3. татийавагго
1. самбахуласуттаван̣н̣ана̄
157. татийаваггасса пат̣хаме джат̣ан̣д̣увена̄ти джат̣а̄чумбат̣акена. аджинаккхипаниваттхоти сакхурам̣ аджиначаммам̣ екам̣ ниваттхо екам̣ па̄руто. удумбарадан̣д̣анти аппиччхабха̄ваппака̄санаттхам̣ ӣсакам̣ ван̇кам̣ удумбарадан̣д̣ам̣ гахетва̄. етадавоча̄ти локе бра̄хман̣асса вачанам̣ на̄ма суссӯсанти, бра̄хман̣есупи паббаджитасса, паббаджитесупи махаллакасса̄ти махаллакабра̄хман̣асса паббаджитавесам̣ гахетва̄ падха̄набхӯмийам̣ каммам̣ каронте те бхиккхӯ упасан̇камитва̄ хаттхам̣ уккхипитва̄ етам̣ ‘‘дахара̄ бхаванто’’тиа̄дивачанам̣ авоча. окампетва̄ти ханукена урам̣ пахаранто адхонатам̣ катва̄. дживхам̣ нилла̄летва̄ти кабарамаха̄дживхам̣ нӣхаритва̄ уддхамадхо убхайапассесу ча ла̄летва̄. тивиса̄кханти тиса̄кхам̣. нала̄т̣иканти бхакут̣им̣, нала̄т̣е ут̣т̣хитам̣ валиттайанти аттхо. пакка̄мӣти тумхе джа̄нанта̄нам̣ вачанам̣ акатва̄ аттанова теле паччиссатха̄ти ватва̄ екам̣ маггам̣ гахетва̄ гато. пат̣хамам̣.
2. самиддхисуттаван̣н̣ана̄
158. дутийе ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата мети еварӯпасса саттху чева дхаммасса ча сабрахмача̄рӣнан̃ча ладдхатта̄ майхам̣ ла̄бха̄ майхам̣ суладдханти. со кира̄йасма̄ паччха̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммаситва̄ ‘‘арахаттам̣ гахесса̄мӣ’’ти па̄са̄дикам̣ та̄ва каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ буддхадхаммасан̇гхагун̣е а̄ваджджетва̄ читтакаллатам̣ уппа̄детва̄ читтам̣ ха̄сетва̄ тосетва̄ нисинно. тенасса евамахоси. упасан̇камӣти ‘‘айам̣ самиддхи бхиккху па̄са̄дикам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисиннасадисо, йа̄ва мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ арахаттам̣ на ган̣ха̄ти, та̄васса антара̄йам̣ карисса̄мӣ’’ти упасан̇ками. гаччха тванти саттха̄ сакаладжамбудӣпам̣ олокенто ‘‘тасмим̣йева т̣ха̄не тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ саппа̄йам̣ бхависсатӣ’’ти аддаса, тасма̄ евама̄ха. сатипан̃н̃а̄ ча ме буддха̄ти майа̄ сати ча пан̃н̃а̄ ча н̃а̄та̄. карассу рӯпа̄нӣти бахӯнипи вибхим̣сака̄раха̄ни рӯпа̄ни карассу. нева мам̣ бйа̄дхайиссасӣти мам̣ нева ведхайиссаси на кампассеси. дутийам̣.
3. годхикасуттаван̣н̣ана̄
159. татийе исигилипассети исигилисса на̄ма паббатасса пассе. ка̄л̣асила̄йанти ка̄л̣аван̣н̣а̄йа сила̄йам̣. са̄майикам̣ четовимуттинти аппитаппитаккхан̣е паччанӣкадхаммехи вимуччати, а̄рамман̣е ча адхимуччатӣти локийасама̄патти са̄майика̄ четовимутти на̄ма. пхусӣти пат̣илабхи. париха̄йӣти касма̄ йа̄ва чхат̣т̣хам̣ париха̄йи? са̄ба̄дхатта̄. тхерасса кира ва̄тапиттасемхавасена ануса̄йико а̄ба̄дхо аттхи, тена сама̄дхисса саппа̄йе упака̄ракадхамме пӯретум̣ на саккоти, аппитаппита̄йа сама̄паттийа̄ париха̄йати.
йам̣нӯна̄хам̣ саттхам̣ а̄хареййанти со кира чинтеси, йасма̄ парихӣнаджджха̄насса ка̄лан̇карото анибаддха̄ гати хоти, апарихӣнаджджха̄насса нибаддха̄ гати хоти, брахмалоке ниббаттати, тасма̄ саттхам̣ а̄харитука̄мо ахоси. упасан̇камӣти – ‘‘айам̣ саман̣о саттхам̣ а̄харитука̄мо, саттха̄харан̣ан̃ча на̄метам̣ ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхасса хоти. йо евам̣ ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхо хоти, со мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммаситва̄ арахаттампи гахетум̣ саматтхо хоти, майа̄ пана пат̣иба̄хитопи еса на орамиссати, саттха̄ра̄ пат̣иба̄хито орамиссатӣ’’ти тхерасса аттхака̄мо вийа хутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками.
джала̄ти джалама̄на̄. па̄де ванда̄ми чаккхума̄ти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄ тава па̄де ванда̄ми. джутиндхара̄ти а̄нубха̄вадхара̄. аппаттама̄насоти аппаттаарахатто. секхоти сӣла̄дӣни сиккхама̄но сакаран̣ӣйо. джане сута̄ти джане виссута̄. саттхам̣ а̄харитам̣ хотӣти тхеро кира ‘‘ким̣ майхам̣ имина̄ джӣвитена̄’’ти? утта̄но нипаджджитва̄ саттхена галана̄л̣им̣ чхинди, дуккха̄ ведана̄ уппаджджим̣су. тхеро веданам̣ виккхамбхетва̄ там̣йева веданам̣ париггахетва̄ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммасанто арахаттам̣ патва̄ самасӣсӣ хутва̄ паринибба̄йи. самасӣсӣ на̄ма тивидхо хоти ирийа̄патхасамасӣсӣ, рогасамасӣсӣ, джӣвитасамасӣсӣти.
таттха йо т̣ха̄на̄дӣсу ирийа̄патхесу ан̃н̃атарам̣ адхит̣т̣ха̄йа – ‘‘имам̣ акопетва̄ва арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти випассанам̣ пат̣т̣хапети, атхасса арахаттаппатти ча ирийа̄патхакопанан̃ча екаппаха̄ренева хоти. айам̣ ирийа̄патхасамасӣсӣ на̄ма. йо пана чаккхурога̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ сати – ‘‘ито анут̣т̣хитова арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти випассанам̣ пат̣т̣хапети, атхасса арахаттаппатти ча рогато вут̣т̣ха̄нан̃ча екаппаха̄ренева хоти. айам̣ рогасамасӣсӣ на̄ма. кечи пана тасмим̣йева ирийа̄патхе тасмин̃ча роге паринибба̄навасенеттха самасӣситам̣ пан̃н̃а̄пенти. йасса пана а̄саваккхайо ча джӣвитаккхайо ча екаппаха̄ренева хоти. айам̣ джӣвитасамасӣсӣ на̄ма. вуттампи четам̣ – ‘‘йасса пуггаласса апуббам̣ ачаримам̣ а̄савапарийа̄да̄нан̃ча хоти джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча, айам̣ вуччати пуггало самасӣсӣ’’ти (пу. па. 16).
еттха ча паваттисӣсам̣ килесасӣсанти две сӣса̄ни. таттха паваттисӣсам̣ на̄ма джӣвитиндрийам̣, килесасӣсам̣ на̄ма авиджджа̄. тесу джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ кхепети, авиджджа̄ маггачиттам̣. двиннам̣ читта̄нам̣ екато уппа̄до наттхи. магга̄нантарам̣ пана пхалам̣, пхала̄нантарам̣ бхаван̇гам̣, бхаван̇гато вут̣т̣ха̄йа паччавеккхан̣ам̣, там̣ парипун̣н̣ам̣ ва̄ хоти апарипун̣н̣ам̣ ва̄. тикхин̣ена асина̄ сӣсе чхиджджантепи хи еко ва̄ две ва̄ паччавеккхан̣ава̄ра̄ авассам̣ уппаджджантийева, читта̄нам̣ пана лахупариваттита̄йа а̄саваккхайо ча джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча екаккхан̣е вийа пан̃н̃а̄йати.
самӯлам̣ тан̣хамаббуйха̄ти авиджджа̄мӯлена самӯлакам̣ тан̣хам̣ арахаттамаггена уппа̄т̣етва̄. париниббутоти анупа̄дисесанибба̄нена париниббуто.
виваттаккхандханти париваттаккхандхам̣. сема̄нанти утта̄нам̣ хутва̄ сайитам̣ хоти. тхеро пана кин̃ча̄пи утта̄нако сайито, татха̄писса даккхин̣ена пассена паричитасайанатта̄ сӣсам̣ даккхин̣атова париваттитва̄ т̣хитам̣. дхӯма̄йитаттанти дхӯма̄йитабха̄вам̣. тасмим̣ хи кхан̣е дхӯмавала̄хака̄ вийа тимиравала̄хака̄ вийа ча ут̣т̣хахим̣су. вин̃н̃а̄н̣ам̣ саманвесатӣти пат̣исандхичиттам̣ парийесати. аппатит̣т̣хитена̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена аппатит̣т̣хитена, аппатит̣т̣хитака̄ран̣а̄ти аттхо. белувапан̣д̣увӣн̣анти белувапаккам̣ вийа пан̣д̣уван̣н̣ам̣ суван̣н̣амаха̄вӣн̣ам̣. а̄да̄йа̄ти каччхе т̣хапетва̄. упасан̇камӣти ‘‘годхикаттхерасса ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ на джа̄на̄ми, саман̣ам̣ готамам̣ пуччхитва̄ никкан̇кхо бхависса̄мӣ’’ти кхуддакада̄ракаван̣н̣ӣ хутва̄ упасан̇ками. на̄дхигаччха̄мӣти на пасса̄ми. сокапаретасса̄ти сокена пхут̣т̣хасса. абхассатха̄ти па̄дапит̣т̣хийам̣ патита̄. татийам̣.
4. саттавасса̄нубандхасуттаван̣н̣ана̄
160. чатуттхе сатта васса̄нӣти пуре бодхийа̄ чхаббасса̄ни, бодхито паччха̄ екам̣ вассам̣. ота̄ра̄пеккхоти ‘‘саче саман̣асса готамасса ка̄йадва̄ра̄дӣсу кин̃чидева анануччхавикам̣ пасса̄ми, чодесса̄ми на’’нти евам̣ виварам̣ апеккхама̄но. алабхама̄ноти ратхарен̣уматтампи аваккхалитам̣ апассанто. тена̄ха –
‘‘сатта васса̄ни бхагавантам̣, анубандхим̣ пада̄падам̣;
ота̄рам̣ на̄дхигаччхиссам̣, самбуддхасса сатӣмато’’ти. (су. ни. 448);
упасан̇камӣти ‘‘аджджа саман̣ам̣ готамам̣ атигахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти упасан̇ками.
джха̄йасӣти джха̄йанто аваджджха̄йанто нисинносӣти вадати. виттам̣ ну джӣноти сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ джитоси ну. а̄гум̣ ну га̄масминти, ким̣ ну антога̄ме пама̄н̣а̄тиккантам̣ па̄пакаммам̣ ака̄си, йена ан̃н̃есам̣ мукхам̣ олокетум̣ ависаханто аран̃н̃е вичараси? саккхинти миттабха̄вам̣.
паликха̄йа̄ти кхан̣итва̄. бхавалобхаджаппанти бхавалобхасан̇кха̄там̣ тан̣хам̣. ана̄саво джха̄йа̄мӣти ниттан̣хо хутва̄ двӣхи джха̄нехи джха̄йа̄ми. паматтабандхӯти ма̄рам̣ а̄лапати. со хи йекечи локе паматта̄, тесам̣ бандху.
саче маггам̣ анубуддханти йади тайа̄ магго анубуддхо. апехӣти апайа̄хи. амаччудхеййанти маччуно анока̄сабхӯтам̣ нибба̄нам̣. па̄рага̄миноти йепи па̄рам̣ гата̄, тепи па̄рага̄мино. йепи па̄рам̣ гаччхиссанти, йепи па̄рам̣ гантука̄ма̄, тепи па̄рага̄мино.
висӯка̄йика̄нӣти ма̄рависӯка̄ни. висевита̄нӣти вируддхасевита̄ни, ‘‘аппама̄йу манусса̄нам̣, аччайанти ахоратта̄’’ти вутте. ‘‘дӣгхама̄йу манусса̄нам̣, на̄ччайанти ахоратта̄’’тиа̄дӣни пат̣иломака̄ран̣а̄ни. виппхандита̄нӣти, тамхи тамхи ка̄ле хаттхира̄джаван̣н̣асаппаван̣н̣а̄дидассана̄ни. ниббеджанӣйа̄ти уккан̣т̣ханӣйа̄.
анупарийага̄тиа̄дӣсу кин̃ча̄пи атӣтавачанам̣ катам̣, аттхо пана викаппавасена ведитаббо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ медаван̣н̣ам̣ па̄са̄н̣ам̣ ва̄йасо дисва̄ – ‘‘апи на̄меттха мудум̣ виндеййа̄ма, апи асса̄до сийа̄’’ти анупаригаччхеййа, атха со таттха асса̄дам̣ алабхитва̄ва ва̄йасо етто апаккамеййа, тато па̄са̄н̣а̄ апагаччхеййа, евам̣ майампи со ка̄ко вийа селам̣ готамам̣ а̄саджджа асса̄дам̣ ва̄ сантхавам̣ ва̄ алабханта̄ готама̄ ниббиндитва̄ апагаччха̄ма. чатуттхам̣.
5. ма̄радхӣтусуттаван̣н̣ана̄
161. пан̃чаме абха̄ситва̄ти еттха а-ка̄ро нипа̄таматтам̣, бха̄ситва̄ти аттхо. абха̄сайитва̄типи па̄т̣хо. упасан̇камим̣сӯти ‘‘гопа̄лакада̄ракам̣ вийа дан̣д̣акена бхӯмим̣ лекхам̣ датва̄ ативийа думмано хутва̄ нисинно. ‘кинну кхо ка̄ран̣а’нти? пуччхитва̄, джа̄нисса̄ма̄’’ти упасан̇камим̣су.
сочасӣти чинтеси. а̄ран̃н̃амива кун̃джаранти йатха̄ аран̃н̃ато песитаган̣ика̄рахаттхинийо а̄ран̃н̃акам̣ кун̃джарам̣ иттхикуттадассанена палобхетва̄ бандхитва̄ а̄найанти, евам̣ а̄найисса̄ма. ма̄радхеййанти тебхӯмакават̣т̣ам̣.
упасан̇камим̣сӯти – ‘‘тумхе тхокам̣ адхива̄сетха, майам̣ там̣ а̄несса̄ма̄’’ти питарам̣ самасса̄сетва̄ упасан̇камим̣су. учча̄вача̄ти на̄на̄видха̄. екасатам̣ екасатанти екекам̣ сатам̣ сатам̣ катва̄. кума̄риван̣н̣асатанти имина̄ найена кума̄риаттабха̄ва̄нам̣ сатам̣.
аттхасса паттим̣ хадайасса сантинти, двӣхипи падехи арахаттамева катхеси. сенанти килесасенам̣. са̄ хи пийарӯпаса̄тарӯпа̄ на̄ма. ека̄хам̣ джха̄йанти еко ахам̣ джха̄йанто. сукхаманубодхинти арахаттасукхам̣ анубуджджхим̣. идам̣ вуттам̣ хоти – пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ сенам̣ джинитва̄ ахам̣ еко джха̄йанто ‘‘аттхасса паттим̣ хадайасса санти’’нти сан̇кхам̣ гатам̣ арахаттасукхам̣ анубуджджхим̣. тасма̄ джанена миттасантхавам̣ на кароми, тенева ча ме ка̄ран̣ена кеначи саддхим̣ саккхӣ на сампаджджатӣти.
катхам̣виха̄рӣбахулоти катамена виха̄рена бахулам̣ вихаранто. аладдха̄ти алабхитва̄. йоти нипа̄таматтам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – катамена джха̄нена бахулам̣ джха̄йантам̣ там̣ пуггалам̣ ка̄масан̃н̃а̄ алабхитва̄ва париба̄хира̄ хонтӣти.
пассаддхака̄йоти чатуттхаджджха̄нена асса̄сапасса̄сака̄йасса пассаддхатта̄ пассаддхака̄йо. сувимуттачиттоти арахаттапхалавимуттийа̄ сут̣т̣ху вимуттачитто. асан̇кхара̄ноти тайо камма̄бхисан̇кха̄ре анабхисан̇кхаронто. анокоти ана̄лайо. ан̃н̃а̄йа дхамманти чатусаччадхаммам̣ джа̄нитва̄. авитаккаджха̄йӣти авитаккена чатуттхаджджха̄нена джха̄йанто. на куппатӣтиа̄дӣсу досена на куппати, ра̄гена на сарати, мохена на тхӣно. имесу тӣсу мӯлакилесесу гахитесу дийад̣д̣хакилесасахассам̣ гахитамева хоти. пат̣хамападена ва̄ бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ гахитам̣, дутийена ка̄маччханданӣваран̣ам̣, татийена тхинам̣ а̄дим̣ катва̄ сесанӣваран̣а̄ни. ити имина̄ нӣваран̣аппаха̄нена кхӣн̣а̄савам̣ дассети.
пан̃чогхатин̣н̣оти пан̃чадва̄рикам̣ килесогхам̣ тин̣н̣о. чхат̣т̣ханти манодва̄рикампи чхат̣т̣хам̣ килесогхам̣ атари. пан̃чогхаггахан̣ена ва̄ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни, чхат̣т̣хаггахан̣ена пан̃чуддхамбха̄гийа̄ни ведитабба̄ни. ган̣асан̇гхача̄рӣти ган̣е ча сан̇гхе ча чаратӣти саттха̄ ган̣асан̇гхача̄рӣ на̄ма. аддха̄ чариссантӣти ан̃н̃епи саддха̄ бахуджана̄ екам̣сена чариссанти. айанти айам̣ саттха̄. анокоти ана̄лайо.
аччхеджджа нессатӣти аччхиндитва̄ найиссати, маччура̄джасса хаттхато аччхиндитва̄ нибба̄напа̄рам̣ найиссатӣти вуттам̣ хоти. найама̄на̄нанти найама̄несу.
селам̣ва сирасӯхачча, па̄та̄ле га̄дхамесатха̄ти махантам̣ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣ силам̣ сӣсе т̣хапетва̄ па̄та̄ле патит̣т̣хагавесанам̣ вийа. кха̄н̣ум̣ва ураса̄саджджа̄ти ураси кха̄н̣ум̣ пахаритва̄ вийа. апетха̄ти апагаччхатха. имасмим̣ т̣ха̄не сан̇гӣтика̄ра̄ ‘‘идамавоча̄’’ти десанам̣ нит̣т̣хапетва̄ даддаллама̄на̄ти га̄тхам̣ а̄хам̣су. таттха даддаллама̄на̄ти ативийа джалама̄на̄ собхама̄на̄. а̄ган̃чхунти а̄гата̄. панудӣти нӣхари. тӯлам̣ бхат̣т̣хам̣ва ма̄лутоти йатха̄ пхалато бхат̣т̣хам̣ симбалитӯлам̣ ва̄ пот̣акитӯлам̣ ва̄ ва̄то панудати нӣхарати, евам̣ панудӣти. пан̃чамам̣.
татийо вагго.
ити са̄раттхаппака̄синийа̄
сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
ма̄расам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.