3. татийавагго
1. пуггаласуттаван̣н̣ана̄
132. татийаваггасса пат̣хаме ‘‘нӣче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄дикена тамена йуттоти тамо. ка̄йадуччарита̄дӣхи пуна нирайатамӯпагаманато тамапара̄йан̣о. ити убхайенапи кхандхатамова катхито хоти. ‘‘учче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄дикена джотина̄ йуттато джоти, а̄локӣбхӯтоти вуттам̣ хоти. ка̄йасучарита̄дӣхи пуна саггӯпапаттиджотибха̄вӯпагаманато джотипара̄йан̣о. имина̄ найена итарепи две ведитабба̄.
венакулети вилӣвака̄ракуле. неса̄дакулети мигалуддака̄дӣнам̣ куле. ратхака̄ракулети чаммака̄ракуле. пуккусакулети пуппхачхад̣д̣акакуле. касиравуттикети дуккхавуттике. дуббан̣н̣оти пам̣суписа̄чако вийа джха̄макха̄н̣уван̣н̣о. дуддасикоти виджа̄тама̄туйа̄пи амана̄падассано. окот̣имакоти лакун̣д̣ако. ка̄н̣оти екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄. кун̣ӣти екахаттхакун̣ӣ ва̄ убхайахаттхакун̣ӣ ва̄. кхан̃джоти екапа̄дакхан̃джо ва̄ убхайапа̄дакхан̃джо ва̄. паккхахатоти хатапаккхо пӣт̣хасаппӣ. падӣпеййасса̄ти телакапаллака̄дино падӣпаупакаран̣асса. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа̄ти еттха еко пуггало бахиддха̄ а̄локам̣ адисва̄ ма̄тукуччхисмим̣йева ка̄лам̣ катва̄ апа̄йесу ниббаттанто сакалам̣ каппампи сам̣сарати, сопи тамотамапара̄йан̣ова. со пана кухакапуггало бхавеййа. кухакасса хи еварӯпа̄ ниббатти хотӣти вуттам̣.
еттха ча ‘‘нӣче куле пачча̄джа̄то хоти чан̣д̣а̄лакуле ва̄’’тиа̄дӣхи а̄гаманавипатти чева пуббуппаннапаччайавипатти ча дассита̄. далиддетиа̄дӣхи паваттапаччайавипатти. касиравуттикетиа̄дӣхи а̄джӣвупа̄йавипатти. дуббан̣н̣отиа̄дӣхи аттабха̄вавипатти. бавха̄ба̄дхотиа̄дӣхи дуккхака̄ран̣асама̄його. на ла̄бхӣтиа̄дӣхи сукхака̄ран̣авипатти чева упабхогавипатти ча. ка̄йена дуччаритантиа̄дӣхи тамапара̄йан̣абха̄васса ка̄ран̣асама̄його. ка̄йасса бхеда̄тиа̄дӣхи сампара̄йикатамӯпагамо. суккапаккхо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо.
аккосатӣти дасахи аккосаваттхӯхи аккосати. парибха̄сатӣти, ‘‘касма̄ тит̣т̣хатха? ким̣ тумхехи амха̄кам̣ касикамма̄дӣни ката̄нӣ’’тиа̄дӣхи? парибхававачанехи парибха̄сати. росакоти гхат̣т̣ако. абйаггаманасоти екаггачитто. пат̣хамам̣.
2. аййика̄суттаван̣н̣ана̄
133. дутийе джин̣н̣а̄ти джара̄джин̣н̣а̄. вуд̣д̣ха̄ти вайовуд̣д̣ха̄. махаллика̄ти джа̄тимахаллика̄. аддхагата̄ти аддхам̣ чирака̄лам̣ атикканта̄. вайоануппатта̄ти паччхимавайам̣ сампатта̄. пийа̄ мана̄па̄ти ран̃н̃о кира ма̄тари мата̄йа аййика̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ пат̣иджагги, тенасса аййика̄йа балавапемам̣ уппаджджи. тасма̄ евама̄ха. хаттхиратанена̄ти сатасахассаггханако хаттхӣ сатасахассаггханакена алан̇ка̄рена алан̇като хаттхиратанам̣ на̄ма. ассаратанепи есева найо. га̄маваропи сатасахассут̣т̣ха̄накага̄мова. сабба̄ни та̄ни бхеданадхамма̄нӣти тесу хи кин̃чи карийама̄намева бхиджджати, кин̃чи катапарийоситам̣ чаккато анапанӣтамева, кин̃чи апанетва̄ бхӯмийам̣ т̣хапитаматтам̣, кин̃чи тато парам̣, евамева саттесупи кочи пат̣исандхим̣ гахетва̄ марати, кочи мӯл̣хагаббха̄йа ма̄тари ма̄тукуччхито аниккхантова, кочи никкхантаматто, кочи тато паранти. тасма̄ евама̄ха. дутийам̣.
134. татийе саббам̣ утта̄намева. татийам̣.
4. иссаттасуттаван̣н̣ана̄
135. чатуттхасса ат̣т̣хуппаттико никкхепо. бхагавато кира пат̣хамабодхийам̣ маха̄ла̄бхасакка̄ро удапа̄ди бхиккхусан̇гхасса ча. титтхийа̄ хатала̄бхасакка̄ра̄ хутва̄ кулесу евам̣ кантхента̄ вичаранти – ‘‘саман̣о готамо евама̄ха, ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣, на ан̃н̃есам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣. майхамева са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣, на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣. майхамева диннам̣ махаппхалам̣, на ан̃н̃есам̣ диннам̣ махаппхалам̣. майхамева са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣, на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти. йуттам̣ ну кхо сайампи бхиккха̄ча̄ранисситена паресам̣ бхиккха̄ча̄раниссита̄нам̣ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ антара̄йам̣ ка̄тум̣, айуттам̣ кароти анануччхавика’’нти. са̄ катха̄ паттхарама̄на̄ ра̄джакулам̣ сампатта̄. ра̄джа̄ сутва̄ чинтеси – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ йам̣ татха̄гато паресам̣ ла̄бхантара̄йам̣ кареййа. ете татха̄гатасса ала̄бха̄йа айаса̄йа парисакканти. сача̄хам̣ идхева т̣хатва̄ ‘ма̄ евам̣ авочуттха, на саттха̄ евам̣ катхетӣ’ти вадеййам̣, евам̣ са̄ катха̄ ниджджхаттим̣ на гаччхеййа, имасса маха̄джанасса саннипатитака̄лейева нам̣ ниджджха̄песса̄мӣ’’ти екам̣ чхан̣адивасам̣ а̄гаменто тун̣хӣ ахоси.
апарена самайена маха̄чхан̣е сампатте ‘‘айам̣ имасса ка̄ло’’ти нагаре бхерим̣ чара̄песи – ‘‘саддха̄ ва̄ ассаддха̄ ва̄ самма̄дит̣т̣хика̄ ва̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ ва̄ гехараккхаке да̄раке ва̄ ма̄туга̄ме ва̄ т̣хапетва̄ авасеса̄ йе виха̄рам̣ на̄гаччханти, пан̃н̃а̄сам̣ дан̣д̣о’’ти. сайампи па̄това нхатва̄ катапа̄тара̄со сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ито махата̄ балака̄йена саддхим̣ виха̄рам̣ агама̄си. гаччханто ча чинтеси – ‘‘бхагава̄ тумхе кира евам̣ вадатха ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣…пе… на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти евам̣ пуччхитум̣ айуттам̣, пан̃хамева пуччхисса̄ми, пан̃хам̣ катхенто ча ме бхагава̄ аваса̄не титтхийа̄нам̣ ва̄дам̣ бхан̃джиссатӣ’’ти. со пан̃хам̣ пуччханто каттха ну кхо, бханте, да̄нам̣ да̄таббанти а̄ха. йаттха̄ти йасмим̣ пуггале читтам̣ пасӣдати, тасмим̣ да̄таббам̣, тасса ва̄ да̄таббанти аттхо.
евам̣ вутте ра̄джа̄ йехи мануссехи титтхийа̄нам̣ вачанам̣ а̄рочитам̣, те олокеси. те ран̃н̃а̄ олокитаматта̄ва ман̇кубхӯта̄ адхомукха̄ па̄дан̇гут̣т̣хакена бхӯмим̣ лекхама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. ра̄джа̄ – ‘‘екападенева, бханте, хата̄ титтхийа̄’’ти маха̄джанам̣ са̄венто маха̄саддена абха̄си. еван̃ча пана бха̄ситва̄ – ‘‘бхагава̄ читтам̣ на̄ма ниган̣т̣ха̄челакапарибба̄джака̄дӣсу йаттха каттхачи пасӣдати, каттха пана, бханте, диннам̣ махаппхала’’нти пуччхи. ан̃н̃ам̣ кхо етанти, ‘‘маха̄ра̄джа, ан̃н̃ам̣ тайа̄ пат̣хамам̣ пуччхитам̣, ан̃н̃ам̣ паччха̄, саллаккхехи етам̣, пан̃ха̄катханам̣ пана майхам̣ бха̄ро’’ти ватва̄ сӣлавато кхотиа̄дима̄ха. таттха идха тйасса̄ти идха те асса. самупабйӯл̣хоти ра̄сибхӯто. асиккхитоти дханусиппе асиккхито. акатахаттхоти мут̣т̣хибандха̄дивасена асампа̄дитахаттхо. акатайогготи тин̣апун̃джаматтика̄пун̃джа̄дӣсу акатапаричайо. акатӯпа̄саноти ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ адасситасараккхепо. чхамбхӣти паведхитака̄йо.
ка̄маччхандо пахӣнотиа̄дӣсу арахаттамаггена ка̄маччхандо пахӣно хоти, ана̄га̄мимаггена бйа̄па̄до, арахаттамаггенева тхинамиддхам̣, татха̄ уддхаччам̣, татийенева куккуччам̣, пат̣хамамаггена вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти. асеккхена сӣлаккхандхена̄ти асеккхасса сӣлаккхандхо асеккхо сӣлаккхандхо на̄ма. еса найо саббаттха. еттха ча пуримехи чатӯхи падехи локийалокуттарасӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттийо катхита̄. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ хоти, там̣ локийамева.
иссаттанти усусиппам̣. балавӣрийанти еттха балам̣ на̄ма ва̄йодха̄ту, вӣрийам̣ ка̄йикачетасикавӣрийамева. бхарети бхареййа. на̄сӯрам̣ джа̄типаччайа̄ти, ‘‘айам̣ джа̄тисампанно’’ти евам̣ джа̄тика̄ран̣а̄ асӯрам̣ на бхареййа.
кхантисораччанти еттха кхантӣти адхива̄санакханти, сораччанти арахаттам̣. дхамма̄ти ете две дхамма̄. ассамети а̄васатхе. виванети аран̃н̃ат̣т̣ха̄не, нирудаке аран̃н̃е чатурассапоккхаран̣иа̄дӣни ка̄райети аттхо. дуггети висамат̣т̣ха̄не. сан̇камана̄нӣти пан̣н̣а̄сахаттхасат̣т̣хихаттха̄ни самокин̣н̣апарисуддхава̄лика̄ни сан̇камана̄ни кареййа.
ида̄ни етесу аран̃н̃асена̄санесу васанта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бхиккха̄ча̄раваттам̣ а̄чиккханто аннам̣ па̄нантиа̄дима̄ха. таттха сена̄сана̄нӣти ман̃чапӣт̣ха̄дӣни. виппасаннена̄ти кхӣн̣а̄савасса дентопи сакан̇кхена килесамалинена читтена адатва̄ виппасанненева читтена дадеййа. тханайанти гаджджанто. сатаккакӯти сатасикхаро, анекакӯт̣оти аттхо. абхисан̇кхачча̄ти абхисан̇кхаритва̄ самодха̄нетва̄ ра̄сим̣ катва̄.
а̄модама̄ноти тут̣т̣хама̄насо хутва̄. пакиретӣти да̄нагге вичирати, пакиранто вийа ва̄ да̄нам̣ дети. пун̃н̃адха̄ра̄ти анекада̄начетана̄майа̄ пун̃н̃адха̄ра̄. да̄та̄рам̣ абхивассатӣти йатха̄ а̄ка̄се самут̣т̣хитамегхато никкханта̄ удакадха̄ра̄ патхавим̣ синехайантӣ тементӣ киледайантӣ абхивассати, евамева айампи да̄йакасса аббхантаре уппанна̄ пун̃н̃адха̄ра̄ тамева да̄та̄рам̣ анто синехети пӯрети абхисандети. тена вуттам̣ ‘‘да̄та̄рам̣ абхивассатӣ’’ти. чатуттхам̣.
5. паббатӯпамасуттаван̣н̣ана̄
136. пан̃чаме муддха̄васитта̄нанти кхаттийа̄бхисекена муддхани аваситта̄нам̣ ката̄бхисека̄нам̣. ка̄магедхапарийут̣т̣хита̄нанти ка̄месу гедхена парийут̣т̣хита̄нам̣ абхибхӯта̄нам̣. джанападаттха̄варийаппатта̄нанти джанападе тхирабха̄ваппатта̄нам̣. ра̄джакаран̣ӣйа̄нӣти ра̄джакамма̄ни ра̄джӯхи каттаббакичча̄ни. тесу кхва̄ханти тесу ахам̣. усуккама̄панноти бйа̄па̄рам̣ а̄панно. еса кира ра̄джа̄ дивасасса тиккхаттум̣ бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, антара̄гамана̄ни бахӯнипи хонти. тасса нибаддхам̣ гаччхато балака̄йо маха̄пи хоти аппопи. атхекадивасам̣ пан̃часата̄ чора̄ чинтайим̣су – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ авела̄йа аппена балена саман̣асса готамасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, антара̄магге нам̣ гахетва̄ раджджам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти. те андхаване нилӣйим̣су. ра̄джа̄но ча на̄ма маха̄пун̃н̃а̄ хонти. атха тесам̣йева аббхантарато еко пурисо никкхамитва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ махантам̣ балака̄йам̣ а̄да̄йа андхаванам̣ парива̄ретва̄ те саббе гахетва̄ андхаванато йа̄ва нагарадва̄ра̄ маггасса убхосу пассесу йатха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ чаккхуна̄ чаккхум̣ упанибандхитва̄ олокенти, евам̣ а̄санна̄ни сӯла̄ни ропа̄петва̄ сӯлесу утта̄сеси. идам̣ сандха̄йа евама̄ха.
атха саттха̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ ваккха̄ми, ‘маха̄ра̄джа, ма̄дисе на̄ма самма̄самбуддхе дхуравиха̄ре васанте тайа̄ еварӯпам̣ да̄рун̣ам̣ каммам̣ катам̣, айуттам̣ те ката’нти, атха̄йам̣ ра̄джа̄ ман̇ку хутва̄ сантхамбхитум̣ на саккун̣еййа, парийа̄йена дхаммам̣ катхентассева ме саллаккхессатӣ’’ти дхаммадесанам̣ а̄рабханто там̣ ким̣ ман̃н̃асӣтиа̄дима̄ха. таттха саддха̄йикоти саддха̄таббо, йасса твам̣ вачанам̣ саддахасӣти аттхо. паччайикоти тассева вевачанам̣, йасса вачанам̣ паттийа̄йасӣти аттхо. аббхасаманти а̄ка̄сасамам̣. ниппотхенто а̄гаччхатӣти патхавиталато йа̄ва аканит̣т̣хабрахмалока̄ саббе сатте сан̣хакаран̣ӣйам̣ тин̣ачун̣н̣ам̣ вийа каронто писанто а̄гаччхати.
ан̃н̃атра дхаммачарийа̄йа̄ти т̣хапетва̄ дхаммачарийам̣ ан̃н̃ам̣ ка̄таббам̣ наттхи, дасакусалакаммапатхасан̇кха̄та̄ дхаммачарийа̄ва каттабба̄, бхантети – самачарийа̄дӣни тассева вевачана̄ни. а̄рочемӣти а̄чиккха̄ми. пат̣иведайа̄мӣти джа̄на̄пеми. адхиваттатӣти аджджхоттхарати. хаттхийуддха̄нӣти на̄л̣а̄гирисадисе хемакаппане на̄ге абхируйха йуджджхитаббайуддха̄ни. гатӣти ниппхатти. висайоти ока̄со, саматтхабха̄во ва̄. на хи сакка̄ техи джара̄маран̣ам̣ пат̣иба̄хитум̣. мантино маха̄матта̄ти мантасампанна̄ махосадхавидхурапан̣д̣ита̄дисадиса̄ маха̄амачча̄. бхӯмигатанти маха̄лохакумбхийо пӯретва̄ бхӯмийам̣ т̣хапитам̣. веха̄сат̣т̣ханти чаммапасиббаке пӯретва̄ тула̄сан̇гха̄т̣а̄дӣсу лаггетва̄ чева ниййуха̄дӣсу ча пӯретва̄ т̣хапитам̣. упала̄петунти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхиндитум̣. йатха̄ две джана̄ екена маггена на гаччханти евам̣ ка̄тум̣.
набхам̣ а̄хачча̄ти а̄ка̄сам̣ пӯретва̄. евам̣ джара̄ ча маччу ча̄ти идха двейева паббата̄ гахита̄, ра̄джова̄де пана ‘‘джара̄ а̄гаччхати саббайоббанам̣ вилумпама̄на̄’’ти евам̣ джара̄ маран̣ам̣ бйа̄дхи випаттӣти чатта̄ропете а̄гата̄ва. тасма̄ти йасма̄ хаттхийуддха̄дӣхи джара̄маран̣ам̣ джинитум̣ на сакка̄, тасма̄. саддхам̣ нивесайети саддхам̣ нивесеййа, патит̣т̣ха̄пеййа̄ти. пан̃чамам̣.
татийо вагго.
ити са̄раттхаппака̄синийа̄
сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
косаласам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.