1. пат̣хамавагго

1. тапокаммасуттаван̣н̣ана̄

137. ма̄расам̣йуттасса пат̣хаме урувела̄йам̣ вихаратӣти пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о урувелага̄мам̣ упанисса̄йа вихарати. пат̣хама̄бхисамбуддхоти абхисамбуддхо хутва̄ пат̣хамам̣ антосатта̄хасмим̣йева. дуккарака̄рика̄йа̄ти чхаббасса̄ни ката̄йа дуккарака̄рика̄йа. ма̄ро па̄пима̄ти аттано висайам̣ атиккамитум̣ пат̣ипанне сатте ма̄ретӣти ма̄ро. па̄пе нийоджети, сайам̣ ва̄ па̄пе нийуттоти па̄пима̄. ан̃н̃а̄ниписса кан̣хо, адхипати, васаваттӣ, антако, намучи, паматтабандхӯтиа̄дӣни бахӯни на̄ма̄ни, идха пана на̄мадвайамева гахитам̣. упасан̇камӣти – ‘‘айам̣ саман̣о готамо ‘муттосмӣ’ти ман̃н̃ати, амуттабха̄вамасса катхесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ упасан̇ками.

тапокамма̄ апаккамма̄ти тапокаммато апаккамитва̄. апараддхоти ‘‘дӯре твам̣ суддхимагга̄’’ти вадати. амарам̣ тапанти амаратапам̣ амарабха̄ваттха̄йа катам̣ лӯкхатапам̣, аттакиламатха̄нуйого. сабба̄наттха̄вахам̣ хотӣти, ‘‘саббам̣ тапам̣ майхам̣ аттха̄вахам̣ на бхаватӣ’’ти н̃атва̄. пхийа̄риттам̣ва дхамманӣти аран̃н̃е тхале пхийа̄риттам̣ вийа. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ аран̃н̃е тхале на̄вам̣ т̣хапетва̄ бхан̣д̣асса пӯретва̄ маха̄джана̄ абхирӯхитва̄ пхийа̄риттам̣ гахетва̄ сам̣кад̣д̣хеййум̣ чева уппӣлеййум̣ ча, со маха̄джанасса ва̄йа̄мо екан̇гуладван̇гуламаттампи на̄ва̄йа гаманам̣ аса̄дхенто нираттхако бхавеййа на анаттха̄вахо, евамева ахам̣ ‘саббам̣ амарам̣ тапам̣ анаттха̄вахам̣ хотӣ’ти н̃атва̄ виссаджджесинти.

ида̄ни там̣ амарам̣ тапам̣ паха̄йа йена маггена буддхо джа̄то, там̣ дассенто сӣлантиа̄дима̄ха. таттха сӣланти вачанена самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣва̄ гахита̄, сама̄дхина̄ самма̄ва̄йа̄масатисама̄дхайо, пан̃н̃а̄йа самма̄дит̣т̣хисан̇каппа̄. маггам̣ бодха̄йа бха̄вайанти имам̣ ат̣т̣хан̇гикамева арийамаггам̣ бодхаттха̄йа бха̄вайанто. еттха ча бодха̄йа̄ти маггаттха̄йа. йатха̄ хи йа̄гуттха̄йа йа̄гумева пачанти, пӯваттха̄йа пӯвамева пачанти, на ан̃н̃ам̣ кин̃чи каронти, евам̣ маггамева маггаттха̄йа бха̄вети. тена̄ха ‘‘маггам̣ бодха̄йа бха̄вайа’’нти. парамам̣ суддхинти арахаттам̣. нихатоти твам̣ майа̄ нихато пара̄джито. пат̣хамам̣.

2. хаттхира̄джаван̣н̣асуттаван̣н̣ана̄

138. дутийе раттандхака̄ратимиса̄йанти раттим̣ андхабха̄вака̄раке маха̄таме чатуран̇ге тамаси. аббхока̄се нисинно хотӣти гандхакут̣ито никкхамитва̄ чан̇каманакот̣ийам̣ па̄са̄н̣апхалаке маха̄чӣварам̣ сӣсе т̣хапетва̄ падха̄нам̣ паригган̣хама̄но нисинно хоти.

нану ча татха̄гатасса абха̄вито ва̄ магго, аппахӣна̄ ва̄ килеса̄, аппат̣ивиддхам̣ ва̄ акуппам̣, асаччхикато ва̄ ниродхо наттхи, касма̄ евамака̄сӣти? ана̄гате кулапутта̄нам̣ ан̇кусаттхам̣. ‘‘ана̄гате хи кулапутта̄ майа̄ гатамаггам̣ а̄ваджджитва̄ аббхока̄сава̄сам̣ васитаббам̣ ман̃н̃ама̄на̄ падха̄накаммам̣ кариссантӣ’’ти сампассама̄но саттха̄ евамака̄си. маха̄ти маханто. арит̣т̣хакоти ка̄л̣ако. ман̣ӣти па̄са̄н̣о. евамасса сӣсам̣ хотӣти еварӯпам̣ тасса ка̄л̣аван̣н̣ам̣ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣ маха̄па̄са̄н̣асадисам̣ сӣсам̣ хоти.

субха̄субханти дӣгхамаддха̄нам̣ сам̣саранто сундара̄сундарам̣ ван̣н̣ам̣ катва̄ а̄гатосӣти вадати. атха ва̄ сам̣саранти сам̣саранто а̄гаччханто. дӣгхамаддха̄нанти васаваттит̣т̣ха̄нато йа̄ва урувела̄йа дӣгхамаггам̣, пуре бодха̄йа ва̄ чхаббасса̄ни дуккарака̄рикасамайасан̇кха̄там̣ дӣгхака̄лам̣. ван̣н̣ам̣ катва̄ субха̄субханти сундаран̃ча асундаран̃ча на̄наппака̄рам̣ ван̣н̣ам̣ катва̄ анекава̄рам̣ мама сантикам̣ а̄гатосӣти аттхо. со кира ван̣н̣о на̄ма наттхи, йена ван̣н̣ена ма̄ро вибхим̣сакаттха̄йа бхагавато сантикам̣ на а̄гатапуббо. тена там̣ бхагава̄ евама̄ха. алам̣ те тена̄ти алам̣ туйхам̣ етена ма̄равибхим̣са̄ка̄радассанабйа̄па̄рена. дутийам̣.

3. субхасуттаван̣н̣ана̄

139. татийе сусам̣вута̄ти супихита̄. на те ма̄раваса̄нуга̄ти, ма̄ра, те туйхам̣ васа̄нуга̄ на хонти. на те ма̄расса баддхагӯти те туйхам̣ ма̄расса баддхачара̄ сисса̄ антева̄сика̄ на хонти. татийам̣.

4. пат̣хамама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄

140. чатуттхе йонисо манасика̄ра̄ти упа̄йаманасика̄рена. йонисо саммаппадха̄на̄ти упа̄йавӣрийена ка̄ран̣авӣрийена. вимуттӣти арахаттапхалавимутти. аджджхабха̄сӣти ‘‘айам̣ аттана̄ вӣрийам̣ катва̄ арахаттам̣ патва̄пи на туссати, ида̄ни ан̃н̃есампи ‘па̄пун̣а̄тха̄’ти усса̄хам̣ кароти, пат̣иба̄хесса̄ми на’’нти чинтетва̄ абха̄си.

ма̄рапа̄сена̄ти килесапа̄сена. йе дибба̄ йе ча ма̄нуса̄ти йе дибба̄ ка̄магун̣асан̇кха̄та̄ ма̄нуса̄ ка̄магун̣асан̇кха̄та̄ ча ма̄рапа̄са̄ на̄ма аттхи, саббехи техи твам̣ баддхоти вадати. ма̄рабандханабаддхоти ма̄рабандханена баддхо, ма̄рабандхане ва̄ баддхо. на ме саман̣а моккхасӣти саман̣а твам̣ мама висайато на муччиссаси. чатуттхам̣.

5. дутийама̄рапа̄сасуттаван̣н̣ана̄

141. пан̃чаме мутта̄ханти мутто ахам̣. пуримам̣ суттам̣ антовассе вуттам̣, идам̣ пана пава̄ретва̄ вут̣т̣хавассака̄ле. ча̄риканти анупуббагаманача̄рикам̣. (пава̄ретва̄) дивасе дивасе йоджанапарамам̣ гаччханта̄ чаратха̄ти вадати. ма̄ екена двети екамаггена две джана̄ ма̄ агамиттха. еван̃хи гатесу екасмим̣ дхаммам̣ десенте, екена тун̣хӣбхӯтена т̣ха̄таббам̣ хоти. тасма̄ евама̄ха.

а̄дикалйа̄н̣анти а̄димхи калйа̄н̣ам̣ сундарам̣ бхаддакам̣. татха̄ маджджхапарийоса̄несу. а̄димаджджхапарийоса̄нан̃ча на̄метам̣ са̄санасса ча десана̄йа ча васена дувидхам̣. таттха са̄санасса сӣлам̣ а̄ди, саматхавипассана̄магга̄ маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣. сӣласама̄дхайо ва̄ а̄ди, випассана̄магга̄ маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣. сӣласама̄дхивипассана̄ ва̄ а̄ди, магго маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣. десана̄йа пана чатуппадика̄йа га̄тха̄йа та̄ва пат̣хамапа̄до а̄ди, дутийататийа̄ маджджхам̣, чатуттхо парийоса̄нам̣. пан̃чападачхаппада̄нам̣ пат̣хамапа̄до а̄ди, аваса̄напа̄до парийоса̄нам̣, авасеса̄ маджджхам̣. ека̄нусандхикасуттасса нида̄нам̣ а̄ди, ‘‘идамавоча̄’’ти парийоса̄нам̣, сесам̣ маджджхам̣. анека̄нусандхикасса маджджхе бахӯпи анусандхи маджджхамева, нида̄нам̣ а̄ди, ‘‘идамавоча̄’’ти парийоса̄нам̣.

са̄ттханти са̄ттхакам̣ катва̄ десетха. сабйан̃джананти бйан̃джанехи чева падехи ча парипӯрам̣ катва̄ десетха. кевалапарипун̣н̣анти сакалапарипун̣н̣ам̣. парисуддханти нирупаккилесам̣. брахмачарийанти сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санабрахмачарийам̣. пака̄сетха̄ти а̄викаротха.

аппараджаккхаджа̄тика̄ти пан̃н̃а̄чаккхумхи аппакилесараджасабха̄ва̄, дукӯласа̄н̣ийа̄ пат̣иччханна̄ вийа чатуппадикага̄тха̄парийоса̄не арахаттам̣ паттум̣ саматтха̄ сантӣти аттхо. ассаваната̄ти ассаваната̄йа. париха̄йантӣти ала̄бхапариха̄нийа̄ дхаммато париха̄йанти. сена̄нигамоти пат̣хамакаппика̄нам̣ сена̄йа нивит̣т̣хока̄се патит̣т̣хитага̄мо, суджа̄та̄йа ва̄ питу сена̄нӣ на̄ма нигамо. тенупасан̇камисса̄мӣти на̄хам̣ тумхе уййоджетва̄ паривен̣а̄дӣни ка̄ретва̄ упат̣т̣ха̄ка̄дӣхи паричарийама̄но вихарисса̄ми, тин̣н̣ам̣ пана джат̣ила̄нам̣ ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни па̄т̣иха̄рийасахасса̄ни дассетва̄ дхаммамева десетум̣ упасан̇камисса̄мӣти. тенупасан̇камӣти, ‘‘айам̣ саман̣о готамо маха̄йуддхам̣ вича̄ренто вийа, ‘ма̄ екена две агамиттха, дхаммам̣ десетха̄’ти сат̣т̣хи джане уййоджети, имасмим̣ пана екасмимпи дхаммам̣ десенте майхам̣ читтасса̄дам̣ наттхи, евам̣ бахӯсу десентесу куто бхависсати, пат̣иба̄ха̄ми на’’нти чинтетва̄ упасан̇ками. пан̃чамам̣.

6. саппасуттаван̣н̣ана̄

142. чхат̣т̣хе сон̣д̣ика̄килан̃джанти сура̄ка̄рака̄нам̣ пит̣т̣хапаттхаран̣акакилан̃джам̣. косалика̄ кам̣сапа̄тӣти косаларан̃н̃о ратхачаккаппама̄н̣а̄ парибхогапа̄ти. гал̣агал̣а̄йантети гаджджанте. камма̄рагаггарийа̄ти камма̄руддханапан̣а̄л̣ийа̄. дхамама̄на̄йа̄ти бхастава̄тена пӯрийама̄на̄йа. ити видитва̄ти – ‘‘саман̣о готамо падха̄намануйутто сукхена нисинно, гхат̣т̣айисса̄ми на’’нти вуттаппака̄рам̣ аттабха̄вам̣ ма̄петва̄ нийа̄мабхӯмийам̣ ито чито ча сан̃чарантам̣ виджджулата̄локена дисва̄, ‘‘ко ну кхо есо сатто’’ти? а̄вадждженто, ‘‘ма̄ро айа’’нти евам̣ видитва̄.

сун̃н̃агеха̄нӣти сун̃н̃а̄га̄ра̄ни. сеййа̄ти сеййаттха̄йа. т̣хасса̄ми чан̇камисса̄ми нисӣдисса̄ми нипаджджисса̄мӣти етадаттха̄йа йо сун̃н̃а̄га̄ра̄ни севатӣти аттхо. со муни аттасан̃н̃атоти со буддхамуни хаттхапа̄дакуккучча̄бха̄вена сам̣йататтабха̄во. воссаджджа чареййа таттха соти со тасмим̣ аттабха̄ве а̄лайам̣ никантим̣ воссаджджитва̄ паха̄йа чареййа. патирӯпам̣ хи татха̄видхасса танти та̄дисасса там̣сан̣т̣хитасса буддхамунино там̣ аттабха̄ве никантим̣ воссаджджитва̄ чаран̣ам̣ на̄ма патирӯпам̣ йуттам̣ ануччхавикам̣.

чарака̄ти сӣхабйаггха̄дика̄ сан̃чаран̣асатта̄. бхерава̄ти савин̃н̃а̄н̣акаавин̃н̃а̄н̣акабхерава̄. таттха савин̃н̃а̄н̣ака̄ сӣхабйаггха̄дайо, авин̃н̃а̄н̣ака̄ раттибха̄ге кха̄н̣уваммика̄дайо. тепи хи тасмим̣ ка̄ле йаккха̄ вийа упат̣т̣хаханти, раджджуваллийа̄дӣни сабба̄ни саппа̄ вийа упат̣т̣хаханти. таттха̄ти тесу бхеравесу сун̃н̃а̄га̄рагато буддхамуни ломачаланаматтакампи на кароти.

ида̄ни ат̣т̣ха̄напарикаппам̣ дассенто набхам̣ пхалеййа̄тиа̄дима̄ха. таттха пхалеййа̄ти ка̄кападам̣ вийа хӣрахӣрасо пхалеййа. чалеййа̄ти поккхарапатте ва̄та̄хато удакабинду вийа чалеййа. саллампи че ураси пакаппайеййунти тикхин̣асаттисаллам̣ чепи урасмим̣ ча̄рейеййум̣. упадхӣсӯти кхандхӯпадхӣсу. та̄н̣ам̣ на каронтӣти тикхин̣е салле урасмим̣ ча̄рийама̄не бхайена гумбантаракандара̄дӣни пависанта̄ та̄н̣ам̣ каронти на̄ма. буддха̄ пана самуччхиннасаббабхайа̄ еварӯпам̣ та̄н̣ам̣ на̄ма на каронти. чхат̣т̣хам̣.

7. супатисуттаван̣н̣ана̄

143. саттаме па̄де паккха̄летва̄ти утуга̄ха̄панаттхам̣ дховитва̄. буддха̄нам̣ пана сарӣре раджоджаллам̣ на упалимпати, удакампи поккхарапатте паккхиттам̣ вийа виват̣т̣итва̄ гаччхати. апича кхо дхотапа̄даке гехе па̄де дховитва̄ пависанам̣ паббаджита̄нам̣ ваттам̣. таттха буддха̄нам̣ ваттабхедо на̄ма наттхи, ваттасӣсе пана т̣хатва̄ дхованти. саче хи татха̄гато нева нха̄йеййа, на па̄де дховеййа, ‘‘на̄йам̣ мануссо’’ти вадеййум̣. тасма̄ мануссакирийам̣ амун̃чанто дховати. сато сампаджа̄ноти соппапаригга̄хакена сатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато. упасан̇камӣти саман̣о готамо саббараттим̣ аббхока̄се чан̇камитва̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ нидда̄йати, ативийа сукхасайито бхависсати, гхат̣т̣айисса̄ми нанти чинтетва̄ упасан̇ками.

ким̣ соппасӣти ким̣ супаси, ким̣ соппам̣ на̄мидам̣ тава̄ти вадати. ким̣ ну соппасӣти касма̄ ну супаси? дуббхаго вийа̄ти мато вийа, висан̃н̃ӣ вийа ча. сун̃н̃амага̄ранти сун̃н̃ам̣ ме гхарам̣ ладдханти соппасӣти вадати. сӯрийе уггатети сӯрийамхи ут̣т̣хите. ида̄ни хи ан̃н̃е бхиккхӯ саммаджджанти, па̄нӣйам̣ упат̣т̣хапенти, бхиккха̄ча̄рагаманасаджджа̄ бхаванти, твам̣ касма̄ соппасийева.

джа̄линӣти тайо бхаве аджджхоттхаритва̄ т̣хитена ‘‘аджджхаттикассупа̄да̄йа ат̣т̣ха̄расатан̣ха̄вичарита̄нӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 842) тена тена аттано кот̣т̣ха̄сабхӯтена джа̄лена джа̄линӣ. висаттика̄ти рӯпа̄дӣсу таттха таттха висаттата̄йа висамӯлата̄йа висапарибхогата̄йа ча висаттика̄. кухин̃чи нетавети каттхачи нетум̣. саббӯпадхи париккхайа̄ти саббесам̣ кхандхакилеса̄бхисан̇кха̄рака̄магун̣абхеда̄нам̣ упадхӣнам̣ париккхайа̄. ким̣ таветтха, ма̄ра̄ти, ма̄ра, туйхам̣ ким̣ еттха? касма̄ твам̣ ун̣хайа̄гуйам̣ нилӣйитум̣ асакконтӣ кхуддакамаккхика̄ вийа антантенева уджджха̄йанто а̄хин̣д̣асӣти. саттамам̣.

8. нандатисуттаван̣н̣ана̄

144. ат̣т̣хамам̣ девата̄сам̣йутте вуттаттхамева. ат̣т̣хамам̣.

9. пат̣хамаа̄йусуттаван̣н̣ана̄

145. наваме аппам̣ ва̄ бхиййоти бхиййо джӣванто апарам̣ вассасатам̣ джӣвитум̣ на саккоти, пан̣н̣а̄сам̣ ва̄ сат̣т̣хи ва̄ васса̄ни джӣвати. аджджхабха̄сӣти саман̣о готамо ‘‘манусса̄нам̣ аппама̄йӯ’’ти катхети, дӣгхабха̄вамасса катхесса̄мӣти паччанӣкаса̄тата̄йа абхибхавитва̄ абха̄си.

на нам̣ хӣл̣ети там̣ а̄йум̣ ‘‘аппакамида’’нти на хӣл̣еййа. кхӣраматто ва̄ти йатха̄ дахаро кума̄ро утта̄насеййако кхӣрам̣ пивитва̄ дукӯлачумбат̣аке нипанно асан̃н̃ӣ вийа нидда̄йати, кассачи а̄йум̣ аппам̣ ва̄ дӣгхам̣ ва̄ти на чинтети, евам̣ саппурисо. чареййа̄диттасӣсо ва̄ти а̄йум̣ париттанти н̃атва̄ паджджалитасӣсо вийа чареййа. навамам̣.

10. дутийаа̄йусуттаван̣н̣ана̄

146. дасаме немӣва ратхакуббаранти йатха̄ дивасам̣ гаччхантасса ратхасса чакканеми куббарам̣ анупарийа̄йати на виджахати, евам̣ а̄йу анупарийа̄йатӣти. дасамам̣.

пат̣хамо вагго.