н̣ана̄

203. саттаме навакаммикабха̄радва̄джоти со кира аран̃н̃е руккхам̣ чхинда̄петва̄ таттхева па̄са̄дакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни йоджетва̄ нагарам̣ а̄харитва̄ виккин̣а̄ти, ити навакаммам̣ нисса̄йа джӣватӣти навакаммико, готтена бха̄радва̄джоти навакаммикабха̄радва̄джо. дисва̄насса етадахосӣти чхаббан̣н̣арасмийо виссаджджетва̄ нисиннам̣ бхагавантам̣ дисва̄на асса етам̣ ахоси. ванасминти имасмим̣ ванасан̣д̣е. уччхиннамӯлам̣ ме вананти майхам̣ килесаванам̣ уччхиннамӯлам̣. ниббанатхоти никкилесавано. еко рамети екако абхирама̄ми. аратим̣ виппаха̄йа̄ти пантасена̄санесу чева бха̄вана̄йа ча уккан̣т̣хитам̣ джахитва̄. саттамам̣.

8. кат̣т̣хаха̄расуттаван̣н̣ана̄

204. ат̣т̣хаме антева̄сика̄ти веййа̄ваччам̣ катва̄ сиппугган̣ханака̄ дхаммантева̄сика̄. нисиннанти чхаббан̣н̣арасмийо виссаджджетва̄ нисиннам̣. гамбхӣрарӯпети гамбхӣрасабха̄ве.

бахубхеравети татрат̣т̣хакасавин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣акабхеравехи бахубхераве. вига̄хийа̄ти анупависитва̄. анин̃джама̄нена̄тиа̄дӣни ка̄йависесана̄ни, еварӯпена ка̄йена̄ти аттхо. суча̄рурӯпам̣ вата̄ти атисундарам̣ вата джха̄нам̣ джха̄йасӣти вадати.

ванавассито мунӣти ванам̣ авассито буддхамуни. иданти идам̣ тумха̄кам̣ евам̣ ване нисиннака̄ран̣ам̣ майхам̣ аччхерарӯпам̣ пат̣ибха̄ти. пӣтиманоти тут̣т̣хачитто. ване васети ванамхи васи.

ман̃н̃а̄маханти ман̃н̃а̄ми ахам̣. лока̄дхипатисахабйатанти лока̄дхипатимаха̄брахмуна̄ сахабха̄вам̣. а̄кан̇кхама̄ноти иччхама̄но. тидивам̣ ануттаранти идам̣ брахмалокамева сандха̄йа̄ха. касма̄ бхавам̣ виджанамаран̃н̃амасситоти ахам̣ та̄ва брахмалокам̣ а̄кан̇кхама̄ноти ман̃н̃а̄ми. йади евам̣ на хоти, атха ме а̄чиккха, касма̄ бхаванти? пуччхати. брахмапаттийа̄ти сет̣т̣хапаттийа̄. идха идам̣ тапо касма̄ каросӣти апаренапи а̄ка̄рена пуччхати.

кан̇кха̄ти тан̣ха̄. абхинандана̄ти абхинанданавасена тан̣ха̄ва вутта̄. анекадха̄тӯсӯти анекасабха̄весу а̄рамман̣есу. путхӯти на̄наппака̄ра̄ тан̣ха̄ сесакилеса̄ ва̄. сада̄сита̄ти ниччака̄лам̣ авассита̄. ан̃н̃а̄н̣амӯлаппабхава̄ти авиджджа̄мӯла̄ хутва̄ джа̄та̄. паджаппита̄ти тан̣ха̄ва ‘‘идампи майхам̣, идампи майха’’нти паджаппа̄панавасена паджаппита̄ на̄ма̄ти вутта̄. сабба̄ майа̄ бйантиката̄ти сабба̄ тан̣ха̄ майа̄ аггамаггена вигатанта̄ ниранта̄ ката̄. самӯлика̄ти саддхим̣ ан̃н̃а̄н̣амӯлена.

анӯпайоти анупагамано. саббесу дхаммесу висуддхадассаноти имина̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ дӣпети. самбодхимануттаранти арахаттам̣ сандха̄йа̄ха. сиванти сет̣т̣хам̣. джха̄йа̄мӣти двӣхи джха̄нехи джха̄йа̄ми. виса̄радоти вигатаса̄раджджо. ат̣т̣хамам̣.

9. ма̄тупосакасуттаван̣н̣ана̄

205. наваме печча̄ти ито пат̣игантва̄. навамам̣.

10. бхиккхакасуттаван̣н̣ана̄

206. дасаме идха̄ти имасмим̣ бхиккхубха̄ве. виссам̣ дхамманти дуггандхам̣ акусаладхаммам̣. ба̄хитва̄ти аггамаггена джахитва̄. сан̇кха̄йа̄ти н̃а̄н̣ена. са ве бхиккхӯти вуччатӣти со ве бхиннакилесатта̄ бхиккху на̄ма вуччати. дасамам̣.

11. сан̇га̄равасуттаван̣н̣ана̄

207. ека̄дасаме паччетӣти иччхати паттхети. са̄дху, бхантети а̄йа̄чама̄но а̄ха. тхерасса киреса гихисаха̄йо, тасма̄ тхеро ‘‘айам̣ вара̄ко мам̣ саха̄йам̣ лабхитва̄пи миччха̄дит̣т̣хим̣ гахетва̄ ма̄ апа̄йапӯрако ахосӣ’’ти а̄йа̄чати. апичеса маха̄парива̄ро, тасмим̣ пасанне пан̃чакуласата̄ни ануваттиссантӣти ман̃н̃ама̄нопи а̄йа̄чати. аттхавасанти аттха̄нисам̣сам̣ аттхака̄ран̣ам̣. па̄панти па̄н̣а̄типа̄та̄диакусалам̣. пава̄хемӣти галаппама̄н̣ам̣ удакам̣ отаритва̄ пава̄хеми пала̄пеми. дхаммоти га̄тха̄ вуттаттха̄ва. ека̄дасамам̣.

12. кхомадуссасуттаван̣н̣ана̄

208. два̄дасаме кхомадуссам̣ на̄ма̄ти кхомадусса̄нам̣ уссаннатта̄ евам̣ладдхана̄мам̣. сабха̄йанти са̄ла̄йам̣. пхуса̄йатӣти пхусита̄ни мун̃чати вассати. саттха̄ кира там̣ сабхам̣ упасан̇камитука̄мо – ‘‘майи евамевам̣ упасан̇каманте апха̄сукадха̄тукам̣ хоти, екам̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча упасан̇камисса̄мӣ’’ти адхит̣т̣ха̄навасена вут̣т̣хим̣ уппа̄деси. сабха̄дхамманти сукханисинне кира асан̃ча̄летва̄ екапассена пависанам̣ тесам̣ сабха̄дхаммо на̄ма, на маха̄джанам̣ ча̄летва̄ уджукамева пависанам̣. бхагава̄ ча уджукамева а̄гаччхати, тена те купита̄ бхагавантам̣ хӣл̣ента̄ ‘‘ке ча мун̣д̣ака̄ саман̣ака̄, ке ча сабха̄дхаммам̣ джа̄ниссантӣ’’ти а̄хам̣су. сантоти пан̣д̣ита̄ саппуриса̄. паха̄йа̄ти ете ра̄га̄дайо джахитва̄ ра̄га̄дивинайа̄йа дхаммам̣ бхан̣анти, тасма̄ те санто на̄ма̄ти. два̄дасамам̣.

упа̄сакавагго дутийо.

ити са̄раттхаппака̄синийа̄

сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

бра̄хман̣асам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.