4. ма̄расам̣йуттам̣

1. пат̣хамавагго

1. тапокаммасуттаван̣н̣ана̄

137. ма̄расам̣йуттасса пат̣хаме урувела̄йам̣ вихаратӣти пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о урувелага̄мам̣ упанисса̄йа вихарати. пат̣хама̄бхисамбуддхоти абхисамбуддхо хутва̄ пат̣хамам̣ антосатта̄хасмим̣йева. дуккарака̄рика̄йа̄ти чхаббасса̄ни ката̄йа дуккарака̄рика̄йа. ма̄ро па̄пима̄ти аттано висайам̣ атиккамитум̣ пат̣ипанне сатте ма̄ретӣти ма̄ро. па̄пе нийоджети, сайам̣ ва̄ па̄пе нийуттоти па̄пима̄. ан̃н̃а̄ниписса кан̣хо, адхипати, васаваттӣ, антако, намучи, паматтабандхӯтиа̄дӣни бахӯни на̄ма̄ни, идха пана на̄мадвайамева гахитам̣. упасан̇камӣти – ‘‘айам̣ саман̣о готамо ‘муттосмӣ’ти ман̃н̃ати, амуттабха̄вамасса катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ упасан̇ками.

тапокамма̄ апаккамма̄ти тапокаммато апаккамитва̄. апараддхоти ‘‘дӯре твам̣ суддхимагга̄’’ти вадати. амарам̣ тапанти амаратапам̣ амарабха̄ваттха̄йа катам̣ лӯкхатапам̣, аттакиламатха̄нуйого. сабба̄наттха̄вахам̣ хотӣти, ‘‘саббам̣ тапам̣ майхам̣ аттха̄вахам̣ на бхаватӣ’’ти н̃атва̄. пхийа̄риттам̣ва дхамманӣти аран̃н̃е тхале пхийа̄риттам̣ вийа. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ аран̃н̃е тхале на̄вам̣ т̣хапетва̄ бхан̣д̣асса пӯретва̄ маха̄джана̄ абхирӯхитва̄ пхийа̄риттам̣ гахетва̄ сам̣кад̣д̣хеййум̣ чева уппӣлеййум̣ ча, со маха̄джанасса ва̄йа̄мо екан̇гуладван̇гуламаттампи на̄ва̄йа гаманам̣ аса̄дхенто нираттхако бхавеййа на анаттха̄вахо, евамева ахам̣ ‘саббам̣ амарам̣ тапам̣ анаттха̄вахам̣ хотӣ’ти н̃атва̄ виссаджджесинти.

ида̄ни там̣ амарам̣ тапам̣ паха̄йа йена маггена буддхо джа̄то, там̣ дассенто сӣлантиа̄дима̄ха. таттха сӣланти вачанена самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄ гахита̄, сама̄дхина̄ самма̄ва̄йа̄масатисама̄дхайо, пан̃н̃а̄йа самма̄дит̣т̣хисан̇каппа̄. маггам̣ бодха̄йа бха̄вайанти имам̣ ат̣т̣хан̇гикамева арийамаггам̣ бодхаттха̄йа бха̄вайанто. еттха ча бодха̄йа̄ти маггаттха̄йа. йатха̄ хи йа̄гуттха̄йа йа̄гумева пачанти, пӯваттха̄йа пӯвамева пачанти, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи каронти, евам̣ маггамева маггаттха̄йа бха̄вети. тена̄ха ‘‘маггам̣ бодха̄йа бха̄вайа’’нти. парамам̣ суддхинти арахаттам̣. нихатоти твам̣ майа̄ нихато пара̄джито. пат̣хамам̣.

2. хаттхира̄джаван̣н̣асуттаван̣н̣ана̄

138. дутийе раттандхака̄ратимиса̄йанти раттим̣ андхабха̄вака̄раке маха̄таме чатуран̇ге тамаси. аббхока̄се нисинно хотӣти гандхакут̣ито никкхамитва̄ чан̇каманакот̣ийам̣ па̄са̄н̣апхалаке маха̄чӣварам̣ сӣсе т̣хапетва̄ падха̄нам̣ паригган̣хама̄но нисинно хоти.

нану ча татха̄гатасса абха̄вито ва̄ магго, аппахӣна̄ ва̄ килеса̄, аппат̣ивиддхам̣ ва̄ акуппам̣, асаччхикато ва̄ ниродхо наттхи, касма̄ евамака̄сӣти? ана̄гате кулапутта̄нам̣ ан̇кусаттхам̣. ‘‘ана̄гате хи кулапутта̄ майа̄ гатамаггам̣ а̄ваджджитва̄ аббхока̄сава̄сам̣ васитаббам̣ ман̃н̃ама̄на̄ падха̄накаммам̣ кариссантӣ’’ти сампассама̄но саттха̄ евамака̄си. маха̄ти маханто. арит̣т̣хакоти ка̄л̣ако. ман̣ӣти па̄са̄н̣о. евамасса сӣсам̣ хотӣти еварӯпам̣ тасса ка̄л̣аван̣н̣ам̣ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣ маха̄па̄са̄н̣асадисам̣ сӣсам̣ хоти.

субха̄субханти дӣгхамаддха̄нам̣ сам̣саранто сундара̄сундарам̣ ван̣н̣ам̣ катва̄ а̄гатосӣти вадати. атха ва̄ сам̣саранти сам̣саранто а̄гаччханто. дӣгхамаддха̄нанти васаваттит̣т̣ха̄нато йа̄ва урувела̄йа дӣгхамаггам̣, пуре бодха̄йа ва̄ чхаббасса̄ни дуккарака̄рикасамайасан̇кха̄там̣ дӣгхака̄лам̣. ван̣н̣ам̣ катва̄ субха̄субханти сундаран̃ча асундаран̃ча на̄наппака̄рам̣ ван̣н̣ам̣ катва̄ анекава̄рам̣ мама сантикам̣ а̄гатосӣти аттхо. со кира ван̣н̣о на̄ма наттхи, йена ван̣н̣ена ма̄ро вибхим̣сакаттха̄йа бхагавато сантикам̣ на а̄гатапуббо. тена там̣ бхагава̄ евама̄ха. алам̣ те тена̄ти алам̣ туйхам̣ етена ма̄равибхим̣са̄ка̄радассанабйа̄па̄рена. дутийам̣.

3. субхасуттаван̣н̣ана̄

139. татийе сусам̣вута̄ти супихита̄. на те ма̄раваса̄нуга̄ти, ма̄ра, те туйхам̣ васа̄нуга̄ на хонти. на те ма̄расса баддхагӯти те туйхам̣ ма̄расса баддхачара̄ сисса̄ антева̄сика̄ на хонти. татийам̣.

4. пат̣хамама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄

140. чатуттхе йонисо манасика̄ра̄ти упа̄йаманасика̄рена. йонисо саммаппадха̄на̄ти упа̄йавӣрийена ка̄ран̣авӣрийена. вимуттӣти арахаттапхалавимутти. аджджхабха̄сӣти ‘‘айам̣ аттана̄ вӣрийам̣ катва̄ арахаттам̣ патва̄пи на туссати, ида̄ни ан̃н̃есампи ‘па̄пун̣а̄тха̄’ти усса̄хам̣ кароти, пат̣иба̄хесса̄ми на’’нти чинтетва̄ абха̄си.

ма̄рапа̄сена̄ти килесапа̄сена. йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄ти йе дибба̄ ка̄магун̣асан̇кха̄та̄ ма̄нуса̄ ка̄магун̣асан̇кха̄та̄ ча ма̄рапа̄са̄ на̄ма аттхи, саббехи техи твам̣ баддхоти вадати. ма̄рабандханабаддхоти ма̄рабандханена баддхо, ма̄рабандхане ва̄ баддхо. на ме саман̣а моккхасӣти саман̣а твам̣ мама висайато на муччиссаси. чатуттхам̣.

5. дутийама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄

141. пан̃чаме мутта̄ханти мутто ахам̣. пуримам̣ суттам̣ антовассе вуттам̣, идам̣ пана пава̄ретва̄ вут̣т̣хавассака̄ле. ча̄риканти анупуббагаманача̄рикам̣. (пава̄ретва̄) дивасе дивасе йоджанапарамам̣ гаччханта̄ чаратха̄ти вадати. ма̄ екена двети екамаггена две джана̄ ма̄ агамиттха. еван̃хи гатесу екасмим̣ дхаммам̣ десенте, екена тун̣хӣбхӯтена т̣ха̄таббам̣ хоти. тасма̄ евама̄ха.

а̄дикалйа̄н̣анти а̄димхи калйа̄н̣ам̣ сундарам̣ бхаддакам̣. татха̄ маджджхапарийоса̄несу. а̄димаджджхапарийоса̄нан̃ча на̄метам̣ са̄санасса ча десана̄йа ча васена дувидхам̣. таттха са̄санасса сӣлам̣ а̄ди, саматхавипассана̄магга̄ маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣. сӣласама̄дхайо ва̄ а̄ди, випассана̄магга̄ маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣. сӣласама̄дхивипассана̄ ва̄ а̄ди, магго маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣. десана̄йа пана чатуппадика̄йа га̄тха̄йа та̄ва пат̣хамапа̄до а̄ди, дутийататийа̄ маджджхам̣, чатуттхо парийоса̄нам̣. пан̃чападачхаппада̄нам̣ пат̣хамапа̄до а̄ди, аваса̄напа̄до парийоса̄нам̣, авасеса̄ маджджхам̣. ека̄нусандхикасуттасса нида̄нам̣ а̄ди, ‘‘идамавоча̄’’ти парийоса̄нам̣, сесам̣ маджджхам̣. анека̄нусандхикасса маджджхе бахӯпи анусандхи маджджхамева, нида̄нам̣ а̄ди, ‘‘идамавоча̄’’ти парийоса̄нам̣.

са̄ттханти са̄ттхакам̣ катва̄ десетха. сабйан̃джананти бйан̃джанехи чева падехи ча парипӯрам̣ катва̄ десетха. кевалапарипун̣н̣анти сакалапарипун̣н̣ам̣. парисуддханти нирупаккилесам̣. брахмачарийанти сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санабрахмачарийам̣. пака̄сетха̄ти а̄викаротха.

аппараджаккхаджа̄тика̄ти пан̃н̃а̄чаккхумхи аппакилесараджасабха̄ва̄, дукӯласа̄н̣ийа̄ пат̣иччханна̄ вийа чатуппадикага̄тха̄парийоса̄не арахаттам̣ паттум̣ саматтха̄ сантӣти аттхо. ассаваната̄ти ассаваната̄йа. париха̄йантӣти ала̄бхапариха̄нийа̄ дхаммато париха̄йанти. сена̄нигамоти пат̣хамакаппика̄нам̣ сена̄йа нивит̣т̣хока̄се патит̣т̣хитага̄мо, суджа̄та̄йа ва̄ питу сена̄нӣ на̄ма нигамо. тенупасан̇камисса̄мӣти на̄хам̣ тумхе уййоджетва̄ паривен̣а̄дӣни ка̄ретва̄ упат̣т̣ха̄ка̄дӣхи паричарийама̄но вихарисса̄ми, тин̣н̣ам̣ пана джат̣ила̄нам̣ ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни па̄т̣иха̄рийасахасса̄ни дассетва̄ дхаммамева десетум̣ упасан̇камисса̄мӣти. тенупасан̇камӣти, ‘‘айам̣ саман̣о готамо маха̄йуддхам̣ вича̄ренто вийа, ‘ма̄ екена две агамиттха, дхаммам̣ десетха̄’ти сат̣т̣хи джане уййоджети, имасмим̣ пана екасмимпи дхаммам̣ десенте майхам̣ читтасса̄дам̣ наттхи, евам̣ бахӯсу десентесу куто бхависсати, пат̣иба̄ха̄ми на’’нти чинтетва̄ упасан̇ками. пан̃чамам̣.

6. саппасуттаван̣н̣ана̄

142. чхат̣т̣хе сон̣д̣ика̄килан̃джанти сура̄ка̄рака̄нам̣ пит̣т̣хапаттхаран̣акакилан̃джам̣. косалика̄ кам̣сапа̄тӣти косаларан̃н̃о ратхачаккаппама̄н̣а̄ парибхогапа̄ти. гал̣агал̣а̄йантети гаджджанте. камма̄рагаггарийа̄ти камма̄руддханапан̣а̄л̣ийа̄. дхамама̄на̄йа̄ти бхастава̄тена пӯрийама̄на̄йа. ити видитва̄ти – ‘‘саман̣о готамо падха̄намануйутто сукхена нисинно, гхат̣т̣айисса̄ми на’’нти вуттаппака̄рам̣ аттабха̄вам̣ ма̄петва̄ нийа̄мабхӯмийам̣ ито чито ча сан̃чарантам̣ виджджулата̄локена дисва̄, ‘‘ко ну кхо есо сатто’’ти? а̄вадждженто, ‘‘ма̄ро айа’’нти евам̣ видитва̄.

сун̃н̃агеха̄нӣти сун̃н̃а̄га̄ра̄ни. сеййа̄ти сеййаттха̄йа. т̣хасса̄ми чан̇камисса̄ми нисӣдисса̄ми нипаджджисса̄мӣти етадаттха̄йа йо сун̃н̃а̄га̄ра̄ни севатӣти аттхо. со муни аттасан̃н̃атоти со буддхамуни хаттхапа̄дакуккучча̄бха̄вена сам̣йататтабха̄во. воссаджджа чареййа таттха соти со тасмим̣ аттабха̄ве а̄лайам̣ никантим̣ воссаджджитва̄ паха̄йа чареййа. патирӯпам̣ хи татха̄видхасса танти та̄дисасса там̣сан̣т̣хитасса буддхамунино там̣ аттабха̄ве никантим̣ воссаджджитва̄ чаран̣ам̣ на̄ма патирӯпам̣ йуттам̣ ануччхавикам̣.

чарака̄ти сӣхабйаггха̄дика̄ сан̃чаран̣асатта̄. бхерава̄ти савин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣акабхерава̄. таттха савин̃н̃а̄н̣ака̄ сӣхабйаггха̄дайо, авин̃н̃а̄н̣ака̄ раттибха̄ге кха̄н̣уваммика̄дайо. тепи хи тасмим̣ ка̄ле йаккха̄ вийа упат̣т̣хаханти, раджджуваллийа̄дӣни сабба̄ни саппа̄ вийа упат̣т̣хаханти. таттха̄ти тесу бхеравесу сун̃н̃а̄га̄рагато буддхамуни ломачаланаматтакампи на кароти.

ида̄ни ат̣т̣ха̄напарикаппам̣ дассенто набхам̣ пхалеййа̄тиа̄дима̄ха. таттха пхалеййа̄ти ка̄кападам̣ вийа хӣрахӣрасо пхалеййа. чалеййа̄ти поккхарапатте ва̄та̄хато удакабинду вийа чалеййа. саллампи че ураси пакаппайеййунти тикхин̣асаттисаллам̣ чепи урасмим̣ ча̄рейеййум̣. упадхӣсӯти кхандхӯпадхӣсу. та̄н̣ам̣ на каронтӣти тикхин̣е салле урасмим̣ ча̄рийама̄не бхайена гумбантаракандара̄дӣни пависанта̄ та̄н̣ам̣ каронти на̄ма. буддха̄ пана самуччхиннасаббабхайа̄ еварӯпам̣ та̄н̣ам̣ на̄ма на каронти. чхат̣т̣хам̣.

7. супатисуттаван̣н̣ана̄

143. саттаме па̄де паккха̄летва̄ти утуга̄ха̄панаттхам̣ дховитва̄. буддха̄нам̣ пана сарӣре раджоджаллам̣ на упалимпати, удакампи поккхарапатте паккхиттам̣ вийа виват̣т̣итва̄ гаччхати. апича кхо дхотапа̄даке гехе па̄де дховитва̄ пависанам̣ паббаджита̄нам̣ ваттам̣. таттха буддха̄нам̣ ваттабхедо на̄ма наттхи, ваттасӣсе пана т̣хатва̄ дхованти. саче хи татха̄гато нева нха̄йеййа, на па̄де дховеййа, ‘‘на̄йам̣ мануссо’’ти вадеййум̣. тасма̄ мануссакирийам̣ амун̃чанто дховати. сато сампаджа̄ноти соппапаригга̄хакена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато. упасан̇камӣти саман̣о готамо саббараттим̣ аббхока̄се чан̇камитва̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ нидда̄йати, ативийа сукхасайито бхависсати, гхат̣т̣айисса̄ми нанти чинтетва̄ упасан̇ками.

ким̣ соппасӣти ким̣ супаси, ким̣ соппам̣ на̄мидам̣ тава̄ти вадати. ким̣ ну соппасӣти касма̄ ну супаси? дуббхаго вийа̄ти мато вийа, висан̃н̃ӣ вийа ча. сун̃н̃амага̄ранти сун̃н̃ам̣ ме гхарам̣ ладдханти соппасӣти вадати. сӯрийе уггатети сӯрийамхи ут̣т̣хите. ида̄ни хи ан̃н̃е бхиккхӯ саммаджджанти, па̄нӣйам̣ упат̣т̣хапенти, бхиккха̄ча̄рагаманасаджджа̄ бхаванти, твам̣ касма̄ соппасийева.

джа̄линӣти тайо бхаве аджджхоттхаритва̄ т̣хитена ‘‘аджджхаттикассупа̄да̄йа ат̣т̣ха̄расатан̣ха̄вичарита̄нӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 842) тена тена аттано кот̣т̣ха̄сабхӯтена джа̄лена джа̄линӣ. висаттика̄ти рӯпа̄дӣсу таттха таттха висаттата̄йа висамӯлата̄йа висапарибхогата̄йа ча висаттика̄. кухин̃чи нетавети каттхачи нетум̣. саббӯпадхи париккхайа̄ти саббесам̣ кхандхакилеса̄бхисан̇кха̄рака̄магун̣абхеда̄нам̣ упадхӣнам̣ париккхайа̄. ким̣ таветтха, ма̄ра̄ти, ма̄ра, туйхам̣ ким̣ еттха? касма̄ твам̣ ун̣хайа̄гуйам̣ нилӣйитум̣ асакконтӣ кхуддакамаккхика̄ вийа антантенева уджджха̄йанто а̄хин̣д̣асӣти. саттамам̣.

8. нандатисуттаван̣н̣ана̄

144. ат̣т̣хамам̣ девата̄сам̣йутте вуттаттхамева. ат̣т̣хамам̣.

9. пат̣хамаа̄йусуттаван̣н̣ана̄

145. наваме аппам̣ ва̄ бхиййоти бхиййо джӣванто апарам̣ вассасатам̣ джӣвитум̣ на саккоти, пан̣н̣а̄сам̣ ва̄ сат̣т̣хи ва̄ васса̄ни джӣвати. аджджхабха̄сӣти саман̣о готамо ‘‘манусса̄нам̣ аппама̄йӯ’’ти катхети, дӣгхабха̄вамасса катхесса̄мӣти паччанӣкаса̄тата̄йа абхибхавитва̄ абха̄си.

на нам̣ хӣл̣ети там̣ а̄йум̣ ‘‘аппакамида’’нти на хӣл̣еййа. кхӣраматто ва̄ти йатха̄ дахаро кума̄ро утта̄насеййако кхӣрам̣ пивитва̄ дукӯлачумбат̣аке нипанно асан̃н̃ӣ вийа нидда̄йати, кассачи а̄йум̣ аппам̣ ва̄ дӣгхам̣ ва̄ти на чинтети, евам̣ саппурисо. чареййа̄диттасӣсо ва̄ти а̄йум̣ париттанти н̃атва̄ паджджалитасӣсо вийа чареййа. навамам̣.

10. дутийаа̄йусуттаван̣н̣ана̄

146. дасаме немӣва ратхакуббаранти йатха̄ дивасам̣ гаччхантасса ратхасса чакканеми куббарам̣ анупарийа̄йати на виджахати, евам̣ а̄йу анупарийа̄йатӣти. дасамам̣.

пат̣хамо вагго.

2. дутийавагго

1. па̄са̄н̣асуттаван̣н̣ана̄

147. дутийаваггасса пат̣хаме нисинноти пуббе вуттанайенева падха̄нам̣ паригган̣ханто нисинно. ма̄рописса сукханисиннабха̄вам̣ н̃атва̄ гхат̣т̣айисса̄мӣти упасан̇каманто. пада̄лесӣти паббатапит̣т̣хе т̣хатва̄ павиджджхи. па̄са̄н̣а̄ нирантара̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ абхихананта̄ патанти. кеваланти сакалам̣. саббанти тассева вевачанам̣. пат̣хамам̣.

2. киннусӣхасуттаван̣н̣ана̄

148. дутийе вичаккхукамма̄йа̄ти париса̄йа пан̃н̃а̄чаккхум̣ вина̄сетукамйата̄йа. буддха̄нам̣ панеса пан̃н̃а̄чаккхум̣ вина̄сетум̣ на саккоти, париса̄йа бхерава̄рамман̣ам̣ са̄венто ва̄ дассенто ва̄ саккоти. виджита̄вӣ ну ман̃н̃асӣти ким̣ ну твам̣ ‘‘виджитавиджайо аха’’нти ман̃н̃аси? ма̄ евам̣ ман̃н̃и, наттхи те джайо. париса̄сӯти, ат̣т̣хасу париса̄су. балаппатта̄ти дасабалаппатта̄. дутийам̣.

3. сакаликасуттаван̣н̣ана̄

149. татийе мандийа̄ нӯти мандабха̄вена момӯхабха̄вена. уда̄ху ка̄веййаматтоти уда̄ху йатха̄ кави каббам̣ чинтенто тена каббакаран̣ена матто сайати, евам̣ сайаси. сампачура̄ти бахаво. кимидам̣ соппасе ва̄ти касма̄ идам̣ соппам̣ соппасийева? аттхам̣ самечча̄ти аттхам̣ сама̄гантва̄ па̄пун̣итва̄. майхам̣ хи асан̇гахо на̄ма сан̇гахавипанно ва̄ аттхо наттхи. салланти тикхин̣ам̣ саттисаллам̣. джаггам̣ на сан̇кети йатха̄ екаччо сӣхапатха̄дӣсу джагганто сан̇кати, татха̄ ахам̣ джаггантопи на сан̇ка̄ми. напи бхеми соттунти йатха̄ екаччо сӣхапатха̄дӣсуйева супитум̣ бха̄йати, евам̣ ахам̣ супитумпи на бха̄йа̄ми. на̄нутапанти ма̄манти йатха̄ а̄чарийасса ва̄ антева̄сикасса ва̄ апха̄суке джа̄те уддесапарипуччха̄йа т̣хитатта̄ антева̄сим̣ раттиндива̄ атиккаманта̄ анутапанти, евам̣ мам̣ на̄нутапанти. на хи майхам̣ кин̃чи апаринит̣т̣хитакаммам̣ на̄ма аттхи. тенева̄ха ха̄ним̣ на пасса̄ми кухин̃чи локети. татийам̣.

4. патирӯпасуттаван̣н̣ана̄

150. чатуттхе ануродхавиродхесӯти ра̄гапат̣игхесу. ма̄ саджджиттхо тада̄чаранти евам̣ дхаммакатхам̣ а̄чаранто ма̄ лагги. дхаммакатхам̣ катхентасса хи екачче са̄дхука̄рам̣ даданти, тесу ра̄го уппаджджати. екачче асаккаччам̣ сун̣анти, тесу пат̣игхо уппаджджати. ити дхаммакатхико ануродхавиродхесу саджджати на̄ма. твам̣ евам̣ ма̄ саджджиттхоти вадати. йадан̃н̃амануса̄сатӣти йам̣ ан̃н̃ам̣ ануса̄сати, там̣. самбуддхо хита̄нукампӣ хитена анупакампати. йасма̄ ча хита̄нукампӣ, тасма̄ ануродхавиродхехи виппамутто татха̄гатоти. чатуттхам̣.

5. ма̄насасуттаван̣н̣ана̄

151. пан̃чаме а̄ка̄се чарантепи бандхатӣти анталиккхачаро. па̄соти ра̄гапа̄со. ма̄насоти манасампайутто. пан̃чамам̣.

6. паттасуттаван̣н̣ана̄

152. чхат̣т̣хе пан̃чаннам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ упа̄да̄йа̄ти пан̃ча упа̄да̄наккхандхе а̄дийитва̄, сабха̄васа̄ман̃н̃алаккхан̣авасена на̄наппака̄рато вибхаджитва̄ дассенто. сандассетӣти кхандха̄нам̣ сабха̄валаккхан̣а̄дӣни дассети. сама̄дапетӣти ган̣ха̄пети. самуттеджетӣти сама̄да̄намхи усса̄хам̣ джанети. сампахам̣сетӣти пат̣ивиддхагун̣ена вода̄пети джота̄пети. ат̣т̣хим̣ катва̄ти аттхикам̣ катва̄, ‘‘айам̣ но адхигантаббо аттхо’’ти евам̣ саллаккхетва̄ та̄йа десана̄йа аттхика̄ хутва̄. манаси катва̄ти читте т̣хапетва̄. саббачетасо саманна̄харитва̄ти саббена тена каммака̄ракачиттена саманна̄харитва̄. охитасота̄ти т̣хапита̄сота̄. аббхока̄се никкхитта̄ти ота̄панаттха̄йа т̣хапита̄.

рӯпам̣ ведайитам̣ сан̃н̃а̄нти, ете рӯпа̄дайо тайо кхандха̄. йан̃ча сан̇кхатанти имина̄ сан̇кха̄раккхандхо гахито. евам̣ таттха вираджджатӣти ‘‘есо ахам̣ на хоми, етам̣ майхам̣ на хотӣ’’ти пассанто евам̣ тесу кхандхесу вираджджати. кхематтанти кхемӣбхӯтам̣ аттабха̄вам̣. имина̄ пхалаккхан̣ам̣ дассети. анвесанти бхавайонигатит̣хитисатта̄ва̄сасан̇кха̄тесу саббат̣т̣ха̄несу парийесама̄на̄. на̄джджхага̄ти на пассӣти. чхат̣т̣хам̣.

7. чхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄

153. саттаме пхасса̄йатана̄нанти сан̃джа̄тисамосаран̣ат̣т̣хена чхадва̄рикасса пхассасса а̄йатана̄нам̣. бхайабхеравам̣ садданти мегхадундубхиасанипа̄тасаддасадисам̣ бхайаджанакам̣ саддам̣. патхавӣ ман̃н̃е ундрӣйатӣти айам̣ маха̄патхавӣ пат̣апат̣асаддам̣ курума̄на̄ вийа ахоси. еттха локо вимуччхитоти етесу чхасу а̄рамман̣есу локо адхимуччхито. ма̄радхеййанти ма̄расса т̣ха̄набхӯтам̣ тебхӯмакават̣т̣ам̣. саттамам̣.

8. пин̣д̣асуттаван̣н̣ана̄

154. ат̣т̣хаме па̄хунака̄ни бхавантӣти татха̄рӯпе наккхатте таттха таттха песетабба̄ни па̄хунака̄ни бхаванти, а̄гантукапан̣н̣а̄ка̄рада̄на̄ни ва̄. сайам̣чаран̣адивасе самавайаджа̄тиготта̄ кума̄рака̄ тато тато саннипатанти. кума̄рика̄йопи аттано аттано вибхава̄нурӯпена алан̇ката̄ тахам̣ тахам̣ вичаранти. татра кума̄рика̄йопи йатха̄ручика̄нам̣ кума̄рака̄нам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песенти, кума̄рака̄пи кума̄рика̄нам̣ ан̃н̃асмим̣ асати антамасо ма̄ла̄гул̣енапи париккхипанти. анва̄вит̣т̣ха̄ти ану а̄вит̣т̣ха̄. там̣дивасам̣ кира пан̃часата̄ кума̄рика̄йо уййа̄накӣл̣ам̣ гаччхантийо пат̣ипатхе саттха̄рам̣ дисва̄ чхан̣апӯвам̣ дадеййум̣. саттха̄ та̄сам̣ да̄на̄нумоданаттхам̣ пакин̣н̣акадхаммадесанам̣ десеййа, десана̄парийоса̄не сабба̄пи сота̄паттипхале патит̣т̣хахеййум̣. ма̄ро та̄сам̣ сампаттийа̄ антара̄йам̣ карисса̄мӣти анва̄виси. па̄л̣ийам̣ пана ма̄ саман̣о готамо пин̣д̣амалаттха̄ти еттакам̣йева вуттанти.

ким̣ пана саттха̄ ма̄ра̄ват̣т̣анам̣ аджа̄нитва̄ павит̣т̣хоти? а̄ма аджа̄нитва̄. касма̄? ана̄ваджджаната̄йа. буддха̄нан̃хи – ‘‘асукат̣т̣ха̄не бхаттам̣ лабхисса̄ма, на лабхисса̄ма̄’’ти а̄ваджджанам̣ на анануччхавикам̣. павит̣т̣хо пана манусса̄нам̣ упача̄рабхедам̣ дисва̄, ‘‘ким̣ ида’’нти? а̄вадждженто н̃атва̄, ‘‘а̄мисаттхам̣ ма̄ра̄ват̣т̣анам̣ бхиндитум̣ анануччхавика’’нти абхиндитва̄ва никкханто.

упасан̇камӣти амиттавиджайена вийа тут̣т̣хо сакалага̄ме кат̣аччхуматтампи бхаттам̣ алабхитва̄ га̄мато никкхамантам̣ бхагавантам̣ га̄мийамануссавесена упасан̇ками. татха̄хам̣ карисса̄мӣти идам̣ со муса̄ бха̄сати. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘майа̄ евам̣ вутте пуна пависиссати, атха нам̣ га̄мада̄рака̄ ‘сакалага̄ме чаритва̄ кат̣аччхубхиккхампи алабхитва̄ га̄мато никкхамма пуна павит̣т̣хосӣ’тиа̄дӣни ватва̄ уппан̣д̣ессантӣ’’ти. бхагава̄ пана – ‘‘сача̄йам̣ мам̣ евам̣ вихет̣хессати муддхамассева саттадха̄ пхалиссатӣ’’ти тасмим̣ анукампа̄йа апависитва̄ га̄тха̄двайама̄ха.

таттха пасавӣти джанеси ниппха̄деси. а̄саджджа̄ти а̄са̄детва̄ гхат̣т̣етва̄. на ме па̄пам̣ випаччатӣти мама па̄пам̣ на паччати. ниппхалам̣ етанти ким̣ ну твам̣ евам̣ ман̃н̃аси? ма̄ евам̣ ман̃н̃и, аттхи тайа̄ катасса па̄пасса пхаланти дӣпети. кин̃чананти маддитум̣ саматтхам̣ ра̄гакин̃чана̄ди килесаджа̄там̣. а̄бхассара̄ йатха̄ти йатха̄ а̄бхассара̄ дева̄ саппӣтикаджджха̄нена йа̄пента̄ пӣтибхаккха̄ на̄ма хонти, евам̣ бхависса̄ма̄ти. ат̣т̣хамам̣.

9. кассакасуттаван̣н̣ана̄

155. наваме нибба̄напат̣исам̣йутта̄йа̄ти нибба̄нам̣ ападиситва̄ паватта̄йа. хат̣ахат̣акесоти пуримакесе паччхато, паччхимакесе пурато ва̄мапассакесе даккхин̣ато, даккхин̣апассакесе ва̄мато пхаритва̄ пхаритва̄ виппакин̣н̣акесо. мама чаккхусампхассавин̃н̃а̄н̣а̄йатананти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена сампайутто чаккхусампхассопи вин̃н̃а̄н̣а̄йатанампи мамева̄ти. еттха ча чаккхусампхассена вин̃н̃а̄н̣асампайуттака̄ дхамма̄ гахита̄, вин̃н̃а̄н̣а̄йатанена сабба̄нипи чаккхудва̄ре уппанна̄ни а̄ваджджана̄дивин̃н̃а̄н̣а̄ни. сотадва̄ра̄дӣсупи есева найо. манодва̄ре пана маноти са̄ваджджанакам̣ бхаван̇гачиттам̣. дхамма̄ти а̄рамман̣адхамма̄. маносампхассоти са̄ваджджанена бхаван̇гена сампайуттапхассо. вин̃н̃а̄н̣а̄йатананти джаваначиттам̣ тада̄рамман̣ампи ват̣т̣ати.

тавева па̄пима, чаккхӯти йам̣ локе тимирака̄ча̄дӣхи упаддутам̣ анекарога̄йатанам̣ упаккавипаккам̣ антамасо ка̄н̣ачаккхупи, саббам̣ там̣ тавева бхавату. рӯпа̄дӣсупи есева найо.

йам̣ вадантӣти йам̣ бхан̣д̣акам̣ ‘‘мама ида’’нти ваданти. йе ваданти маманти ча̄ти йе ча пуггала̄ ‘‘мама’’нти ваданти. еттха че те мано аттхӣти етесу ча т̣ха̄несу йади читтам̣ аттхи. на ме саман̣а моккхасӣти саман̣а майхам̣ висайато на муччиссаси. йам̣ вадантӣти йам̣ бхан̣д̣акам̣ ваданти, на там̣ майхам̣. йе вадантӣти йепи пуггала̄ евам̣ ваданти, на те ахам̣. на ме маггампи даккхасӣти бхавайонигатиа̄дӣсу майхам̣ гатамаггампи на пассаси. навамам̣.

10. раджджасуттаван̣н̣ана̄

156. дасаме аханам̣ агха̄тайанти аханантена агха̄тайантена. аджинам̣ аджа̄пайанти парасса дханаджа̄ним̣ акаронтена ака̄ра̄пентена. асочам̣ асоча̄пайанти асочантена асоча̄пайантена. ити бхагава̄ адхаммикара̄джӯнам̣ радждже виджите дан̣д̣акарапӣл̣ите мануссе дисва̄ ка̄рун̃н̃авасена евам̣ чинтеси. упасан̇камӣти ‘‘саман̣о готамо ‘сакка̄ ну кхо раджджам̣ ка̄рету’нти чинтеси, раджджам̣ ка̄ретука̄мо бхависсати, раджджан̃ча на̄метам̣ пама̄дат̣т̣ха̄нам̣, раджджам̣ ка̄ренте сакка̄ ота̄рам̣ лабхитум̣, гаччха̄ми усса̄хамасса джанесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ упасан̇ками. иддхипа̄да̄ти иджджханакакот̣т̣ха̄са̄. бха̄вита̄ти вад̣д̣хита̄. бахулӣката̄ти пунаппунам̣ ката̄. йа̄нӣката̄ти йуттайа̄нам̣ вийа ката̄. ваттхуката̄ти патит̣т̣хат̣т̣хенаваттхуката̄. анут̣т̣хита̄ти авиджахита̄ ничча̄нубаддха̄. паричита̄ти са̄таччакирийа̄йа супаричита̄ ката̄ исса̄сасса авира̄дхитаведхихаттхо вийа. сусама̄раддха̄ти сут̣т̣ху сама̄раддха̄ парипун̣н̣абха̄вана̄. адхимуччеййа̄ти чинтеййа.

паббатасса̄ти паббато бхавеййа. двитта̄ва̄ти тит̣т̣хату еко паббато, двиккхаттумпи та̄ва маханто суван̣н̣апаббато екасса на̄лам̣, на парийаттоти аттхо. ити видва̄ саман̃чарети евам̣ джа̄нанто самам̣ чареййа. йатонида̄нанти дуккхам̣ на̄ма пан̃чака̄магун̣анида̄нам̣, там̣ йатонида̄нам̣ хоти, евам̣ йо адаккхи. катхам̣ намеййа̄ти со джанту тесу дуккхасса нида̄набхӯтесу ка̄месу кена ка̄ран̣ена намеййа. упадхим̣ видитва̄ти ка̄магун̣аупадхим̣ ‘‘сан̇го есо, лагганамета’’нти евам̣ видитва̄. тассева джанту винайа̄йа сиккхети тассева упадхисса винайа̄йа сиккхеййа. дасамам̣.

дутийо вагго.

3. татийавагго

1. самбахуласуттаван̣н̣ана̄

157. татийаваггасса пат̣хаме джат̣ан̣д̣увена̄ти джат̣а̄чумбат̣акена. аджинаккхипаниваттхоти сакхурам̣ аджиначаммам̣ екам̣ ниваттхо екам̣ па̄руто. удумбарадан̣д̣анти аппиччхабха̄ваппака̄санаттхам̣ ӣсакам̣ ван̇кам̣ удумбарадан̣д̣ам̣ гахетва̄. етадавоча̄ти локе бра̄хман̣асса вачанам̣ на̄ма суссӯсанти, бра̄хман̣есупи паббаджитасса, паббаджитесупи махаллакасса̄ти махаллакабра̄хман̣асса паббаджитавесам̣ гахетва̄ падха̄набхӯмийам̣ каммам̣ каронте те бхиккхӯ упасан̇камитва̄ хаттхам̣ уккхипитва̄ етам̣ ‘‘дахара̄ бхаванто’’тиа̄дивачанам̣ авоча. окампетва̄ти ханукена урам̣ пахаранто адхонатам̣ катва̄. дживхам̣ нилла̄летва̄ти кабарамаха̄дживхам̣ нӣхаритва̄ уддхамадхо убхайапассесу ча ла̄летва̄. тивиса̄кханти тиса̄кхам̣. нала̄т̣иканти бхакут̣им̣, нала̄т̣е ут̣т̣хитам̣ валиттайанти аттхо. пакка̄мӣти тумхе джа̄нанта̄нам̣ вачанам̣ акатва̄ аттанова теле паччиссатха̄ти ватва̄ екам̣ маггам̣ гахетва̄ гато. пат̣хамам̣.

2. самиддхисуттаван̣н̣ана̄

158. дутийе ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата мети еварӯпасса саттху чева дхаммасса ча сабрахмача̄рӣнан̃ча ладдхатта̄ майхам̣ ла̄бха̄ майхам̣ суладдханти. со кира̄йасма̄ паччха̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммаситва̄ ‘‘арахаттам̣ гахесса̄мӣ’’ти па̄са̄дикам̣ та̄ва каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ буддхадхаммасан̇гхагун̣е а̄ваджджетва̄ читтакаллатам̣ уппа̄детва̄ читтам̣ ха̄сетва̄ тосетва̄ нисинно. тенасса евамахоси. упасан̇камӣти ‘‘айам̣ самиддхи бхиккху па̄са̄дикам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисиннасадисо, йа̄ва мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ арахаттам̣ на ган̣ха̄ти, та̄васса антара̄йам̣ карисса̄мӣ’’ти упасан̇ками. гаччха тванти саттха̄ сакаладжамбудӣпам̣ олокенто ‘‘тасмим̣йева т̣ха̄не тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ саппа̄йам̣ бхависсатӣ’’ти аддаса, тасма̄ евама̄ха. сатипан̃н̃а̄ ча ме буддха̄ти майа̄ сати ча пан̃н̃а̄ ча н̃а̄та̄. карассу рӯпа̄нӣти бахӯнипи вибхим̣сака̄раха̄ни рӯпа̄ни карассу. нева мам̣ бйа̄дхайиссасӣти мам̣ нева ведхайиссаси на кампассеси. дутийам̣.

3. годхикасуттаван̣н̣ана̄

159. татийе исигилипассети исигилисса на̄ма паббатасса пассе. ка̄л̣асила̄йанти ка̄л̣аван̣н̣а̄йа сила̄йам̣. са̄майикам̣ четовимуттинти аппитаппитаккхан̣е паччанӣкадхаммехи вимуччати, а̄рамман̣е ча адхимуччатӣти локийасама̄патти са̄майика̄ четовимутти на̄ма. пхусӣти пат̣илабхи. париха̄йӣти касма̄ йа̄ва чхат̣т̣хам̣ париха̄йи? са̄ба̄дхатта̄. тхерасса кира ва̄тапиттасемхавасена ануса̄йико а̄ба̄дхо аттхи, тена сама̄дхисса саппа̄йе упака̄ракадхамме пӯретум̣ на саккоти, аппитаппита̄йа сама̄паттийа̄ париха̄йати.

йам̣нӯна̄хам̣ саттхам̣ а̄хареййанти со кира чинтеси, йасма̄ парихӣнаджджха̄насса ка̄лан̇карото анибаддха̄ гати хоти, апарихӣнаджджха̄насса нибаддха̄ гати хоти, брахмалоке ниббаттати, тасма̄ саттхам̣ а̄харитука̄мо ахоси. упасан̇камӣти – ‘‘айам̣ саман̣о саттхам̣ а̄харитука̄мо, саттха̄харан̣ан̃ча на̄метам̣ ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхасса хоти. йо евам̣ ка̄йе ча джӣвите ча анапеккхо хоти, со мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммаситва̄ арахаттампи гахетум̣ саматтхо хоти, майа̄ пана пат̣иба̄хитопи еса на орамиссати, саттха̄ра̄ пат̣иба̄хито орамиссатӣ’’ти тхерасса аттхака̄мо вийа хутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками.

джала̄ти джалама̄на̄. па̄де ванда̄ми чаккхума̄ти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄ тава па̄де ванда̄ми. джутиндхара̄ти а̄нубха̄вадхара̄. аппаттама̄насоти аппаттаарахатто. секхоти сӣла̄дӣни сиккхама̄но сакаран̣ӣйо. джане сута̄ти джане виссута̄. саттхам̣ а̄харитам̣ хотӣти тхеро кира ‘‘ким̣ майхам̣ имина̄ джӣвитена̄’’ти? утта̄но нипаджджитва̄ саттхена галана̄л̣им̣ чхинди, дуккха̄ ведана̄ уппаджджим̣су. тхеро веданам̣ виккхамбхетва̄ там̣йева веданам̣ париггахетва̄ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ саммасанто арахаттам̣ патва̄ самасӣсӣ хутва̄ паринибба̄йи. самасӣсӣ на̄ма тивидхо хоти ирийа̄патхасамасӣсӣ, рогасамасӣсӣ, джӣвитасамасӣсӣти.

таттха йо т̣ха̄на̄дӣсу ирийа̄патхесу ан̃н̃атарам̣ адхит̣т̣ха̄йа – ‘‘имам̣ акопетва̄ва арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти випассанам̣ пат̣т̣хапети, атхасса арахаттаппатти ча ирийа̄патхакопанан̃ча екаппаха̄ренева хоти. айам̣ ирийа̄патхасамасӣсӣ на̄ма. йо пана чаккхурога̄дӣсу ан̃н̃атарасмим̣ сати – ‘‘ито анут̣т̣хитова арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти випассанам̣ пат̣т̣хапети, атхасса арахаттаппатти ча рогато вут̣т̣ха̄нан̃ча екаппаха̄ренева хоти. айам̣ рогасамасӣсӣ на̄ма. кечи пана тасмим̣йева ирийа̄патхе тасмин̃ча роге паринибба̄навасенеттха самасӣситам̣ пан̃н̃а̄пенти. йасса пана а̄саваккхайо ча джӣвитаккхайо ча екаппаха̄ренева хоти. айам̣ джӣвитасамасӣсӣ на̄ма. вуттампи четам̣ – ‘‘йасса пуггаласса апуббам̣ ачаримам̣ а̄савапарийа̄да̄нан̃ча хоти джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча, айам̣ вуччати пуггало самасӣсӣ’’ти (пу. па. 16).

еттха ча паваттисӣсам̣ килесасӣсанти две сӣса̄ни. таттха паваттисӣсам̣ на̄ма джӣвитиндрийам̣, килесасӣсам̣ на̄ма авиджджа̄. тесу джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ кхепети, авиджджа̄ маггачиттам̣. двиннам̣ читта̄нам̣ екато уппа̄до наттхи. магга̄нантарам̣ пана пхалам̣, пхала̄нантарам̣ бхаван̇гам̣, бхаван̇гато вут̣т̣ха̄йа паччавеккхан̣ам̣, там̣ парипун̣н̣ам̣ ва̄ хоти апарипун̣н̣ам̣ ва̄. тикхин̣ена асина̄ сӣсе чхиджджантепи хи еко ва̄ две ва̄ паччавеккхан̣ава̄ра̄ авассам̣ уппаджджантийева, читта̄нам̣ пана лахупариваттита̄йа а̄саваккхайо ча джӣвитапарийа̄да̄нан̃ча екаккхан̣е вийа пан̃н̃а̄йати.

самӯлам̣ тан̣хамаббуйха̄ти авиджджа̄мӯлена самӯлакам̣ тан̣хам̣ арахаттамаггена уппа̄т̣етва̄. париниббутоти анупа̄дисесанибба̄нена париниббуто.

виваттаккхандханти париваттаккхандхам̣. сема̄нанти утта̄нам̣ хутва̄ сайитам̣ хоти. тхеро пана кин̃ча̄пи утта̄нако сайито, татха̄писса даккхин̣ена пассена паричитасайанатта̄ сӣсам̣ даккхин̣атова париваттитва̄ т̣хитам̣. дхӯма̄йитаттанти дхӯма̄йитабха̄вам̣. тасмим̣ хи кхан̣е дхӯмавала̄хака̄ вийа тимиравала̄хака̄ вийа ча ут̣т̣хахим̣су. вин̃н̃а̄н̣ам̣ саманвесатӣти пат̣исандхичиттам̣ парийесати. аппатит̣т̣хитена̄ти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ена аппатит̣т̣хитена, аппатит̣т̣хитака̄ран̣а̄ти аттхо. белувапан̣д̣увӣн̣анти белувапаккам̣ вийа пан̣д̣уван̣н̣ам̣ суван̣н̣амаха̄вӣн̣ам̣. а̄да̄йа̄ти каччхе т̣хапетва̄. упасан̇камӣти ‘‘годхикаттхерасса ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ на джа̄на̄ми, саман̣ам̣ готамам̣ пуччхитва̄ никкан̇кхо бхависса̄мӣ’’ти кхуддакада̄ракаван̣н̣ӣ хутва̄ упасан̇ками. на̄дхигаччха̄мӣти на пасса̄ми. сокапаретасса̄ти сокена пхут̣т̣хасса. абхассатха̄ти па̄дапит̣т̣хийам̣ патита̄. татийам̣.

4. саттавасса̄нубандхасуттаван̣н̣ана̄

160. чатуттхе сатта васса̄нӣти пуре бодхийа̄ чхаббасса̄ни, бодхито паччха̄ екам̣ вассам̣. ота̄ра̄пеккхоти ‘‘саче саман̣асса готамасса ка̄йадва̄ра̄дӣсу кин̃чидева анануччхавикам̣ пасса̄ми, чодесса̄ми на’’нти евам̣ виварам̣ апеккхама̄но. алабхама̄ноти ратхарен̣уматтампи аваккхалитам̣ апассанто. тена̄ха –

‘‘сатта васса̄ни бхагавантам̣, анубандхим̣ пада̄падам̣;

ота̄рам̣ на̄дхигаччхиссам̣, самбуддхасса сатӣмато’’ти. (су. ни. 448);

упасан̇камӣти ‘‘аджджа саман̣ам̣ готамам̣ атигахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти упасан̇ками.

джха̄йасӣти джха̄йанто аваджджха̄йанто нисинносӣти вадати. виттам̣ ну джӣноти сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ джитоси ну. а̄гум̣ ну га̄масминти, ким̣ ну антога̄ме пама̄н̣а̄тиккантам̣ па̄пакаммам̣ ака̄си, йена ан̃н̃есам̣ мукхам̣ олокетум̣ ависаханто аран̃н̃е вичараси? саккхинти миттабха̄вам̣.

паликха̄йа̄ти кхан̣итва̄. бхавалобхаджаппанти бхавалобхасан̇кха̄там̣ тан̣хам̣. ана̄саво джха̄йа̄мӣти ниттан̣хо хутва̄ двӣхи джха̄нехи джха̄йа̄ми. паматтабандхӯти ма̄рам̣ а̄лапати. со хи йекечи локе паматта̄, тесам̣ бандху.

саче маггам̣ анубуддханти йади тайа̄ магго анубуддхо. апехӣти апайа̄хи. амаччудхеййанти маччуно анока̄сабхӯтам̣ нибба̄нам̣. па̄рага̄миноти йепи па̄рам̣ гата̄, тепи па̄рага̄мино. йепи па̄рам̣ гаччхиссанти, йепи па̄рам̣ гантука̄ма̄, тепи па̄рага̄мино.

висӯка̄йика̄нӣти ма̄рависӯка̄ни. висевита̄нӣти вируддхасевита̄ни, ‘‘аппама̄йу манусса̄нам̣, аччайанти ахоратта̄’’ти вутте. ‘‘дӣгхама̄йу манусса̄нам̣, на̄ччайанти ахоратта̄’’тиа̄дӣни пат̣иломака̄ран̣а̄ни. виппхандита̄нӣти, тамхи тамхи ка̄ле хаттхира̄джаван̣н̣асаппаван̣н̣а̄дидассана̄ни. ниббеджанӣйа̄ти уккан̣т̣ханӣйа̄.

анупарийага̄тиа̄дӣсу кин̃ча̄пи атӣтавачанам̣ катам̣, аттхо пана викаппавасена ведитаббо. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ медаван̣н̣ам̣ па̄са̄н̣ам̣ ва̄йасо дисва̄ – ‘‘апи на̄меттха мудум̣ виндеййа̄ма, апи асса̄до сийа̄’’ти анупаригаччхеййа, атха со таттха асса̄дам̣ алабхитва̄ва ва̄йасо етто апаккамеййа, тато па̄са̄н̣а̄ апагаччхеййа, евам̣ майампи со ка̄ко вийа селам̣ готамам̣ а̄саджджа асса̄дам̣ ва̄ сантхавам̣ ва̄ алабханта̄ готама̄ ниббиндитва̄ апагаччха̄ма. чатуттхам̣.

5. ма̄радхӣтусуттаван̣н̣ана̄

161. пан̃чаме абха̄ситва̄ти еттха а-ка̄ро нипа̄таматтам̣, бха̄ситва̄ти аттхо. абха̄сайитва̄типи па̄т̣хо. упасан̇камим̣сӯти ‘‘гопа̄лакада̄ракам̣ вийа дан̣д̣акена бхӯмим̣ лекхам̣ датва̄ ативийа думмано хутва̄ нисинно. ‘кинну кхо ка̄ран̣а’нти? пуччхитва̄, джа̄нисса̄ма̄’’ти упасан̇камим̣су.

сочасӣти чинтеси. а̄ран̃н̃амива кун̃джаранти йатха̄ аран̃н̃ато песитаган̣ика̄рахаттхинийо а̄ран̃н̃акам̣ кун̃джарам̣ иттхикуттадассанена палобхетва̄ бандхитва̄ а̄найанти, евам̣ а̄найисса̄ма. ма̄радхеййанти тебхӯмакават̣т̣ам̣.

упасан̇камим̣сӯти – ‘‘тумхе тхокам̣ адхива̄сетха, майам̣ там̣ а̄несса̄ма̄’’ти питарам̣ самасса̄сетва̄ упасан̇камим̣су. учча̄вача̄ти на̄на̄видха̄. екасатам̣ екасатанти екекам̣ сатам̣ сатам̣ катва̄. кума̄риван̣н̣асатанти имина̄ найена кума̄риаттабха̄ва̄нам̣ сатам̣.

аттхасса паттим̣ хадайасса сантинти, двӣхипи падехи арахаттамева катхеси. сенанти килесасенам̣. са̄ хи пийарӯпаса̄тарӯпа̄ на̄ма. ека̄хам̣ джха̄йанти еко ахам̣ джха̄йанто. сукхаманубодхинти арахаттасукхам̣ анубуджджхим̣. идам̣ вуттам̣ хоти – пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣ сенам̣ джинитва̄ ахам̣ еко джха̄йанто ‘‘аттхасса паттим̣ хадайасса санти’’нти сан̇кхам̣ гатам̣ арахаттасукхам̣ анубуджджхим̣. тасма̄ джанена миттасантхавам̣ на кароми, тенева ча ме ка̄ран̣ена кеначи саддхим̣ саккхӣ на сампаджджатӣти.

катхам̣виха̄рӣбахулоти катамена виха̄рена бахулам̣ вихаранто. аладдха̄ти алабхитва̄. йоти нипа̄таматтам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – катамена джха̄нена бахулам̣ джха̄йантам̣ там̣ пуггалам̣ ка̄масан̃н̃а̄ алабхитва̄ва париба̄хира̄ хонтӣти.

пассаддхака̄йоти чатуттхаджджха̄нена асса̄сапасса̄сака̄йасса пассаддхатта̄ пассаддхака̄йо. сувимуттачиттоти арахаттапхалавимуттийа̄ сут̣т̣ху вимуттачитто. асан̇кхара̄ноти тайо камма̄бхисан̇кха̄ре анабхисан̇кхаронто. анокоти ана̄лайо. ан̃н̃а̄йа дхамманти чатусаччадхаммам̣ джа̄нитва̄. авитаккаджха̄йӣти авитаккена чатуттхаджджха̄нена джха̄йанто. на куппатӣтиа̄дӣсу досена на куппати, ра̄гена на сарати, мохена на тхӣно. имесу тӣсу мӯлакилесесу гахитесу дийад̣д̣хакилесасахассам̣ гахитамева хоти. пат̣хамападена ва̄ бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ гахитам̣, дутийена ка̄маччханданӣваран̣ам̣, татийена тхинам̣ а̄дим̣ катва̄ сесанӣваран̣а̄ни. ити имина̄ нӣваран̣аппаха̄нена кхӣн̣а̄савам̣ дассети.

пан̃чогхатин̣н̣оти пан̃чадва̄рикам̣ килесогхам̣ тин̣н̣о. чхат̣т̣ханти манодва̄рикампи чхат̣т̣хам̣ килесогхам̣ атари. пан̃чогхаггахан̣ена ва̄ пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни, чхат̣т̣хаггахан̣ена пан̃чуддхамбха̄гийа̄ни ведитабба̄ни. ган̣асан̇гхача̄рӣти ган̣е ча сан̇гхе ча чаратӣти саттха̄ ган̣асан̇гхача̄рӣ на̄ма. аддха̄ чариссантӣти ан̃н̃епи саддха̄ бахуджана̄ екам̣сена чариссанти. айанти айам̣ саттха̄. анокоти ана̄лайо.

аччхеджджа нессатӣти аччхиндитва̄ найиссати, маччура̄джасса хаттхато аччхиндитва̄ нибба̄напа̄рам̣ найиссатӣти вуттам̣ хоти. найама̄на̄нанти найама̄несу.

селам̣ва сирасӯхачча, па̄та̄ле га̄дхамесатха̄ти махантам̣ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣ силам̣ сӣсе т̣хапетва̄ па̄та̄ле патит̣т̣хагавесанам̣ вийа. кха̄н̣ум̣ва ураса̄саджджа̄ти ураси кха̄н̣ум̣ пахаритва̄ вийа. апетха̄ти апагаччхатха. имасмим̣ т̣ха̄не сан̇гӣтика̄ра̄ ‘‘идамавоча̄’’ти десанам̣ нит̣т̣хапетва̄ даддаллама̄на̄ти га̄тхам̣ а̄хам̣су. таттха даддаллама̄на̄ти ативийа джалама̄на̄ собхама̄на̄. а̄ган̃чхунти а̄гата̄. панудӣти нӣхари. тӯлам̣ бхат̣т̣хам̣ва ма̄лутоти йатха̄ пхалато бхат̣т̣хам̣ симбалитӯлам̣ ва̄ пот̣акитӯлам̣ ва̄ ва̄то панудати нӣхарати, евам̣ панудӣти. пан̃чамам̣.

татийо вагго.

ити са̄раттхаппака̄синийа̄

сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

ма̄расам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.